പരാശരസുതം ശാന്തം പദ്മപത്ത്രായതേക്ഷണമ് ദ്രഷ്ടുമ് അഭ്യായയുഃ പ്രീത്യാ മുനയഃ സംശിതവ്രതാഃ
പരാശരപുത്രനായ, ശാന്തസ്വഭാവമുള്ള, താമരപ്പൂവിന്റെ ഇലപോലെയുള്ള വലിയ കണ്ണുകളുള്ള വ്യാസനെ കാണാൻ, ദൃഢവ്രതമുള്ള മുനികൾ സന്തോഷത്തോടെ സമീപിച്ചു.
കശ്യപോ ജമദഗ്നിശ് ച ഭരദ്വാജോ ഽഥ ഗൌതമഃ വസിഷ്ഠോ ജൈമിനിര് ധൌമ്യോ മാര്കണ്ഡേയോ ഽഥ വാല്മികിഃ
കശ്യപൻ, ജമദഗ്നി, ഭരദ്വാജൻ, ഗൗതമൻ, വസിഷ്ഠൻ, ജൈമിനി, ധൗമ്യൻ, മാർക്കണ്ടേയൻ, വാൽമീകി —
വിശ്വാമിത്രഃ ശതാനന്ദോ വാത്സ്യോ ഗാര്ഗ്യോ ഽഥ ആസുരിഃ സുമന്തുര് ഭാര്ഗവോ നാമ കണ്വോ മേധാതിഥിര് ഗുരുഃ
വിശ്വാമിത്രൻ, ശതാനന്ദൻ, വാത്സ്യൻ, ഗാർഗ്യൻ, ആസുരി, ഭാർഗവൻ എന്ന സുമന്തു, കണ്വൻ, ഗുരുവായ മെധാതിഥി —
മാണ്ഡവ്യശ് ച്യവനോ ധൂമ്രോ ഹ്യ് അസിതോ ദേവലസ് തഥാ മൌദ്ഗല്യസ് തൃണയജ്ഞശ് ച പിപ്പലാദോ ഽകൃതവ്രണഃ
മാണ്ഡവ്യൻ, ച്യവനൻ, ധൂമ്രൻ, അസിതൻ, ദേവലൻ, മൗദ്ഗല്യൻ, തൃണയജ്ഞൻ, പിപ്പലാദൻ, അകൃതവ്രണൻ.
സംവര്തഃ കൌശികോ രൈഭ്യോ മൈത്രേയോ ഹരിതസ് തഥാ ശാണ്ഡില്യശ് ച വിഭാണ്ഡശ് ച ദുര്വാസാ ലോമശസ് തഥാ
സംവർത്തൻ, കൗശികൻ, റൈഭ്യൻ, മൈത്രേയൻ, ഹരിതൻ, ശാണ്ഡില്യൻ, വിഭാണ്ഡൻ, ദുർവാസു, ലോമശൻ എന്നിവരും അവിടെ ഉണ്ടായിരുന്നു.
നാരദഃ പര്വതശ് ചൈവ വൈശംപായനഗാലവൌ ഭാസ്കരിഃ പൂരണഃ സൂതഃ പുലസ്ത്യഃ കപിലസ് തഥാ
നാരദൻ, പർവതൻ, വൈശംപായനൻ, ഗാലവൻ, ഭാസ്കരി, പൂരണൻ, സൂതൻ, പുലസ്ത്യൻ, കപിലൻ എന്നിവരും അവിടെ ഉണ്ടായിരുന്നു.
ഉലൂകഃ പുലഹോ വായുര് ദേവസ്ഥാനശ് ചതുര്ഭുജഃ സനത്കുമാരഃ പൈലശ് ച കൃഷ്ണഃ കൃഷ്ണാനുഭൌതികഃ
ഉലൂകനും പുലഹനും വായുവും ദേവസ്ഥാനനും ചതുര്ഭുജനും സനത്കുമാരനും പൈലനും കൃഷ്ണനും കൃഷ്ണാനുഭവതികനും അവിടെ ഉണ്ടായിരുന്നു.
ഏതൈര് മുനിവരൈശ് ചാന്യൈര് വൃതഃ സത്യവതീസുതഃ രരാജ സ മുനിഃ ശ്രീമാന് നക്ഷത്രൈര് ഇവ ചന്ദ്രമാഃ
ഈ മഹർഷിമാരോടും മറ്റു മഹർഷിമാരോടും ചുറ്റപ്പെട്ട് സത്യവതിയുടെ പുത്രൻ മഹർഷി പ്രകാശിച്ചു, നക്ഷത്രങ്ങൾക്കിടയിൽ ചന്ദ്രൻ പോലെ.
താന് ആഗതാന് മുനീന് സര്വാന് പൂജയാമ് ആസ വേദവിത് തേ ഽപി തം പ്രതിപൂജ്യൈവ കഥാം ചക്രുഃ പരസ്പരമ്
വേദങ്ങൾ അറിയുന്ന ആ മഹർഷി എത്തിയ എല്ലാ മഹർഷിമാരെയും ആദരത്തോടെ സ്വീകരിച്ചു; അവർയും അവനെ ആദരിച്ച് തമ്മിൽ കഥകൾ പറഞ്ഞു.
കഥാന്തേ തേ മുനിശ്രേഷ്ഠാഃ കൃഷ്ണം സത്യവതീസുതമ് പപ്രച്ഛുഃ സംശയം സര്വേ തപോവനനിവാസിനഃ
കഥകൾ അവസാനിച്ചപ്പോൾ, ആ ആശ്രമവാസികളായ മഹർഷിമാർ എല്ലാവരും സത്യവതിയുടെ പുത്രനായ കൃഷ്ണനോട് ഒരു സംശയം ചോദിച്ചു.
മുനേ വേദാംശ് ച ശാസ്ത്രാണി പുരാണാഗമഭാരതമ് ഭൂതം ഭവ്യം ഭവിഷ്യം ച സര്വം ജാനാസി വാങ്മയമ്
മഹർഷേ, നീ വേദങ്ങളും ശാസ്ത്രങ്ങളും പുരാണങ്ങളും ആഗമങ്ങളും മഹാഭാരതവും, കഴിഞ്ഞതും ഇപ്പോഴുള്ളതും വരാനിരിക്കുന്നതും എല്ലാം അറിയുന്നവനാണ്.
കഷ്ടേ ഽസ്മിന് ദുഃഖബഹുലേ നിഃസാരേ ഭവസാഗരേ രാഗഗ്രാഹാകുലേ രൌദ്രേ വിഷയോദകസംപ്ലവേ
ഈ കഷ്ടതയും ദുഃഖവും നിറഞ്ഞ, അർത്ഥശൂന്യമായ ഭവസാഗരത്തിൽ, ആസക്തിയുടെ ഭയങ്കരമായ मगरകളാൽ നിറഞ്ഞു, വിഷയങ്ങളുടെ വെള്ളത്തിൽ മുങ്ങിയിരിക്കുന്നു.
ഇന്ദ്രിയാവര്തകലിലേ ദൃഷ്ടോര്മിശതസംകുലേ മോഹപങ്കാവിലേ ദുര്ഗേ ലോഭഗമ്ഭീരദുസ്തരേ
ഇന്ദ്രിയങ്ങളുടെ ചുഴലിക്കുള്ളിൽ, അനേകം ദൃശ്യതരംഗങ്ങൾ നിറഞ്ഞു, മോഹത്തിന്റെ ചളിയിൽ മലിനമായ, ആലോചനയുടെ ആഴത്തിലുള്ള, കടക്കാൻ ബുദ്ധിമുട്ടായ ലോഭത്തിന്റെ കുഴിയിലാണ്.
നിമജ്ജജ് ജഗദ് ആലോക്യ നിരാലമ്ബമ് അചേതനമ് പൃച്ഛാമസ് ത്വാം മഹാഭാഗം ബ്രൂഹി നോ മുനിസത്തമ
ലോകം മുങ്ങിപ്പോകുന്നതും, ആശ്രയമില്ലാതെയും, ജ്ഞാനശൂന്യമായതും കണ്ടു, മഹാഭാഗവൻ, മഹർഷികളിൽ ശ്രേഷ്ഠനായവനേ, ഞങ്ങൾ നിന്നോട് ചോദിക്കുന്നു—ദയവായി പറയുക.
ശ്രേയഃ കിമ് അത്ര സംസാരേ ഭൈരവേ ലോമഹര്ഷണേ ഉപദേശപ്രദാനേന ലോകാന് ഉദ്ധര്തുമ് അര്ഹസി
ഈ ഭയാനകവും രോമാഞ്ചം ഉണർത്തുന്നതുമായ സംസാരത്തിൽ ഏറ്റവും ഉത്തമമായത് എന്താണ്? ജനങ്ങളെ രക്ഷിക്കാൻ ഉപദേശം നൽകേണ്ടത് നിനക്കാണ്.
ദുര്ലഭം പരമം ക്ഷേത്രം വക്തുമ് അര്ഹസി മോക്ഷദമ് പൃഥിവ്യാം കര്മഭൂമിം ച ശ്രോതുമ് ഇച്ഛാമഹേ വയമ്
മോക്ഷം നൽകുന്ന അത്യന്തം ദുർലഭമായ ഉത്തമഭൂമിയെക്കുറിച്ചും, ഭൂമി എങ്ങനെ കർമ്മഭൂമിയാണെന്നും നീ പറയണം; അതു കേൾക്കാൻ ഞങ്ങൾ ആഗ്രഹിക്കുന്നു.
കൃത്വാ കില നരഃ സമ്യക് കര്മ ഭൂമൌ യഥോദിതമ് പ്രാപ്നോതി പരമാം സിദ്ധിം നരകം ച വികര്മതഃ
ഭൂമിയിൽ ഉചിതമായി കർമ്മം ചെയ്താൽ മനുഷ്യൻ പരമസിദ്ധി നേടും; തെറ്റായ കർമ്മം ചെയ്താൽ നരകത്തിലാകും.
മോക്ഷക്ഷേത്രേ തഥാ മോക്ഷം പ്രാപ്നോതി പുരുഷഃ സുധീഃ തസ്മാദ് ബ്രൂഹി മഹാപ്രാജ്ഞ യത് പൃഷ്ടോ ഽസി ദ്വിജോത്തമ
അങ്ങനെ തന്നെ മോക്ഷഭൂമിയിൽ ജ്ഞാനി മോക്ഷം നേടും. അതുകൊണ്ട് മഹാപണ്ഡിതനായ ദ്വിജശ്രേഷ്ഠനേ, ഞങ്ങൾ ചോദിച്ചതിന് ഉത്തരം പറയണം.
ശ്രുത്വാ തു വചനം തേഷാം മുനീനാം ഭാവിതാത്മനാമ് വ്യാസഃ പ്രോവാച ഭഗവാന് ഭൂതഭവ്യഭവിഷ്യവിത്
ശുദ്ധഹൃദയങ്ങളായ ആ മഹർഷിമാരുടെ വാക്കുകൾ കേട്ടു, ഭൂതഭവ്യഭവിഷ്യങ്ങളറിയുന്ന ഭാഗവതനായ വ്യാസൻ പറഞ്ഞു.
ശൃണുധ്വം മുനയഃ സര്വേ വക്ഷ്യാമി യദി പൃച്ഛഥ യഃ സംവാദോ ഽഭവത് പൂര്വമ് ഋഷീണാം ബ്രഹ്മണാ സഹ
മഹർഷിമാരെ, നിങ്ങൾ ചോദിച്ചതിനാൽ ഞാൻ പറയാം—മുന്പ് മഹർഷിമാരും ബ്രഹ്മാവും തമ്മിൽ നടന്ന സംവാദം ഞാൻ വിശദീകരിക്കാം.
മേരുപൃഷ്ഠേ തു വിസ്തീര്ണേ നാനാരത്നവിഭൂഷിതേ നാനാദ്രുമലതാകീര്ണേ നാനാപുഷ്പോപശോഭിതേ
മേറു പർവതത്തിന്റെ വിശാലമായ മുകളിൽ, വിവിധ രത്നങ്ങളാൽ അലങ്കൃതമായ, പലതരം മരങ്ങളും വള്ളികളും നിറഞ്ഞ, പലതരം പുഷ്പങ്ങൾ കൊണ്ട് ഭംഗിയാർന്ന സ്ഥലത്ത്,
നാനാപക്ഷിരുതേ രമ്യേ നാനാപ്രസവനാകുലേ നാനാസത്ത്വസമാകീര്ണേ നാനാശ്ചര്യസമന്വിതേ
പലതരം പക്ഷികളുടെ ഗാനം മുഴങ്ങുന്ന, പലതരം പൂക്കൾ വിരിയുന്ന, അനേകം ജീവികൾ നിറഞ്ഞ, പലവിധ അത്ഭുതങ്ങൾ നിറഞ്ഞ മനോഹരമായ സ്ഥലത്ത്,
നാനാവര്ണശിലാകീര്ണേ നാനാധാതുവിഭൂഷിതേ നാനാമുനിജനാകീര്ണേ നാനാശ്രമസമന്വിതേ
നാനാ നിറത്തിലുള്ള കല്ലുകൾ കൊണ്ടും വിവിധ ലോഹങ്ങൾ കൊണ്ടും അലങ്കരിക്കപ്പെട്ടതും, പലവിധ മുനിമാരാൽ നിറഞ്ഞതും, പല ആശ്രമങ്ങൾ അവിടെ ഉണ്ടായതുമായ സ്ഥലമായിരുന്നു അത്.
തത്രാസീനം ജഗന്നാഥം ജഗദ്യോനിം ചതുര്മുഖമ് ജഗത്പതിം ജഗദ്വന്ദ്യം ജഗദാധാരമ് ഈശ്വരമ്
അവിടെ ലോകത്തിന്റെ നാഥനും സൃഷ്ടിയുടെ ഉറവിടവുമായ, നാലുമുഖമുള്ള, ലോകത്തിന്റെ അധിപതിയും എല്ലാവരും വന്ദിക്കുന്നവനും, സകലത്തിന്റെയും ആധാരമായ പരമേശ്വരനും ഇരുന്നുകൊണ്ടിരുന്നു.
ദേവദാനവഗന്ധര്വൈര് യക്ഷവിദ്യാധരോരഗൈഃ മുനിസിദ്ധാപ്സരോഭിശ് ച വൃതമ് അന്യൈര് ദിവാലയൈഃ
ദേവന്മാർ, അസുരന്മാർ, ഗന്ധർവന്മാർ, യക്ഷന്മാർ, വിദ്യാധരന്മാർ, പാമ്പുകൾ, മുനിമാർ, സിദ്ധന്മാർ, അപ്സരസ്സുകൾ, മറ്റു സ്വർഗ്ഗവാസികളും അവനെ ചുറ്റി നിലകൊണ്ടിരുന്നു.
കേചിത് സ്തുവന്തി തം ദേവം കേചിദ് ഗായന്തി ചാഗ്രതഃ കേചിദ് വാദ്യാനി വാദ്യന്തേ കേചിന് നൃത്യന്തി ചാപരേ
അവിടെയുള്ള ചിലർ ആ ദൈവത്തെ സ്തുതിക്കുകയും, ചിലർ അവന്റെ മുമ്പിൽ പാടുകയും, ചിലർ വാദ്യങ്ങൾ വായിക്കുകയും, മറ്റുചിലർ നൃത്തം ചെയ്യുകയും ചെയ്തു.
ഏവം പ്രമുദിതേ കാലേ സര്വഭൂതസമാഗമേ നാനാകുസുമഗന്ധാഢ്യേ ദക്ഷിണാനിലസേവിതേ
അങ്ങനെ എല്ലാ ജീവികളും ഒന്നിച്ചു കൂടിയ ആ സന്തോഷകരമായ സമയത്ത്, തെക്കൻ കാറ്റ് പലതരം പുഷ്പങ്ങളുടെ സുഗന്ധം കൊണ്ടുവന്നു.
ഭൃഗ്വാദ്യാസ് തം തദാ ദേവം പ്രണിപത്യ പിതാമഹമ് ഇമമ് അര്ഥമ് ഋഷിവരാഃ പപ്രച്ഛുഃ പിതരം ദ്വിജാഃ
അപ്പോൾ ഭൃഗു മുതലായ മഹർഷിമാർ ആ പിതാമഹനായ ദൈവത്തിന് നമസ്കരിച്ച്, തന്റെ പിതാവായ അവനോട് ഈ കാര്യം വിനയപൂർവ്വം ചോദിച്ചു.
ഭഗവഞ് ശ്രോതുമ് ഇച്ഛാമഃ കര്മഭൂമിം മഹീതലേ വക്തുമ് അര്ഹസി ദേവേശ മോക്ഷക്ഷേത്രം ച ദുര്ലഭമ്
പ്രഭോ, ഭൂമിയിൽ കർമ്മഭൂമിയെക്കുറിച്ച് ഞങ്ങൾ കേൾക്കാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നു; ദേവന്മാരുടെ നാഥാ, അപൂർവ്വമായ മോക്ഷക്ഷേത്രത്തെക്കുറിച്ചും പറയാൻ അർഹനാണ് നീ.
തേഷാം വചനമ് ആകര്ണ്യ പ്രാഹ ബ്രഹ്മാ സുരേശ്വരഃ പപ്രച്ഛുസ് തേ യഥാ പ്രശ്നം തത് സര്വം മുനിസത്തമാഃ
അവരുടെ വാക്കുകൾ കേട്ട ബ്രഹ്മാവ്, ദേവന്മാരുടെ അധിപതി, ഉത്തമമുനിമാർ ചോദിച്ചതെല്ലാം യഥാർത്ഥത്തിൽ തന്നെ ഉത്തരം പറഞ്ഞു.