കിമര്ഥം സ ഭവോ ദേവഃ സര്വഭൂതഹിതേ രതഃ ജഘാന യജ്ഞം ദക്ഷസ്യ ദേവൈഃ സര്വൈര് അലംകൃതമ്
എന്തിനാണ് എല്ലാ ജീവികളുടെ ഭാവം, സകലഭൂതങ്ങളുടെ ഹിതത്തിൽ താല്പര്യമുള്ള ദേവൻ ദക്ഷന്റെ യജ്ഞം, എല്ലാ ദേവന്മാരും അലങ്കരിച്ചിരുന്ന യജ്ഞം, നശിപ്പിച്ചത്?
ന ഹ്യ് അല്പം കാരണം തത്ര പ്രഭോ മന്യാമഹേ വയമ് ശ്രോതുമ് ഇച്ഛാമഹേ ബ്രൂഹി പരം കൌതൂഹലം ഹി നഃ
അവിടെ കാരണമൊന്നും ചെറുതാണെന്ന് ഞങ്ങൾ വിശ്വസിക്കുന്നില്ല, പ്രഭോ; ഞങ്ങൾ കേൾക്കാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നു, ദയവായി പറയൂ, കാരണം ഞങ്ങൾക്കു അതീവ കൗതുകമാണ്.
ദക്ഷസ്യാസന്ന് അഷ്ട കന്യാ യാശ് ചൈവം പതിസംഗതാഃ സ്വേഭ്യോ ഗൃഹേഭ്യശ് ചാനീയ താഃ പിതാഭ്യര്ചയദ് ഗൃഹേ
ദക്ഷന് എട്ട് പുത്രിമാർ ഉണ്ടായിരുന്നു; അവർ ഭർത്താക്കളോടൊപ്പം സ്വന്തം വീടുകളിൽ നിന്ന് കൊണ്ടുവന്നു, അച്ഛൻ അവരെ വീട്ടിൽ ആദരപൂർവ്വം സ്വീകരിച്ചു.
തതസ് ത്വ് അഭ്യര്ചിതാ വിപ്രാ ന്യവസംസ് താഃ പിതുര് ഗൃഹേ താസാം ജ്യേഷ്ഠാ സതീ നാമ പത്നീ യാ ത്ര്യമ്ബകസ്യ വൈ
അവരെ ആദരിച്ച ശേഷം ബ്രാഹ്മണന്മാർ അച്ഛന്റെ വീട്ടിൽ താമസിച്ചു; അവരിൽ മൂത്തവൾ സതീ എന്നായിരുന്നു, അവൾ ത്രയമ്പകന്റെ ഭാര്യയായിരുന്നു.
നാജുഹാവാത്മജാം താം വൈ ദക്ഷോ രുദ്രമ് അഭിദ്വിഷന് അകരോത് സംനതിം ദക്ഷേ ന ച കാംചിന് മഹേശ്വരഃ
ദക്ഷൻ, രുദ്രനോടു വൈരാഗ്യമുള്ളവൻ, സ്വന്തം മകളെ ക്ഷണിച്ചില്ല; ദക്ഷനെ ആദരിച്ചു, പക്ഷേ മഹേശ്വരന് യാതൊരു ആദരവും നൽകിയില്ല.
ജാമാതാ ശ്വശുരേ തസ്മിന് സ്വഭാവാത് തേജസി സ്ഥിതഃ തതോ ജ്ഞാത്വാ സതീ സര്വാസ് താസ് തു പ്രാപ്താഃ പിതുര് ഗൃഹമ്
മരുമകൻ സ്വഭാവത്തിലും തേജസ്സിലും ഉറച്ചവനായി അവിടെ തുടരുന്നു; ഇത് അറിഞ്ഞ് സതിയും മറ്റുള്ളവരും അച്ഛന്റെ വീട്ടിലേക്ക് എത്തി.
ജഗാമ സാപ്യ് അനാഹൂതാ സതീ തു സ്വപിതുര് ഗൃഹമ് താഭ്യോ ഹീനാം പിതാ ചക്രേ സത്യാഃ പൂജാമ് അസംമതാമ് തതോ ഽബ്രവീത് സാ പിതരം ദേവീ ക്രോധസമാകുലാ
സതീ ക്ഷണിക്കപ്പെടാതിരുന്നെങ്കിലും അച്ഛന്റെ വീട്ടിൽ പോയി; അവളെ ഒഴികെ എല്ലാവർക്കും അച്ഛൻ പൂജ നടത്തി, അത് സതിക്ക് ഇഷ്ടമായില്ല. അതിനുശേഷം ദേവി കോപഭരിതയായി അച്ഛനോട് പറഞ്ഞു.
യവീയസീഭ്യഃ ശ്രേഷ്ഠാഹം കിം ന പൂജസി മാം പ്രഭോ അസത്കൃതാമ് അവസ്ഥാം യഃ കൃതവാന് അസി ഗര്ഹിതാമ് അഹം ജ്യേഷ്ഠാ വരിഷ്ഠാ ച മാം ത്വം സത്കര്തുമ് അര്ഹസി
ഞാൻ ചെറുപ്പക്കാരെക്കാൾ ശ്രേഷ്ഠയാണല്ലോ, എനിക്ക് ആദരം നൽകുന്നില്ലേ, പ്രഭോ? നീ എന്നെ അപമാനിച്ചിരിക്കുന്നു, അതു തെറ്റാണ്. ഞാൻ മൂത്തവളും ഉത്തമയുമാണ്; എന്നെ ആദരിക്കേണ്ടത് നിന്റെ കടമയല്ലേ?
ഏവമ് ഉക്തോ ഽബ്രവീദ് ഏനാം ദക്ഷഃ സംരക്തലോചനഃ
ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞപ്പോൾ ദക്ഷൻ, കണ്ണുകൾ ചുവന്നതോടെ, അവളോട് പറഞ്ഞു.
ത്വത്തഃ ശ്രേഷ്ഠാ വരിഷ്ഠാശ് ച പൂജ്യാ ബാലാഃ സുതാ മമ താസാം യേ ചൈവ ഭര്താരസ് തേ മേ ബഹുമതാഃ സതി
എന്റെ മക്കളിൽ ശ്രേഷ്ഠരും ഉത്തമരുമായവരും, അവരുടെ ഭർത്താക്കന്മാരും ആദരിക്കപ്പെടേണ്ടവരാണ്, സതീ; അവർ എനിക്ക് ഏറ്റവും പ്രിയപ്പെട്ടവരാണ്.
ബ്രഹ്മിഷ്ഠാശ് ച വ്രതസ്ഥാശ് ച മഹായോഗാഃ സുധാര്മികാഃ ഗുണൈശ് ചൈവാധികാഃ ശ്ലാഘ്യാഃ സര്വേ തേ ത്ര്യമ്ബകാത് സതി
അവർ ബ്രാഹ്മണന്മാരും, വ്രതനിഷ്ഠരും, മഹായോഗികളും, ഉത്തമധർമ്മികളുമാണ്; ഗുണങ്ങളിൽ ഉന്നതരും പ്രശംസിക്കപ്പെടേണ്ടവരുമാണ്, ത്രയമ്പകനെ ഒഴികെ, സതീ.
വസിഷ്ഠോ ഽത്രിഃ പുലസ്ത്യശ് ച അങ്ഗിരാഃ പുലഹഃ ക്രതുഃ ഭൃഗുര് മരീചിശ് ച തഥാ ശ്രേഷ്ഠാ ജാമാതരോ മമ
വസിഷ്ഠൻ, അത്രി, പുലസ്ത്യൻ, അങ്കിരാസ്, പുലഹൻ, ക്രതു, ഭൃഗു, മരീചി — ഇവരാണ് എന്റെ ഏറ്റവും ശ്രേഷ്ഠമായ മരുമക്കൾ.
തൈശ് ചാപി സ്പര്ധതേ ശര്വഃ സര്വേ തേ ചൈവ തം പ്രതി തേന ത്വാം ന ബുഭൂഷാമി പ്രതികൂലോ ഹി മേ ഭവഃ
ശർവൻ അവരോടൊപ്പം മത്സരിക്കുന്നു; അവരും അവനോട് എതിർപ്പാണ് കാണിക്കുന്നത്. അതുകൊണ്ട് ഞാൻ നിന്നെ ആഗ്രഹിക്കുന്നില്ല; ഭവൻ എനിക്ക് വിരോധിയാണ്.
ഇത്യ് ഉക്തവാംസ് തദാ ദക്ഷഃ സംപ്രമൂഢേന ചേതസാ ശാപാര്ഥമ് ആത്മനശ് ചൈവ യേനോക്താ വൈ മഹര്ഷയഃ തഥോക്താ പിതരം സാ വൈ ക്രുദ്ധാ ദേവീ തമ് അബ്രവീത്
ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞ ദക്ഷൻ, മനസ്സിൽ ആശയക്കുഴപ്പത്തോടെ, മഹർഷിമാർ പറഞ്ഞപോലെ തന്നെ സ്വയം ശാപം വരുത്തുന്ന വാക്കുകൾ പറഞ്ഞു. അതിനുശേഷം ദേവി കോപത്തോടെ അച്ഛനോട് പറഞ്ഞു.
വാങ്മനഃകര്മഭിര് യസ്മാദ് അദുഷ്ടാം മാം വിഗര്ഹസി തസ്മാത് ത്യജാമ്യ് അഹം ദേഹമ് ഇമം താത തവാത്മജമ്
അച്യുതനായ പിതാവേ, വാക്കിലും മനസ്സിലും പ്രവൃത്തികളിലും എനിക്ക് ഒരു തെറ്റുമില്ലെങ്കിലും, നീ എന്നെ കുറ്റം പറഞ്ഞു നിന്ദിക്കുന്നു. അതുകൊണ്ട്, അച്യുതനായ ഞാൻ ഈ ശരീരം ഉപേക്ഷിക്കുന്നു.
തതസ് തേനാപമാനേന സതീ ദുഃഖാദ് അമര്ഷിതാ അബ്രവീദ് വചനം ദേവീ നമസ്കൃത്യ സ്വയംഭുവേ
അപ്പോൾ ആ അപമാനത്തിൽ വേദനിച്ചു സഹിക്കാനാവാതെ, ദേവി ഭക്തിപൂർവ്വം സ്വയംഭുവിനെ നമസ്കരിച്ച് ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു.
യേനാഹമ് അപദേഹാ വൈ പുനര് ദേഹേന ഭാസ്വതാ തത്രാപ്യ് അഹമ് അസംമൂഢാ സംഭൂതാ ധാര്മികീ പുനഃ ഗച്ഛേയം ധര്മപത്നീത്വം ത്ര്യമ്ബകസ്യൈവ ധീമതഃ
ആ ശക്തിയാൽ ഞാൻ ഈ ശരീരം വിട്ടതുപോലെ, വീണ്ടും ഒരു പ്രകാശമുള്ള രൂപത്തിൽ ജനിച്ച്, മനസ്സിൽ സംശയമില്ലാതെ ധാർമ്മികയായ്, ബുദ്ധിമാൻ ത്ര്യമ്പകന്റെ ധർമ്മപത്നിയായി ഞാൻ വീണ്ടും ജനിക്കട്ടെ.
തത്രൈവാഥ സമാസീനാ രുഷ്ടാത്മാനം സമാദധേ ധാരയാമ് ആസ ചാഗ്നേയീം ധാരണാമ് ആത്മനാത്മനി
അവിടെ ഇരുന്ന്, ദുഃഖത്താൽ ഉരുകിയ മനസ്സോടെ, ദേവി അഗ്നിയെ ഉള്ളിൽ ധരിപ്പിച്ച് ധ്യാനത്തിൽ ആകുലയായി.
തതഃ സ്വാത്മാനമ് ഉത്ഥാപ്യ വായുനാ സമുദീരിതഃ സര്വാങ്ഗേഭ്യോ വിനിഃസൃത്യ വഹ്നിര് ഭസ്മ ചകാര താമ്
ശേഷം, സ്വയം ആത്മാവിനെ ഉയർത്തി, വായുവിന്റെ സഹായത്തോടെ, ശരീരത്തിലെ എല്ലാ അവയവങ്ങളിൽ നിന്നുമുള്ള അഗ്നി അവളെ ചാരമാക്കി മാറ്റി.
തദ് ഉപശ്രുത്യ നിധനം സത്യാ ദേവ്യാഃ സ ശൂലധൃക് സംവാദം ച തയോര് ബുദ്ധ്വാ യാഥാതഥ്യേന ശംകരഃ ദക്ഷസ്യ ച വിനാശായ ചുകോപ ഭഗവാന് പ്രഭുഃ
സതിയുടെ മരണംയും അവരുടെ സംഭാഷണവും കേട്ട്, സത്യം മനസ്സിലാക്കി, ശൂലധാരിയായ ശംകരൻ ദക്ഷന്റെ നാശത്തിനായി ക്രോധം കൊണ്ടു.
യസ്മാദ് അവമതാ ദക്ഷ സഹസൈവാഗതാ സതീ പ്രശസ്താശ് ചേതരാഃ സര്വാസ് ത്വത്സുതാ ഭര്തൃഭിഃ സഹ
പുകഴ്ചയുള്ള സതി ക്ഷണിക്കപ്പെടാതെ ദക്ഷന്റെ അടുക്കൽ എത്തി അവമാനിക്കപ്പെട്ടതിനാൽ, നിന്റെ മറ്റു പുത്രിമാർ ഭർത്താക്കന്മാരോടൊപ്പം അനുഗ്രഹിക്കപ്പെട്ടവരായിരിക്കും.
തസ്മാദ് വൈവസ്വതേ പ്രാപ്തേ പുനര് ഏതേ മഹര്ഷയഃ ഉത്പത്സ്യന്തി ദ്വിതീയേ വൈ തവ യജ്ഞേ ഹ്യ് അയോനിജാഃ
അതിനാൽ, വൈവസ്വതയുഗം എത്തിയപ്പോൾ, ഈ മഹർഷിമാർ നിന്റെ രണ്ടാമത്തെ യാഗത്തിൽ ഗർഭത്തിൽ നിന്നല്ലാതെ വീണ്ടും ജനിക്കും.
ഹുതേ വൈ ബ്രഹ്മണഃ സത്ത്രേ ചാക്ഷുഷസ്യാന്തരേ മനോഃ അഭിവ്യാഹൃത്യ സപ്തര്ഷീന് ദക്ഷം സോ ഽഭ്യശപത് പുനഃ
ബ്രഹ്മാവിന്റെ യാഗം ചാക്ഷുഷമനുവിന്റെ ഇടവേളയിൽ നടന്നപ്പോൾ, ദക്ഷൻ സപ്തർഷിമാരെ വിളിച്ച് വീണ്ടും അവരെ ശപിച്ചു.
ഭവിതാ മാനുഷോ രാജാ ചാക്ഷുഷസ്യാന്തരേ മനോഃ പ്രാചീനബര്ഹിഷഃ പൌത്രഃ പുത്രശ് ചാപി പ്രചേതസഃ
ചാക്ഷുഷമനുവിന്റെ ഇടവേളയിൽ, പ്രാചീനബർഹിസിന്റെ മകനായും പ്രചേതസിന്റെ പുത്രനുമായ ഒരു മനുഷ്യരാജാവ് ജനിക്കും.
ദക്ഷ ഇത്യ് ഏവ നാമ്നാ ത്വം മാരിഷായാം ജനിഷ്യസി കന്യായാം ശാഖിനാം ചൈവ പ്രാപ്തേ വൈ ചാക്ഷുഷാന്തരേ
ചാക്ഷുഷയുഗം എത്തിയപ്പോൾ, നീ ദക്ഷ എന്ന പേരിൽ, മരീഷയുടെ, അതായത് വൃക്ഷങ്ങളുടെ പുത്രിയായ കന്യകയുടെ ഗർഭത്തിൽ ജനിക്കും.
അഹം തത്രാപി തേ വിഘ്നമ് ആചരിഷ്യാമി ദുര്മതേ ധര്മകാമാര്ഥയുക്തേഷു കര്മസ്വ് ഇഹ പുനഃ പുനഃ
അവിടെ പോലും, ധർമ്മം, കാമം, അർത്ഥം എന്നിവയുമായി ബന്ധപ്പെട്ട പ്രവർത്തികളിൽ ഞാൻ വീണ്ടും വീണ്ടും നിനക്കു തടസ്സങ്ങൾ ഉണ്ടാക്കും.
തതോ വൈ വ്യാഹൃതോ ദക്ഷോ രുദ്രം സോ ഽഭ്യശപത് പുനഃ
അതിനുശേഷം ദക്ഷൻ ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞ്, വീണ്ടും രുദ്രനെ ശപിച്ചു.
യസ്മാത് ത്വം മത്കൃതേ ക്രൂര ഋഷീന് വ്യാഹൃതവാന് അസി തസ്മാത് സാര്ധം സുരൈര് യജ്ഞേ ന ത്വാം യക്ഷ്യന്തി വൈ ദ്വിജാഃ
നീ എന്റെ കാരണത്താൽ ക്രൂരതയോടെ ഋഷിമാരെ ശപിച്ചതിനാൽ, ദേവന്മാരോടൊപ്പം യാഗത്തിൽ ദ്വിജന്മാർ നിന്നെ അർപ്പണങ്ങൾ നൽകി പൂജിക്കില്ല.
കൃത്വാഹുതിം തവ ക്രൂര അപഃ സ്പൃശന്തി കര്മസു ഇഹൈവ വത്സ്യസേ ലോകേ ദിവം ഹിത്വായുഗക്ഷയാത് തതോ ദേവൈസ് തു തേ സാര്ധം ന തു പൂജാ ഭവിഷ്യതി
നിനക്കായി ഹോമം നടത്തി കഴിഞ്ഞാൽ, അവർ കർമങ്ങളിൽ വെള്ളം സ്പർശിക്കും; നീ ഈ ലോകത്ത് യുഗം അവസാനിക്കുംവരെ സ്വർഗ്ഗം ഉപേക്ഷിച്ച് താമസിക്കും; പിന്നെയും ദേവന്മാരോടൊപ്പം ഉണ്ടായാലും നിനക്ക് പൂജ ലഭിക്കില്ല.
ചാതുര്വര്ണ്യം തു ദേവാനാം തേ ചാപ്യ് ഏകത്ര ഭുഞ്ജതേ ന ഭോക്ഷ്യേ സഹിതസ് തൈസ് തു തതോ ഭോക്ഷ്യാമ്യ് അഹം പൃഥക്
ദേവന്മാരുടെ നാലു വർണ്ണങ്ങളും ഒരുമിച്ച് ഭക്ഷണം കഴിക്കും; എന്നാൽ ഞാൻ അവരോടൊപ്പം ഭക്ഷിക്കില്ല, വേറെയായി ഭക്ഷിക്കും.