സര്വലക്ഷണസംപൂര്ണം സര്വേന്ദ്രിയവിവര്ജിതമ് കൂടസ്ഥമ് അചലം സൂക്ഷ്മം ജ്യോതീരൂപം സനാതനമ്
സകലശുഭലക്ഷണങ്ങളാൽ സമ്പൂർണ്ണനും, എല്ലാ ഇന്ദ്രിയങ്ങൾക്കും അതീതനും, മാറാത്തവനും അചലനും സൂക്ഷ്മസ്വഭാവമുള്ളവനും പ്രകാശരൂപിയുമായ് ശാശ്വതനുമാണ് അവൻ.
ഭാവാഭാവവിനിര്മുക്തം വ്യാപിനം പ്രകൃതേഃ പരമ് നമസ്യാമി ജഗന്നാഥമ് ഈശ്വരം സുഖദം പ്രഭുമ്
ഉണ്ടാകലും ഇല്ലായ്മയും അതിജീവിച്ചവനും എല്ലായിടത്തും വ്യാപിച്ചവനും പ്രകൃതിക്ക് അതീതനുമായ്, ലോകങ്ങളുടെ നാഥനേ, സുഖം നൽകുന്ന പരമേശ്വരനേ, ഞാൻ നമസ്കരിക്കുന്നു.
ഇത്യ് ഏവം ധര്മരാജസ് തു പുരാ ന്യഗ്രോധസംനിധൌ സ്തുത്വാ നാനാവിധൈഃ സ്തോത്രൈഃ പ്രണാമമ് അകരോത് തദാ
ഇങ്ങനെ പുരാതനകാലത്ത് ധർമ്മരാജാവ് ആ വടവൃക്ഷത്തിന്റെ സാന്നിധ്യത്തിൽ വിവിധസ്തോത്രങ്ങൾ ചൊല്ലി അവനെ വാഴ്ത്തി, പിന്നെ വിനയത്തോടെ നമസ്കരിച്ചു.
തം ദൃഷ്ട്വാ തു മഹാഭാഗേ പ്രണതം പ്രാഞ്ജലിസ്ഥിതമ് സ്തോത്രസ്യ കാരണം ദേവി പൃഷ്ടവാന് അഹമ് അന്തകമ്
അവൻ അത്യുജ്ജ്വലനായവൻ കൈകൂപ്പി നമസ്കരിക്കുന്നതും കണ്ടപ്പോൾ, ദേവിയെ, ഞാൻ അന്ത്യനായ് അവനോട് ഈ സ്തോത്രം ചൊല്ലിയതിന്റെ കാര്യം ചോദിച്ചു.
വൈവസ്വത മഹാബാഹോ സര്വദേവോത്തമോ ഹ്യ് അസി കിമര്ഥം സ്തുതവാന് മാം ത്വം സംക്ഷേപാത് തദ് ബ്രവീഹി മേ
വൈവസ്വതാ, മഹാബാഹുവേ, ദേവന്മാരിൽ ഉത്തമനേ, നീ എന്നെ എന്തിനാണ് വാഴ്ത്തിയത്? അതിന്റെ കാര്യം സംക്ഷിപ്തമായി എനിക്ക് പറയൂ.
അസ്മിന്ന് ആയതനേ പുണ്യേ വിഖ്യാതേ പുരുഷോത്തമേ ഇന്ദ്രനീലമയീ ശ്രേഷ്ഠാ പ്രതിമാ സാര്വകാമികീ
ഈ വിശുദ്ധവും പ്രശസ്തവുമായ പുരുഷോത്തമക്ഷേത്രത്തിൽ, എല്ലാ ആഗ്രഹങ്ങളും നിറവേറ്റുന്ന, നീലമണിയിൽ നിർമ്മിച്ച ഉത്തമമായ പ്രതിമയുണ്ട്.
താം ദൃഷ്ട്വാ പുണ്ഡരീകാക്ഷ ഭാവേനൈകേന ശ്രദ്ധയാ ശ്വേതാഖ്യം ഭവനം യാന്തി നിഷ്കാമാശ് ചൈവ മാനവാഃ
പുണ്ടരികാക്ഷനേ, ആ പ്രതിമയെ ഏകാഗ്രതയോടും ഭക്തിയോടും കൂടി കാണുന്ന, ആഗ്രഹരഹിതരായ മനുഷ്യർ ശ്വേതഭവനമെന്ന പരമസ്ഥലത്തെത്തുന്നു.
അതഃ കര്തും ന ശക്നോമി വ്യാപാരമ് അരിസൂദന പ്രസീദ സുമഹാദേവ സംഹര പ്രതിമാം വിഭോ
അതിനാൽ, ശത്രുനാശകനേ, ഞാൻ എന്റെ കര്ത്തവ്യങ്ങൾ ചെയ്യാൻ കഴിയുന്നില്ല. ദയവായി മഹാദേവാ, സ്വാമിനേ, ആ പ്രതിമയെ പിൻവലിക്കണമേ.
ശ്രുത്വാ വൈവസ്വതസ്യൈതദ് വാക്യമ് ഏതദ് ഉവാച ഹ യമ താം ഗോപയിഷ്യാമി സികതാഭിഃ സമന്തതഃ
വൈവസ്വതന്റെ ഈ വാക്കുകൾ കേട്ട യമൻ പറഞ്ഞു: ഞാൻ ആ പ്രതിമയെ മുഴുവൻ മണലാൽ മറച്ചുവെക്കും.
തതഃ സാ പ്രതിമാ ദേവി വല്ലിഭിര് ഗോപിതാ മയാ യഥാ തത്ര ന പശ്യന്തി മനുജാഃ സ്വര്ഗകാങ്ക്ഷിണഃ
പിന്നീട്, ദേവിയെ, ആ പ്രതിമയെ ഞാൻ വള്ളികൾകൊണ്ട് മറച്ചു, സ്വർഗ്ഗം ആഗ്രഹിക്കുന്ന മനുഷ്യർ അവിടെ അതിനെ കാണാതിരിക്കാൻ.
പ്രച്ഛാദ്യ വല്ലികൈര് ദേവി ജാതരൂപപരിച്ഛദൈഃ യമം പ്രസ്ഥാപയാമ് ആസ സ്വാം പുരീം ദക്ഷിണാം ദിശമ്
വള്ളികളും പൊന്നാലങ്കാരങ്ങളും ഉപയോഗിച്ച് ആ പ്രതിമയെ മറച്ച്, യമൻ അവനെ തന്റെ ദക്ഷിണദിശയിലെ നഗരത്തിലേക്ക് അയച്ചു.
ലുപ്തായാം പ്രതിമായാം തു ഇന്ദ്രനീലസ്യ ഭോ ദ്വിജാഃ തസ്മിന് ക്ഷേത്രവരേ പുണ്യേ വിഖ്യാതേ പുരുഷോത്തമേ
ദ്വിജന്മാരേ, ആ നീലമണിപ്രതിമ മറഞ്ഞപ്പോൾ, ആ വിശുദ്ധവും പ്രശസ്തവുമായ പുരുഷോത്തമക്ഷേത്രത്തിൽ—
യോ ഭൂതസ് തത്ര വൃത്താന്തോ ദേവദേവോ ജനാര്ദനഃ തം സര്വം കഥയാമ് ആസ സ തസ്യൈ ഭഗവാന് പുരാ
അവിടെ നടന്ന സംഭവങ്ങൾ എല്ലാം ദേവദേവനായ ജനാർദ്ദനൻ അന്നേ അവളോട് പറഞ്ഞുതന്നു.
ഇന്ദ്രദ്യുമ്നസ്യ ഗമനം ക്ഷേത്രസംദര്ശനം തഥാ ക്ഷേത്രസ്യ വര്ണനം ചൈവ പ്രാസാദകരണം തഥാ
ഇന്ദ്രദ്യുമ്നന്റെ യാത്രയും, ക്ഷേത്രദർശനവും, ക്ഷേത്രത്തിന്റെ വിവരണവും, ക്ഷേത്രനിർമ്മാണവും—
ഹയമേധസ്യ യജനം സ്വപ്നദര്ശനമ് ഏവ ച ലവണസ്യോദധേസ് തീരേ കാഷ്ഠസ്യ ദര്ശനം തഥാ
അശ്വമെധയാഗവും, സ്വപ്നത്തിൽ കണ്ട ദർശനവും, ഉപ്പു സമുദ്രത്തീരത്ത് മരച്ചീട്ടിന്റെ ദർശനവും—
ദര്ശനം വാസുദേവസ്യ ശില്പിരാജസ്യ ച ദ്വിജാഃ നിര്മാണം പ്രതിമായാസ് തു യഥാവര്ണം വിശേഷതഃ
വാസുദേവന്റെയും ശില്പികളുടെയും ദർശനം, ദ്വിജന്മാരേ, ആ പ്രതിമയുടെ നിർമാണം എന്നിവയും വിശദമായി വിവരിച്ചു.
സ്ഥാപനം ചൈവ സര്വേഷാം പ്രാസാദേ ഭുവനോത്തമേ യാത്രാകാലേ ച വിപ്രേന്ദ്രാഃ കല്പസംകീര്തനം തഥാ
സകല ദേവതകളെയും അത്യുത്തമമായ ക്ഷേത്രത്തില് പ്രതിഷ്ഠിക്കുന്നതും, യാത്രക്കാലത്ത് കല്പം പാരായണം ചെയ്യുന്നതും, ബ്രാഹ്മണശ്രേഷ്ഠന്മാരേ,
മാര്കണ്ഡേയസ്യ ചരിതം സ്ഥാപനം ശംകരസ്യ ച പഞ്ചതീര്ഥസ്യ മാഹാത്മ്യം ദര്ശനം ശൂലപാണിനഃ
മാര്കണ്ഡേയന്റെ കഥയും, ശങ്കരന്റെ പ്രതിഷ്ഠയും, അഞ്ചു തിരുത്തുകളുടെ മഹത്വവും, ശൂലധാരിയായ ഭഗവാന്റെ ദര്ശനവും,
വടസ്യ ദര്ശനം ചൈവ വ്യുഷ്ടിം തസ്യ ച ഭോ ദ്വിജാഃ ദര്ശനം ബലദേവസ്യ കൃഷ്ണസ്യ ച വിശേഷതഃ
അവിടെ വടവൃക്ഷത്തിന്റെ ദര്ശനവും അതിന്റെ ഫലവും, ദ്വിജന്മാരേ, പ്രത്യേകിച്ച് ബാലരാമനും കൃഷ്ണനും ദര്ശിക്കുന്നതും,
സുഭദ്രായാശ് ച തത്രൈവ മാഹാത്മ്യം ചൈവ സര്വശഃ ദര്ശനം നരസിംഹസ്യ വ്യുഷ്ടിസംകീര്തനം തഥാ
അവിടത്തെ സुभദ്രയുടെ പൂര്ണ്ണമായ മഹത്വവും, നരസിംഹന്റെ ദര്ശനവും, പ്രഭാതത്തിലെ ഫലങ്ങള് പാരായണം ചെയ്യുന്നതും,
അനന്തവാസുദേവസ്യ ദര്ശനം ഗുണകീര്തനമ് ശ്വേതമാധവമാഹാത്മ്യം സ്വര്ഗദ്വാരസ്യ ദര്ശനമ്
അനന്തവാസുദേവന്റെ ദര്ശനവും, അവന്റെ ഗുണങ്ങള് പാടുന്നതും, ശ്വേതമാധവന്റെ മഹത്വവും, സ്വര്ഗ്ഗദ്വാരത്തിന്റെ ദര്ശനവും,
ഉദധേര് ദര്ശനം ചൈവ സ്നാനം തര്പണമ് ഏവ ച സമുദ്രസ്നാനമാഹാത്മ്യമ് ഇന്ദ്രദ്യുമ്നസ്യ ച ദ്വിജാഃ
സമുദ്രദര്ശനവും, അവിടെ സ്നാനവും തര്പ്പണവും, സമുദ്രസ്നാനത്തിന്റെ മഹത്വവും, ഇന്ദ്രദ്യുമ്നന്റെ വിശേഷതകളും, ദ്വിജന്മാരേ,
പഞ്ചതീര്ഥഫലം ചൈവ മഹാജ്യേഷ്ഠം തഥൈവ ച സ്ഥാനം കൃഷ്ണസ്യ ഹലിനഃ പര്വയാത്രാഫലം തഥാ
അഞ്ചു തിരുത്തുകളുടെ ഫലവും, മഹാജ്യേഷ്ഠം എന്ന വിശേഷതയും, കൃഷിയന്ത്രം കൈവശമുള്ള കൃഷ്ണന്റെ സ്ഥലം, ഉത്സവയാത്രയുടെ ഫലവും,
വര്ണനം വിഷ്ണുലോകസ്യ ക്ഷേത്രസ്യ ച പുനഃ പുനഃ പൂര്വം കഥിതവാന് സര്വം തസ്യൈ സ പുരുഷോത്തമഃ
വിഷ്ണുലോകത്തെയും ഈ പുണ്യഭൂമിയെയും കുറിച്ച് വീണ്ടും വീണ്ടും വിവരണം—ഇത് എല്ലാം പുരുഷോത്തമന് അവളോട് മുമ്പേ പറഞ്ഞിരുന്നു.
ശ്രോതുമ് ഇച്ഛാമഹേ ദേവ കഥാശേഷം മഹീപതേഃ തസ്മിന് ക്ഷേത്രവരേ ഗത്വാ കിം ചകാര നരാധിപഃ
ദേവാ, രാജാവിന്റെ കഥയുടെ ശേഷിപ്പുള്ള ഭാഗം ഞങ്ങള് കേള്ക്കാന് ആഗ്രഹിക്കുന്നു; ആ മഹാക്ഷേത്രത്തിലേക്ക് പോയ രാജാവ് അവിടെ എന്ത് ചെയ്തു?
ശൃണുധ്വം മുനിശാര്ദൂലാഃ പ്രവക്ഷ്യാമി സമാസതഃ ക്ഷേത്രസംദര്ശനം ചൈവ കൃത്യം തസ്യ ച ഭൂപതേഃ
മഹർഷിശ്രേഷ്ഠന്മാരേ, കേള്ക്കൂ, ആ രാജാവും ക്ഷേത്രദര്ശനവും അവിടെ നടത്തിയ കര്മ്മങ്ങളും ഞാന് സംക്ഷിപ്തമായി പറയുന്നു.
ഗത്വാ തത്ര മഹീപാലഃ ക്ഷേത്രേ ത്രൈലോക്യവിശ്രുതേ ദദര്ശ രമണീയാനി സ്ഥാനാനി സരിതസ് തഥാ
അവിടെ, മൂന്ന് ലോകങ്ങളിലും പ്രശസ്തമായ ആ പുണ്യഭൂമിയില് രാജാവ് പോയി മനോഹരമായ സ്ഥലങ്ങളും നദികളും കണ്ടു.
നദീ തത്ര മഹാപുണ്യാ വിന്ധ്യപാദവിനിര്ഗതാ സ്വിത്ത്രോപലേതി വിഖ്യാതാ സര്വപാപഹരാ ശിവാ
അവിടെ, വിന്ധ്യപാദത്തില് നിന്നു ഉത്ഭവിച്ച, സ്വിത്ത്രോപല എന്ന പേരില് അറിയപ്പെടുന്ന, എല്ലാ പാപങ്ങളും നീക്കുന്ന, ശുഭമായ ഒരു മഹാപുണ്യനദി ഉണ്ട്.
ഗങ്ഗാതുല്യാ മഹാസ്രോതാ ദക്ഷിണാര്ണവഗാമിനീ മഹാനദീതി നാമ്നാ സാ പുണ്യതോയാ സരിദ്വരാ
ഗംഗയെപ്പോലെ മഹാപ്രവാഹമുള്ള, തെക്കേ സമുദ്രത്തിലേക്ക് ഒഴുകുന്ന, മഹാനദി എന്ന പേരില് അറിയപ്പെടുന്ന, പുണ്യജലമുള്ള ആ ശ്രേഷ്ഠനദിയാണ് അവള്.
ദക്ഷിണസ്യോദധേര് ഗര്ഭം ഗതാവര്താതിശോഭിതാ ഉഭയോസ് തടയോര് യസ്യാ ഗ്രാമാശ് ച നഗരാണി ച
തെക്കേ സമുദ്രത്തിന്റെ ഗര്ഭത്തിലേക്ക് ഒഴുകുന്ന, മനോഹരമായ തിരകള് ഉള്ള, ആ നദിയുടെ ഇരുവശത്തും ഗ്രാമങ്ങളും നഗരങ്ങളും കാണാം.