കൃതാഞ്ജലിപുടോ ഭൂത്വാ കേനാര്ഥിത്വം തദ് ഉച്യതാമ് വാമനോ ഽപി തദാ പ്രാഹ പദത്രയമിതാം ഭുവമ്
കൈകൂപ്പി ബലി ചോദിച്ചു: 'എന്തിനാണ് നിങ്ങൾ വന്നത്?' അപ്പോൾ വാമനൻ പറഞ്ഞു: 'മൂന്നു അടി ഭൂമി എനിക്ക് ദയവായി തരിക.'
ദേഹി രാജേന്ദ്ര നാന്യേന കാര്യമ് അസ്തി ധനേന കിമ് തഥേത്യ് ഉക്ത്വാ തു കലശാന് നാനാരത്നവിഭൂഷിതാത്
രാജാവേ, വേറൊന്നും വേണ്ട, ധനം എന്തിന്? എന്ന് പറഞ്ഞ്, വിവിധ രത്നങ്ങൾ അലങ്കരിച്ച കലശങ്ങൾ കൊണ്ടുവന്നു.
വാരിധാരാം പുരസ്കൃത്യ വാമനായ ഭുവം ദദൌ പശ്യത്സു ഋഷിമുഖ്യേഷു ശുക്രേ ചൈവ പുരോധസി
ജലം ഒഴിച്ച് മുൻകൂർ ചടങ്ങ് നടത്തി, വാമനനോട് ഭൂമി നൽകി. പ്രധാന വേദികൾക്കും ശുക്രനും അതു കണ്ടുനിന്നു.
പശ്യത്സു ലോകനാഥേഷു വാമനായ ഭുവം ദദൌ പശ്യത്സു ദൈത്യസംഘേഷു ജയശബ്ദേ പ്രവര്തതി
ലോകനാഥന്മാർ കണ്ടുനിൽക്കേ, വാമനനോട് ഭൂമി നൽകി; ദാനവസമൂഹം കാണുമ്പോൾ ജയഘോഷം മുഴങ്ങി.
ശനൈസ് തു വാമനഃ പ്രാഹ സ്വസ്തി രാജന് സുഖീ ഭവ ദേഹി മേ സംമിതാം ഭൂമിം ത്രിപദാമ് ആശു ഗമ്യതേ
വാമനൻ മൃദുവായി പറഞ്ഞു: 'അനുഗ്രഹങ്ങൾ, രാജാവേ, സന്തോഷത്തോടെ ഇരിക്കുക; മൂന്ന് അടി ഭൂമി എനിക്ക് അളന്ന് തരിക, ഉടൻ ഏറ്റെടുക്കാം.'
തഥേത്യ് ഉവാച ദൈത്യേശോ യാവത് പശ്യതി വാമനമ് യജ്ഞേശോ യജ്ഞപുരുഷശ് ചന്ദ്രാദിത്യൌ സ്തനാന്തരേ
ദാനവാധിപൻ വാമനനെ നോക്കി, 'തക്കതാണു' എന്ന് ഉത്തരം പറഞ്ഞു; അപ്പോൾ യാഗനാഥനും യാഗപുരുഷനും ആയ വാമനന്റെ നെഞ്ചിൽ ചന്ദ്രനും സൂര്യനും തെളിഞ്ഞു.
യഥാ സ്യാതാം സുരാ മൂര്ധ്നി വവൃധേ വിക്രമാകൃതിഃ അനന്തശ് ചാച്യുതോ ദേവോ വിക്രാന്തോ വിക്രമാകൃതിഃ തം ദൃഷ്ട്വാ ദൈത്യരാട് പ്രാഹ സഭാര്യോ വിനയാന്വിതഃ
ദേവന്മാർ മുന്നിൽ നിന്നപ്പോൾ, അത്ഭുതകരമായ ഒരു വടിവ് വളർന്നു. അനന്തനും അച്യുതനും ആയ ദൈവം, അതിവീര്യശാലിയായ വാമനൻ, അത്ഭുതകരമായ വടിവ് സ്വീകരിച്ചു. ആ ദൃശ്യങ്ങൾ കണ്ട ദൈത്യരാജാവും ഭാര്യയും വിനയപൂർവ്വം പറഞ്ഞു.
ക്രമസ്വ വിഷ്ണോ ലോകേശ യാവച്ഛക്ത്യാ ജഗന്മയ ജിതം മയാ സുരേശാന സര്വഭാവേന വിശ്വകൃത്
ലോകങ്ങളുടെ നാഥനായ വിഷ്ണുവേ, സകലശക്തിയോടെ നീ മുന്നോട്ട് കാൽവയ്ക്കൂ. ദേവന്മാരുടെ ഇടയിൽ ഞാൻ നേടിയതെല്ലാം ഞാൻ നിനക്കു സമർപ്പിച്ചിരിക്കുന്നു, സകലത്തിന്റെ സ്രഷ്ടാവേ.
തദ്വാക്യസമകാലം തു വിഷ്ണുഃ പ്രാഹ മഹാക്രതുഃ
അവൻ അങ്ങനെ പറഞ്ഞ ഉടനെ, മഹാസമർപ്പണനായ വിഷ്ണു അവന്റെ വാക്കുകൾക്ക് മറുപടി പറഞ്ഞു.
ദൈത്യേശ്വര മഹാബാഹോ ക്രമിഷ്യേ പശ്യ ദൈത്യരാട്
ദൈത്യരാജാവേ, മഹാബാഹുവേ, ഞാൻ കാൽവയ്ക്കുന്നു; നീ നോക്കൂ, ദൈത്യരാജാവേ.
ഏവം വദന്തം സ പ്രാഹ ക്രമ വിഷ്ണോ പുനഃ പുനഃ
അവൻ അങ്ങനെ പറയുമ്പോൾ, ബലി വീണ്ടും വീണ്ടും പറഞ്ഞു: 'വിഷ്ണുവേ, നീ കാൽവയ്ക്കൂ, കാൽവയ്ക്കൂ!'
കൂര്മപൃഷ്ഠേ പദം ന്യസ്യ ബലിയജ്ഞേ പദം ന്യസത് ദ്വിതീയം തു പദം പ്രാപ ബ്രഹ്മലോകം സനാതനമ്
ഒരു കാൽ കൂർമ്മത്തിന്റെ പുറത്ത് വച്ചു, മറ്റേ കാൽ ബലിയജ്ഞഭൂമിയിൽ വച്ചു; രണ്ടാമത്തെ കാൽ ബ്രഹ്മലോകം വരെ എത്തി.
തൃതീയസ്യ പദസ്യാത്ര സ്ഥാനം നാസ്ത്യ് അസുരേശ്വര ക്വ ക്രമിഷ്യേ ഭുവം ദേഹി ബലിം തം ഹരിര് അബ്രവീത് വിഹസ്യ ബലിര് അപ്യ് ആഹ സഭാര്യഃ സ കൃതാഞ്ജലിഃ
മൂന്നാമത്തെ കാൽവയ്ക്കാൻ ഇവിടെ സ്ഥലം ഇല്ല, അസുരരാജാവേ. ഞാൻ എവിടെ കാൽവയ്ക്കണം? ഭൂമി തരിക, എന്നു ഹരി ചിരിച്ചുകൊണ്ട് പറഞ്ഞു. ബലിയും ഭാര്യയുമൊത്ത് കയ്യുകൂപ്പി മറുപടി പറഞ്ഞു.
ത്വയാ സൃഷ്ടം ജഗത് സര്വം ന സ്രഷ്ടാഹം സുരേശ്വര ത്വദ്ദോഷാദ് അല്പമ് അഭവത് കിം കരോമി ജഗന്മയ
സകല ലോകവും സൃഷ്ടിച്ചത് നീയാണല്ലോ; ഞാൻ സ്രഷ്ടാവല്ല, ദേവന്മാരുടെ നാഥാ. നിന്റെ ശക്തിയാൽ എന്റെ ശക്തി ചെറുതായി; ഞാൻ എന്ത് ചെയ്യാൻ കഴിയും, സകലത്തിന്റെ ആകൃതിയായവനേ?
തഥാപി നാനൃതപൂര്വം കദാചിദ് വച്മി കേശവ സത്യവാക്യം ച മാം കുര്വന് മത്പൃഷ്ഠേ ഹി പദം ന്യസ
എന്നാൽ, ഞാൻ ഒരിക്കലും അസത്യവാക്ക് പറഞ്ഞിട്ടില്ല, കേശവാ. എന്റെ വാക്ക് സത്യമാക്കാൻ, നിന്റെ കാൽ എന്റെ പുറത്ത് വയ്ക്കൂ.
തതഃ പ്രസന്നോ ഭഗവാംസ് ത്രയീമൂര്തിഃ സുരാര്ചിതഃ
അപ്പോൾ, ദേവന്മാർ ആരാധിച്ച ത്രിമൂർത്തിയായ ഭഗവാൻ സന്തോഷിച്ചു.
വരം വൃണീഷ്വ ഭദ്രം തേ ഭക്ത്യാ പ്രീതോ ഽസ്മി ദൈത്യരാട്
നിനക്ക് ഇഷ്ടമുള്ളൊരു വരം തിരഞ്ഞെടുക്കൂ, ഭാഗ്യവാനേ; നിന്റെ ഭക്തിയിൽ ഞാൻ സന്തോഷവാനാണ്, ദൈത്യരാജാവേ.
സ തു പ്രാഹ ജഗന്നാഥം ന യാചേ ത്വാം ത്രിവിക്രമമ് സ തു പ്രാദാത് സ്വയം വിഷ്ണുഃ പ്രീതഃ സന് മനസേപ്സിതമ്
അവൻ ലോകനാഥനോടു പറഞ്ഞു: 'ത്രിവിക്രമനേ, ഞാൻ നിന്നോട് ഒന്നും ചോദിക്കില്ല.' എന്നിട്ടും വിഷ്ണു സന്തോഷത്തോടെ അവൻ മനസ്സിൽ ആഗ്രഹിച്ചതു തന്നു.
രസാതലപതിത്വം ച ഭാവി ചേന്ദ്രപദം പുനഃ ആത്മാധിപത്യം ച ഹരിര് അവിനാശി യശോ വിഭുഃ
രസാതലത്തിൽ വീഴുക, പിന്നെയും ഇന്ദ്രപദവി ലഭിക്കുക, സ്വയം ഭരണാധികാരിയും ആകുക — ഇവയെല്ലാം അക്ഷയനായ ഹരിയും മഹത്വമുള്ളവനും സമ്മാനിച്ചു.
ഏവം ദത്ത്വാ ബലേഃ സര്വം സസുതം ഭാര്യയാന്വിതമ് രസാതലേ ഹരിഃ സ്ഥാപ്യ ബലിം ത്വ് അമരവൈരിണമ്
ഇങ്ങനെ, ബലിയുടെ സകലവും, പുത്രന്മാരോടും ഭാര്യയോടും കൂടി, ഹരി ദേവന്മാരുടെ ശത്രുവായ ബലിയെ രസാതലത്തിൽ സ്ഥാപിച്ചു.
ശതക്രതോസ് തഥാ പ്രാദാത് സുരരാജ്യം യഥാഭവമ് ഏതസ്മിന്ന് അന്തരേ തത്ര പദം പ്രാഗാത് സുരാര്ചിതമ്
ശതക്രതു അതുപോലെ തന്നെ ദേവരാജ്യത്തെ പഴയപോലെ തിരികെ നൽകി; അതിനിടയിൽ, ആരാധിക്കപ്പെട്ട ആ കാൽവയ്പ്പ് അവിടെ എത്തി.
ദ്വിതീയം തത് പദം വിഷ്ണോഃ പിതുര് മമ മഹാമതേ യത് പദം സമനുപ്രാപ്തം ഗൃഹം ദൃഷ്ട്വാപ്യ് അചിന്തയമ്
മഹാമതിയേ, വിഷ്ണുവിന്റെ ആ രണ്ടാമത്തെ കാൽവയ്പ്പ് എന്റെ അച്ഛന്റെ ഭവനത്തിൽ എത്തി; ആ കാൽവയ്പ്പ് നമ്മുടെ വീട്ടിൽ എത്തിയതറിഞ്ഞ് ഞാൻ ആലോചിച്ചു.
കിം കൃത്യം യച് ഛുഭം മേ സ്യാത് പദേ വിഷ്ണോഃ സമാഗതേ സര്വസ്വം ച സമാലോക്യ ശ്രേഷ്ഠോ മേ സ്യാത് കമണ്ഡലുഃ
വിഷ്ണുവിന്റെ കാൽവയ്പ്പ് എത്തിയപ്പോൾ ഞാൻ എന്ത് നല്ലത് ചെയ്യണം? എന്റെ എല്ലാ സമ്പത്തും പരിഗണിച്ച്, എന്റെ കമണ്ഡലുവാണ് ഏറ്റവും ഉത്തമം എന്ന് ഞാൻ വിചാരിച്ചു.
തദ് വാരി യത് പുണ്യതമം ദത്തം ച ത്രിപുരാരിണാ വരം വരേണ്യം വരദം വരം ശാന്തികരം പരമ്
ത്രിപുരാസുരനെ തോൽപ്പിച്ചവൻ നൽകിയ ആ വെള്ളം ഏറ്റവും പുണ്യമുള്ളതും, ഉത്തമമായ വരവും, വരങ്ങൾ നൽകുന്നതും, പരമമായതും, ശാന്തി നൽകുന്നതും ആണു.
ശുഭം ച ശുഭദം നിത്യം ഭുക്തിമുക്തിപ്രദായകമ് മാതൃസ്വരൂപം ലോകാനാമ് അമൃതം ഭേഷജം ശുചി
ഇത് ശുഭകരവും നിത്യമായും എല്ലാ സുഖവും മോക്ഷവും നൽകുന്നതും ലോകങ്ങളുടെ മാതാവായ ദേവിയുടെ സ്വരൂപവുമാണ്. ഇത് അമൃതംപോലെയും ഔഷധംപോലെയും വിശുദ്ധവുമാണ്.
പവിത്രം പാവനം പൂജ്യം ജ്യേഷ്ഠം ശ്രേഷ്ഠം ഗുണാന്വിതമ് സ്മരണാദ് ഏവ ലോകാനാം പാവനം കിം നു ദര്ശനാത്
ഇത് പരിശുദ്ധവും ശുദ്ധീകരിക്കുന്നതും ആരാധനാർഹവും പ്രാചീനവും ശ്രേഷ്ഠവുമായ ഗുണങ്ങൾ നിറഞ്ഞതുമാണ്. ഇതിന്റെ ഓർമ്മ മാത്രം ലോകങ്ങളെ ശുദ്ധീകരിക്കും; അതിനെ നേരിൽ കാണുമ്പോൾ എത്രയും കൂടുതൽ അനുഗ്രഹം ലഭിക്കും!
താദൃഗ് വാരി ശുചിര് ഭൂത്വാ കല്പയേ ഽര്ഘായ മേ പിതുഃ ഇതി സംചിന്ത്യ തദ് വാരി ഗൃഹീത്വാര്ഘായ കല്പിതമ്
‘ഞാൻ ശുദ്ധനായ് അർഘം അർപ്പിക്കാൻ ഈ വെള്ളം ഒരുക്കണം’ എന്ന ചിന്തയോടെ, അവൻ ആ വെള്ളം എടുത്തു അർഘം അർപ്പിക്കാൻ ഒരുക്കി.
വിഷ്ണോഃ പാദേ തു പതിതമ് അര്ഘവാരി സുമന്ത്രിതമ് തദ് വാരി പതിതം മേരൌ ചതുര്ധാ വ്യഗമദ് ഭുവമ്
വിശേഷമായി പൂജിച്ച ആ അർഘജലം വിഷ്ണുവിന്റെ പാദത്തിൽ വീണു, പിന്നെ അത് മേരുപർവതത്തിൽ വീണു ഭൂമിയിൽ നാലായി വിഭജിക്കപ്പെട്ടു.
പൂര്വേ തു ദക്ഷിണേ ചൈവ പശ്ചിമേ ചോത്തരേ തഥാ ദക്ഷിണേ യത് തു പതിതം ജടാഭിഃ ശംകരോ മുനേ
അത് കിഴക്ക്, തെക്ക്, പടിഞ്ഞാറ്, വടക്ക് എന്നിങ്ങനെ വീണു. മഹർഷേ, അതിൽ തെക്കോട്ട് വീണത് ശങ്കരൻ തന്റെ ജടകളിൽ പിടിച്ചു.
ജഗ്രാഹ പശ്ചിമേ യത് തു പുനഃ പ്രായാത് കമണ്ഡലുമ് ഉത്തരേ പതിതം യത് തു വിഷ്ണുര് ജഗ്രാഹ തജ് ജലമ്
പടിഞ്ഞാറ് വീണത് വീണ്ടും കമണ്ഡലുവിൽ എടുത്തു. വടക്കോട്ട് വീണത് വിഷ്ണു വെള്ളമായി ഏറ്റെടുത്തു.