താവ് ഊചുര് ഋഷയഃ സര്വേ സ്തൂയതാമ് ഏഷ പാര്ഥിവഃ കര്മൈതദ് അനുരൂപം വാം പാത്രം ചായം നരാധിപഃ
എല്ലാ ഋഷിമാരും അവരോടു പറഞ്ഞു: 'ഈ രാജാവിനെ സ്തുതിക്കണം; ഈ പ്രവർത്തി നിങ്ങള്ക്ക് യോജിച്ചതും, ഈ മനുഷ്യാധിപൻ അർഹനുമാണ്.'
താവ് ഊചതുസ് തദാ സര്വാംസ് താന് ഋഷീന് സൂതമാഗധൌ ആവാം ദേവാന് ഋഷീംശ് ചൈവ പ്രീണയാവഃ സ്വകര്മഭിഃ
അപ്പോൾ സൂതനും മാഗധനും എല്ലാ ഋഷിമാരോടും പറഞ്ഞു: 'ഞങ്ങൾ ദേവന്മാരെയും ഋഷിമാരെയും ഞങ്ങളുടെ പ്രവർത്തികളാൽ സന്തോഷിപ്പിക്കുന്നു.'
ന ചാസ്യ വിദ്മോ വൈ കര്മ നാമ വാ ലക്ഷണം യശഃ സ്തോത്രം യേനാസ്യ കുര്യാവ രാജ്ഞസ് തേജസ്വിനോ ദ്വിജാഃ
പക്ഷേ, ബ്രാഹ്മണന്മാരേ, ഈ മഹത്വമുള്ള രാജാവിന്റെ പ്രവർത്തികളും, പേരും, ഗുണങ്ങളും ഞങ്ങൾ അറിയുന്നില്ല; അതിനാൽ അവനെ സ്തുതിക്കാൻ ഞങ്ങൾക്കാവില്ല.
ഋഷിഭിസ് തൌ നിയുക്തൌ തു ഭവിഷ്യൈഃ സ്തൂയതാമ് ഇതി യാനി കര്മാണി കൃതവാന് പൃഥുഃ പശ്ചാന് മഹാബലഃ
ഋഷിമാർ അവരോട് പറഞ്ഞു: 'ഭാവിയിൽ പൃഥു ചെയ്യുന്ന മഹത്തായ പ്രവർത്തികൾക്കായി അവനെ സ്തുതിക്കണം.'
തതഃ പ്രഭൃതി വൈ ലോകേ സ്തവേഷു മുനിസത്തമാഃ ആശീര്വാദാഃ പ്രയുജ്യന്തേ സൂതമാഗധബന്ദിഭിഃ
അന്നുമുതൽ, മഹർഷിമാരേ, സ്തുതികളിൽ സൂതന്മാരും മാഗധന്മാരും ഗായകരും ആശീർവാദങ്ങൾ പറയാൻ തുടങ്ങി.
തയോഃ സ്തവാന്തേ സുപ്രീതഃ പൃഥുഃ പ്രാദാത് പ്രജേശ്വരഃ അനൂപദേശം സൂതായ മഗധം മാഗധായ ച
അവരുടെ സ്തുതിക്ക് ശേഷം, സന്തോഷത്തോടെ, ജനങ്ങളുടെ നാഥനായ പൃഥു, സൂതന് അനൂപം ദേശവും മാഗധന് മാഗധ ദേശവും സമ്മാനിച്ചു.
തം ദൃഷ്ട്വാ പരമപ്രീതാഃ പ്രജാഃ പ്രോചുര് മനീഷിണഃ വൃത്തീനാമ് ഏഷ വോ ദാതാ ഭവിഷ്യതി നരാധിപഃ
അവനെ കണ്ടപ്പോൾ, ജനങ്ങളിൽ ബുദ്ധിമാന്മാർ അത്യന്തം സന്തോഷത്തോടെ പറഞ്ഞു: 'ഈ രാജാവാണ് നിങ്ങള്ക്ക് ഉപജീവനം നൽകുന്നവൻ.'
തതോ വൈണ്യം മഹാത്മാനം പ്രജാഃ സമഭിദുദ്രുവുഃ ത്വം നോ വൃത്തിം വിധത്സ്വേതി മഹര്ഷിവചനാത് തദാ
അതിനുശേഷം, മഹാത്മാവായ വേണപുത്രനോടു ജനങ്ങൾ സമീപിച്ചു: 'മഹർഷിമാരുടെ വാക്കനുസരിച്ച്, ഞങ്ങളുടെ ഉപജീവനം നീ ഒരുക്കണം' എന്നു പറഞ്ഞു.
സോ ഽഭിദ്രുതഃ പ്രജാഭിസ് തു പ്രജാഹിതചികീര്ഷയാ ധനുര് ഗൃഹ്യ പൃഷത്കാംശ് ച പൃഥിവീമ് ആദ്രവദ് ബലീ
ജനങ്ങൾ ആവശ്യം ഉന്നയിച്ചതിനാൽ, അവൻ അവരുടെ ക്ഷേമം ആഗ്രഹിച്ച് വല്ലഭനായി വില്ലും അമ്പുകളും എടുത്ത് ഭൂമിയിൽ യാത്രയായി.
തതോ വൈണ്യഭയത്രസ്താ ഗൌര് ഭൂത്വാ പ്രാദ്രവന് മഹീ താം പൃഥുര് ധനുര് ആദായ ദ്രവന്തീമ് അന്വധാവത
അപ്പോൾ വേണപുത്രനോടുള്ള ഭയത്തിൽ ഭൂമി പശുവിന്റെ രൂപം ധരിച്ച് ഓടി; പൃഥു വില്ലെടുത്ത് അവളെ പിന്തുടർന്നു.
സാ ലോകാന് ബ്രഹ്മലോകാദീന് ഗത്വാ വൈണ്യഭയാത് തദാ പ്രദദര്ശാഗ്രതോ വൈണ്യം പ്രഗൃഹീതശരാസനമ്
വേണപുത്രനോടുള്ള ഭയത്തിൽ, അവൾ ബ്രഹ്മലോകം ഉൾപ്പെടെ എല്ലായിടത്തും ഓടി; എവിടെയും വില്ലും അമ്പും പിടിച്ച വേണപുത്രനെ അവൾ മുന്നിൽ കണ്ടു.
ജ്വലദ്ഭിര് നിശിതൈര് ബാണൈര് ദീപ്തതേജസമ് അന്തതഃ മഹായോഗം മഹാത്മാനം ദുര്ധര്ഷമ് അമരൈര് അപി
ദഹിക്കുന്നതും മൂർച്ചയുള്ളതുമായ അമ്പുകൾ കൈവശം വച്ചതും, പ്രകാശം പകർന്നതുമായ മഹാത്മാവായ മഹായോഗിയെ, അമരന്മാർക്കു പോലും ജയിക്കാൻ കഴിയാത്തവനെ അവൾ എല്ലായിടത്തും കണ്ടു.
അലഭന്തീ തു സാ ത്രാണം വൈണ്യമ് ഏവാന്വപദ്യത കൃതാഞ്ജലിപുടാ ഭൂത്വാ പൂജ്യാ ലോകൈസ് ത്രിഭിസ് തദാ
ഒന്നും രക്ഷയില്ലെന്ന് മനസ്സിലാക്കി, അവൾ വേണപുത്രനോടു തിരിച്ചു വന്നു, കൈകൂപ്പി നമസ്കരിച്ചു; അപ്പോൾ അവളെ മൂന്നു ലോകങ്ങളും ആദരിച്ചു.
ഉവാച വൈണ്യം നാധര്മം സ്ത്രീവധേ പരിപശ്യസി കഥം ധാരയിതാ ചാസി പ്രജാ രാജന് വിനാ മയാ
അവൾ വേണപുത്രനോടു പറഞ്ഞു: 'സ്ത്രീയെ കൊല്ലുന്നതിൽ നീ അധർമ്മം കാണുന്നില്ലേ? രാജാവേ, എങ്ങനെ നീ എന്നില്ലാതെ ജനങ്ങളെ പോഷിപ്പിക്കും?'
മയി ലോകാഃ സ്ഥിതാ രാജന് മയേദം ധാര്യതേ ജഗത് മദ്വിനാശേ വിനശ്യേയുഃ പ്രജാഃ പാര്ഥിവ വിദ്ധി തത്
'രാജാവേ, ലോകങ്ങൾ എന്നിൽ നിലകൊള്ളുന്നു; ഈ ജഗത് എന്നാൽ നിലനിൽക്കുന്നു. ഞാൻ നശിച്ചാൽ, ജനങ്ങളും നശിക്കും എന്ന് നീ അറിഞ്ഞിരിക്കണം.'
ന മാമ് അര്ഹസി ഹന്തും വൈ ശ്രേയശ് ചേത് ത്വം ചികീര്ഷസി പ്രജാനാം പൃഥിവീപാല ശൃണു ചേദം വചോ മമ
'നീ എന്നെ കൊല്ലേണ്ടതല്ല; ജനങ്ങളുടെ ക്ഷേമം ആഗ്രഹിക്കുന്നുവെങ്കിൽ, ഭൂമിയുടെ രക്ഷകനേ, എന്റെ ഈ വാക്കുകൾ കേൾക്കണം.'
ഉപായതഃ സമാരബ്ധാഃ സര്വേ സിധ്യന്ത്യ് ഉപക്രമാഃ ഉപായം പശ്യ യേന ത്വം ധാരയേഥാഃ പ്രജാമ് ഇമാമ്
'ശരിയായ മാർഗ്ഗം സ്വീകരിച്ചാൽ എല്ലാ കാര്യങ്ങളും വിജയിക്കും; ഈ ജനങ്ങളെ പോഷിപ്പിക്കാൻ നീ എന്തെങ്കിലും മാർഗ്ഗം കണ്ടെത്തണം.'
ഹത്വാപി മാം ന ശക്തസ് ത്വം പ്രജാനാം പോഷണേ നൃപ അനുകൂലാ ഭവിഷ്യാമി യച്ഛ കോപം മഹാമതേ
'നീ എന്നെ കൊല്ലുമ്പോഴും, രാജാവേ, ജനങ്ങളെ പോഷിപ്പിക്കാൻ കഴിയില്ല. ഞാൻ നിന്നോട് അനുകൂലമാകും; മഹാമനസ്ക്കനേ, ദയവായി കോപം വിട്ടുകളയണം.'
അവധ്യാം ച സ്ത്രിയം പ്രാഹുസ് തിര്യഗ്യോനിഗതേഷ്വ് അപി യദ്യ് ഏവം പൃഥിവീപാല ന ധര്മം ത്യക്തുമ് അര്ഹസി
'സ്ത്രീയെ കൊല്ലരുതെന്ന്, മൃഗങ്ങളിൽ പോലും, പറയപ്പെട്ടിട്ടുണ്ട്. അങ്ങനെ ആണെങ്കിൽ, ഭൂമിയുടെ രക്ഷകനേ, നീ ധർമ്മം വിട്ടുകളയരുത്.'
ഏവം ബഹുവിധം വാക്യം ശ്രുത്വാ രാജാ മഹാമനാഃ കോപം നിഗൃഹ്യ ധര്മാത്മാ വസുധാമ് ഇദമ് അബ്രവീത്
ഇങ്ങനെ പലവിധ വാക്കുകൾ കേട്ട രാജാവു, മഹാമനസ്സ്, കോപം നിയന്ത്രിച്ച്, ധാർമ്മികനായവൻ ഭൂമിയോട് പറഞ്ഞു.
ഏകസ്യാര്ഥേ തു യോ ഹന്യാദ് ആത്മനോ വാ പരസ്യ വാ ബഹൂന് വാ പ്രാണിനോ ഽനന്തം ഭവേത് തസ്യേഹ പാതകമ്
'ഒരാളുടെ കാരണത്താലോ, സ്വയം അല്ലെങ്കിൽ മറ്റൊരാളോ, അല്ലെങ്കിൽ പല ജീവികളോ കൊല്ലപ്പെടുകയാണെങ്കിൽ, അതിന് അനന്തമായ പാപം ഉണ്ടാകും.'
സുഖമ് ഏധന്തി ബഹവോ യസ്മിംസ് തു നിഹതേ ഽശുഭേ തസ്മിന് ഹതേ നാസ്തി ഭദ്രേ പാതകം ചോപപാതകമ്
'ഒരുവൻ ദുഷ്ടനായി കൊല്ലപ്പെടുമ്പോൾ, പലർക്കും സുഖം ലഭിച്ചാൽ, ആ ദുഷ്ടനെ കൊല്ലുന്നതിൽ പാപമോ ചെറിയ തെറ്റോ ഉണ്ടാകില്ല.'
സോ ഽഹം പ്രജാനിമിത്തം ത്വാം ഹനിഷ്യാമി വസുംധരേ യദി മേ വചനാന് നാദ്യ കരിഷ്യസി ജഗദ്ധിതമ്
'അതിനാൽ, ജനങ്ങളുടെ കാരണത്താൽ, ഭൂമിയേ, നീ ഇന്നുതന്നെ എന്റെ വാക്കനുസരിച്ച് ലോകക്ഷേമം ചെയ്യില്ലെങ്കിൽ, ഞാൻ നിന്നെ കൊല്ലും.'
ത്വാം നിഹത്യാദ്യ ബാണേന മച്ഛാസനപരാങ്മുഖീമ് ആത്മാനം പ്രഥയിത്വാഹം പ്രജാ ധാരയിതാ സ്വയമ്
'ഇന്ന് വില്ലിന്റെ അമ്പുകൊണ്ട് നിന്നെ, എന്റെ ആജ്ഞയെ അവഗണിക്കുന്നവളെ, ഞാൻ കൊല്ലും; പിന്നെ ഞാൻ തന്നെ എന്റെ പേര് പ്രശസ്തമാക്കി ജനങ്ങളെ പോഷിപ്പിക്കും.'
സാ ത്വം ശാസനമ് ആസ്ഥായ മമ ധര്മഭൃതാം വരേ സംജീവയ പ്രജാഃ സര്വാഃ സമര്ഥാ ഹ്യ് അസി ധാരണേ
എനിക്കു ഏറ്റവും പ്രിയപ്പെട്ട ധർമ്മം പാലിക്കുന്നവളേ, എന്റെ കല്പന അനുസരിച്ച് നീ എല്ലാ ജീവികളെയും വീണ്ടും ജീവിപ്പിക്കണം. അവരെ നിലനിർത്താൻ നീക്ക് കഴിവുണ്ട്.
ദുഹിതൃത്വം ച മേ ഗച്ഛ തത ഏനമ് അഹം ശരമ് നിയച്ഛേയം ത്വദ്വധാര്ഥമ് ഉദ്യന്തം ഘോരദര്ശനമ്
നീ എന്റെ മകളായി മാറണം. അപ്പോൾ നിന്നെ കൊല്ലാൻ ഉദ്ദേശിച്ചുകൊണ്ട് ഉയർന്നിരിക്കുന്ന ഈ ഭയങ്കരമായ അസ്ത്രം ഞാൻ പിൻവലിക്കും.
സര്വമ് ഏതദ് അഹം വീര വിധാസ്യാമി ന സംശയഃ വത്സം തു മമ സംപശ്യ ക്ഷരേയം യേന വത്സലാ
വീരനേ, ഇതൊക്കെയും ഞാൻ നിർവഹിക്കും, ഇതിൽ സംശയമില്ല. പക്ഷേ, എനിക്ക് ഏറ്റവും പ്രിയപ്പെട്ട ഈ കിടാവിനെ നോക്കൂ, അവനുവേണ്ടി ഞാൻ ജീവൻ പോലും ത്യജിക്കാം.
സമാം ച കുരു സര്വത്ര മാം ത്വം ധര്മഭൃതാം വര യഥാ വിസ്യന്ദമാനം മേ ക്ഷീരം സര്വത്ര ഭാവയേത്
ധർമ്മം പാലിക്കുന്നവരിൽ ഏറ്റവും ശ്രേഷ്ഠനായവളേ, എന്നെ എല്ലായിടത്തും സമമായി ആക്കണം, അങ്ങനെ എന്റെ പാൽ എല്ലായിടത്തും ഒഴുകി നിറയണം.
തത ഉത്സാരയാമ് ആസ ശൈലാഞ് ശതസഹസ്രശഃ ധനുഷ്കോട്യാ തദാ വൈണ്യസ് തേന ശൈലാ വിവര്ധിതാഃ
അപ്പോൾ വൈണ്യൻ തന്റെ വില്ലിന്റെ അറ്റം കൊണ്ട് ലക്ഷക്കണക്കിന് പർവതങ്ങളെ തള്ളിപ്പൊക്കുകയും, അവൻ കാരണം ആ പർവതങ്ങൾ വളരുകയും ചെയ്തു.
നഹി പൂര്വവിസര്ഗേ വൈ വിഷമേ പൃഥിവീതലേ സംവിഭാഗഃ പുരാണാം വാ ഗ്രാമാണാം വാഭവത് തദാ
മുന്കാല സൃഷ്ടിയിൽ, ഭൂമിയുടെ അശമമായ ഉപരിതലത്തിൽ, പഴയ ദേശങ്ങളോ ഗ്രാമങ്ങളോ എന്നിങ്ങനെയുള്ള വിഭജനം ഉണ്ടായിരുന്നില്ല.