സ്നാനം കരോതി യോ മര്ത്യഃ സോപവാസോ ജിതേന്ദ്രിയഃ ദേവാന് ഋഷീന് മനുഷ്യാംശ് ച പിതൄന് സംതര്പ്യ ച ക്രമാത്
ആ മനുഷ്യൻ ഉപവാസം പാലിച്ച് ഇന്ദ്രിയങ്ങൾ ജയിച്ച് അവിടെ സ്നാനം ചെയ്താൽ, ദേവന്മാരെയും ഋഷിമാരെയും മനുഷ്യരെയും പിതാക്കളെയും ക്രമമായി തൃപ്തിപ്പെടുത്തുന്നു.
അഭ്യര്ച്യ ദേവതാസ് തത്ര സ്ഥിത്വാ ച രജനീത്രയമ് പൃഥക് പൃഥക് ഫലം തേഷു പ്രതിതീര്ഥേഷു ഭോ ദ്വിജാഃ
അവിടെ ദേവതകളെ ആരാധിച്ച് മൂന്നു രാത്രി താമസിച്ചാൽ, ഓരോ തീർത്ഥത്തിലും വേറേ വേറേ ഫലം ലഭിക്കും, ദ്വിജന്മാരേ.
പ്രാപ്നോതി ഹയമേധസ്യ നരോ നാസ്ത്യ് അത്ര സംശയഃ യസ് ത്വ് ഇദം ശൃണുയാന് നിത്യം തീര്ഥമാഹാത്മ്യമ് ഉത്തമമ് പഠേച് ച ശ്രാവയേദ് വാപി സര്വപാപൈഃ പ്രമുച്യതേ
ഹയമേധയാഗത്തിന്റെ ഫലം ലഭിക്കും — ഇതിൽ സംശയം ഇല്ല. ഈ തീർത്ഥ മഹാത്മ്യം ആരെങ്കിലും ദിവസേന കേൾക്കുകയോ വായിക്കുകയോ മറ്റുള്ളവരെ കേൾപ്പിക്കുകയോ ചെയ്താൽ, എല്ലാ പാപങ്ങൾ നിന്നും മോചനം ലഭിക്കും.
പൃഥിവ്യാമ് ഉത്തമാം ഭൂമിം ധര്മകാമാര്ഥമോക്ഷദാമ് തീര്ഥാനാമ് ഉത്തമം തീര്ഥം ബ്രൂഹി നോ വദതാം വര
ഭൂമിയിൽ ധർമ്മം, കാമം, അർത്ഥം, മോക്ഷം എന്നിവ നൽകുന്ന ഏറ്റവും ഉത്തമമായ ദേശവും, തീർത്ഥങ്ങളിൽ ഏറ്റവും ശ്രേഷ്ഠമായ തീർത്ഥവും ഞങ്ങൾക്ക് പറയൂ, വാഗ്മികളിൽ ശ്രേഷ്ഠനേ.
ഇമം പ്രശ്നം മമ ഗുരും പപ്രച്ഛുര് മുനയഃ പുരാ തമ് അഹം സംപ്രവക്ഷ്യാമി യത് പൃച്ഛധ്വം ദ്വിജോത്തമാഃ
ഈ ചോദ്യം മുൻകാലത്ത് എന്റെ ഗുരുവിനോട് മുനിവർ ചോദിച്ചിരുന്നു. നിങ്ങൾ ചോദിക്കുന്നതെന്താണോ, അതെല്ലാം ഞാൻ ഇപ്പോൾ വിശദമായി പറയും, ദ്വിജന്മാരിൽ ശ്രേഷ്ഠന്മാരേ.
സ്വാശ്രമേ സുമഹാപുണ്യേ നാനാപുഷ്പോപശോഭിതേ നാനാദ്രുമലതാകീര്ണേ നാനാമൃഗഗണൈര് യുതേ
സ്വന്തം ആശ്രമത്തിൽ, അത്യന്തം പുണ്യമായ, പലതരം പുഷ്പങ്ങൾ കൊണ്ട് അലങ്കരിക്കപ്പെട്ട, വിവിധ വൃക്ഷങ്ങളും ലതകളും നിറഞ്ഞ, പലതരം മൃഗങ്ങൾ വസിക്കുന്ന സ്ഥലത്ത് —
പുംനാഗൈഃ കര്ണികാരൈശ് ച സരലൈര് ദേവദാരുഭിഃ ശാലൈസ് താലൈസ് തമാലൈശ് ച പനസൈര് ധവഖാദിരൈഃ
പുന്നാഗം, കർണികാരം, സരളം, ദേവദാരു, ശാല, താളം, തമാലം, പനസം, ധവം, കടിരം — ഇങ്ങനെ പലതരം വൃക്ഷങ്ങൾ അവിടെ ഉണ്ടായിരുന്നു.
പാടലാശോകബകുലൈഃ കരവീരൈഃ സചമ്പകൈഃ അന്യൈശ് ച വിവിധൈര് വൃക്ഷൈര് നാനാപുഷ്പോപശോഭിതൈഃ
പാടല, അശോകം, ബകുളം, കരവീരം, ചമ്പകം, മറ്റ് പലതരം പുഷ്പവൃക്ഷങ്ങളും അവിടെ പുഷ്പങ്ങൾ കൊണ്ട് അലങ്കരിക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു.
കുരുക്ഷേത്രേ സമാസീനം വ്യാസം മതിമതാം വരമ് മഹാഭാരതകര്താരം സര്വശാസ്ത്രവിശാരദമ്
കുരുക്ഷേത്രത്തിൽ, മഹാഭാരതം രചിച്ച, എല്ലാ ശാസ്ത്രങ്ങളിലും പ്രാവീണ്യമുള്ള, ജ്ഞാനികളിൽ ശ്രേഷ്ഠനായ വ്യാസൻ ഇരുന്നു.
അധ്യാത്മനിഷ്ഠം സര്വജ്ഞം സര്വഭൂതഹിതേ രതമ് പുരാണാഗമവക്താരം വേദവേദാങ്ഗപാരഗമ്
അധ്യാത്മനിഷ്ഠനായ, എല്ലാം അറിയുന്ന, എല്ലാ ജീവികളുടെ ക്ഷേമത്തിൽ ആസ്വാദനമുള്ള, പുരാണങ്ങളും ആഗമങ്ങളും പ്രസംഗിക്കുന്ന, വേദങ്ങളും അതിന്റെ ഉപവിഭാഗങ്ങളും കൈവശമുള്ളവൻ.
പരാശരസുതം ശാന്തം പദ്മപത്ത്രായതേക്ഷണമ് ദ്രഷ്ടുമ് അഭ്യായയുഃ പ്രീത്യാ മുനയഃ സംശിതവ്രതാഃ
പരാശരപുത്രനായ, ശാന്തസ്വഭാവമുള്ള, താമരപ്പൂവിന്റെ ഇലപോലെയുള്ള വലിയ കണ്ണുകളുള്ള വ്യാസനെ കാണാൻ, ദൃഢവ്രതമുള്ള മുനികൾ സന്തോഷത്തോടെ സമീപിച്ചു.
കശ്യപോ ജമദഗ്നിശ് ച ഭരദ്വാജോ ഽഥ ഗൌതമഃ വസിഷ്ഠോ ജൈമിനിര് ധൌമ്യോ മാര്കണ്ഡേയോ ഽഥ വാല്മികിഃ
കശ്യപൻ, ജമദഗ്നി, ഭരദ്വാജൻ, ഗൗതമൻ, വസിഷ്ഠൻ, ജൈമിനി, ധൗമ്യൻ, മാർക്കണ്ടേയൻ, വാൽമീകി —
വിശ്വാമിത്രഃ ശതാനന്ദോ വാത്സ്യോ ഗാര്ഗ്യോ ഽഥ ആസുരിഃ സുമന്തുര് ഭാര്ഗവോ നാമ കണ്വോ മേധാതിഥിര് ഗുരുഃ
വിശ്വാമിത്രൻ, ശതാനന്ദൻ, വാത്സ്യൻ, ഗാർഗ്യൻ, ആസുരി, ഭാർഗവൻ എന്ന സുമന്തു, കണ്വൻ, ഗുരുവായ മെധാതിഥി —
മാണ്ഡവ്യശ് ച്യവനോ ധൂമ്രോ ഹ്യ് അസിതോ ദേവലസ് തഥാ മൌദ്ഗല്യസ് തൃണയജ്ഞശ് ച പിപ്പലാദോ ഽകൃതവ്രണഃ
മാണ്ഡവ്യൻ, ച്യവനൻ, ധൂമ്രൻ, അസിതൻ, ദേവലൻ, മൗദ്ഗല്യൻ, തൃണയജ്ഞൻ, പിപ്പലാദൻ, അകൃതവ്രണൻ.
സംവര്തഃ കൌശികോ രൈഭ്യോ മൈത്രേയോ ഹരിതസ് തഥാ ശാണ്ഡില്യശ് ച വിഭാണ്ഡശ് ച ദുര്വാസാ ലോമശസ് തഥാ
സംവർത്തൻ, കൗശികൻ, റൈഭ്യൻ, മൈത്രേയൻ, ഹരിതൻ, ശാണ്ഡില്യൻ, വിഭാണ്ഡൻ, ദുർവാസു, ലോമശൻ എന്നിവരും അവിടെ ഉണ്ടായിരുന്നു.
നാരദഃ പര്വതശ് ചൈവ വൈശംപായനഗാലവൌ ഭാസ്കരിഃ പൂരണഃ സൂതഃ പുലസ്ത്യഃ കപിലസ് തഥാ
നാരദൻ, പർവതൻ, വൈശംപായനൻ, ഗാലവൻ, ഭാസ്കരി, പൂരണൻ, സൂതൻ, പുലസ്ത്യൻ, കപിലൻ എന്നിവരും അവിടെ ഉണ്ടായിരുന്നു.
ഉലൂകഃ പുലഹോ വായുര് ദേവസ്ഥാനശ് ചതുര്ഭുജഃ സനത്കുമാരഃ പൈലശ് ച കൃഷ്ണഃ കൃഷ്ണാനുഭൌതികഃ
ഉലൂകനും പുലഹനും വായുവും ദേവസ്ഥാനനും ചതുര്ഭുജനും സനത്കുമാരനും പൈലനും കൃഷ്ണനും കൃഷ്ണാനുഭവതികനും അവിടെ ഉണ്ടായിരുന്നു.
ഏതൈര് മുനിവരൈശ് ചാന്യൈര് വൃതഃ സത്യവതീസുതഃ രരാജ സ മുനിഃ ശ്രീമാന് നക്ഷത്രൈര് ഇവ ചന്ദ്രമാഃ
ഈ മഹർഷിമാരോടും മറ്റു മഹർഷിമാരോടും ചുറ്റപ്പെട്ട് സത്യവതിയുടെ പുത്രൻ മഹർഷി പ്രകാശിച്ചു, നക്ഷത്രങ്ങൾക്കിടയിൽ ചന്ദ്രൻ പോലെ.
താന് ആഗതാന് മുനീന് സര്വാന് പൂജയാമ് ആസ വേദവിത് തേ ഽപി തം പ്രതിപൂജ്യൈവ കഥാം ചക്രുഃ പരസ്പരമ്
വേദങ്ങൾ അറിയുന്ന ആ മഹർഷി എത്തിയ എല്ലാ മഹർഷിമാരെയും ആദരത്തോടെ സ്വീകരിച്ചു; അവർയും അവനെ ആദരിച്ച് തമ്മിൽ കഥകൾ പറഞ്ഞു.
കഥാന്തേ തേ മുനിശ്രേഷ്ഠാഃ കൃഷ്ണം സത്യവതീസുതമ് പപ്രച്ഛുഃ സംശയം സര്വേ തപോവനനിവാസിനഃ
കഥകൾ അവസാനിച്ചപ്പോൾ, ആ ആശ്രമവാസികളായ മഹർഷിമാർ എല്ലാവരും സത്യവതിയുടെ പുത്രനായ കൃഷ്ണനോട് ഒരു സംശയം ചോദിച്ചു.
മുനേ വേദാംശ് ച ശാസ്ത്രാണി പുരാണാഗമഭാരതമ് ഭൂതം ഭവ്യം ഭവിഷ്യം ച സര്വം ജാനാസി വാങ്മയമ്
മഹർഷേ, നീ വേദങ്ങളും ശാസ്ത്രങ്ങളും പുരാണങ്ങളും ആഗമങ്ങളും മഹാഭാരതവും, കഴിഞ്ഞതും ഇപ്പോഴുള്ളതും വരാനിരിക്കുന്നതും എല്ലാം അറിയുന്നവനാണ്.
കഷ്ടേ ഽസ്മിന് ദുഃഖബഹുലേ നിഃസാരേ ഭവസാഗരേ രാഗഗ്രാഹാകുലേ രൌദ്രേ വിഷയോദകസംപ്ലവേ
ഈ കഷ്ടതയും ദുഃഖവും നിറഞ്ഞ, അർത്ഥശൂന്യമായ ഭവസാഗരത്തിൽ, ആസക്തിയുടെ ഭയങ്കരമായ मगरകളാൽ നിറഞ്ഞു, വിഷയങ്ങളുടെ വെള്ളത്തിൽ മുങ്ങിയിരിക്കുന്നു.
ഇന്ദ്രിയാവര്തകലിലേ ദൃഷ്ടോര്മിശതസംകുലേ മോഹപങ്കാവിലേ ദുര്ഗേ ലോഭഗമ്ഭീരദുസ്തരേ
ഇന്ദ്രിയങ്ങളുടെ ചുഴലിക്കുള്ളിൽ, അനേകം ദൃശ്യതരംഗങ്ങൾ നിറഞ്ഞു, മോഹത്തിന്റെ ചളിയിൽ മലിനമായ, ആലോചനയുടെ ആഴത്തിലുള്ള, കടക്കാൻ ബുദ്ധിമുട്ടായ ലോഭത്തിന്റെ കുഴിയിലാണ്.
നിമജ്ജജ് ജഗദ് ആലോക്യ നിരാലമ്ബമ് അചേതനമ് പൃച്ഛാമസ് ത്വാം മഹാഭാഗം ബ്രൂഹി നോ മുനിസത്തമ
ലോകം മുങ്ങിപ്പോകുന്നതും, ആശ്രയമില്ലാതെയും, ജ്ഞാനശൂന്യമായതും കണ്ടു, മഹാഭാഗവൻ, മഹർഷികളിൽ ശ്രേഷ്ഠനായവനേ, ഞങ്ങൾ നിന്നോട് ചോദിക്കുന്നു—ദയവായി പറയുക.
ശ്രേയഃ കിമ് അത്ര സംസാരേ ഭൈരവേ ലോമഹര്ഷണേ ഉപദേശപ്രദാനേന ലോകാന് ഉദ്ധര്തുമ് അര്ഹസി
ഈ ഭയാനകവും രോമാഞ്ചം ഉണർത്തുന്നതുമായ സംസാരത്തിൽ ഏറ്റവും ഉത്തമമായത് എന്താണ്? ജനങ്ങളെ രക്ഷിക്കാൻ ഉപദേശം നൽകേണ്ടത് നിനക്കാണ്.
ദുര്ലഭം പരമം ക്ഷേത്രം വക്തുമ് അര്ഹസി മോക്ഷദമ് പൃഥിവ്യാം കര്മഭൂമിം ച ശ്രോതുമ് ഇച്ഛാമഹേ വയമ്
മോക്ഷം നൽകുന്ന അത്യന്തം ദുർലഭമായ ഉത്തമഭൂമിയെക്കുറിച്ചും, ഭൂമി എങ്ങനെ കർമ്മഭൂമിയാണെന്നും നീ പറയണം; അതു കേൾക്കാൻ ഞങ്ങൾ ആഗ്രഹിക്കുന്നു.
കൃത്വാ കില നരഃ സമ്യക് കര്മ ഭൂമൌ യഥോദിതമ് പ്രാപ്നോതി പരമാം സിദ്ധിം നരകം ച വികര്മതഃ
ഭൂമിയിൽ ഉചിതമായി കർമ്മം ചെയ്താൽ മനുഷ്യൻ പരമസിദ്ധി നേടും; തെറ്റായ കർമ്മം ചെയ്താൽ നരകത്തിലാകും.
മോക്ഷക്ഷേത്രേ തഥാ മോക്ഷം പ്രാപ്നോതി പുരുഷഃ സുധീഃ തസ്മാദ് ബ്രൂഹി മഹാപ്രാജ്ഞ യത് പൃഷ്ടോ ഽസി ദ്വിജോത്തമ
അങ്ങനെ തന്നെ മോക്ഷഭൂമിയിൽ ജ്ഞാനി മോക്ഷം നേടും. അതുകൊണ്ട് മഹാപണ്ഡിതനായ ദ്വിജശ്രേഷ്ഠനേ, ഞങ്ങൾ ചോദിച്ചതിന് ഉത്തരം പറയണം.
ശ്രുത്വാ തു വചനം തേഷാം മുനീനാം ഭാവിതാത്മനാമ് വ്യാസഃ പ്രോവാച ഭഗവാന് ഭൂതഭവ്യഭവിഷ്യവിത്
ശുദ്ധഹൃദയങ്ങളായ ആ മഹർഷിമാരുടെ വാക്കുകൾ കേട്ടു, ഭൂതഭവ്യഭവിഷ്യങ്ങളറിയുന്ന ഭാഗവതനായ വ്യാസൻ പറഞ്ഞു.
ശൃണുധ്വം മുനയഃ സര്വേ വക്ഷ്യാമി യദി പൃച്ഛഥ യഃ സംവാദോ ഽഭവത് പൂര്വമ് ഋഷീണാം ബ്രഹ്മണാ സഹ
മഹർഷിമാരെ, നിങ്ങൾ ചോദിച്ചതിനാൽ ഞാൻ പറയാം—മുന്പ് മഹർഷിമാരും ബ്രഹ്മാവും തമ്മിൽ നടന്ന സംവാദം ഞാൻ വിശദീകരിക്കാം.