ഭഗവന് ദേവദേവേശ നേഹ വത്സ്യാമി ഭൂധരേ അന്യം കുരു മമാവാസം ഭുവനേഷു മഹാദ്യുതേ
ഭഗവൻ, ദേവന്മാരുടെ നാഥാ, ഞാൻ ഇനി ഈ മലയിൽ താമസിക്കില്ല; മഹാതേജസ്സുള്ളവനേ, ഭൂമിയിലെ മറ്റൊരു സ്ഥലം എനിക്ക് ഒരുക്കൂ.
സദാ ത്വമ് ഉച്യമാനാ വൈ മയാ വാസാര്ഥമ് ഈശ്വരി അന്യം ന രോചിതവതീ വാസം വൈ ദേവി കര്ഹിചിത്
ദേവി, ഞാൻ താമസിക്കാൻ മറ്റൊരു സ്ഥലം പറയുമ്പോഴെല്ലാം, നീ ഒരിക്കലും വേറെ വാസസ്ഥലം തിരഞ്ഞെടുക്കാറില്ലല്ലോ, ഈശ്വരി.
ഇദാനീം സ്വയമ് ഏവ ത്വം വാസമ് അന്യത്ര ശോഭനേ കസ്മാന് മൃഗയസേ ദേവി ബ്രൂഹി തന് മേ ശുചിസ്മിതേ
ഇപ്പോൾ നീ തന്നെയാണ് മറ്റൊരു വാസസ്ഥലം അന്വേഷിക്കുന്നത്, മനോഹരിയായവളേ; എന്തുകൊണ്ടാണ് നീ അതിനെ അന്വേഷിക്കുന്നത്, ദേവി? ശുദ്ധമായ പുഞ്ചിരിയുള്ളവളേ, എനിക്ക് അതു പറയൂ.
ഗൃഹം ഗതാസ്മി ദേവേശ പിതുര് അദ്യ മഹാത്മനഃ ദൃഷ്ട്വാ ച തത്ര മേ മാതാ വിജനേ ലോകഭാവനേ
ദേവന്മാരുടെ നാഥാ, ഞാൻ ഇന്ന് എന്റെ മഹാത്മാവായ പിതാവിന്റെ വീട്ടിൽ പോയി; അവിടെ എന്റെ അമ്മ, ഒരാന്തരീക്ഷത്തിൽ, ലോകകാര്യങ്ങളെക്കുറിച്ച് എന്നോട് പറഞ്ഞു.
ആസനാദിഭിര് അഭ്യര്ച്യ സാ മാമ് ഏവമ് അഭാഷത ഉമേ തവ സദാ ഭര്താ ദരിദ്രഃ ക്രീഡനൈഃ ശുഭേ
അവൾ ഇരിപ്പിടം മുതലായവ നൽകി എന്നെ ആദരിച്ചു, പിന്നെ ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു: ഉമേ, നിന്റെ ഭർത്താവ് എപ്പോഴും വിനോദങ്ങളിൽ ദാരിദ്ര്യമാണ്, ശുഭേ.
ക്രീഡതേ നഹി ദേവാനാം ക്രീഡാ ഭവതി താദൃശീ യത് കില ത്വം മഹാദേവ ഗണൈശ് ച വിവിധൈസ് തഥാ രമസേ തദ് അനിഷ്ടം ഹി മമ മാതുര് വൃഷധ്വജ
ദേവന്മാരുടെ വിനോദം അങ്ങനെയല്ല; മഹാദേവാ, നീ വിവിധ സംഘങ്ങളോടൊപ്പം രമിക്കുന്നതും, അതാണ് എന്റെ അമ്മയ്ക്ക് ഇഷ്ടമല്ലാത്തത്, വൃഷധ്വജാ.
തതോ ദേവഃ പ്രഹസ്യാഹ ദേവീം ഹാസയിതും പ്രഭുഃ
അപ്പോൾ ദേവൻ ഹസിച്ചുകൊണ്ട്, ദേവിയെ ചിരിപ്പിക്കാൻ അവളോടു പറഞ്ഞു.
ഏവമ് ഏവ ന സംദേഹഃ കസ്മാന് മന്യുര് അഭൂത് തവ കൃത്തിവാസാ ഹ്യ് അവാസാശ് ച ശ്മശാനനിലയശ് ച ഹ
ഇങ്ങനെ തന്നെയാണ്, സംശയം ഒന്നുമില്ല — നീ എന്തിനാണ് കോപിച്ചത്? കൃത്തി വാസൻ വസ്ത്രം ധരിക്കാറില്ല, ശ്മശാനത്തിൽ തന്നെ താമസിക്കാറുണ്ട്.
അനികേതോ ഹ്യ് അരണ്യേഷു പര്വതാനാം ഗുഹാസു ച വിചരാമി ഗണൈര് നഗ്നൈര് വൃതോ ഽമ്ഭോജവിലോചനേ
എനിക്ക് സ്ഥിരമായ താമസമില്ല; ഞാൻ കാടുകളിലും പർവതഗുഹകളിലും അലയുന്നു, നഗ്നരായ അനുയായികളാൽ ചുറ്റപ്പെട്ട്, കമലനയനേ.
മാ ക്രുധോ ദേവി മാത്രേ ത്വം തഥ്യം മാതാവദത് തവ നഹി മാതൃസമോ ബന്ധുര് ജന്തൂനാമ് അസ്തി ഭൂതലേ
ദേവി, അമ്മയോടു നീ കോപിക്കേണ്ട; അമ്മ സത്യം പറഞ്ഞു. ഭൂമിയിൽ ജീവികൾക്ക് അമ്മയെപ്പോലെയുള്ള ബന്ധു ആരുമില്ല.
ന മേ ഽസ്തി ബന്ധുഭിഃ കിംചിത് കൃത്യം സുരവരേശ്വര തഥാ കുരു മഹാദേവ യഥാഹം സുഖമ് ആപ്നുയാമ്
എനിക്ക് ബന്ധുക്കളുമായി ഒന്നും ചെയ്യാനില്ല, ദേവന്മാരുടെ പ്രഭുവേ. ഞാൻ സന്തോഷം അനുഭവിക്കാനായി, മഹാദേവാ, നീ ഇഷ്ടം പോലെ ചെയ്യുക.
ശ്രുത്വാ സ ദേവ്യാ വചനം സുരേശസ് തസ്യാഃ പ്രിയാര്ഥേ സ്വഗിരിം വിഹായ ജഗാമ മേരും സുരസിദ്ധസേവിതം ഭാര്യാസഹായഃ സ്വഗണൈശ് ച യുക്തഃ
ദേവിയുടെ വാക്കുകൾ കേട്ടശേഷം, അവളെ സന്തോഷിപ്പിക്കാൻ ദേവന്മാരുടെ പ്രഭു തന്റെ പർവതം വിട്ട്, ഭാര്യയെയും അനുയായികളെയും കൂട്ടിക്കൊണ്ട്, ദേവന്മാരും സിദ്ധന്മാരും ആരാധിക്കുന്ന മേരുപർവതത്തിലേക്ക് പോയി.
പ്രാചേതസസ്യ ദക്ഷസ്യ കഥം വൈവസ്വതേ ഽന്തരേ വിനാശമ് അഗമദ് ബ്രഹ്മന് ഹയമേധഃ പ്രജാപതേഃ
പ്രചേതസിന്റെ മകനായ ദക്ഷന്റെ അശ്വമേധയാഗം വൈവസ്വതന്റെ കാലത്ത് എങ്ങനെ നശിച്ചു, ബ്രഹ്മനേ, പ്രജാപതിയേ, അതു പറയൂ.
ദേവ്യാ മന്യുകൃതം ബുദ്ധ്വാ ക്രുദ്ധഃ സര്വാത്മകഃ പ്രഭുഃ കഥം വിനാശിതോ യജ്ഞോ ദക്ഷസ്യാമിതതേജസഃ മഹാദേവേന രോഷാദ് വൈ തന് നഃ പ്രബ്രൂഹി വിസ്തരാത്
ദേവിയുടെ കോപമാണ് കാരണം എന്ന് മനസ്സിലാക്കി, സർവ്വാത്മാവായ പ്രഭു കോപിച്ചു. മഹാദേവൻ ദക്ഷന്റെ മഹത്തായ യാഗം എങ്ങനെ നശിപ്പിച്ചു, അതു വിശദമായി പറയൂ.
വര്ണയിഷ്യാമി വോ വിപ്രാ മഹാദേവേന വൈ യഥാ ക്രോധാദ് വിധ്വംസിതോ യജ്ഞോ ദേവ്യാഃ പ്രിയചികീര്ഷയാ
ബ്രാഹ്മണന്മാരേ, ദേവിയെ സന്തോഷിപ്പിക്കാൻ മഹാദേവൻ കോപത്തോടെ യാഗം എങ്ങനെ നശിപ്പിച്ചു എന്ന് ഞാൻ നിങ്ങളോട് വിശദമായി പറയും.
പുരാ മേരോര് ദ്വിജശ്രേഷ്ഠാഃ ശൃങ്ഗം ത്രൈലോക്യപൂജിതമ് ജ്യോതിഃസ്ഥലം നാമ ചിത്രം സര്വരത്നവിഭൂഷിതമ്
പണ്ടു, ദ്വിജശ്രേഷ്ഠന്മാരേ, മൂന്ന് ലോകങ്ങളും ആരാധിക്കുന്ന, ജ്യോതിഷ്ഥലമെന്ന പേരിൽ, എല്ലാ രത്നങ്ങളും അലങ്കരിച്ച മേരുപർവതത്തിന്റെ ഒരു ശിഖരം ഉണ്ടായിരുന്നു.
അപ്രമേയമ് അനാധൃഷ്യം സര്വലോകനമസ്കൃതമ് തത്ര ദേവോ ഗിരിതടേ സര്വധാതുവിചിത്രിതേ
അത് അളക്കാനാവാത്തതും ജയിക്കാനാവാത്തതും എല്ലാ ലോകങ്ങളും വന്ദിക്കുന്നതുമായിരുന്നു. അവിടെ പർവതശൃംഗത്തിൽ, വിവിധ ധാതുക്കളാൽ ചുറ്റപ്പെട്ട് ദേവൻ ഇരുന്നു.
പര്യങ്ക ഇവ വിസ്തീര്ണ ഉപവിഷ്ടോ ബഭൂവ ഹ ശൈലരാജസുതാ ചാസ്യ നിത്യം പാര്ശ്വസ്ഥിതാഭവത്
വിസ്തൃതമായ ഒരു കട്ടിലുപോലെ ദേവൻ ഇരുന്നു; പർവതരാജന്റെ മകളും എപ്പോഴും അവന്റെ പക്കൽ നിന്നു.
ആദിത്യാശ് ച മഹാത്മാനോ വസവശ് ച മഹൌജസഃ തഥൈവ ച മഹാത്മാനാവ് അശ്വിനൌ ഭിഷജാം വരൌ
മഹാത്മാക്കളായ ആദിത്യന്മാരും, മഹാശക്തിയുള്ള വസുക്കളും, അതുപോലെ മഹാത്മാക്കളായ അശ്വിനീദേവന്മാരും, വൈദ്യന്മാരിൽ ശ്രേഷ്ഠരായവരും അവിടെ ഉണ്ടായിരുന്നു.
തഥാ വൈശ്രവണോ രാജാ ഗുഹ്യകൈഃ പരിവാരിതഃ യക്ഷാണാമ് ഈശ്വരഃ ശ്രീമാന് കൈലാസനിലയഃ പ്രഭുഃ
അത് പോലെ, ഗുഹ്യകന്മാരാൽ ചുറ്റപ്പെട്ട, യക്ഷന്മാരുടെ ഇശ്വരനും, കൈലാസത്തിൽ വസിക്കുന്ന വൈശ്രവണ രാജാവും അവിടെ ഉണ്ടായിരുന്നു.
ഉപാസതേ മഹാത്മാനമ് ഉശനാ ച മഹാമുനിഃ സനത്കുമാരപ്രമുഖാസ് തഥൈവ പരമര്ഷയഃ
മഹാമുനിയായ ഉശനാസും, സനത്കുമാരൻമാരും, പ്രധാനമുനിമാരും ആ മഹാത്മാവിനെ ആരാധിച്ചു.
അങ്ഗിരഃപ്രമുഖാശ് ചൈവ തഥാ ദേവര്ഷയോ ഽപി ച വിശ്വാവസുശ് ച ഗന്ധര്വസ് തഥാ നാരദപര്വതൌ
അംഗിരസ്മുനിമാരും, ദേവർഷിമാരും, വിശ്വാവസു എന്ന ഗന്ധർവനും, നാരദനും പർവതനും അവിടെ ഉണ്ടായിരുന്നു.
അപ്സരോഗണസംഘാശ് ച സമാജഗ്മുര് അനേകശഃ വവൌ സുഖശിവോ വായുര് നാനാഗന്ധവഹഃ ശുചിഃ
അനവധി അപ്സരസ്മാരുടെ കൂട്ടങ്ങൾ അവിടെ എത്തിയിരുന്നു; വിവിധ സുഗന്ധങ്ങൾ കൊണ്ടുവന്ന, ശുഭമായ, സുഖകരമായ കാറ്റ് വീശി.
സര്വര്തുകുസുമോപേതഃ പുഷ്പവന്തോ ഽഭവന് ദ്രുമാഃ തഥാ വിദ്യാധരാഃ സാധ്യാഃ സിദ്ധാശ് ചൈവ തപോധനാഃ
എല്ലാ ঋതുക്കളിലെയും പൂക്കളാൽ വൃക്ഷങ്ങൾ അലങ്കരിക്കപ്പെട്ടു; അതുപോലെ വിദ്യാധരന്മാരും, സാധ്യന്മാരും, സിദ്ധന്മാരും, തപസ്സിൽ സമ്പന്നരായവരും അവിടെ ഉണ്ടായിരുന്നു.
മഹാദേവം പശുപതിം പര്യുപാസത തത്ര വൈ ഭൂതാനി ച തഥാന്യാനി നാനാരൂപധരാണ്യ് അഥ
അവിടെ മഹാദേവനെയും പശുബന്ധുവായ ഭഗവാനെയും വിവിധരൂപങ്ങളിലുള്ള മറ്റു ഭൂതങ്ങളെയും ഭക്തിപൂർവ്വം ആരാധിച്ചു.
രാക്ഷസാശ് ച മഹാരൌദ്രാഃ പിശാചാശ് ച മഹാബലാഃ ബഹുരൂപധരാ ധൃഷ്ടാ നാനാപ്രഹരണായുധാഃ
അവിടെ അതിക്രൂരരായ രാക്ഷസന്മാരും മഹാബലശാലികളായ പിശാചുകളും ധൈര്യത്തോടെ പലവിധ രൂപങ്ങൾ ധരിച്ച് വിവിധ ആയുധങ്ങൾ കൈവശം വച്ചവരും ഉണ്ടായിരുന്നു.
ദേവസ്യാനുചരാസ് തത്ര തസ്ഥുര് വൈശ്വാനരോപമാഃ നന്ദീശ്വരശ് ച ഭഗവാന് ദേവസ്യാനുമതേ സ്ഥിതഃ
ദേവന്റെ അനുചിതന്മാർ അഗ്നിപോലെ പ്രകാശിച്ച് അവിടെ നിലകൊണ്ടിരുന്നു; ഭഗവാൻ നന്ദീശ്വരനും ദേവന്റെ അനുമതിയോടെ അവിടെ ഉണ്ടായിരുന്നു.
പ്രഗൃഹ്യ ജ്വലിതം ശൂലം ദീപ്യമാനം സ്വതേജസാ ഗങ്ഗാ ച സരിതാം ശ്രേഷ്ഠാ സര്വതീര്ഥജലോദ്ഭവാ
സ്വന്തം തേജസ്സിൽ പ്രകാശിക്കുന്ന ജ്വലിച്ച കുന്തം പിടിച്ചുകൊണ്ടു, എല്ലാ തീർത്ഥജലങ്ങളിൽ നിന്നുമുള്ള ഗംഗയും, നദികളിൽ ശ്രേഷ്ഠയായവളും അവിടെ ഉണ്ടായിരുന്നു.
പര്യുപാസത തം ദേവം രൂപിണീ ദ്വിജസത്തമാഃ ഏവം സ ഭഗവാംസ് തത്ര പൂജ്യമാനഃ സുരര്ഷിഭിഃ
ദ്വിജശ്രേഷ്ഠന്മാരേ, രൂപവതിയായ അവൾ ആ ദേവനെ ഭക്തിപൂർവ്വം ആരാധിച്ചു; അങ്ങനെ ഭഗവാൻ അവിടെ ദേവന്മാരും ഋഷിമാരും ചേർന്ന് ആദരിക്കുകയും ചെയ്തു.
ദേവൈശ് ച സുമഹാഭാഗൈര് മഹാദേവോ വ്യതിഷ്ഠത കസ്യചിത് ത്വ് അഥ കാലസ്യ ദക്ഷോ നാമ പ്രജാപതിഃ
മഹാഭാഗ്യശാലികളായ ദേവന്മാരോടൊപ്പം മഹാദേവൻ അവിടെ നിലകൊണ്ടിരുന്നു; അപ്പോൾ ഒരു സമയത്ത് ദക്ഷൻ എന്ന പ്രജാപതി അവിടെ പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു.