തതഃ സ്വര്ഗശ് ച മോക്ഷശ് ച മധ്യമം തച് ച ഗമ്യതേ ന ഖല്വ് അന്യത്ര മര്ത്യാനാം ഭൂമൌ കര്മ വിധീയതേ
അതിനാൽ സ്വർഗവും മോക്ഷവും ഈ മദ്ധ്യഭൂമിയിലൂടെയാണ് ലഭിക്കുന്നത്; ഭൂമിയിലെ മറ്റെവിടെയും മനുഷ്യർക്കായി കര്മ്മങ്ങൾ നിർദ്ദേശിച്ചിട്ടില്ല.
തസ്മാദ് വിസ്തരതോ ബ്രഹ്മന്ന് അസ്മാകം ഭാരതം വദ യദി തേ ഽസ്തി ദയാസ്മാസു യഥാവസ്ഥിതിര് ഏവ ച
അതിനാൽ, ബ്രഹ്മണേ, ഞങ്ങളോടു ദയയുണ്ടെങ്കിൽ, ഭാരതഭൂമിയെ അതിന്റെ യഥാർത്ഥ രൂപത്തിൽ വിശദമായി വിവരിക്കണമെന്നു ഞങ്ങൾ അപേക്ഷിക്കുന്നു.
തസ്മാദ് വര്ഷമ് ഇദം നാഥ യേ വാസ്മിന് വര്ഷപര്വതാഃ ഭേദാശ് ച തസ്യ വര്ഷസ്യ ബ്രൂഹി സര്വാന് അശേഷതഃ
അതിനാൽ, പ്രഭുവേ, ഈ ദേശവും അതിലെ പർവതനിരകളും അതിന്റെ എല്ലാ വിഭജനങ്ങളും ഒന്നും വിട്ടുവിടാതെ ഞങ്ങൾക്ക് വിശദമായി പറയൂ.
ശൃണുധ്വം ഭാരതം വര്ഷം നവഭേദേന ഭോ ദ്വിജാഃ സമുദ്രാന്തരിതാ ജ്ഞേയാസ് തേ സമാശ് ച പരസ്പരമ്
ഭാരതഭൂമി ഒൻപതായി വിഭജിക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു, സമുദ്രങ്ങൾ കൊണ്ട് വേർതിരിക്കപ്പെട്ടും പരസ്പരം ബന്ധമുള്ളതുമായ ഈ ദേശത്തെക്കുറിച്ച് കേൾക്കൂ, ദ്വിജന്മാരേ.
ഇന്ദ്രദ്വീപഃ കശേരുശ് ച താമ്രവര്ണോ ഗഭസ്തിമാന് നാഗദ്വീപസ് തഥാ സൌമ്യോ ഗാന്ധര്വോ വാരുണസ് തഥാ
ഇന്ദ്രദ്വീപം, കശേരു, താമ്രവർണ്ണം, ഗഭസ്തിമാൻ, നാഗദ്വീപം, സൌമ്യ, ഗാന്ധർവം, വാരുണം—ഇവയാണ് പേരുകൾ.
അയം തു നവമസ് തേഷാം ദ്വീപഃ സാഗരസംവൃതഃ യോജനാനാം സഹസ്രം വൈ ദ്വീപോ ഽയം ദക്ഷിണോത്തരഃ
ഇവയിൽ ഒൻപതാമത്തേതാണ് സമുദ്രം ചുറ്റിയ ദ്വീപ്; ദക്ഷിണത്തുനിന്ന് വടക്കേയ്ക്ക് ആയിരം യോജന ദൈർഘ്യമുണ്ട്.
പൂര്വേ കിരാതാ യസ്യാസന് പശ്ചിമേ യവനാസ് തഥാ ബ്രാഹ്മണാഃ ക്ഷത്രിയാ വൈശ്യാഃ ശൂദ്രാശ് ചാന്തേ സ്ഥിതാ ദ്വിജാഃ
ഈ ദ്വീപിന്റെ കിഴക്കോട്ട് കിരാതരും, പടിഞ്ഞാറോട്ട് യവനരും; അറ്റങ്ങളിൽ ബ്രാഹ്മണന്മാർ, ക്ഷത്രിയന്മാർ, വൈശ്യന്മാർ, ശൂദ്രന്മാർ എന്നിവരും പാർക്കുന്നു, ദ്വിജന്മാരേ.
ഇജ്യായുദ്ധവണിജ്യാദ്യൈഃ കര്മഭിഃ കൃതപാവനാഃ തേഷാം സംവ്യവഹാരശ് ച ഏഭിഃ കര്മഭിര് ഇഷ്യതേ
യജ്ഞം, യുദ്ധം, വ്യാപാരം തുടങ്ങിയ കര്മ്മങ്ങൾകൊണ്ടു അവർ ശുദ്ധരാകുന്നു; ഇവർ തമ്മിലുള്ള ഇടപാടുകളും ഈ കര്മ്മങ്ങൾ അനുസരിച്ചാണ് നടക്കുന്നത്.
സ്വര്ഗാപവര്ഗഹേതുശ് ച പുണ്യം പാപം ച വൈ തഥാ മഹേന്ദ്രോ മലയഃ സഹ്യഃ ശുക്തിമാന് ഋക്ഷപര്വതഃ
പുണ്യവും പാപവും സ്വർഗത്തിനും മോക്ഷത്തിനും കാരണമാകുന്നു; മഹേന്ദ്രൻ, മലയം, സഹ്യൻ, ശുക്തിമാൻ, ഋക്ഷപർവതം—ഇവയാണ് പ്രധാന പർവതങ്ങൾ.
വിന്ധ്യശ് ച പാരിയാത്രശ് ച സപ്തൈവാത്ര കുലാചലാഃ തേഷാം സഹസ്രശശ് ചാന്യേ ഭൂധരാ യേ സമീപഗാഃ
വിന്ദ്യൻ, പാർയാത്രൻ—ഇവയോടൊപ്പം ഏഴു പ്രധാന പർവതങ്ങൾ ഇവിടെയുണ്ട്; അവയ്ക്കു സമീപം ആയിരക്കണക്കിന് മറ്റു പർവതങ്ങളും ഉണ്ട്.
വിസ്താരോച്ഛ്രയിണോ രമ്യാ വിപുലാശ് ചിത്രസാനവഃ കോലാഹലഃ സ വൈഭ്രാജോ മന്ദരോ ദര്ദലാചലഃ
വ്യാപകവും ഉയരമുള്ളതുമായ മനോഹരവും വിശാലവുമായ വിവിധ ശിഖരങ്ങളുള്ളവ—കൊലാഹളം, വൈഭ്രാജം, മന്ദരം, ദർദലാചലം.
വാതംധയോ വൈദ്യുതശ് ച മൈനാകഃ സുരസസ് തഥാ തുങ്ഗപ്രസ്ഥോ നാഗഗിരിര് ഗോധനഃ പാണ്ഡരാചലഃ
വാതന്ധയൻ, വൈദ്യുതൻ, മൈനാകം, സുരസ, തുങ്ഗപ്രസ്ഥം, നാഗഗിരി, ഗോധനം, പാണ്ഡരാചലം.
പുഷ്പഗിരിര് വൈജയന്തോ രൈവതോ ഽര്ബുദ ഏവ ച ഋഷ്യമൂകഃ സ ഗോമന്ഥഃ കൃതശൈലഃ കൃതാചലഃ
പുഷ്പഗിരി, വൈജയന്തം, റൈവതം, അർബുദം, ഋഷ്യമൂകം, ഗോമന്തം, കൃതശൈലം, കൃതാചലം.
ശ്രീപാര്വതശ് ചകോരശ് ച ശതശോ ഽന്യേ ച പര്വതാഃ തൈര് വിമിശ്രാ ജനപദാ മ്ലേച്ഛാദ്യാശ് ചൈവ ഭാഗശഃ
ശ്രീപർവതം, ചകോറം, അങ്ങനെ നൂറുകണക്കിന് മറ്റ് പർവതങ്ങളും; അവയ്ക്കിടയിൽ വിവിധ ജനവിഭാഗങ്ങളും മ്ലേഛാദികളും ഉണ്ട്.
തൈഃ പീയന്തേ സരിച്ഛ്രേഷ്ഠാസ് താ ബുധ്യധ്വം ദ്വിജോത്തമാഃ ഗങ്ഗാ സരസ്വതീ സിന്ധുശ് ചന്ദ്രഭാഗാ തഥാപരാ
ഈ പർവതങ്ങളിൽനിന്നാണ് മഹാനദികൾ ഒഴുകുന്നത്; അവയെക്കുറിച്ച് അറിഞ്ഞിരിക്കൂ, ദ്വിജശ്രേഷ്ഠന്മാരേ: ഗംഗ, സരസ്വതി, സിന്ധു, മറ്റൊന്ന് ചന്ദ്രഭാഗ എന്നറിയപ്പെടുന്നു.
യമുനാ ശതദ്രുര് വിപാശാ വിതസ്തൈരാവതീ കുഹൂഃ ഗോമതീ ധൂതപാപാ ച ബാഹുദാ ച ദൃഷദ്വതീ
യമുന, ശതദ്രു, വിപാശ, വിതസ്ത, ഇരാവതി, കുഹൂ, ഗോമതി, ധൂതപാപ, ബാഹുദ, ദൃശദ്വതി.
വിപാശാ ദേവികാ ചക്ഷുര് നിഷ്ഠീവാ ഗണ്ഡകീ തഥാ കൌശികീ ചാപഗാ ചൈവ ഹിമവത്പാദനിഃസൃതാഃ
വിപാശ, ദേവിക, ചക്ഷു, നിഷ്ഠീവ, ഗണ്ഡകി, കൗശികി, ആപഗ—ഇവയൊക്കെയും ഹിമവാന്റെ പാദത്തിൽ നിന്നാണ് ഉദ്ഭവിക്കുന്നത്.
ദേവസ്മൃതിര് ദേവവതീ വാതഘ്നീ സിന്ധുര് ഏവ ച വേണ്യാ തു ചന്ദനാ ചൈവ സദാനീരാ മഹീ തഥാ
ദേവസ്മൃതി, ദേവവതി, വാതാഘ്നി, സിന്ധു, വേണ്യ, ചന്ദന, സദാനീര, മഹി—ഇവയും കൂടെ.
ചര്മണ്വതീ വൃഷീ ചൈവ വിദിശാ വേദവത്യ് അപി സിപ്രാ ഹ്യ് അവന്തീ ച തഥാ പാരിയാത്രാനുഗാഃ സ്മൃതാഃ
ചർമണ്വതി, വൃഷി, വിദിശ, വേദവതി, ശിപ്ര, അവന്തി എന്നിങ്ങനെ പാരിയാത്രപർവ്വതങ്ങളോടൊപ്പം ഒഴുകുന്ന നദികൾ എല്ലാം പുരാതനകാലത്ത് ഓർമ്മിക്കപ്പെടുന്നു.
ശോണാ മഹാനദീ ചൈവ നര്മദാ സുരഥാ ക്രിയാ മന്ദാകിനീ ദശാര്ണാ ച ചിത്രകൂടാ തഥാപരാ
ശോണാ, മഹാനദി, നർമദാ, സുരഥാ, ക്രിയാ, മന്ദാകിനി, ദശാർണാ, ചിത്രകൂട എന്നിങ്ങനെ മറ്റു പ്രശസ്തമായ നദികളും ഉണ്ട്.
ചിത്രോത്പലാ വേത്രവതീ കരമോദാ പിശാചികാ തഥാന്യാതിലഘുശ്രോണീ വിപാപ്മാ ശൈവലാ നദീ
ചിത്രോത്പലാ, വേത്രവതി, കരമോദാ, പിശാചികാ, അൻയാതിലഘുശ്രോണി, വിപാപ്മാ, ശൈവലാ എന്നിങ്ങനെ നദികളും ഉണ്ട്.
സധേരുജാ ശക്തിമതീ ശകുനീ ത്രിദിവാ ക്രമുഃ ഋക്ഷപാദപ്രസൂതാ വൈ തഥാന്യാ വേഗവാഹിനീ
സധേരുജാ, ശക്തിമതി, ശകുനി, ത്രിദിവാ, ക്രമു, ഋക്ഷവൃക്ഷങ്ങളുടെ വേരുകളിൽ നിന്നു ഉദിച്ച മറ്റും വേഗത്തിൽ ഒഴുകുന്ന നദികളും ഉണ്ട്.
സിപ്രാ പയോഷ്ണീ നിര്വിന്ധ്യാ താപീ ചൈവ സരിദ്വരാ വേണാ വൈതരണീ ചൈവ സിനീവാലീ കുമുദ്വതീ
ശിപ്ര, പയോഷ്ണി, നിർവിന്ദ്യാ, താപി, വേണാ, വൈതരണി, സിനീവാലി, കുമുദ്വതി എന്നിങ്ങനെ ഉത്തമമായ നദികൾ ഉണ്ട്.
തോയാ ചൈവ മഹാഗൌരീ ദുര്ഗാ ചാന്തഃശിലാ തഥാ വിന്ധ്യപാദപ്രസൂതാസ് താ നദ്യഃ പുണ്യജലാഃ ശുഭാഃ
തോയാ, മഹാഗൗരി, ദുര്ഗാ, അന്തഃശിലാ, വിന്ധ്യപർവ്വതങ്ങളുടെ വേരുകളിൽ നിന്നു ഉദിച്ച മറ്റും, എല്ലാം പുണ്യവും ശുഭവും നിറഞ്ഞ ജലമുള്ള നദികളാണ്.
ഗോദാവരീ ഭീമരഥീ കൃഷ്ണവേണാ തഥാപഗാ തുങ്ഗഭദ്രാ സുപ്രയോഗാ തഥാന്യാ പാപനാശിനീ
ഗോദാവരി, ഭീമരഥി, കൃഷ്ണവേണാ, തുങ്ഗഭദ്ര, സുപ്രയോഗാ, പാപനാശിനി എന്നിങ്ങനെ മറ്റു വിശിഷ്ടമായ നദികളും ഉണ്ട്.
സഹ്യപാദവിനിഷ്ക്രാന്താ ഇത്യ് ഏതാഃ സരിതാം വരാഃ കൃതമാലാ താമ്രപര്ണീ പുഷ്യജാ പ്രത്യലാവതീ
സഹ്യപർവ്വതത്തിന്റെ അടിയിൽ നിന്നു ഉദിച്ച കൃതമാല, താംരപർണി, പുഷ്യജാ, പ്രത്യാലാവതി എന്നിങ്ങനെ നദികൾ ഏറ്റവും ശ്രേഷ്ഠമാണ്.
മലയാദ്രിസമുദ്ഭൂതാഃ പുണ്യാഃ ശീതജലാസ് ത്വ് ഇമാഃ പിതൃസോമര്ഷികുല്യാ ച വഞ്ജുലാ ത്രിദിവാ ച യാ
മലയപർവ്വതത്തിൽ നിന്നു ഉദിച്ച, തണുത്ത ജലമുള്ള പുണ്യനദികൾ ഇവയാണ്: പിതൃസോമർഷികുല്യാ, വഞ്ജുലാ, ത്രിദിവാ.
ലാങ്ഗുലിനീ വംശകരാ മഹേന്ദ്രപ്രഭവാഃ സ്മൃതാഃ സുവികാലാ കുമാരീ ച മനൂഗാ മന്ദഗാമിനീ
ലാംഗുലിനി, വംശകരാ, മഹേന്ദ്രപർവ്വതത്തിൽ നിന്നു ഉദിച്ചവ, സുഭവികാല, കുമാരി, മനൂഗാ, മന്ദഗാമിനി എന്നിങ്ങനെ നദികൾ ഓർമ്മിക്കപ്പെടുന്നു.
ക്ഷയാപലാസിനീ ചൈവ ശുക്തിമത്പ്രഭവാഃ സ്മൃതാഃ സര്വാഃ പുണ്യാഃ സരസ്വത്യഃ സര്വാ ഗങ്ഗാഃ സമുദ്രഗാഃ
ക്ഷയാപലാസിനി, ശുക്തിമത്പർവ്വതത്തിൽ നിന്നു ഉദിച്ചവ, എല്ലാം പുണ്യമായ സരസ്വതികൾ, എല്ലാം സമുദ്രത്തിലേക്ക് ഒഴുകുന്ന ഗംഗകൾ തന്നെയാണ്.
വിശ്വസ്യ മാതരഃ സര്വാഃ സര്വാഃ പാപഹരാഃ സ്മൃതാഃ അന്യാഃ സഹസ്രശഃ പ്രോക്താഃ ക്ഷുദ്രനദ്യോ ദ്വിജോത്തമാഃ
ഇവയെല്ലാം ലോകത്തിന്റെ മാതാക്കളാണ്, പാപം നീക്കുന്നവയാണെന്നും ഓർമ്മിക്കപ്പെടുന്നു. അനവധി ചെറിയ നദികളും ഇവിടെ പറയപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു, ദ്വിജശ്രേഷ്ഠ.