ആഹര്താ സര്വയജ്ഞാനാം ഹയമേധാദികൃത് തഥാ ദാനൈര് യജ്ഞൈസ് തപോഭിശ് ച തത്തുല്യോ നാസ്തി ഭൂപതിഃ
എല്ലാ യാഗങ്ങളും, അശ്വമേധയാഗം ഉൾപ്പെടെ, നിർവഹിച്ചവൻ; ദാനം, യാഗം, തപസ്സ് — ഇവയിൽ അവനോട് തുല്യനായ മറ്റൊരു രാജാവില്ല.
സുവര്ണമണിമുക്താനാം ഗജാശ്വാനാം ച ഭൂപതിഃ പ്രദദൌ വിപ്രമുഖ്യേഭ്യോ യാഗേ യാഗേ മഹാധനമ്
സുവർണ്ണം, മാണിക്യം, മുത്തുകൾ, ആനകൾ, കുതിരകൾ — ഇവയെല്ലാം മഹാബ്രാഹ്മണന്മാർക്ക് ഓരോ യാഗത്തിലും ധാരാളമായി ദാനം ചെയ്തവൻ.
ഹസ്ത്യശ്വരഥമുഖ്യാനാം കമ്ബലാജിനവാസസാമ് രത്നാനാം ധനധാന്യാനാമ് അന്തസ് തസ്യ ന വിദ്യതേ
ആനകൾ, കുതിരകൾ, രഥങ്ങൾ, ഉന്നതമായ കമ്പളി, മൃഗചർമ്മം, വസ്ത്രങ്ങൾ, രത്നങ്ങൾ, ധനം, ധാന്യം — ഇവയിൽ അവന്റെ രാജ്യത്തിനുള്ളിൽ പരിധിയൊന്നുമില്ലായിരുന്നു.
ഏവം സര്വധനൈര് യുക്തോ ഗുണൈഃ സര്വൈര് അലംകൃതഃ സര്വകാമസമൃദ്ധാത്മാ കുര്വന് രാജ്യമ് അകണ്ടകമ്
ഇങ്ങനെ എല്ലാ സമ്പത്തുകളും ഉള്ളവൻ, എല്ലാ ഗുണങ്ങളിലും അലങ്കരിക്കപ്പെട്ടവൻ, എല്ലാ ആഗ്രഹങ്ങളും നിറവേറ്റിയവൻ, തന്റെ രാജ്യം യാതൊരു കഷ്ടതയും ഇല്ലാതെ ഭരിച്ചു.
തസ്യേയം മതിര് ഉത്പന്നാ സര്വയോഗേശ്വരം ഹരിമ് കഥമ് ആരാധയിഷ്യാമി ഭുക്തിമുക്തിപ്രദം പ്രഭുമ്
അവനിൽ ഇങ്ങനെ ഒരു ചിന്ത ഉദിച്ചു: 'എങ്ങനെ ഞാൻ എല്ലാ യോഗേശ്വരനായ ഹരിയെ, ഭോഗവും മോക്ഷവും നൽകുന്ന പ്രഭുവിനെ, ആരാധിക്കാം?'
വിചാര്യ സര്വശാസ്ത്രാണി തന്ത്രാണ്യ് ആഗമവിസ്തരമ് ഇതിഹാസപുരാണാനി വേദാങ്ഗാനി ച സര്വശഃ
എല്ലാ ശാസ്ത്രങ്ങളും, തന്ത്രങ്ങളും, ആഗമങ്ങളുടെ വിശാലതയും, ഇതിഹാസങ്ങളും പുരാണങ്ങളും, വേദാംഗങ്ങൾ — ഇവയെല്ലാം അവൻ ആലോചിച്ചു.
ധര്മശാസ്ത്രാണി സര്വാണി നിയമാന് ഋഷിഭാഷിതാന് വേദാങ്ഗാനി ച ശാസ്ത്രാണി വിദ്യാസ്ഥാനാനി യാനി ച
ധർമ്മശാസ്ത്രങ്ങൾ, ഋഷിമാർ പറഞ്ഞ നിയമങ്ങൾ, വേദാംഗങ്ങൾ, വിദ്യാസ്ഥാനങ്ങൾ — ഇവയൊക്കെയും അവൻ പരിശോധിച്ചു.
ഗുരും സംസേവ്യ യത്നേന ബ്രാഹ്മണാന് വേദപാരഗാന് ആധായ പരമാം കാഷ്ഠാം കൃതകൃത്യോ ഽഭവത് തദാ
ഗുരുവിനെ ഭക്തിയോടെ സേവിച്ചു, വേദപാരായണരായ മഹാബ്രാഹ്മണന്മാരെ ആദരിച്ച്, പരമാവധി ലക്ഷ്യം കൈവരിച്ച്, അവൻ ജീവിതം സഫലമാക്കി.
സംപ്രാപ്യ പരമം തത്ത്വം വാസുദേവാഖ്യമ് അവ്യയമ് ഭ്രാന്തിജ്ഞാനാദ് അതീതസ് തു മുമുക്ഷുഃ സംയതേന്ദ്രിയഃ
വാസുദേവം എന്ന അവിനാശിയായ പരമതത്ത്വം സാക്ഷാൽക്കരിച്ച്, ഭ്രമയും അജ്ഞാനവും വിട്ട്, മോക്ഷം ആഗ്രഹിക്കുന്നവനും ഇന്ദ്രിയനിഗ്രഹം ഉള്ളവനും ആയി.
കഥമ് ആരാധയിഷ്യാമി ദേവദേവം സനാതനമ് പീതവസ്ത്രം ചതുര്ബാഹും ശങ്ഖചക്രഗദാധരമ്
എങ്ങനെ ഞാൻ ശാശ്വതനായ ദേവദേവനെയും, മഞ്ഞ വസ്ത്രം ധരിച്ച, നാലു കൈകളും ശംഖം, ചക്രം, ഗദയും ഉള്ളവനെയും, ആരാധിക്കാം?
വനമാലാവൃതോരസ്കം പദ്മപത്ത്രായതേക്ഷണമ് ശ്രീവത്സോരഃസമായുക്തം മുകുടാങ്ഗദശോഭിതമ്
വനമാല കെട്ടിയ വക്ഷസ്സും, താമരയിലുപമമായ വലിയ കണ്ണുകളും, ശ്രീവത്സം അണിഞ്ഞ വക്ഷസ്സും, മുകുടവും കങ്കണവും കൊണ്ട് ഭാസ്വരമായവനും.
സ്വപുരാത് സ തു നിഷ്ക്രാന്ത ഉജ്ജയിന്യാഃ പ്രജാപതിഃ ബലേന മഹതാ യുക്തഃ സഭൃത്യഃ സപുരോഹിതഃ
അപ്പോൾ പ്രജാപതിയായ രാജാവ്, ഉജ്ജയിനി നഗരത്തിൽ നിന്ന്, വലിയ സൈന്യത്തോടും ഭൃത്യന്മാരോടും പുരോഹിതന്മാരോടും കൂടി പുറപ്പെട്ടു.
അനുജഗ്മുസ് തു തം സര്വേ രഥിനഃ ശസ്ത്രപാണയഃ രഥൈര് വിമാനസംകാശൈഃ പതാകാധ്വജസേവിതൈഃ
അയാളെല്ലാം ആയുധങ്ങള് കൈവശം വെച്ച രഥികര് ആകാശവിമാനങ്ങളെപ്പോലെയുള്ള, പതാകകളും കൊടികളും അലങ്കരിച്ച രഥങ്ങളില് കയറി പിന്തുടര്ന്നു.
സാദിനശ് ച തഥാ സര്വേ പ്രാസതോമരപാണയഃ അശ്വൈഃ പവനസംകാശൈര് അനുജഗ്മുസ് തു തം നൃപമ്
അതുപോലെ തന്നെ, കുന്തവും ഗദയും പിടിച്ചിരുന്ന എല്ലാ കുതിരസേനയും കാറ്റുപോലെയുള്ള കുതിരകളില് കയറി ആ രാജാവിനെ പിന്തുടര്ന്നു.
ഹിമവത്സംഭവൈര് മത്തൈര് വാരണൈഃ പര്വതോപമൈഃ ഈഷാദന്തൈഃ സദാ മത്തൈഃ പ്രചണ്ഡൈഃ ഷഷ്ടിഹായനൈഃ
ഹിമാലയത്തില് ജനിച്ച, മദം നിറഞ്ഞ, മലപോലെയുള്ള, അല്പം വളഞ്ഞ ദന്തങ്ങളുള്ള, എല്ലായ്പ്പോഴും ഉഗ്രതയുള്ള അറുപതു വയസ്സായ ആനകളോടുകൂടി,
ഹേമകക്ഷൈഃ സപതാകൈര് ഘണ്ടാരവവിഭൂഷിതൈഃ അനുജഗ്മുശ് ച തം സര്വേ ഗജയുദ്ധവിശാരദാഃ
പൊന്നുകൊണ്ടുള്ള കവചം ധരിച്ച്, പതാകകളും മണികളുടെ ശബ്ദവും ഉള്ള ആനകളില് കയറിയ, ആനയുദ്ധത്തില് പ്രാവീണ്യം ഉള്ളവരൊക്കെയും അവനെ പിന്തുടര്ന്നു.
അസംഖ്യേയാശ് ച പാദാതാ ധനുഷ്പ്രാസാസിപാണയഃ ദിവ്യമാല്യാമ്ബരധരാ ദിവ്യഗന്ധാനുലേപനാഃ
അസംഖ്യമായ പാദസേന, വില്ലും കുന്തവും വാളും കൈവശം വെച്ച, ദിവ്യമായ പുഷ്പമാലകളും വസ്ത്രങ്ങളും ധരിച്ച, ദിവ്യഗന്ധം പുരട്ടിയവരും,
അനുജഗ്മുശ് ച തം സര്വേ യുവാനോ മൃഷ്ടകുണ്ഡലാഃ സര്വാസ്ത്രകുശലാഃ ശൂരാഃ സദാ സംഗ്രാമലാലസാഃ
അവരൊക്കെയും, തിളങ്ങുന്ന കുണ്ഡലങ്ങള് ധരിച്ച യുവാക്കള്, എല്ലാ ആയുധങ്ങളിലും പ്രാവീണ്യമുള്ള വീരന്മാര്, എപ്പോഴും യുദ്ധത്തിന് ആഗ്രഹമുള്ളവര്, അവനെ പിന്തുടര്ന്നു.
അന്തഃപുരനിവാസിന്യഃ സ്ത്രിയഃ സര്വാഃ സ്വലംകൃതാഃ ബിമ്ബൌഷ്ഠചാരുദശനാഃ സര്വാഭരണഭൂഷിതാഃ
അന്തര്മഹലില് താമസിക്കുന്ന സ്ത്രീകള് എല്ലാവരും, പൂർണ്ണമായ അലങ്കാരങ്ങളോടെ, ബിംബഫലത്തിനെപ്പോലെയുള്ള ചുവപ്പുനാവും മനോഹരമായ പല്ലുകളും, എല്ലാ ആഭരണങ്ങളും ധരിച്ചവരും,
ദിവ്യവസ്ത്രധരാഃ സര്വാ ദിവ്യമാല്യവിഭൂഷിതാഃ ദിവ്യഗന്ധാനുലിപ്താങ്ഗാഃ ശരച്ചന്ദ്രനിഭാനനാഃ
ദിവ്യവസ്ത്രങ്ങള് ധരിച്ച, ദിവ്യപുഷ്പമാലകള് അണിഞ്ഞ, ദിവ്യഗന്ധം പുരട്ടിയ ശരീരവും ശരദ്കാലത്തിലെ ചന്ദ്രനെപ്പോലെയുള്ള മുഖവും ഉള്ളവരും,
സുമധ്യമാശ് ചാരുവേഷാശ് ചാരുകര്ണാലകാഞ്ചിതാഃ താമ്ബൂലരഞ്ജിതമുഖാ രക്ഷിഭിശ് ച സുരക്ഷിതാഃ
സുന്ദരമായ നടുവും, ആകര്ഷകമായ വേഷവും, മനോഹരമായി ചുരുണ്ട മുടിയും, താമ്പൂലത്തിന്റെ ചുവപ്പ് നിറമുള്ള വായും, രക്ഷകര്ത്താക്കളാല് സൂക്ഷിക്കപ്പെട്ടവരുമായ സ്ത്രീകള്,
യാനൈര് ഉച്ചാവചൈഃ ശുഭ്രൈര് മണികാഞ്ചനഭൂഷിതൈഃ ഉപഗീയമാനാസ് താഃ സര്വാ ഗായനൈഃ സ്തുതിപാഠകൈഃ
ഉയരവും താഴ്വാരവുമുള്ള, മുത്തുകളും പൊന്നും കൊണ്ട് അലങ്കരിച്ച, വെളുത്ത വാഹനങ്ങളില് കയറി, ഗായകര് സ്തുതിപാഠകര് എന്നിവരുടെ സംഗീതത്തോടും കൂടെ അവര് യാത്ര ചെയ്തു.
വേഷ്ടിതാഃ ശസ്ത്രഹസ്തൈശ് ച പദ്മപത്ത്രായതേക്ഷണാഃ ബ്രാഹ്മണാഃ ക്ഷത്രിയാ വൈശ്യാ അനുജഗ്മുശ് ച തം നൃപമ്
ആയുധങ്ങള് കൈവശമുള്ള രക്ഷകര്ത്താക്കളാല് ചുറ്റപ്പെട്ട, താമരയിലുപമമായ നീണ്ട കണ്ണുകളുള്ള ബ്രാഹ്മണര്, ക്ഷത്രിയര്, വൈശ്യര് എന്നിവരും ആ രാജാവിനെ പിന്തുടര്ന്നു.
വണിഗ്ഗ്രാമഗണാഃ സര്വേ നാനാപുരനിവാസിനഃ ധനൈ രത്നൈഃ സുവര്ണൈശ് ച സദാരാഃ സപരിച്ഛദാഃ
എല്ലാ വ്യാപാരി സംഘം, വിവിധ നഗരങ്ങളില് നിന്നുള്ളവര്, സ്വര്ണ്ണവും രത്നങ്ങളും ധനവും കൊണ്ടും, ഭാര്യകളും അനുചരരുമായും കൂടെ യാത്ര ചെയ്തു.
അസ്ത്രവിക്രയകാശ് ചൈവ താമ്ബൂലപണ്യജീവിനഃ തൃണവിക്രയകാശ് ചൈവ കാഷ്ഠവിക്രയകാരകാഃ
ആയുധങ്ങള് വില്ക്കുന്നവര്, താമ്പൂല് വില്ക്കുന്നവര്, പുല്ല് വില്ക്കുന്നവര്, മരം വില്ക്കുന്നവര് എന്നിവരും,
രങ്ഗോപജീവിനഃ സര്വേ മാംസവിക്രയിണസ് തഥാ തൈലവിക്രയകാശ് ചൈവ വസ്ത്രവിക്രയകാസ് തഥാ
നാടകം കളിച്ച് ഉപജീവനം ചെയ്യുന്നവര്, ഇറച്ചി വില്ക്കുന്നവര്, എണ്ണ വില്ക്കുന്നവര്, വസ്ത്രം വില്ക്കുന്നവര് എന്നിവരും,
ഫലവിക്രയിണശ് ചൈവ പത്ത്രവിക്രയിണസ് തഥാ തഥാ ജവസഹാരാശ് ച രജകാശ് ച സഹസ്രശഃ
പഴം വില്ക്കുന്നവര്, ഇല വില്ക്കുന്നവര്, ഭാരവാഹകര്, വൃത്തിക്കാർ ആയ ധോബികളും ആയിരക്കണക്കിന് ആളുകളും,
ഗോപാലാ നാപിതാശ് ചൈവ തഥാന്യേ വസ്ത്രസൂചകാഃ മേഷപാലാശ് ചാജപാലാ മൃഗപാലാശ് ച ഹംസകാഃ
പശുപാലകര്, കഷ്ണര്, വസ്ത്രം തുന്നുന്നവര്, ആടുപാലകര്, ചെമ്മരിപാലകര്, മൃഗപാലകര്, ഹംസകളെ വളര്ത്തുന്നവര് എന്നിവരും,
ധാന്യവിക്രയിണശ് ചൈവ സക്തുവിക്രയിണശ് ച യേ ഗുഡവിക്രയികാശ് ചൈവ തഥാ ലവണജീവിനഃ
അന്നം വില്ക്കുന്നവര്, ചോറുപൊടി വില്ക്കുന്നവര്, ശര്ക്കര വില്ക്കുന്നവര്, ഉപ്പു വില്ക്കുന്നവര് എന്നിവരും,
ഗായനാ നര്തകാശ് ചൈവ തഥാ മങ്ഗലപാഠകാഃ ശൈലൂഷാഃ കഥകാശ് ചൈവ പുരാണാര്ഥവിശാരദാഃ
ഗായകര്, നര്ത്തകര്, മംഗളഗാനങ്ങള് പാടുന്നവര്, നടന്മാര്, കഥ പറയുന്നവര്, പുരാണങ്ങളുടെ അര്ത്ഥത്തില് പ്രാവീണ്യമുള്ളവര് എന്നിവരും.