മേരുപൃഷ്ഠേ തു വിസ്തീര്ണേ നാനാരത്നവിഭൂഷിതേ നാനാദ്രുമലതാകീര്ണേ നാനാപുഷ്പോപശോഭിതേ
മേറു പർവതത്തിന്റെ വിശാലമായ മുകളിൽ, വിവിധ രത്നങ്ങളാൽ അലങ്കൃതമായ, പലതരം മരങ്ങളും വള്ളികളും നിറഞ്ഞ, പലതരം പുഷ്പങ്ങൾ കൊണ്ട് ഭംഗിയാർന്ന സ്ഥലത്ത്,
നാനാപക്ഷിരുതേ രമ്യേ നാനാപ്രസവനാകുലേ നാനാസത്ത്വസമാകീര്ണേ നാനാശ്ചര്യസമന്വിതേ
പലതരം പക്ഷികളുടെ ഗാനം മുഴങ്ങുന്ന, പലതരം പൂക്കൾ വിരിയുന്ന, അനേകം ജീവികൾ നിറഞ്ഞ, പലവിധ അത്ഭുതങ്ങൾ നിറഞ്ഞ മനോഹരമായ സ്ഥലത്ത്,
നാനാവര്ണശിലാകീര്ണേ നാനാധാതുവിഭൂഷിതേ നാനാമുനിജനാകീര്ണേ നാനാശ്രമസമന്വിതേ
നാനാ നിറത്തിലുള്ള കല്ലുകൾ കൊണ്ടും വിവിധ ലോഹങ്ങൾ കൊണ്ടും അലങ്കരിക്കപ്പെട്ടതും, പലവിധ മുനിമാരാൽ നിറഞ്ഞതും, പല ആശ്രമങ്ങൾ അവിടെ ഉണ്ടായതുമായ സ്ഥലമായിരുന്നു അത്.
തത്രാസീനം ജഗന്നാഥം ജഗദ്യോനിം ചതുര്മുഖമ് ജഗത്പതിം ജഗദ്വന്ദ്യം ജഗദാധാരമ് ഈശ്വരമ്
അവിടെ ലോകത്തിന്റെ നാഥനും സൃഷ്ടിയുടെ ഉറവിടവുമായ, നാലുമുഖമുള്ള, ലോകത്തിന്റെ അധിപതിയും എല്ലാവരും വന്ദിക്കുന്നവനും, സകലത്തിന്റെയും ആധാരമായ പരമേശ്വരനും ഇരുന്നുകൊണ്ടിരുന്നു.
ദേവദാനവഗന്ധര്വൈര് യക്ഷവിദ്യാധരോരഗൈഃ മുനിസിദ്ധാപ്സരോഭിശ് ച വൃതമ് അന്യൈര് ദിവാലയൈഃ
ദേവന്മാർ, അസുരന്മാർ, ഗന്ധർവന്മാർ, യക്ഷന്മാർ, വിദ്യാധരന്മാർ, പാമ്പുകൾ, മുനിമാർ, സിദ്ധന്മാർ, അപ്സരസ്സുകൾ, മറ്റു സ്വർഗ്ഗവാസികളും അവനെ ചുറ്റി നിലകൊണ്ടിരുന്നു.
കേചിത് സ്തുവന്തി തം ദേവം കേചിദ് ഗായന്തി ചാഗ്രതഃ കേചിദ് വാദ്യാനി വാദ്യന്തേ കേചിന് നൃത്യന്തി ചാപരേ
അവിടെയുള്ള ചിലർ ആ ദൈവത്തെ സ്തുതിക്കുകയും, ചിലർ അവന്റെ മുമ്പിൽ പാടുകയും, ചിലർ വാദ്യങ്ങൾ വായിക്കുകയും, മറ്റുചിലർ നൃത്തം ചെയ്യുകയും ചെയ്തു.
ഏവം പ്രമുദിതേ കാലേ സര്വഭൂതസമാഗമേ നാനാകുസുമഗന്ധാഢ്യേ ദക്ഷിണാനിലസേവിതേ
അങ്ങനെ എല്ലാ ജീവികളും ഒന്നിച്ചു കൂടിയ ആ സന്തോഷകരമായ സമയത്ത്, തെക്കൻ കാറ്റ് പലതരം പുഷ്പങ്ങളുടെ സുഗന്ധം കൊണ്ടുവന്നു.
ഭൃഗ്വാദ്യാസ് തം തദാ ദേവം പ്രണിപത്യ പിതാമഹമ് ഇമമ് അര്ഥമ് ഋഷിവരാഃ പപ്രച്ഛുഃ പിതരം ദ്വിജാഃ
അപ്പോൾ ഭൃഗു മുതലായ മഹർഷിമാർ ആ പിതാമഹനായ ദൈവത്തിന് നമസ്കരിച്ച്, തന്റെ പിതാവായ അവനോട് ഈ കാര്യം വിനയപൂർവ്വം ചോദിച്ചു.
ഭഗവഞ് ശ്രോതുമ് ഇച്ഛാമഃ കര്മഭൂമിം മഹീതലേ വക്തുമ് അര്ഹസി ദേവേശ മോക്ഷക്ഷേത്രം ച ദുര്ലഭമ്
പ്രഭോ, ഭൂമിയിൽ കർമ്മഭൂമിയെക്കുറിച്ച് ഞങ്ങൾ കേൾക്കാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നു; ദേവന്മാരുടെ നാഥാ, അപൂർവ്വമായ മോക്ഷക്ഷേത്രത്തെക്കുറിച്ചും പറയാൻ അർഹനാണ് നീ.
തേഷാം വചനമ് ആകര്ണ്യ പ്രാഹ ബ്രഹ്മാ സുരേശ്വരഃ പപ്രച്ഛുസ് തേ യഥാ പ്രശ്നം തത് സര്വം മുനിസത്തമാഃ
അവരുടെ വാക്കുകൾ കേട്ട ബ്രഹ്മാവ്, ദേവന്മാരുടെ അധിപതി, ഉത്തമമുനിമാർ ചോദിച്ചതെല്ലാം യഥാർത്ഥത്തിൽ തന്നെ ഉത്തരം പറഞ്ഞു.
ശൃണുധ്വം മുനയഃ സര്വേ യദ് വോ വക്ഷ്യാമി സാംപ്രതമ് പുരാണം വേദസംബദ്ധം ഭുക്തിമുക്തിപ്രദം ശുഭമ്
മുനിമാരേ, ഞാൻ ഇപ്പോൾ നിങ്ങളോട് പറയാൻ പോകുന്ന, വേദങ്ങളുമായി ബന്ധമുള്ള, ഭോഗവും മോക്ഷവും നൽകുന്ന, ശുഭമായ പുരാണകഥ കേൾക്കൂ.
പൃഥിവ്യാം ഭാരതം വര്ഷം കര്മഭൂമിര് ഉദാഹൃതാ കര്മണഃ ഫലഭൂമിശ് ച സ്വര്ഗം ച നരകം തഥാ
ഭൂമിയിൽ ഭാരതം എന്ന ദേശം കർമ്മഭൂമിയായി അറിയപ്പെടുന്നു; അവിടെ ചെയ്ത പ്രവൃത്തികൾക്ക് ഫലം ലഭിക്കുന്നതും, സ്വർഗ്ഗവും നരകവും അനുഭവപ്പെടുന്നതും അവിടെയാണ്.
തസ്മിന് വര്ഷേ നരഃ പാപം കൃത്വാ ധര്മം ച ഭോ ദ്വിജാഃ അവശ്യം ഫലമ് ആപ്നോതി അശുഭസ്യ ശുഭസ്യ ച
അവിടുത്തെ, ദ്വിജന്മാരേ, ഒരാൾ പാപം ചെയ്താലും ധർമ്മം ചെയ്താലും, നല്ലതിന്റെതും ചീത്തയുടെതും ഫലം അവശ്യം അനുഭവിക്കേണ്ടി വരും.
ബ്രാഹ്മണാദ്യാഃ സ്വകം കര്മ കൃത്വാ സമ്യക് സുസംയതാഃ പ്രാപ്നുവന്തി പരാം സിദ്ധിം തസ്മിന് വര്ഷേ ന സംശയഃ
ബ്രാഹ്മണന്മാരും മറ്റുള്ളവരും, തങ്ങളുടെ കർമ്മങ്ങൾ സമ്യകമായി നിർവഹിച്ച് ആത്മസംയമനം പുലർത്തുമ്പോൾ, ആ ദേശത്ത് പരമസിദ്ധി നേടുന്നു — ഇതിൽ സംശയമില്ല.
ധര്മം ചാര്ഥം ച കാമം ച മോക്ഷം ച ദ്വിജസത്തമാഃ പ്രാപ്നോതി പുരുഷഃ സര്വം തസ്മിന് വര്ഷേ സുസംയതഃ
ദ്വിജശ്രേഷ്ഠന്മാരേ, ആ ദേശത്ത് ആത്മസംയമനം പുലർത്തുന്നവൻ ധർമ്മവും അർത്ഥവും കാമവും മോക്ഷവും — ഈ നാലും നേടുന്നു.
ഇന്ദ്രാദ്യാശ് ച സുരാഃ സര്വേ തസ്മിന് വര്ഷേ ദ്വിജോത്തമാഃ കൃത്വാ സുശോഭനം കര്മ ദേവത്വം പ്രതിപേദിരേ
ദ്വിജശ്രേഷ്ഠന്മാരേ, ഇന്ദ്രനും മറ്റു ദേവന്മാരും ആ ദേശത്ത് ഉത്തമമായ കർമ്മങ്ങൾ ചെയ്തിട്ടാണ് ദൈവപദവി നേടിയത്.
അന്യേ ഽപി ലേഭിരേ മോക്ഷം പുരുഷാഃ സംയതേന്ദ്രിയാഃ തസ്മിന് വര്ഷേ ബുധാഃ ശാന്താ വീതരാഗാ വിമത്സരാഃ
മറ്റു ജ്ഞാനികൾ, മനസ്സും ഇന്ദ്രിയങ്ങളും നിയന്ത്രിച്ച്, ശാന്തരായി, രാഗം വിരാഗം ഇല്ലാതെയും അസൂയ ഇല്ലാതെയും ആ ദേശത്ത് മോക്ഷം നേടി.
യേ ചാപി സ്വര്ഗേ തിഷ്ഠന്തി വിമാനേന ഗതജ്വരാഃ തേ ഽപി കൃത്വാ ശുഭം കര്മ തസ്മിന് വര്ഷേ ദിവം ഗതാഃ
സ്വർഗ്ഗത്തിൽ വസിക്കുന്നവരും, വ്യോമയാനങ്ങളിൽ സഞ്ചരിച്ച് ദുഃഖരഹിതരായവരും, ആ ദേശത്ത് നല്ല പ്രവൃത്തികൾ ചെയ്തിട്ടാണ് സ്വർഗ്ഗം പ്രാപിച്ചത്.
നിവാസം ഭാരതേ വര്ഷ ആകാങ്ക്ഷന്തി സദാ സുരാഃ സ്വര്ഗാപവര്ഗഫലദേ തത് പശ്യാമഃ കദാ വയമ്
സ്വർഗ്ഗഫലവും മോക്ഷഫലവും നൽകുന്ന ഭാരതഭൂമിയിൽ വസിക്കാൻ ദേവന്മാർ എപ്പോഴും ആഗ്രഹിക്കുന്നു; 'എപ്പോൾ നമ്മുക്ക് അതു കാണാൻ കഴിയുമോ?' എന്നാണ് അവർ ചോദിക്കുന്നത്.
യദ് ഏതദ് ഭവതാ പ്രോക്തം കര്മ നാന്യത്ര പുണ്യദമ് പാപായ വാ സുരശ്രേഷ്ഠ വര്ജയിത്വാ ച ഭാരതമ്
ദേവശ്രേഷ്ഠാ, നീ പറഞ്ഞ പ്രവൃത്തികൾക്ക് പുണ്യവും പാപവും ലഭിക്കുന്നത് ഭാരതത്തിൽ മാത്രം; മറ്റിടങ്ങളിൽ അതില്ല.
തതഃ സ്വര്ഗശ് ച മോക്ഷശ് ച മധ്യമം തച് ച ഗമ്യതേ ന ഖല്വ് അന്യത്ര മര്ത്യാനാം ഭൂമൌ കര്മ വിധീയതേ
അതിനാൽ സ്വർഗവും മോക്ഷവും ഈ മദ്ധ്യഭൂമിയിലൂടെയാണ് ലഭിക്കുന്നത്; ഭൂമിയിലെ മറ്റെവിടെയും മനുഷ്യർക്കായി കര്മ്മങ്ങൾ നിർദ്ദേശിച്ചിട്ടില്ല.
തസ്മാദ് വിസ്തരതോ ബ്രഹ്മന്ന് അസ്മാകം ഭാരതം വദ യദി തേ ഽസ്തി ദയാസ്മാസു യഥാവസ്ഥിതിര് ഏവ ച
അതിനാൽ, ബ്രഹ്മണേ, ഞങ്ങളോടു ദയയുണ്ടെങ്കിൽ, ഭാരതഭൂമിയെ അതിന്റെ യഥാർത്ഥ രൂപത്തിൽ വിശദമായി വിവരിക്കണമെന്നു ഞങ്ങൾ അപേക്ഷിക്കുന്നു.
തസ്മാദ് വര്ഷമ് ഇദം നാഥ യേ വാസ്മിന് വര്ഷപര്വതാഃ ഭേദാശ് ച തസ്യ വര്ഷസ്യ ബ്രൂഹി സര്വാന് അശേഷതഃ
അതിനാൽ, പ്രഭുവേ, ഈ ദേശവും അതിലെ പർവതനിരകളും അതിന്റെ എല്ലാ വിഭജനങ്ങളും ഒന്നും വിട്ടുവിടാതെ ഞങ്ങൾക്ക് വിശദമായി പറയൂ.
ശൃണുധ്വം ഭാരതം വര്ഷം നവഭേദേന ഭോ ദ്വിജാഃ സമുദ്രാന്തരിതാ ജ്ഞേയാസ് തേ സമാശ് ച പരസ്പരമ്
ഭാരതഭൂമി ഒൻപതായി വിഭജിക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു, സമുദ്രങ്ങൾ കൊണ്ട് വേർതിരിക്കപ്പെട്ടും പരസ്പരം ബന്ധമുള്ളതുമായ ഈ ദേശത്തെക്കുറിച്ച് കേൾക്കൂ, ദ്വിജന്മാരേ.
ഇന്ദ്രദ്വീപഃ കശേരുശ് ച താമ്രവര്ണോ ഗഭസ്തിമാന് നാഗദ്വീപസ് തഥാ സൌമ്യോ ഗാന്ധര്വോ വാരുണസ് തഥാ
ഇന്ദ്രദ്വീപം, കശേരു, താമ്രവർണ്ണം, ഗഭസ്തിമാൻ, നാഗദ്വീപം, സൌമ്യ, ഗാന്ധർവം, വാരുണം—ഇവയാണ് പേരുകൾ.
അയം തു നവമസ് തേഷാം ദ്വീപഃ സാഗരസംവൃതഃ യോജനാനാം സഹസ്രം വൈ ദ്വീപോ ഽയം ദക്ഷിണോത്തരഃ
ഇവയിൽ ഒൻപതാമത്തേതാണ് സമുദ്രം ചുറ്റിയ ദ്വീപ്; ദക്ഷിണത്തുനിന്ന് വടക്കേയ്ക്ക് ആയിരം യോജന ദൈർഘ്യമുണ്ട്.
പൂര്വേ കിരാതാ യസ്യാസന് പശ്ചിമേ യവനാസ് തഥാ ബ്രാഹ്മണാഃ ക്ഷത്രിയാ വൈശ്യാഃ ശൂദ്രാശ് ചാന്തേ സ്ഥിതാ ദ്വിജാഃ
ഈ ദ്വീപിന്റെ കിഴക്കോട്ട് കിരാതരും, പടിഞ്ഞാറോട്ട് യവനരും; അറ്റങ്ങളിൽ ബ്രാഹ്മണന്മാർ, ക്ഷത്രിയന്മാർ, വൈശ്യന്മാർ, ശൂദ്രന്മാർ എന്നിവരും പാർക്കുന്നു, ദ്വിജന്മാരേ.
ഇജ്യായുദ്ധവണിജ്യാദ്യൈഃ കര്മഭിഃ കൃതപാവനാഃ തേഷാം സംവ്യവഹാരശ് ച ഏഭിഃ കര്മഭിര് ഇഷ്യതേ
യജ്ഞം, യുദ്ധം, വ്യാപാരം തുടങ്ങിയ കര്മ്മങ്ങൾകൊണ്ടു അവർ ശുദ്ധരാകുന്നു; ഇവർ തമ്മിലുള്ള ഇടപാടുകളും ഈ കര്മ്മങ്ങൾ അനുസരിച്ചാണ് നടക്കുന്നത്.
സ്വര്ഗാപവര്ഗഹേതുശ് ച പുണ്യം പാപം ച വൈ തഥാ മഹേന്ദ്രോ മലയഃ സഹ്യഃ ശുക്തിമാന് ഋക്ഷപര്വതഃ
പുണ്യവും പാപവും സ്വർഗത്തിനും മോക്ഷത്തിനും കാരണമാകുന്നു; മഹേന്ദ്രൻ, മലയം, സഹ്യൻ, ശുക്തിമാൻ, ഋക്ഷപർവതം—ഇവയാണ് പ്രധാന പർവതങ്ങൾ.
വിന്ധ്യശ് ച പാരിയാത്രശ് ച സപ്തൈവാത്ര കുലാചലാഃ തേഷാം സഹസ്രശശ് ചാന്യേ ഭൂധരാ യേ സമീപഗാഃ
വിന്ദ്യൻ, പാർയാത്രൻ—ഇവയോടൊപ്പം ഏഴു പ്രധാന പർവതങ്ങൾ ഇവിടെയുണ്ട്; അവയ്ക്കു സമീപം ആയിരക്കണക്കിന് മറ്റു പർവതങ്ങളും ഉണ്ട്.