ചതുര്വിധാനി തീര്ഥാനി സ്വര്ഗേ മര്ത്യേ രസാതലേ ദൈവാനി മുനിശാര്ദൂല ആസുരാണ്യ് ആരുഷാണി ച
സ്വർഗ്ഗത്തിലും ഭൂമിയിലും പാതാളത്തിലും നാലു വിധത്തിലുള്ള തീർത്ഥങ്ങളുണ്ട്: ദൈവീകവും, അസുരവുമുള്ളതും, ചുവപ്പുനിറമുള്ളതും, മഹർഷിശ്രേഷ്ഠനേ.
മാനുഷാണി ത്രിലോകേഷു വിഖ്യാതാനി സുരാദിഭിഃ മാനുഷേഭ്യശ് ച തീര്ഥേഭ്യ ആര്ഷം തീര്ഥമ് അനുത്തമമ്
മൂന്നു ലോകങ്ങളിലും മനുഷ്യരുടെ തീർത്ഥങ്ങൾ ദേവന്മാരുടെയും മറ്റുള്ളവരുടെയും ഇടയിൽ പ്രശസ്തമാണ്; മനുഷ്യരുടെ തീർത്ഥങ്ങളിൽ, ഋഷികൾ സ്ഥാപിച്ചതാണ് ഏറ്റവും ഉത്തമം.
ആര്ഷേഭ്യശ് ചൈവ തീര്ഥേഭ്യ ആസുരം ബഹുപുണ്യദമ് ആസുരേഭ്യസ് തഥാ പുണ്യം ദൈവം തത് സാര്വകാമികമ്
മഹർഷിമാരിൽ നിന്നും തീർത്ഥങ്ങളിൽ നിന്നുമാണ് അസുരസ്വഭാവമുള്ളവയും, അതിനാൽ വലിയ പുണ്യം നൽകുന്നവയും ഉദയം ചെയ്യുന്നത്. അതുപോലെ, ആ അസുരസ്വഭാവമുള്ളവയിൽ നിന്നാണ് ദൈവസ്വഭാവമുള്ളതും, എല്ലാ ആഗ്രഹങ്ങളും നിറവേറ്റുന്നതും ഉത്ഭവിക്കുന്നത്.
ബ്രഹ്മവിഷ്ണുശിവൈശ് ചൈവ നിര്മിതം ദൈവമ് ഉച്യതേ ത്രിഭ്യോ യദ് ഏകം ജായേത തസ്മാന് നാതഃ പരം വിദുഃ
ബ്രഹ്മാവും വിഷ്ണുവും ശിവനും ചേർന്ന് സൃഷ്ടിച്ചിരിക്കുന്നതിനെ ദൈവസ്വഭാവമുള്ളതെന്ന് വിളിക്കുന്നു. ഈ മൂവരും ഒന്നിച്ച് സൃഷ്ടിക്കുന്നതിൽ നിന്ന് അതിനപ്പുറം ഒന്നും അറിയപ്പെടുന്നില്ല.
ത്രയാണാമ് അപി ലോകാനാം തീര്ഥം മേധ്യമ് ഉദാഹൃതമ് തത്രാപി ജാമ്ബവം ദ്വീപം തീര്ഥം ബഹുഗുണോദയമ്
മൂന്നു ലോകങ്ങളിലും തീർത്ഥം ഏറ്റവും വിശുദ്ധമാണെന്ന് പറയപ്പെടുന്നു. അവയിൽ ജാംബുദ്വീപത്തിലെ തീർത്ഥം അനേകം ഗുണങ്ങൾ കൊണ്ട് പ്രസിദ്ധമാണ്.
ജാമ്ബവേ ഭാരതം വര്ഷം തീര്ഥം ത്രൈലോക്യവിശ്രുതമ് കര്മഭൂമിര് യതഃ പുത്ര തസ്മാത് തീര്ഥം തദ് ഉച്യതേ
ജാംബുദ്വീപിൽ ഭാരതം എന്ന ദേശം മൂന്നു ലോകങ്ങളിലും പ്രശസ്തമായ തീർത്ഥമാണ്. മകനേ, അതാണ് കർമ്മഭൂമി എന്നതിനാൽ അതിനെ തീർത്ഥം എന്ന് വിളിക്കുന്നു.
തത്രൈവ യാനി തീര്ഥാനി യാന്യ് ഉക്താനി മയാ തവ ഹിമവദ്വിന്ധ്യയോര് മധ്യേ ഷണ്നദ്യോ ദേവസംഭവാഃ
അവിടെ, ഞാൻ നിന്നോട് പറഞ്ഞിരിക്കുന്ന തീർത്ഥങ്ങളും, ഹിമവാനും വിന്ധ്യപർവ്വതവും തമ്മിലുള്ള ദേവസമ്പന്നമായ ആറു നദികളും സ്ഥിതിചെയ്യുന്നു.
തഥൈവ ദേവജാ ബ്രഹ്മന് ദക്ഷിണാര്ണവവിന്ധ്യയോഃ ഏതാ ദ്വാദശ നദ്യസ് തു പ്രാധാന്യേന പ്രകീര്തിതാഃ
അതു പോലെ തന്നെ, ബ്രഹ്മണേ, ദക്ഷിണസമുദ്രവും വിന്ധ്യയും തമ്മിൽ ദേവന്മാരിൽ നിന്നു ജനിച്ച നദികളും, ഈ പന്ത്രണ്ട് നദികൾ പ്രധാനപ്പെട്ടവയെന്നു പ്രസിദ്ധീകരിക്കപ്പെടുന്നു.
അഭിസംപൂജിതം യസ്മാദ് ഭാരതം ബഹുപുണ്യദമ് കര്മഭൂമിര് അതോ ദേവൈര് വര്ഷം തസ്മാത് പ്രകീര്തിതമ്
ഭാരതം ദേവന്മാർ ആദരിക്കുകയും, വലിയ പുണ്യം നൽകുന്ന കർമ്മഭൂമിയാകയാൽ, അതാണ് 'വർഷം' എന്ന പേരിൽ പ്രശസ്തമായത്.
ആര്ഷാണി ചൈവ തീര്ഥാനി ദേവജാനി ക്വചിത് ക്വചിത് ആസുരൈര് ആവൃതാന്യ് ആസംസ് തദ് ഏവാസുരമ് ഉച്യതേ
മഹർഷിമാരുടെ തീർത്ഥങ്ങളും ദേവജന്യമായവയും ചില സ്ഥലങ്ങളിൽ അസുരന്മാർ കൈവശമാക്കിയിരുന്നു; അവയെ അസുരസ്വഭാവമുള്ളവയെന്ന് പറയുന്നു.
ദൈവേഷ്വ് ഏവ പ്രദേശേഷു തപസ് തപ്ത്വാ മഹര്ഷയഃ ദൈവപ്രഭാവാത് തപസ ആര്ഷാണ്യ് അപി ച താന്യ് അപി
ദൈവസ്വഭാവമുള്ള പ്രദേശങ്ങളിൽ മഹർഷിമാർ തപസ്സു ചെയ്തു; ദൈവത്തിന്റെ ശക്തിയാൽ, അവരുടെ തപസ്സിന്റെ ഫലമായി, മഹർഷിമാരുടെ തീർത്ഥങ്ങളും ദൈവസ്വഭാവം നേടി.
ആത്മനഃ ശ്രേയസേ മുക്ത്യൈ പൂജായൈ ഭൂതയേ ഽഥവാ ആത്മനഃ ഫലഭൂത്യര്ഥം യശസോ ഽവാപ്തയേ പുനഃ
സ്വന്തം ക്ഷേമത്തിനും മോക്ഷത്തിനും പൂജയ്ക്കും ഐശ്വര്യത്തിനും അല്ലെങ്കിൽ വ്യക്തിപരമായ ഫലത്തിനും, വീണ്ടും പ്രശസ്തി നേടുന്നതിനും വേണ്ടി —
മാനുഷൈഃ കാരിതാന്യ് ആഹുര് മാനുഷാണീതി നാരദ ഏവം ചതുര്വിധോ ഭേദസ് തീര്ഥാനാം മുനിസത്തമ
മനുഷ്യർ സ്ഥാപിച്ചവയെ മനുഷ്യതീർത്ഥങ്ങൾ എന്ന് പറയുന്നു, നാരദാ. ഇങ്ങനെ, മുനിശ്രേഷ്ഠാ, തീർത്ഥങ്ങൾക്ക് നാലു തരത്തിലുള്ള വ്യത്യാസമുണ്ട്.
ഭേദം ന കശ്ചിജ് ജാനാതി ശ്രോതും യുക്തോ ഽസി നാരദ ബഹവഃ പണ്ഡിതംമന്യാഃ ശൃണ്വന്തി കഥയന്തി ച സുകൃതീ കോ ഽപി ജാനാതി വക്തും ശ്രോതും നിജൈര് ഗുണൈഃ
ഈ വ്യത്യാസം ആരും അറിയുന്നില്ല; നാരദാ, നീ കേൾക്കാൻ യോഗ്യനാണ്. പലരും പണ്ഡിതരാണെന്ന് കരുതി കേൾക്കുകയും പറയുകയും ചെയ്യുന്നു, പക്ഷേ സത്പുരുഷൻ മാത്രമാണ് തന്റെ ഗുണങ്ങൾകൊണ്ട് ശരിയായി പറയാനും കേൾക്കാനും അറിയുന്നത്.
തേഷാം സ്വരൂപം ഭേദം ച ശ്രോതുമ് ഇച്ഛാമി തത്ത്വതഃ യച് ഛ്രുത്വാ സര്വപാപേഭ്യോ മുച്യതേ നാത്ര സംശയഃ
അവയുടെ യഥാർത്ഥ സ്വഭാവവും വ്യത്യാസവും ഞാൻ കേൾക്കാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നു; ഇത് കേട്ടാൽ എല്ലാ പാപങ്ങളിൽ നിന്നും മോചനം ലഭിക്കും — ഇതിൽ സംശയമില്ല.
ബ്രഹ്മന് കൃതയുഗാദൌ തു ഉപായോ ഽന്യോ ന വിദ്യതേ തീര്ഥസേവാം വിനാ സ്വല്പായാസേനാഭീഷ്ടദായിനീമ്
ബ്രഹ്മണേ, കൃതയുഗത്തിന്റെ ആരംഭത്തിൽ തീർത്ഥസേവനമല്ലാതെ മറ്റൊരു മാർഗ്ഗം ഇല്ലായിരുന്നു; അതു വളരെ ലഘുവായ ശ്രമത്തിൽ തന്നെ ഇഷ്ടഫലം നൽകുന്നവയായിരുന്നു.
ന ത്വയാ സദൃശോ ധാതര് വക്താ ജ്ഞാതാഥവാ ക്വചിത് ത്വം നാഭികമലേ വിഷ്ണോഃ സംജാതോ ഽഖിലപൂര്വജഃ
നിനക്കുപോലെയുള്ളവൻ, സൃഷ്ടാവേ, സംസാരിക്കാനും അറിയാനും മറ്റൊരുവനും ഇല്ല; നീ വിഷ്ണുവിന്റെ നാഭികമലത്തിൽ ജനിച്ചവനും എല്ലാം മുമ്പുള്ളവനുമാണ്.
ഗോദാവരീ ഭീമരഥീ തുങ്ഗഭദ്രാ ച വേണികാ താപീ പയോഉഷ്ണീ വിന്ധ്യസ്യ ദക്ഷിണേ തു പ്രകീര്തിതാഃ
ഗോദാവരി, ഭീമരഥി, തുങ്ഗഭദ്ര, വേണിക, താപി, പയോഷ്ണി എന്നിവ വിന്ധ്യപർവ്വതത്തിന്റെ തെക്കുഭാഗത്ത് പ്രസിദ്ധമാണ്.
ഭാഗീരഥീ നര്മദാ തു യമുനാ ച സരസ്വതീ വിശോകാ ച വിതസ്താ ച ഹിമവത്പര്വതാശ്രിതാഃ
ഭാഗീരതി, നർമ്മദ, യമുന, സരസ്വതി, വിശോക, വിതസ്ത — ഇവയെല്ലാം ഹിമവാനിൽ സ്ഥിതിചെയ്യുന്നു.
ഏതാ നദ്യഃ പുണ്യതമാ ദേവതീര്ഥാന്യ് ഉദാഹൃതാഃ ഗയഃ കോല്ലാസുരോ വൃത്രസ് ത്രിപുരോ ഹ്യ് അന്ധകസ് തഥാ
ഈ നദികൾ ഏറ്റവും പുണ്യമുള്ളവയും ദൈവതീർത്ഥങ്ങളായും അറിയപ്പെടുന്നു: ഗയ, കൊള്ളാസുര, വൃത്ര, ത്രിപുര, അങ്ങനെ തന്നെ അന്ധകനും.
ഹയമൂര്ധാ ച ലവണോ നമുചിഃ ശൃങ്ഗകസ് തഥാ യമഃ പാതാലകേതുശ് ച മയഃ പുഷ്കര ഏവ ച
ഹയമൂർദ്ധാ, ലവണൻ, നമുചി, ശ്രിംഗകൻ, യമൻ, പാതാലകേതു, മയൻ, പുഷ്കരൻ ഇവരാണ്.
ഏതൈര് ആവൃതതീര്ഥാനി ആസുരാണി ശുഭാനി ച പ്രഭാസോ ഭാര്ഗവോ ഽഗസ്തിര് നരനാരായണൌ തഥാ
ഇവരുടെ പേരിൽ അസുരന്മാരുടെ തീർത്ഥങ്ങൾ, നല്ലതും മറ്റുള്ളതും, ചുറ്റപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു. പ്രഭാസം, ഭാർഗവൻ, അഗസ്ത്യൻ, നരനാരായണൻ ഇവരും ഉണ്ട്.
വസിഷ്ഠശ് ച ഭരദ്വാജോ ഗോതമഃ കശ്യപോ മനുഃ ഇത്യാദിമുനിജുഷ്ടാനി ഋഷിതീര്ഥാനി നാരദ
വസിഷ്ഠൻ, ഭരദ്വാജൻ, ഗോതമൻ, കശ്യപൻ, മനു ഇവരും മറ്റു മഹർഷിമാരും, നാരദാ, ഈ മഹർഷിതീർത്ഥങ്ങൾ വിശുദ്ധമാക്കി.
അമ്ബരീഷോ ഹരിശ്ചന്ദ്രോ മാന്ധാതാ മനുര് ഏവ ച കുരുഃ കനഖലശ് ചൈവ ഭദ്രാശ്വഃ സഗരസ് തഥാ
അംബരീഷൻ, ഹരിശ്ചന്ദ്രൻ, മാന്ധാതാവ്, മനു, കുറു, കനഖലൻ, ഭദ്രാശ്വൻ, സഗരൻ ഇവരും ഉണ്ട്.
അശ്വയൂപോ നാചികേതാ വൃഷാകപിര് അരിംദമഃ ഇത്യാദിമാനുഷൈര് വിപ്ര നിര്മിതാനി ശുഭാനി ച
അശ്വയൂപൻ, നചികേതാസ്, വൃഷാകപി, അരിന്ദമൻ ഇവരും മറ്റു മനുഷ്യരും, മഹർഷേ, നല്ല തീർത്ഥങ്ങൾ സ്ഥാപിച്ചു.
യശസഃ ഫലഭൂത്യര്ഥം നിര്മിതാനീഹ നാരദ സ്വതോഉദ്ഭൂതാനി ദൈവാനി യത്ര ക്വാപി ജഗത്ത്രയേ പുണ്യതീര്ഥാനി താന്യ് ആഹുസ് തീര്ഥഭേദോ മയോദിതഃ
കീർത്തിയും ഫലവും ഐശ്വര്യവും നേടാനായി ഇവിടെയൊക്കെയും ഈ തീർത്ഥങ്ങൾ സ്ഥാപിച്ചിരിക്കുന്നു, നാരദാ. മൂന്ന് ലോകങ്ങളിലും വിവിധ സ്ഥലങ്ങളിൽ സ്വയം ഉദിച്ച ദൈവിക തീർത്ഥങ്ങൾക്കാണ് പുണ്യതീർത്ഥങ്ങൾ എന്ന് പറയുന്നത്. ഈ തീർത്ഥങ്ങളുടെ വ്യത്യാസമാണ് ഞാൻ പറഞ്ഞത്.
ത്രിദൈവത്യം തു യത് തീര്ഥം സര്വേഭ്യോ ഹ്യ് ഉക്തമ് ഉത്തമമ് തസ്യ സ്വരൂപഭേദം ച വിസ്തരേണ ബ്രവീതു മേ
മൂന്നു ദേവന്മാർക്കായി സമർപ്പിച്ചിരിക്കുന്ന തീർത്ഥം എല്ലാറ്റിലും ഉത്തമമാണെന്ന് പറയുന്നു. അതിന്റെ വിവിധ രൂപങ്ങൾ ദയവായി വിശദമായി പറയൂ.
താവദ് അന്യാനി തീര്ഥാനി താവത് താഃ പുണ്യഭൂമയഃ താവദ് യജ്ഞാദയോ യാവത് ത്രിദൈവത്യം ന ദൃശ്യതേ
മൂന്നു ദൈവത്വം കാണുന്നതുവരെ, മറ്റു എല്ലാ തീർത്ഥങ്ങളും, ആ പുണ്യഭൂമികളും, യജ്ഞാദികൾ എല്ലാം അങ്ങനെ തന്നെ തുടരുന്നു.
ഗങ്ഗേയം സരിതാം ശ്രേഷ്ഠാ സര്വകാമപ്രദായിനീ ത്രിദൈവത്യാ മുനിശ്രേഷ്ഠ തദുത്പത്തിമ് അതഃ ശൃണു
ഗംഗയാണ് നദികളിൽ ഏറ്റവും ഉത്തമം, എല്ലാ ആഗ്രഹങ്ങളും നിറവേറ്റുന്നവളാണ്. മൂന്നു ദൈവത്വത്തോടുകൂടിയവളാണ്, മഹർഷികളിൽ ശ്രേഷ്ഠനായവനേ, അതിന്റെ ഉത്ഭവം കേൾക്കൂ.
വര്ഷാണാമ് അയുതാത് പൂര്വം ദേവകാര്യ ഉപസ്ഥിതേ താരകോ ബലവാന് ആസീന് മദ്വരാദ് അതിഗര്വിതഃ
പതിനായിരം വർഷങ്ങൾക്ക് മുൻപേ, ദേവന്മാരുടെ കാര്യം സംഭവിക്കുമ്പോൾ, എന്റെ അനുഗ്രഹം കൊണ്ടു ശക്തനായ താരകൻ അത്യന്തം അഹങ്കാരിയായിത്തീർന്നു.