പ്രച്ഛാദ്യ വല്ലികൈര് ദേവി ജാതരൂപപരിച്ഛദൈഃ യമം പ്രസ്ഥാപയാമ് ആസ സ്വാം പുരീം ദക്ഷിണാം ദിശമ്
വള്ളികളും പൊന്നാലങ്കാരങ്ങളും ഉപയോഗിച്ച് ആ പ്രതിമയെ മറച്ച്, യമൻ അവനെ തന്റെ ദക്ഷിണദിശയിലെ നഗരത്തിലേക്ക് അയച്ചു.
ലുപ്തായാം പ്രതിമായാം തു ഇന്ദ്രനീലസ്യ ഭോ ദ്വിജാഃ തസ്മിന് ക്ഷേത്രവരേ പുണ്യേ വിഖ്യാതേ പുരുഷോത്തമേ
ദ്വിജന്മാരേ, ആ നീലമണിപ്രതിമ മറഞ്ഞപ്പോൾ, ആ വിശുദ്ധവും പ്രശസ്തവുമായ പുരുഷോത്തമക്ഷേത്രത്തിൽ—
യോ ഭൂതസ് തത്ര വൃത്താന്തോ ദേവദേവോ ജനാര്ദനഃ തം സര്വം കഥയാമ് ആസ സ തസ്യൈ ഭഗവാന് പുരാ
അവിടെ നടന്ന സംഭവങ്ങൾ എല്ലാം ദേവദേവനായ ജനാർദ്ദനൻ അന്നേ അവളോട് പറഞ്ഞുതന്നു.
ഇന്ദ്രദ്യുമ്നസ്യ ഗമനം ക്ഷേത്രസംദര്ശനം തഥാ ക്ഷേത്രസ്യ വര്ണനം ചൈവ പ്രാസാദകരണം തഥാ
ഇന്ദ്രദ്യുമ്നന്റെ യാത്രയും, ക്ഷേത്രദർശനവും, ക്ഷേത്രത്തിന്റെ വിവരണവും, ക്ഷേത്രനിർമ്മാണവും—
ഹയമേധസ്യ യജനം സ്വപ്നദര്ശനമ് ഏവ ച ലവണസ്യോദധേസ് തീരേ കാഷ്ഠസ്യ ദര്ശനം തഥാ
അശ്വമെധയാഗവും, സ്വപ്നത്തിൽ കണ്ട ദർശനവും, ഉപ്പു സമുദ്രത്തീരത്ത് മരച്ചീട്ടിന്റെ ദർശനവും—
ദര്ശനം വാസുദേവസ്യ ശില്പിരാജസ്യ ച ദ്വിജാഃ നിര്മാണം പ്രതിമായാസ് തു യഥാവര്ണം വിശേഷതഃ
വാസുദേവന്റെയും ശില്പികളുടെയും ദർശനം, ദ്വിജന്മാരേ, ആ പ്രതിമയുടെ നിർമാണം എന്നിവയും വിശദമായി വിവരിച്ചു.
സ്ഥാപനം ചൈവ സര്വേഷാം പ്രാസാദേ ഭുവനോത്തമേ യാത്രാകാലേ ച വിപ്രേന്ദ്രാഃ കല്പസംകീര്തനം തഥാ
സകല ദേവതകളെയും അത്യുത്തമമായ ക്ഷേത്രത്തില് പ്രതിഷ്ഠിക്കുന്നതും, യാത്രക്കാലത്ത് കല്പം പാരായണം ചെയ്യുന്നതും, ബ്രാഹ്മണശ്രേഷ്ഠന്മാരേ,
മാര്കണ്ഡേയസ്യ ചരിതം സ്ഥാപനം ശംകരസ്യ ച പഞ്ചതീര്ഥസ്യ മാഹാത്മ്യം ദര്ശനം ശൂലപാണിനഃ
മാര്കണ്ഡേയന്റെ കഥയും, ശങ്കരന്റെ പ്രതിഷ്ഠയും, അഞ്ചു തിരുത്തുകളുടെ മഹത്വവും, ശൂലധാരിയായ ഭഗവാന്റെ ദര്ശനവും,
വടസ്യ ദര്ശനം ചൈവ വ്യുഷ്ടിം തസ്യ ച ഭോ ദ്വിജാഃ ദര്ശനം ബലദേവസ്യ കൃഷ്ണസ്യ ച വിശേഷതഃ
അവിടെ വടവൃക്ഷത്തിന്റെ ദര്ശനവും അതിന്റെ ഫലവും, ദ്വിജന്മാരേ, പ്രത്യേകിച്ച് ബാലരാമനും കൃഷ്ണനും ദര്ശിക്കുന്നതും,
സുഭദ്രായാശ് ച തത്രൈവ മാഹാത്മ്യം ചൈവ സര്വശഃ ദര്ശനം നരസിംഹസ്യ വ്യുഷ്ടിസംകീര്തനം തഥാ
അവിടത്തെ സुभദ്രയുടെ പൂര്ണ്ണമായ മഹത്വവും, നരസിംഹന്റെ ദര്ശനവും, പ്രഭാതത്തിലെ ഫലങ്ങള് പാരായണം ചെയ്യുന്നതും,
അനന്തവാസുദേവസ്യ ദര്ശനം ഗുണകീര്തനമ് ശ്വേതമാധവമാഹാത്മ്യം സ്വര്ഗദ്വാരസ്യ ദര്ശനമ്
അനന്തവാസുദേവന്റെ ദര്ശനവും, അവന്റെ ഗുണങ്ങള് പാടുന്നതും, ശ്വേതമാധവന്റെ മഹത്വവും, സ്വര്ഗ്ഗദ്വാരത്തിന്റെ ദര്ശനവും,
ഉദധേര് ദര്ശനം ചൈവ സ്നാനം തര്പണമ് ഏവ ച സമുദ്രസ്നാനമാഹാത്മ്യമ് ഇന്ദ്രദ്യുമ്നസ്യ ച ദ്വിജാഃ
സമുദ്രദര്ശനവും, അവിടെ സ്നാനവും തര്പ്പണവും, സമുദ്രസ്നാനത്തിന്റെ മഹത്വവും, ഇന്ദ്രദ്യുമ്നന്റെ വിശേഷതകളും, ദ്വിജന്മാരേ,
പഞ്ചതീര്ഥഫലം ചൈവ മഹാജ്യേഷ്ഠം തഥൈവ ച സ്ഥാനം കൃഷ്ണസ്യ ഹലിനഃ പര്വയാത്രാഫലം തഥാ
അഞ്ചു തിരുത്തുകളുടെ ഫലവും, മഹാജ്യേഷ്ഠം എന്ന വിശേഷതയും, കൃഷിയന്ത്രം കൈവശമുള്ള കൃഷ്ണന്റെ സ്ഥലം, ഉത്സവയാത്രയുടെ ഫലവും,
വര്ണനം വിഷ്ണുലോകസ്യ ക്ഷേത്രസ്യ ച പുനഃ പുനഃ പൂര്വം കഥിതവാന് സര്വം തസ്യൈ സ പുരുഷോത്തമഃ
വിഷ്ണുലോകത്തെയും ഈ പുണ്യഭൂമിയെയും കുറിച്ച് വീണ്ടും വീണ്ടും വിവരണം—ഇത് എല്ലാം പുരുഷോത്തമന് അവളോട് മുമ്പേ പറഞ്ഞിരുന്നു.
ശ്രോതുമ് ഇച്ഛാമഹേ ദേവ കഥാശേഷം മഹീപതേഃ തസ്മിന് ക്ഷേത്രവരേ ഗത്വാ കിം ചകാര നരാധിപഃ
ദേവാ, രാജാവിന്റെ കഥയുടെ ശേഷിപ്പുള്ള ഭാഗം ഞങ്ങള് കേള്ക്കാന് ആഗ്രഹിക്കുന്നു; ആ മഹാക്ഷേത്രത്തിലേക്ക് പോയ രാജാവ് അവിടെ എന്ത് ചെയ്തു?
ശൃണുധ്വം മുനിശാര്ദൂലാഃ പ്രവക്ഷ്യാമി സമാസതഃ ക്ഷേത്രസംദര്ശനം ചൈവ കൃത്യം തസ്യ ച ഭൂപതേഃ
മഹർഷിശ്രേഷ്ഠന്മാരേ, കേള്ക്കൂ, ആ രാജാവും ക്ഷേത്രദര്ശനവും അവിടെ നടത്തിയ കര്മ്മങ്ങളും ഞാന് സംക്ഷിപ്തമായി പറയുന്നു.
ഗത്വാ തത്ര മഹീപാലഃ ക്ഷേത്രേ ത്രൈലോക്യവിശ്രുതേ ദദര്ശ രമണീയാനി സ്ഥാനാനി സരിതസ് തഥാ
അവിടെ, മൂന്ന് ലോകങ്ങളിലും പ്രശസ്തമായ ആ പുണ്യഭൂമിയില് രാജാവ് പോയി മനോഹരമായ സ്ഥലങ്ങളും നദികളും കണ്ടു.
നദീ തത്ര മഹാപുണ്യാ വിന്ധ്യപാദവിനിര്ഗതാ സ്വിത്ത്രോപലേതി വിഖ്യാതാ സര്വപാപഹരാ ശിവാ
അവിടെ, വിന്ധ്യപാദത്തില് നിന്നു ഉത്ഭവിച്ച, സ്വിത്ത്രോപല എന്ന പേരില് അറിയപ്പെടുന്ന, എല്ലാ പാപങ്ങളും നീക്കുന്ന, ശുഭമായ ഒരു മഹാപുണ്യനദി ഉണ്ട്.
ഗങ്ഗാതുല്യാ മഹാസ്രോതാ ദക്ഷിണാര്ണവഗാമിനീ മഹാനദീതി നാമ്നാ സാ പുണ്യതോയാ സരിദ്വരാ
ഗംഗയെപ്പോലെ മഹാപ്രവാഹമുള്ള, തെക്കേ സമുദ്രത്തിലേക്ക് ഒഴുകുന്ന, മഹാനദി എന്ന പേരില് അറിയപ്പെടുന്ന, പുണ്യജലമുള്ള ആ ശ്രേഷ്ഠനദിയാണ് അവള്.
ദക്ഷിണസ്യോദധേര് ഗര്ഭം ഗതാവര്താതിശോഭിതാ ഉഭയോസ് തടയോര് യസ്യാ ഗ്രാമാശ് ച നഗരാണി ച
തെക്കേ സമുദ്രത്തിന്റെ ഗര്ഭത്തിലേക്ക് ഒഴുകുന്ന, മനോഹരമായ തിരകള് ഉള്ള, ആ നദിയുടെ ഇരുവശത്തും ഗ്രാമങ്ങളും നഗരങ്ങളും കാണാം.
ദൃശ്യന്തേ മുനിശാര്ദൂലാഃ സുസസ്യാഃ സുമനോഹരാഃ ഹൃഷ്ടപുഷ്ടജനാകീര്ണാ വസ്ത്രാലംകാരഭൂഷിതാഃ
മഹർഷിശ്രേഷ്ഠന്മാരേ, അവിടെ ധാന്യസമൃദ്ധിയും മനോഹാരിതയും നിറഞ്ഞ ഭൂമികള് കാണാം; സന്തോഷവും സമൃദ്ധിയും നിറഞ്ഞ ജനങ്ങള്, വസ്ത്രാഭരണങ്ങളാല് അലങ്കരിച്ചവരും അവിടെ ഉണ്ട്.
ബ്രാഹ്മണാഃ ക്ഷത്രിയാ വൈശ്യാഃ ശൂദ്രാസ് തത്ര പൃഥക് പൃഥക് സ്വധര്മനിരതാഃ ശാന്താ ദൃശ്യന്തേ ശുഭലക്ഷണാഃ
ബ്രാഹ്മണര്, ക്ഷത്രിയര്, വൈശ്യര്, ശൂദ്രര് എന്നിങ്ങനെ ഓരോരുത്തരും തങ്ങളുടെ കര്മ്മങ്ങള് അനുഷ്ഠിച്ച്, ശാന്തരായി, നല്ല ലക്ഷണങ്ങളോടെ അവിടെ കാണാം.
താമ്ബൂലപൂര്ണവദനാ മാലാദാമവിഭൂഷിതാഃ വേദപൂര്ണമുഖാ വിപ്രാഃ സഷഡങ്ഗപദക്രമാഃ
താമ്ബൂലത്തോടെ നിറഞ്ഞ വായും, പുഷ്പമാലകളാല് അലങ്കരിച്ച ദേഹവും, വേദങ്ങള് വായിക്കുന്ന, ഷഡംഗപഠനവും പദക്രമവും അറിഞ്ഞ ബ്രാഹ്മണന്മാരും അവിടെ ഉണ്ട്.
അഗ്നിഹോത്രരതാഃ കേചിത് കേചിദ് ഔപാസനക്രിയാഃ സര്വശാസ്ത്രാര്ഥകുശലാ യജ്വാനോ ഭൂരിദക്ഷിണാഃ
ചിലര് അഗ്നിഹോത്രത്തില് താല്പര്യപ്പെടുന്നു, ചിലര് ഉപാസന കര്മ്മങ്ങളില്; എല്ലാ ശാസ്ത്രാര്ത്ഥങ്ങളിലും നിപുണരായ, യജ്ഞങ്ങള് നടത്തുന്ന, ധാരാളം ദാനം ചെയ്യുന്നവരും അവിടെ ഉണ്ട്.
ചത്വാരേ രാജമാര്ഗേഷു വനേഷൂപവനേഷു ച സഭാമണ്ഡലഹര്മ്യേഷു ദേവതായതനേഷു ച
നാല് രാജമാർഗ്ഗങ്ങളിൽ, കാടുകളിലും തോട്ടങ്ങളിലും, സഭാമണ്ഡപങ്ങളിലും രാജപ്രാസാദങ്ങളിലും ദേവാലയങ്ങളിലും,
ഇതിഹാസപുരാണാനി വേദാഃ സാങ്ഗാഃ സുലക്ഷണാഃ കാവ്യശാസ്ത്രകഥാസ് തത്ര ശ്രൂയന്തേ ച മഹാജനൈഃ
അവിടെ ജനങ്ങൾ ഇടയിൽ പുരാണകഥകളും ചരിത്രങ്ങളും, വേദങ്ങളും അതിന്റെ ശാഖകളും, ശുഭമായ ശാസ്ത്രങ്ങളും കവിതയും ശാസ്ത്രവും സംബന്ധിച്ച ചർച്ചകളും കേൾക്കപ്പെടുന്നു.
സ്ത്രിയസ് തദ്ദേശവാസിന്യോ രൂപയൌവനഗര്വിതാഃ സംപൂര്ണലക്ഷണോപേതാ വിസ്തീര്ണശ്രോണിമണ്ഡലാഃ
അവിടത്തെ സ്ത്രീകൾ അവരുടെ സൗന്ദര്യത്തിലും യൗവനത്തിലും അഭിമാനിക്കുന്നു; അവർക്കു മുഴുവൻ ശുഭലക്ഷണങ്ങളുണ്ട്, വിശാലമായ ശോഭയുള്ള കമരങ്ങൾ.
സരോരുഹമുഖാഃ ശ്യാമാഃ ശരച്ചന്ദ്രനിഭാനനാഃ പീനോന്നതസ്തനാഃ സര്വാഃ സമൃദ്ധ്യാ ചാരുദര്ശനാഃ
അവരുടെ മുഖം താമരപൂവുപോലെയും, നിറം കറുപ്പും, മുഖം ശരദ്കാല ചന്ദ്രനെപ്പോലെയും; എല്ലാവർക്കും നിറഞ്ഞ ഉയർന്ന മുലകളും സമൃദ്ധിയാൽ തിളങ്ങുന്ന മനോഹരമായ രൂപവും ഉണ്ട്.
സൌവര്ണവലയാക്രാന്താ ദിവ്യൈര് വസ്ത്രൈര് അലംകൃതാഃ കദലീഗര്ഭസംകാശാഃ പദ്മകിഞ്ജല്കസപ്രഭാഃ
സ്വർണ്ണവളകളാൽ അലങ്കരിക്കപ്പെട്ട് ദിവ്യവസ്ത്രങ്ങൾ ധരിച്ച്, അവർ വാഴപ്പൂവിന്റെ ഉള്ളഭാഗംപോലെയും താമരപ്പൂവിന്റെ രേണുവിന്റെ പ്രകാശംപോലെയും തിളങ്ങുന്നു.
ബിമ്ബാധരപുടാഃ കാന്താഃ കര്ണാന്തായതലോചനാഃ സുമുഖാശ് ചാരുകേശാശ് ച ഹാവഭാവാവനാമിതാഃ
പഴുത്ത ബിംബഫലംപോലെയുള്ള ചുവന്ന അധരങ്ങൾ, ചെവിവരെ നീളുന്ന കണ്ണുകൾ, മനോഹരമായ മുഖവും രമണീയമായ മുടിയും, ചലനത്തിലും ഭാവത്തിലും സുന്ദരികളാണ് അവർ.