ഇദം സമസ്താഘവിനാശഹേതുഃ കാരുണ്യസംജ്ഞം സുഖമോക്ഷദം ച അശേഷവാഞ്ഛാഫലദം വരിഷ്ഠം സ്തോത്രം മയോക്തം പുരുഷോത്തമസ്യ
സകലപാപങ്ങൾ നശിപ്പിക്കുന്ന, കാരുണ്യമായി അറിയപ്പെടുന്ന, സൗഖ്യവും മോക്ഷവും നൽകുന്ന, എല്ലാ ആഗ്രഹങ്ങളും നിറവേറ്റുന്ന ഉത്തമസ്തോത്രം പുരുഷോത്തമനു വേണ്ടി ഞാൻ പ്രസ്താവിച്ചു.
യേ തം സുസൂക്ഷ്മം വിമലാ മുരാരിം ധ്യായന്തി നിത്യം പുരുഷം പുരാണമ് തേ മുക്തിഭാജഃ പ്രവിശന്തി വിഷ്ണും മന്ത്രൈര് യഥാജ്യം ഹുതമ് അധ്വരാഗ്നൌ
ശുദ്ധരും നിർമലരും ആയവർ, ആ സൂക്ഷ്മനും പാവനനുമായ പുരാതനപുരുഷനായ മുരാരിയെ എപ്പോഴും ധ്യാനിച്ചാൽ, അവർ മോക്ഷം നേടി വിഷ്ണുവിൽ ലയിക്കും; യജ്ഞാഗ്നിയിൽ മന്ത്രത്തോടെ ഹോമം ചെയ്യുന്നതുപോലെ.
ഏകഃ സ ദേവോ ഭവദുഃഖഹന്താ പരഃ പരേഷാം ന തതോ ഽസ്തി ചാന്യത് ദ്രഷ്ടാ സ പാതാ സ തു നാശകര്താ വിഷ്ണുഃ സമസ്താഖിലസാരഭൂതഃ
ഒറ്റവനാണ് ഈ ദൈവം, ജന്മദുഃഖം നീക്കുന്നവൻ. അതിൽപോലും ഉയർന്നവൻ, അവനെക്കാൾ മറ്റൊരുവനും ഇല്ല. അവൻ കാണുന്നവൻ, രക്ഷകനും നാശം വരുത്തുന്നവനും ആകുന്നു. വിശ്ണു സകലത്തിന്റെയും ആന്തരസാരമാണ്.
കിം വിദ്യയാ കിം സ്വഗുണൈശ് ച തേഷാം യജ്ഞൈശ് ച ദാനൈശ് ച തപോഭിര് ഉഗ്രൈഃ യേഷാം ന ഭക്തിര് ഭവതീഹ കൃഷ്ണേ ജഗദ്ഗുരൌ മോക്ഷസുഖപ്രദേ ച
ലോകഗുരുവായ കൃഷ്ണനിൽ ഭക്തി ഇല്ലാത്തവർക്ക് വിജ്ഞാനം, സ്വഗുണങ്ങൾ, യജ്ഞങ്ങൾ, ദാനങ്ങൾ, കഠിനതപസ്സുകൾ—ഇവയൊന്നിനും എന്ത് ഉപയോഗം? മോക്ഷസുഖം നൽകുന്നവനിൽ ഭക്തിയില്ലെങ്കിൽ അവയെല്ലാം വ്യർത്ഥമാണ്.
ലോകേ സ ധന്യഃ സ ശുചിഃ സ വിദ്വാന് മഖൈസ് തപോഭിഃ സ ഗുണൈര് വരിഷ്ഠഃ ജ്ഞാതാ സ ദാതാ സ തു സത്യവക്താ യസ്യാസ്തി ഭക്തിഃ പുരുഷോത്തമാഖ്യേ
ലോകത്തിൽ ഭഗവാനെ, പുരുഷോത്തമനെന്ന പേരിൽ അറിയുന്നവനിൽ ഭക്തിയുള്ളവൻ ഭാഗ്യവാനാണ്, ശുദ്ധനും ജ്ഞാനിയുമാണ്. യജ്ഞത്തിലും തപസ്സിലും ഗുണങ്ങളിലും ശ്രേഷ്ഠൻ, സത്യം പറയുന്നവനും ദാനശീലനും ആകുന്നു.
സ്തുത്വൈവം മുനിശാര്ദൂലാഃ പ്രണമ്യ ച സനാതനമ് വാസുദേവം ജഗന്നാഥം സര്വകാമഫലപ്രദമ്
ഇങ്ങനെ സ്തുതിച്ച് സനാതനനായി വന്ദനം നടത്തി, മഹർഷിമാർ വാസുദേവനെയും ലോകനാഥനെയും എല്ലാ ആഗ്രഹഫലങ്ങൾ നൽകുന്നവനെയും ആരാധിച്ചു.
ചിന്താവിഷ്ടോ മഹീപാലഃ കുശാന് ആസ്തീര്യ ഭൂതലേ വസ്ത്രം ച തന്മനാ ഭൂത്വാ സുഷ്വാപ ധരണീതലേ
വലിയ ചിന്തയിൽ ആകുലനായ രാജാവ് ഭൂമിയിൽ കുശഗ്രാസ് വിരിച്ച്, മനസ്സു അതിൽ ഏകാഗ്രമാക്കി, ഭൂമിയിൽ തന്നെ കിടന്നു ഉറങ്ങി.
കഥം പ്രത്യക്ഷമ് അഭ്യേതി ദേവദേവോ ജനാര്ദനഃ മമ ചാര്തിഹരോ ദേവസ് തദാസാവ് ഇതി ചിന്തയന്
എങ്ങനെ ദേവദേവനായ ജനാർദ്ദനൻ എനിക്കു നേരിൽ പ്രത്യക്ഷമാകും? എന്റെ ദുഃഖം നീക്കുന്ന ദൈവം ഇപ്പോൾ എങ്ങനെ പ്രത്യക്ഷപ്പെടും എന്ന് രാജാവ് ചിന്തിച്ചു.
സുപ്തസ്യ തസ്യ നൃപതേര് വാസുദേവോ ജഗദ്ഗുരുഃ ആത്മാനം ദര്ശയാമ് ആസ ശങ്ഖചക്രഗദാഭൃതമ്
അവൻ ഉറങ്ങുമ്പോൾ ലോകഗുരുവായ വാസുദേവൻ, ശംഖം, ചക്രം, ഗദ എന്നിവ കൈവശം വച്ചുകൊണ്ട് സ്വയം പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു.
സ ദദര്ശ തു സപ്രേമ ദേവദേവം ജഗദ്ഗുരുമ് ശങ്ഖചക്രധരം ദേവം ഗദാചക്രോഗ്രപാണിനമ്
അവൻ പ്രേമത്തോടെ ദേവദേവനെയും ലോകഗുരുവിനെയും, ശംഖവും ചക്രവും കൈവശമുള്ള ദൈവത്തെയും, ഉഗ്രമായ ഗദയും ചക്രവും കൈകളിൽ പിടിച്ചിരിക്കുന്നവനെയും കണ്ടു.
ശാര്ങ്ഗബാണധരം ദേവം ജ്വലത്തേജോതിമണ്ഡലമ് യുഗാന്താദിത്യവര്ണാഭം നീലവൈദൂര്യസംനിഭമ്
ശാർംഗം എന്ന വില്ലും അമ്പുകളും കൈവശമുള്ള ദൈവത്തെ, തീപോലെ പ്രകാശിക്കുന്ന വലയം ചുറ്റിയവനെയും, യുഗാന്തത്തിലെ സൂര്യനെപ്പോലും നീല വൈഡൂര്യക്കല്ലുപോലും ദീപ്തിയുള്ളവനെയും അവൻ കണ്ടു.
സുപര്ണാംസേ തമ് ആസീനം ഷോഡശാര്ധഭുജം ശുഭമ് സ ചാസ്മൈ പ്രാബ്രവീദ് ധീരാഃ സാധു രാജന് മഹാമതേ
സുപർണ്ണന്റെ ചിറകിൽ ഇരുന്ന്, പതിനാറര കൈകളോടെ ഭംഗിയായി ദൈവം പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു. അവൻ രാജാവിനോട് ശാന്തമായി പറഞ്ഞു: 'നന്നായി, മഹാമനസ്സുള്ള രാജാവേ.'
ക്രതുനാനേന ദിവ്യേന തഥാ ഭക്ത്യാ ച ശ്രദ്ധയാ തുഷ്ടോ ഽസ്മി തേ മഹീപാല വൃഥാ കിമ് അനുശോചസി
'ഈ ദിവ്യയജ്ഞത്താൽ, ഭക്തിയാൽ, വിശ്വാസത്താൽ ഞാൻ സന്തുഷ്ടനാണ്, രാജാവേ. നീ അനാവശ്യമായി എന്തിന് ദുഃഖിക്കുന്നു?'
യദ് അത്ര പ്രതിമാ രാജഞ് ജഗത്പൂജ്യാ സനാതനീ യഥാ സാ പ്രാപ്യതേ ഭൂപ തദുപായം ബ്രവീമി തേ
'ലോകം ആരാധിക്കുന്ന ഈ ശാശ്വതപ്രതിമ എങ്ങനെ ലഭിക്കാമെന്ന് ഞാൻ പറയാം, ഭൂമിയുടെ രാജാവേ.'
ഗതായാമ് അദ്യ ശര്വര്യാം നിര്മലേ ഭാസ്കരോദിതേ സാഗരസ്യ ജലസ്യാന്തേ നാനാദ്രുമവിഭൂഷിതേ
'ഇന്നത്തെ രാത്രി കഴിഞ്ഞ്, നിർമ്മലമായ സൂര്യൻ ഉദിക്കുന്നപ്പോൾ, സമുദ്രതീരത്ത്, വിവിധ വൃക്ഷങ്ങൾ അലങ്കരിച്ചിരിക്കുന്ന സ്ഥലത്ത്, കടലിന്റെ അറ്റത്താണ്—'
ജലം തഥൈവ വേലായാം ദൃശ്യതേ തത്ര വൈ മഹത് ലവണസ്യോദധേ രാജംസ് തരങ്ഗൈഃ സമഭിപ്ലുതമ്
'അവിടെ, രാജാവേ, ഉല്ലാസത്തോടെ തിരകളാൽ നിറഞ്ഞ ഉപ്പുകടലിന്റെ തീരത്ത് നീർ കാണും.'
കൂലാന്തേ ഹി മഹാവൃക്ഷഃ സ്ഥിതഃ സ്ഥലജലേഷു ച വേലാഭിര് ഹന്യമാനശ് ച ന ചാസൌ കമ്പതേ ദ്രുമഃ
'തീരത്തിന്റെ അറ്റത്ത്, കരയിലും വെള്ളത്തിലും, തിരകൾ ഇടിക്കുന്നതിലും, ഒരു വലിയ വൃക്ഷം നിൽക്കുന്നു. എത്ര തട്ടിയാലും ആ വൃക്ഷം കുലുങ്ങുന്നില്ല.'
പരശുമ് ആദായ ഹസ്തേന ഊര്മേര് അന്തസ് തതോ വ്രജ ഏകാകീ വിഹരന് രാജന് സ ത്വം പശ്യസി പാദപമ്
'കൈയിൽ ഒരു വെട്ടിക്കൊണ്ട് തിരകൾക്കുള്ളിലേക്ക് നീയെത്തുക; അവിടെ ഒറ്റയ്ക്കു സഞ്ചരിച്ചാൽ ആ വൃക്ഷം നീ കാണും, രാജാവേ.'
ഈദൃക് ചിഹ്നം സമാലോക്യ ഛേദയ ത്വമ് അശങ്കിതഃ ഛേദ്യമാനം തു തം വൃക്ഷം പ്രാതര് അദ്ഭുതദര്ശനമ്
'അങ്ങനെയുള്ള അടയാളം കണ്ടാൽ, ഭയമില്ലാതെ ആ വൃക്ഷം വെട്ടുക; രാവിലെ വെട്ടുമ്പോൾ അത്ഭുതകരമായ കാഴ്ച നീ കാണും.'
ദൃഷ്ട്വാ തേനൈവ സംചിന്ത്യ തതോ ഭൂപാല ദര്ശനാത് കുരു താം പ്രതിമാം ദിവ്യാം ജഹി ചിന്താം വിമോഹിനീമ്
'അത് കണ്ടശേഷം ആലോചിച്ച്, ആ ദർശനത്തിൽ നിന്ന് ദിവ്യപ്രതിമ നിർമ്മിക്കുക; ഭ്രമിപ്പിക്കുന്ന ഈ ചിന്തകൾ ഉപേക്ഷിക്കൂ, രാജാവേ.'
ഏവമ് ഉക്ത്വാ മഹാഭാഗോ ജഗാമാദര്ശനം ഹരിഃ സ ചാപി സ്വപ്നമ് ആലോക്യ പരം വിസ്മയമ് ആഗതഃ
ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞ ശേഷം മഹാഭാഗനായ ഹരിഃ അപ്രത്യക്ഷനായി; അവനും ആ സ്വപ്നം കണ്ടപ്പോൾ അത്ഭുതത്തോടെ നിറഞ്ഞു.
താം നിശാം സ സമുദ്വീക്ഷ്യ സ്ഥിതസ് തദ്ഗതമാനസഃ വ്യാഹരന് വൈഷ്ണവാന് മന്ത്രാന് സൂക്തം ചൈവ തദാത്മകമ്
അവൻ ആ രാത്രിയും ആ ദർശനത്തിൽ മനസ്സു മുഴുവൻ ആകുന്നു, വൈഷ്ണവ മന്ത്രങ്ങളും അതുമായി ബന്ധപ്പെട്ട സ്തുതികളും ജപിച്ചു.
പ്രഗതായാം രജന്യാം തു ഉത്ഥിതോ നാന്യമാനസഃ സ സ്നാത്വാ സാഗരേ സമ്യഗ് യഥാവദ് വിധിനാ തതഃ
രാത്രി കഴിഞ്ഞപ്പോൾ അവൻ ഉണർന്ന്, മനസ്സിൽ മറ്റൊന്നും ഇല്ലാതെ, നിർദ്ദേശപ്രകാരം സമുദ്രത്തിൽ നല്ല രീതിയിൽ സ്നാനം ചെയ്തു.
ദത്ത്വാ ദാനം ച വിപ്രേഭ്യോ ഗ്രാമാംശ് ച നഗരാണി ച കൃത്വാ പൌര്വാഹ്ണികം കര്മ ജഗാമ സ നൃപോത്തമഃ
അവൻ ബ്രാഹ്മണന്മാർക്ക് ദാനവും ഗ്രാമങ്ങളും നൽകി, രാവിലെ വേണ്ട കർമ്മങ്ങൾ ചെയ്തു, പിന്നെ ആ മഹാരാജാവ് പുറപ്പെട്ടു.
ന ചാശ്വോ ന പദാതിശ് ച ന ഗജോ ന ച സാരഥിഃ ഏകാകീ സ മഹാവേലാം പ്രവിവേശ മഹീപതിഃ
അവനെ കുതിരയും പടയാളിയും ആനയും രഥസാരഥിയും ആരും അനുഗമിച്ചില്ല; അവൻ ഒറ്റക്കേ ആ വലിയ തീരത്തേക്ക് കടന്നു.
തം ദദര്ശ മഹാവൃക്ഷം തേജസ്വന്തം മഹാദ്രുമമ് മഹാതിഗമഹാരോഹം പുണ്യം വിപുലമ് ഏവ ച
അവൻ അവിടെ ഒരു മഹാവൃക്ഷം കണ്ടു; അതിന് പ്രകാശവും ശക്തിയും നിറഞ്ഞു, ഉയരത്തിലും വീതിയിലും വലിയതും പുണ്യവാനുമായതുമായിരുന്നു.
മഹോത്സേധം മഹാകായം പ്രസുപ്തം ച ജലാന്തികേ സാന്ദ്രമാഞ്ജിഷ്ഠവര്ണാഭം നാമജാതിവിവര്ജിതമ്
ആ വൃക്ഷം ഉയരത്തിലും വലിപ്പത്തിലും വലിയതും, വെള്ളത്തിനരികെ ശാന്തമായി കിടക്കുന്നതും, കനിഞ്ഞ ചുവപ്പു നിറംപോലെയും പേരോ ജാതിയോ ഇല്ലാത്തതുമായിരുന്നു.
നരനാഥസ് തദാ വിപ്രാ ദ്രുമം ദൃഷ്ട്വാ മുദാന്വിതഃ പരശുനാ ശാതയാമ് ആസ നിശിതേന ദൃഢേന ച
അപ്പോൾ മനുഷ്യരിൽ ശ്രേഷ്ഠനായ രാജാവ് ആ വൃക്ഷം കണ്ടപ്പോൾ സന്തോഷത്തോടെ, കഠിനവും മൂർച്ചയുള്ളതുമായ കുരുവാളി കൊണ്ട് അതിനെ വെട്ടാൻ തുടങ്ങി.
ദ്വൈധീകര്തുമനാസ് തത്ര ബഭൂവേന്ദ്രസഖഃ സ ച നിരീക്ഷ്യമാണേ കാഷ്ഠേ തു ബഭൂവാദ്ഭുതദര്ശനമ്
അത് രണ്ടായി പിളർക്കാൻ ഉദ്ദേശിച്ച് ഇന്ദ്രന്റെ സുഹൃത്ത് അവിടെ നിന്നു; কাঠം നോക്കുമ്പോൾ അത്ഭുതകരമായ ഒരു ദൃശ്യമാണ് അവിടെ പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടത്.
വിശ്വകര്മാ ച വിഷ്ണുശ് ച വിപ്രരൂപധരാവ് ഉഭൌ ആജഗ്മതുര് മഹാഭാഗൌ തദാ തുല്യാഗ്രജന്മനൌ
വിശ്വകർമ്മനും വിഷ്ണുവും ബ്രാഹ്മണരൂപത്തിൽ ഇരുവരും ഒരുമിച്ച് അവിടെ എത്തി; മഹത്വവും സമാനമായ ജനനവും അവർക്കുണ്ടായിരുന്നു.