പൂര്വോക്തേന വിധാനേന യക്ഷ്യമാണോ ഽഭ്യപദ്യത തതസ് തസ്യ മഖേ ദേവാഃ സര്വേ ശക്രപുരോഗമാഃ
മുൻപ് പറഞ്ഞ രീതിയിൽ യാഗം നടത്താൻ ദക്ഷൻ തീരുമാനിച്ചു; പിന്നെ അവന്റെ യാഗത്തിൽ ഇന്ദ്രൻ മുന്നിൽ നിൽക്കുന്ന ദേവന്മാർ എല്ലാം കൂടി.
സ്വര്ഗസ്ഥാനാദ് അഥാഗമ്യ ദക്ഷമ് ആപേദിരേ തഥാ തേ വിമാനൈര് മഹാത്മാനോ ജ്വലദ്ഭിര് ജ്വലനപ്രഭാഃ
സ്വർഗ്ഗത്തിൽ നിന്നിറങ്ങി, മഹാത്മാക്കളായ അവർ ദക്ഷനെ സമീപിച്ചു; അഗ്നിപോലെയുള്ള പ്രകാശമുള്ള വിമാനങ്ങളിൽ അവർ അവിടെ എത്തി.
ദേവസ്യാനുമതേ ഽഗച്ഛന് ഗങ്ഗാദ്വാരമ് ഇതി ശ്രുതിഃ ഗന്ധര്വാപ്സരസാകീര്ണം നാനാദ്രുമലതാവൃതമ്
ദേവന്റെ അനുമതിയോടെ അവർ ഗംഗയുടെ വാതിലിലേക്ക് പോയി, കഥാപരമ്പരയിൽ പറയുന്നതുപോലെ, ഗന്ധർവന്മാരും അപ്സരസ്സുകളും നിറഞ്ഞു, വിവിധ വൃക്ഷലതകളാൽ മൂടപ്പെട്ട സ്ഥലമായിരുന്നു അത്.
ഋഷിസിദ്ധൈഃ പരിവൃതം ദക്ഷം ധര്മഭൃതാം വരമ് പൃഥിവ്യാമ് അന്തരിക്ഷേ ച യേ ച സ്വര്ലോകവാസിനഃ
ഋഷിമാരും സിദ്ധന്മാരും ചുറ്റിപ്പറ്റി, ധർമ്മത്തെ ഏറ്റവും നല്ലവൻ ആയ ദക്ഷൻ അവിടെ ഉണ്ടായിരുന്നു; ഭൂമിയിലും ആകാശത്തിലും സ്വർഗ്ഗലോകത്തും വസിക്കുന്നവർ അവിടെ ഉണ്ടായിരുന്നു.
സര്വേ പ്രാഞ്ജലയോ ഭൂത്വാ ഉപതസ്ഥുഃ പ്രജാപതിമ് ആദിത്യാ വസവോ രുദ്രാഃ സാധ്യാഃ സര്വേ മരുദ്ഗണാഃ
എല്ലാവരും കൈകൂപ്പി പ്രണാമത്തോടെ പ്രജാപതിയെ സമീപിച്ചു; ആദിത്യന്മാർ, വസുക്കൾ, രുദ്രന്മാർ, സാദ്ധ്യർ, മരുത്ഗണങ്ങൾ എന്നിവരും അവിടെ ഉണ്ടായിരുന്നു.
വിഷ്ണുനാ സഹിതാഃ സര്വ ആഗതാ യജ്ഞഭാഗിനഃ ഊഷ്മപാ ധൂമപാശ് ചൈവ ആജ്യപാഃ സോമപാസ് തഥാ
വിഷ്ണുവിനോടൊപ്പം യാഗഫലഭോക്താക്കളായ എല്ലാവരും എത്തി; ഊഷ്മപന്മാർ, ധൂമപന്മാർ, ആജ്യപന്മാർ, സോമപന്മാർ എന്നിവരും അവരോടൊപ്പം ഉണ്ടായിരുന്നു.
അശ്വിനൌ മരുതശ് ചൈവ നാനാദേവഗണൈഃ സഹ ഏതേ ചാന്യേ ച ബഹവോ ഭൂതഗ്രാമാസ് തഥൈവ ച
അശ്വിനീദേവന്മാരും മരുത്ഗണങ്ങളും വിവിധ ദേവഗണങ്ങളോടൊപ്പം, മറ്റു അനേകം ഭൂതഗണങ്ങളും അങ്ങനെ അവിടെ ഉണ്ടായിരുന്നു.
ജരായുജാണ്ഡജാശ് ചൈവ തഥൈവ സ്വേദജോദ്ഭിദഃ ആഗതാഃ സത്ത്രിണഃ സര്വേ ദേവാഃ സ്ത്രീഭിഃ സഹര്ഷിഭിഃ
ഗർഭത്തിൽ, മുട്ടയിൽ, ചുരുണ്ട ചൊറിയിൽ, മുളയിൽ ജനിച്ചവരും, യാഗം ചെയ്യുന്നവരും, ദേവന്മാരും, സ്ത്രീകളും, ഋഷിമാരും എല്ലാം അവിടെ എത്തിയിരുന്നു.
വിരാജന്തേ വിമാനസ്ഥാ ദീപ്യമാനാ ഇവാഗ്നയഃ താന് ദൃഷ്ട്വാ മന്യുനാവിഷ്ടോ ദധീചിര് വാക്യമ് അബ്രവീത്
അവർ വിമാനങ്ങളിൽ ഇരുന്നു അഗ്നിപോലെ പ്രകാശിച്ചു; അവരെ കണ്ട ദധീചി കോപത്തോടെ ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു.
അപൂജ്യപൂജനേ ചൈവ പൂജ്യാനാം ചാപ്യ് അപൂജനേ നരഃ പാപമ് അവാപ്നോതി മഹദ് വൈ നാത്ര സംശയഃ
അർഹതക്കാർക്ക് ആദരവ് കാണിക്കാതെയും അർഹതയില്ലാത്തവരെ ആദരിക്കയാലും മനുഷ്യൻ വലിയ പാപം ചെയ്യുന്നു; ഇതിൽ സംശയമില്ല.
ഏവമ് ഉക്ത്വാ തു വിപ്രര്ഷിഃ പുനര് ദക്ഷമ് അഭാഷത
ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞ ശേഷം ആ മഹർഷി വീണ്ടും ദക്ഷനോടു സംസാരിച്ചു.
പൂജ്യം ച പശുഭര്താരം കസ്മാന് നാര്ചയസേ പ്രഭുമ്
ആദരിക്കേണ്ട പശുബന്ധുവായ ഭഗവാനെ നീ എന്തുകൊണ്ട് ആരാധിക്കാറില്ല?
സന്തി മേ ബഹവോ രുദ്രാഃ ശൂലഹസ്താഃ കപര്ദിനഃ ഏകാദശസ്ഥാനഗതാ നാന്യം വിദ്മോ മഹേശ്വരമ്
എനിക്ക് അനേകം രുദ്രന്മാർ ഉണ്ട്, മൂന്ന് കയ്യിൽ ത്രിശൂലം പിടിച്ച്, ജടാമുടിയോടെ, പതിനൊന്ന് സ്ഥലങ്ങളിൽ പാർക്കുന്നു. മഹേശ്വരനെന്നാൽ അവനെക്കാൾ വല്ലതും ഞങ്ങൾ അറിയുന്നില്ല.
സര്വേഷാമ് ഏകമന്ത്രോ ഽയം മമേശോ ന നിമന്ത്രിതഃ യഥാഹം ശംകരാദ് ഊര്ധ്വം നാന്യം പശ്യാമി ദൈവതമ് തഥാ ദക്ഷസ്യ വിപുലോ യജ്ഞോ ഽയം ന ഭവിഷ്യതി
എല്ലാവർക്കും ഒരേ മന്ത്രമാണ്; എന്റെ ഇശ്വരനെ ക്ഷണിച്ചിട്ടില്ല. ഞാൻ കാണുന്നതുപോലെ ശങ്കരനേക്കാൾ വലിയ ദൈവം മറ്റൊന്നുമില്ല. അതുകൊണ്ട് തന്നെ, ദക്ഷന്റെ ഈ വലിയ യാഗം വിജയിക്കില്ല.
വിഷ്ണോശ് ച ഭാഗാ വിവിധാഃ പ്രദത്താസ് തഥാ ച രുദ്രേഭ്യ ഉത പ്രദത്താഃ അന്യേ ഽപി ദേവാ നിജഭാഗയുക്താ ദദാമി ഭാഗം ന തു ശംകരായ
വിഷ്ണുവിന് പലവിധമായ പങ്കുകൾ നൽകിയിട്ടുണ്ട്; അതുപോലെ രുദ്രന്മാർക്കും. മറ്റു ദേവന്മാർക്കും അവരവരുടെ പങ്ക് ലഭിച്ചിട്ടുണ്ട്. ഞാൻ പങ്ക് നൽകുന്നു, പക്ഷേ ശങ്കരനു മാത്രം നൽകുന്നില്ല.
ഗതാസ് തു ദേവതാ ജ്ഞാത്വാ ശൈലരാജസുതാ തദാ ഉവാച വചനം ശര്വം ദേവം പശുപതിം പതിമ്
ഇത് മനസ്സിലാക്കിയ ദേവന്മാർ അപ്പോൾ പർവതരാജകുമാരിയുടെ അടുക്കൽ പോയി. അവൾ ശർവനോടും, ജീവജാലങ്ങളുടെ നാഥനായ ദേവനോടും ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു.
ഭഗവന് കുത്ര യാന്ത്യ് ഏതേ ദേവാഃ ശക്രപുരോഗമാഃ ബ്രൂഹി തത്ത്വേന തത്ത്വജ്ഞ സംശയോ മേ മഹാന് അയമ്
ഭഗവനേ, ഇന്ദ്രൻ മുന്നിൽ നിൽക്കുന്ന ഈ ദേവന്മാർ എവിടേക്കാണ് പോകുന്നത്? സത്യമായി പറയൂ, സത്യത്തെ അറിയുന്നവനേ; ഈ വലിയ സംശയമാണ് എനിക്ക് ഉണർന്നിരിക്കുന്നത്.
ദക്ഷോ നാമ മഹാഭാഗേ പ്രജാനാം പതിര് ഉത്തമഃ ഹയമേധേന യജതേ തത്ര യാന്തി ദിവൌകസഃ
ദക്ഷൻ എന്ന മഹാഭാഗ്യവാൻ ജീവജാലങ്ങളുടെ പ്രധാനനായകനാണ്; അവൻ അശ്വമേധയാഗം നടത്തുകയാണ്, അതിലേക്കാണ് ദേവന്മാർ പോകുന്നത്.
യജ്ഞമ് ഏതം മഹാഭാഗ കിമര്ഥം നാനുഗച്ഛസി കേന വാ പ്രതിഷേധേന ഗമനം തേ ന വിദ്യതേ
മഹാഭാഗ്യവതിയേ, നീ ഈ യാഗത്തെ പിന്തുടരാത്തത് എന്തുകൊണ്ടാണ്? എന്ത് വിലക്കാണ് നിന്നെ പോകാൻ അനുവദിക്കാത്തത്?
സുരൈര് ഏവ മഹാഭാഗേ സര്വമ് ഏതദ് അനുഷ്ഠിതമ് യജ്ഞേഷു മമ സര്വേഷു ന ഭാഗ ഉപകല്പിതഃ
മഹാഭാഗ്യവതിയേ, ഇതെല്ലാം ദേവന്മാരാൽ മാത്രം നടത്തപ്പെട്ടതാണ്. എന്റെ എല്ലാ യാഗങ്ങളിലും എനിക്ക് ഒരു പങ്കും ലഭിച്ചിട്ടില്ല.
പൂര്വാഗതേന ഗന്തവ്യം മാര്ഗേണ വരവര്ണിനി ന മേ സുരാഃ പ്രയച്ഛന്തി ഭാഗം യജ്ഞസ്യ ധര്മതഃ
സുന്ദരവദനേ, പഴയ വഴി പിന്തുടരേണ്ടതാണു്; ദേവന്മാർ യാഗത്തിൽ എനിക്ക് അവകാശപ്പെട്ട പങ്ക് നൽകുന്നില്ല.
ഭഗവന് സര്വദേവേഷു പ്രഭാവാഭ്യധികോ ഗുണൈഃ അജേയശ് ചാപ്യ് അധൃഷ്യശ് ച തേജസാ യശസാ ശ്രിയാ
ഭഗവനേ, എല്ലാ ദേവന്മാരിലും നീ ശക്തിയിലും ഗുണങ്ങളിലും അതിക്രമിക്കുന്നു; നിന്നെ ജയിക്കാൻ കഴിയില്ല, ആരും കീഴടക്കാൻ കഴിയില്ല, നീ തേജസ്സിലും പ്രശസ്തിയിലും ഐശ്വര്യത്തിലും മികവാണ്.
അനേന തു മഹാഭാഗ പ്രതിഷേധേന ഭാഗതഃ അതീവ ദുഃഖമ് ആപന്നാ വേപഥുശ് ച മഹാന് അയമ്
ഈ പങ്ക് നിഷേധം കൊണ്ടു്, മഹാഭാഗ്യവതിയേ, എനിക്ക് വലിയ ദുഃഖം അനുഭവപ്പെട്ടു, ഈ വിറയലും അത്ര വലിയതാണ്.
കിം നാമ ദാനം നിയമം തപോ വാ കുര്യാമ് അഹം യേന പതിര് മമാദ്യ ലഭേത ഭാഗം ഭഗവാന് അചിന്ത്യോ യജ്ഞസ്യ ചേന്ദ്രാദ്യമരൈര് വിചിത്രമ്
എന്ത് ദാനം, എന്ത് വ്രതം, എന്ത് തപസ്സ് ഞാൻ ചെയ്യണം, എന്റെ ഭർത്താവിന് ഇന്ന് യാഗത്തിൽ ഇന്ദ്രനും മറ്റു ദേവന്മാരുമൊപ്പമുള്ള പങ്ക് ലഭിക്കാനായി, അത്ഭുതമേ?
അഹം വിജാനാമി വിശാലനേത്രേ ധ്യാനേന സര്വേ ച വിദന്തി സന്തഃ തവാദ്യ മോഹേന സഹേന്ദ്രദേവാ ലോകത്രയം സര്വമ് അഥോ വിനഷ്ടമ്
വിസാലനയനേ, ഞാൻ ധ്യാനത്തിലൂടെ അറിയുന്നു, നല്ലവരും എല്ലാം അറിയുന്നു; പക്ഷേ ഇന്ന്, നിന്റെ മോഹം മൂലം, ഇന്ദ്രനും ദേവന്മാരും ചേർന്ന് മൂന്നു ലോകവും നശിച്ചുപോയിരിക്കുന്നു.
മാമ് അധ്വരേശം നിതരാം സ്തുവന്തി രഥംതരം സാമ ഗായന്തി മഹ്യമ് മാം ബ്രാഹ്മണാ ബ്രഹ്മമന്ത്രൈര് യജന്തി മമാധ്വര്യവഃ കല്പയന്തേ ച ഭാഗമ്
അവർ എന്നെ യാഗത്തിന്റെ ഇശ്വരനെന്ന് സ്തുതിക്കുന്നു; രഥാന്തരസാമം എനിക്ക് വേണ്ടി പാടുന്നു; ബ്രാഹ്മണന്മാർ ബ്രഹ്മമന്ത്രങ്ങൾ ഉപയോഗിച്ച് എന്നെ ആരാധിക്കുന്നു; എന്റെ യാഗികർ എനിക്ക് വേണ്ടി പങ്ക് ഒരുക്കുന്നു.
വികത്ഥസേ പ്രാകൃതവത് സര്വസ്ത്രീജനസംസദി സ്തൌഷി ഗര്വായസേ ചാപി സ്വമ് ആത്മാനം ന സംശയഃ
നീ സാധാരണ സ്ത്രീകളുടെ കൂട്ടത്തിൽ ഒരു സാധാരണവനായി അഭിമാനത്തോടെ സംസാരിക്കുന്നു; നീ സ്വയം പ്രശംസിക്കുന്നു, അതു ഗർവം കൊണ്ടാണ്, ഇതിൽ സംശയമില്ല.
നാത്മാനം സ്തൌമി ദേവേശി യഥാ ത്വമ് അനുഗച്ഛസി സംസ്രക്ഷ്യാമി വരാരോഹേ ഭാഗാര്ഥേ വരവര്ണിനി
ദേവതകളുടെ ദേവിയേ, ഞാൻ നിന്നെപോലെ സ്വയം പ്രശംസിക്കുന്നില്ല; സുന്ദരിയേ, പങ്കിനായി ഞാൻ നിന്നെ സംരക്ഷിക്കും.
ഇത്യ് ഉക്ത്വാ ഭഗവാന് പത്നീമ് ഉമാം പ്രാണൈര് അപി പ്രിയാമ് സോ ഽസൃജദ് ഭഗവാന് വക്ത്രാദ് ഭൂതം ക്രോധാഗ്നിസംഭവമ്
ഇങ്ങനെ ഭാര്യയായ ഉമയോട്, ജീവനേക്കാൾ പ്രിയമായവളോട്, ഭഗവാൻ പറഞ്ഞ്, തന്റെ വായിൽ നിന്ന് കോപാഗ്നിയിൽ നിന്നു ജനിച്ച ഒരു ഭൂതം സൃഷ്ടിച്ചു.
തമ് ഉവാച മഖം ഗച്ഛ ദക്ഷസ്യ ത്വം മഹേശ്വരഃ നാശയാശു ക്രതും തസ്യ ദക്ഷസ്യ മദനുജ്ഞയാ
അവനോട് അവൻ പറഞ്ഞു: നീ ദക്ഷന്റെ യാഗത്തിലേക്ക് പോ, നീ ദക്ഷന്റെ മഹേശ്വരനാണ്; എന്റെ അനുമതിയോടെ അവന്റെ യാഗം ഉടൻ നശിപ്പിക്കൂ.