വിസ്താരോച്ഛ്രയിണോ രമ്യാ വിപുലാശ് ചിത്രസാനവഃ കോലാഹലഃ സ വൈഭ്രാജോ മന്ദരോ ദര്ദലാചലഃ
വ്യാപകവും ഉയരമുള്ളതുമായ മനോഹരവും വിശാലവുമായ വിവിധ ശിഖരങ്ങളുള്ളവ—കൊലാഹളം, വൈഭ്രാജം, മന്ദരം, ദർദലാചലം.
വാതംധയോ വൈദ്യുതശ് ച മൈനാകഃ സുരസസ് തഥാ തുങ്ഗപ്രസ്ഥോ നാഗഗിരിര് ഗോധനഃ പാണ്ഡരാചലഃ
വാതന്ധയൻ, വൈദ്യുതൻ, മൈനാകം, സുരസ, തുങ്ഗപ്രസ്ഥം, നാഗഗിരി, ഗോധനം, പാണ്ഡരാചലം.
പുഷ്പഗിരിര് വൈജയന്തോ രൈവതോ ഽര്ബുദ ഏവ ച ഋഷ്യമൂകഃ സ ഗോമന്ഥഃ കൃതശൈലഃ കൃതാചലഃ
പുഷ്പഗിരി, വൈജയന്തം, റൈവതം, അർബുദം, ഋഷ്യമൂകം, ഗോമന്തം, കൃതശൈലം, കൃതാചലം.
ശ്രീപാര്വതശ് ചകോരശ് ച ശതശോ ഽന്യേ ച പര്വതാഃ തൈര് വിമിശ്രാ ജനപദാ മ്ലേച്ഛാദ്യാശ് ചൈവ ഭാഗശഃ
ശ്രീപർവതം, ചകോറം, അങ്ങനെ നൂറുകണക്കിന് മറ്റ് പർവതങ്ങളും; അവയ്ക്കിടയിൽ വിവിധ ജനവിഭാഗങ്ങളും മ്ലേഛാദികളും ഉണ്ട്.
തൈഃ പീയന്തേ സരിച്ഛ്രേഷ്ഠാസ് താ ബുധ്യധ്വം ദ്വിജോത്തമാഃ ഗങ്ഗാ സരസ്വതീ സിന്ധുശ് ചന്ദ്രഭാഗാ തഥാപരാ
ഈ പർവതങ്ങളിൽനിന്നാണ് മഹാനദികൾ ഒഴുകുന്നത്; അവയെക്കുറിച്ച് അറിഞ്ഞിരിക്കൂ, ദ്വിജശ്രേഷ്ഠന്മാരേ: ഗംഗ, സരസ്വതി, സിന്ധു, മറ്റൊന്ന് ചന്ദ്രഭാഗ എന്നറിയപ്പെടുന്നു.
യമുനാ ശതദ്രുര് വിപാശാ വിതസ്തൈരാവതീ കുഹൂഃ ഗോമതീ ധൂതപാപാ ച ബാഹുദാ ച ദൃഷദ്വതീ
യമുന, ശതദ്രു, വിപാശ, വിതസ്ത, ഇരാവതി, കുഹൂ, ഗോമതി, ധൂതപാപ, ബാഹുദ, ദൃശദ്വതി.
വിപാശാ ദേവികാ ചക്ഷുര് നിഷ്ഠീവാ ഗണ്ഡകീ തഥാ കൌശികീ ചാപഗാ ചൈവ ഹിമവത്പാദനിഃസൃതാഃ
വിപാശ, ദേവിക, ചക്ഷു, നിഷ്ഠീവ, ഗണ്ഡകി, കൗശികി, ആപഗ—ഇവയൊക്കെയും ഹിമവാന്റെ പാദത്തിൽ നിന്നാണ് ഉദ്ഭവിക്കുന്നത്.
ദേവസ്മൃതിര് ദേവവതീ വാതഘ്നീ സിന്ധുര് ഏവ ച വേണ്യാ തു ചന്ദനാ ചൈവ സദാനീരാ മഹീ തഥാ
ദേവസ്മൃതി, ദേവവതി, വാതാഘ്നി, സിന്ധു, വേണ്യ, ചന്ദന, സദാനീര, മഹി—ഇവയും കൂടെ.
ചര്മണ്വതീ വൃഷീ ചൈവ വിദിശാ വേദവത്യ് അപി സിപ്രാ ഹ്യ് അവന്തീ ച തഥാ പാരിയാത്രാനുഗാഃ സ്മൃതാഃ
ചർമണ്വതി, വൃഷി, വിദിശ, വേദവതി, ശിപ്ര, അവന്തി എന്നിങ്ങനെ പാരിയാത്രപർവ്വതങ്ങളോടൊപ്പം ഒഴുകുന്ന നദികൾ എല്ലാം പുരാതനകാലത്ത് ഓർമ്മിക്കപ്പെടുന്നു.
ശോണാ മഹാനദീ ചൈവ നര്മദാ സുരഥാ ക്രിയാ മന്ദാകിനീ ദശാര്ണാ ച ചിത്രകൂടാ തഥാപരാ
ശോണാ, മഹാനദി, നർമദാ, സുരഥാ, ക്രിയാ, മന്ദാകിനി, ദശാർണാ, ചിത്രകൂട എന്നിങ്ങനെ മറ്റു പ്രശസ്തമായ നദികളും ഉണ്ട്.
ചിത്രോത്പലാ വേത്രവതീ കരമോദാ പിശാചികാ തഥാന്യാതിലഘുശ്രോണീ വിപാപ്മാ ശൈവലാ നദീ
ചിത്രോത്പലാ, വേത്രവതി, കരമോദാ, പിശാചികാ, അൻയാതിലഘുശ്രോണി, വിപാപ്മാ, ശൈവലാ എന്നിങ്ങനെ നദികളും ഉണ്ട്.
സധേരുജാ ശക്തിമതീ ശകുനീ ത്രിദിവാ ക്രമുഃ ഋക്ഷപാദപ്രസൂതാ വൈ തഥാന്യാ വേഗവാഹിനീ
സധേരുജാ, ശക്തിമതി, ശകുനി, ത്രിദിവാ, ക്രമു, ഋക്ഷവൃക്ഷങ്ങളുടെ വേരുകളിൽ നിന്നു ഉദിച്ച മറ്റും വേഗത്തിൽ ഒഴുകുന്ന നദികളും ഉണ്ട്.
സിപ്രാ പയോഷ്ണീ നിര്വിന്ധ്യാ താപീ ചൈവ സരിദ്വരാ വേണാ വൈതരണീ ചൈവ സിനീവാലീ കുമുദ്വതീ
ശിപ്ര, പയോഷ്ണി, നിർവിന്ദ്യാ, താപി, വേണാ, വൈതരണി, സിനീവാലി, കുമുദ്വതി എന്നിങ്ങനെ ഉത്തമമായ നദികൾ ഉണ്ട്.
തോയാ ചൈവ മഹാഗൌരീ ദുര്ഗാ ചാന്തഃശിലാ തഥാ വിന്ധ്യപാദപ്രസൂതാസ് താ നദ്യഃ പുണ്യജലാഃ ശുഭാഃ
തോയാ, മഹാഗൗരി, ദുര്ഗാ, അന്തഃശിലാ, വിന്ധ്യപർവ്വതങ്ങളുടെ വേരുകളിൽ നിന്നു ഉദിച്ച മറ്റും, എല്ലാം പുണ്യവും ശുഭവും നിറഞ്ഞ ജലമുള്ള നദികളാണ്.
ഗോദാവരീ ഭീമരഥീ കൃഷ്ണവേണാ തഥാപഗാ തുങ്ഗഭദ്രാ സുപ്രയോഗാ തഥാന്യാ പാപനാശിനീ
ഗോദാവരി, ഭീമരഥി, കൃഷ്ണവേണാ, തുങ്ഗഭദ്ര, സുപ്രയോഗാ, പാപനാശിനി എന്നിങ്ങനെ മറ്റു വിശിഷ്ടമായ നദികളും ഉണ്ട്.
സഹ്യപാദവിനിഷ്ക്രാന്താ ഇത്യ് ഏതാഃ സരിതാം വരാഃ കൃതമാലാ താമ്രപര്ണീ പുഷ്യജാ പ്രത്യലാവതീ
സഹ്യപർവ്വതത്തിന്റെ അടിയിൽ നിന്നു ഉദിച്ച കൃതമാല, താംരപർണി, പുഷ്യജാ, പ്രത്യാലാവതി എന്നിങ്ങനെ നദികൾ ഏറ്റവും ശ്രേഷ്ഠമാണ്.
മലയാദ്രിസമുദ്ഭൂതാഃ പുണ്യാഃ ശീതജലാസ് ത്വ് ഇമാഃ പിതൃസോമര്ഷികുല്യാ ച വഞ്ജുലാ ത്രിദിവാ ച യാ
മലയപർവ്വതത്തിൽ നിന്നു ഉദിച്ച, തണുത്ത ജലമുള്ള പുണ്യനദികൾ ഇവയാണ്: പിതൃസോമർഷികുല്യാ, വഞ്ജുലാ, ത്രിദിവാ.
ലാങ്ഗുലിനീ വംശകരാ മഹേന്ദ്രപ്രഭവാഃ സ്മൃതാഃ സുവികാലാ കുമാരീ ച മനൂഗാ മന്ദഗാമിനീ
ലാംഗുലിനി, വംശകരാ, മഹേന്ദ്രപർവ്വതത്തിൽ നിന്നു ഉദിച്ചവ, സുഭവികാല, കുമാരി, മനൂഗാ, മന്ദഗാമിനി എന്നിങ്ങനെ നദികൾ ഓർമ്മിക്കപ്പെടുന്നു.
ക്ഷയാപലാസിനീ ചൈവ ശുക്തിമത്പ്രഭവാഃ സ്മൃതാഃ സര്വാഃ പുണ്യാഃ സരസ്വത്യഃ സര്വാ ഗങ്ഗാഃ സമുദ്രഗാഃ
ക്ഷയാപലാസിനി, ശുക്തിമത്പർവ്വതത്തിൽ നിന്നു ഉദിച്ചവ, എല്ലാം പുണ്യമായ സരസ്വതികൾ, എല്ലാം സമുദ്രത്തിലേക്ക് ഒഴുകുന്ന ഗംഗകൾ തന്നെയാണ്.
വിശ്വസ്യ മാതരഃ സര്വാഃ സര്വാഃ പാപഹരാഃ സ്മൃതാഃ അന്യാഃ സഹസ്രശഃ പ്രോക്താഃ ക്ഷുദ്രനദ്യോ ദ്വിജോത്തമാഃ
ഇവയെല്ലാം ലോകത്തിന്റെ മാതാക്കളാണ്, പാപം നീക്കുന്നവയാണെന്നും ഓർമ്മിക്കപ്പെടുന്നു. അനവധി ചെറിയ നദികളും ഇവിടെ പറയപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു, ദ്വിജശ്രേഷ്ഠ.
പ്രാവൃട്കാലവഹാഃ സന്തി സദാകാലവഹാശ് ച യാഃ മത്സ്യാ മുകുടകുല്യാശ് ച കുന്തലാഃ കാശികോശലാഃ
മഴക്കാലത്ത് ഒഴുകുന്നവയും, വർഷം മുഴുവൻ ഒഴുകുന്നവയും ഉണ്ട്; മത്സ്യ, മുകുടകുല്യ, കുന്തല, കാശികോഷല എന്നിങ്ങനെ നദികളും ഉണ്ട്.
അന്ധ്രകാശ് ച കലിങ്ഗാശ് ച ശമകാശ് ച വൃകൈഃ സഹ മധ്യദേശാ ജനപദാഃ പ്രായശോ ഽമീ പ്രകീര്തിതാഃ
ആന്ധ്രർ, കലിങർ, ശമകർ, വൃകർ എന്നിവരോടൊപ്പം മധ്യദേശത്തിലെ ജനങ്ങൾ കൂടുതലും ഇവിടെ പറയപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു.
സഹ്യസ്യ ചോത്തരേ യസ് തു യത്ര ഗോദാവരീ നദീ പൃഥിവ്യാമ് അപി കൃത്സ്നായാം സ പ്രദേശോ മനോരമഃ
സഹ്യപർവ്വതത്തിന്റെ വടക്കുഭാഗത്ത്, ഗോദാവരി നദി ഒഴുകുന്ന സ്ഥലമാണ് ഭൂമിയിലെ ഏറ്റവും മനോഹരമായ പ്രദേശം.
ഗോവര്ധനപുരം രമ്യം ഭാര്ഗവസ്യ മഹാത്മനഃ വാഹീകരാടധാനാശ് ച സുതീരാഃ കാലതോയദാഃ
ഗോവർധനപുരം ഭർഗവമഹാത്മാവിന്റെ മനോഹരമായ നഗരം, വാഹീകരാടധാനർ, സുതീരർ, കാലതോയദർ എന്നിങ്ങനെ മറ്റു ജനവിഭാഗങ്ങളും ഉണ്ട്.
അപരാന്താശ് ച ശൂദ്രാശ് ച വാഹ്ലികാശ് ച സകേരലാഃ ഗാന്ധാരാ യവനാശ് ചൈവ സിന്ധുസൌവീരമദ്രകാഃ
അപരാന്തർ, ശൂദ്രർ, വാഹ്ലികർ, കേരളർ, ഗാന്ധാരർ, യവനർ, സിന്ധു, സൌവീര, മദ്രകർ എന്നിങ്ങനെ ജനവിഭാഗങ്ങൾ ഉണ്ട്.
ശതദ്രുഹാഃ കലിങ്ഗാശ് ച പാരദാ ഹാരഭൂഷികാഃ മാഠരാശ് ചൈവ കനകാഃ കൈകേയാ ദമ്ഭമാലികാഃ
ശതദ്രുഹർ, കലിങർ, പാരദർ, ഹാരഭൂഷികർ, മാഠരർ, കനകർ, കൈകേയർ, ദംഭമാലികർ എന്നിങ്ങനെ പല ജനവിഭാഗങ്ങളും ഉണ്ട്.
ക്ഷത്രിയോപമദേശാശ് ച വൈശ്യശൂദ്രകുലാനി ച കാമ്ബോജാശ് ചൈവ വിപ്രേന്ദ്രാ ബര്ബരാശ് ച സലൌകികാഃ
ക്ഷത്രിയന്മാരുടെ ദേശങ്ങൾ പോലെ, വൈശ്യരും ശൂദ്രരും ഉള്ള കുടുംബങ്ങൾ, കാംബോജന്മാർ, ഭ്രാമണന്മാരിൽ ശ്രേഷ്ഠനായവനേ, ബർബരന്മാരും സാധാരണ ജനങ്ങളും.
വീരാശ് ചൈവ തുഷാരാശ് ച പഹ്ലവാധായതാ നരാഃ ആത്രേയാശ് ച ഭരദ്വാജാഃ പുഷ്കലാശ് ച ദശേരകാഃ
വീരന്മാർ, തുഷാരന്മാർ, പഹ്ലവരിൽ നിന്ന് വംശജരായ പുരുഷന്മാർ, ആത്രേയന്മാർ, ഭാരദ്വാജന്മാർ, പുഷ്കലന്മാർ, ദശേരകന്മാർ.
ലമ്പകാഃ ശുനശോകാശ് ച കുലികാ ജാങ്ഗലൈഃ സഹ ഔഷധ്യശ് ചലചന്ദ്രാ ച കിരാതാനാം ച ജാതയഃ
ലമ്പകന്മാർ, ശുനശോകന്മാർ, ജംഗലന്മാരോടൊപ്പം കുലികന്മാർ, ഔഷധ്യന്മാർ, ചലചന്ദ്രന്മാർ, കിരാതന്മാരുടെ ജാതികൾ.
തോമരാ ഹംസമാര്ഗാശ് ച കാശ്മീരാഃ കരുണാസ് തഥാ ശൂലികാഃ കുഹകാശ് ചൈവ മാഗധാശ് ച തഥൈവ ച
തോമരന്മാർ, ഹംസമാർഗന്മാർ, കാശ്മീരികൾ, കരുണന്മാർ, ശൂലികന്മാർ, കുഹകന്മാർ, മാഗധന്മാർ.