തേന വൃദ്ധിം പരാം നീതഃ സകലശ് ചൌഷധീഗണഃ സാധകഃ ഫലപാകാന്തഃ പ്രജാനാം തു പ്രജായതേ
അത് കൊണ്ടാണ് ഔഷധികൾക്ക് വലിയ വളർച്ച ലഭിക്കുന്നത്; അതാണ് ഫലങ്ങൾ പാകം ആകുന്നതിനും സകല ജീവികൾക്കും ജനനം ഉണ്ടാകുന്നതിനും കാരണം.
തേന യജ്ഞാന് യഥാപ്രോക്താന് മാനവാഃ ശാസ്ത്രചക്ഷുഷഃ കുര്വതേ ഽഹരഹശ് ചൈവ ദേവാന് ആപ്യായയന്തി തേ
അത് കൊണ്ടാണ് ശാസ്ത്രബുദ്ധിയുള്ള മനുഷ്യർ പ്രതിദിനം നിർദ്ദേശിച്ച യജ്ഞങ്ങൾ നടത്തുന്നത്; അതിലൂടെ അവർ ദേവന്മാരെ പോഷിപ്പിക്കുന്നു.
ഏവം യജ്ഞാശ് ച വേദാശ് ച വര്ണാശ് ച ദ്വിജപൂര്വകാഃ സര്വദേവനികായാശ് ച പശുഭൂതഗണാശ് ച യേ
ഇങ്ങനെ, യജ്ഞങ്ങൾ, വേദങ്ങൾ, ദ്വിജന്മാരിൽ തുടങ്ങി എല്ലാ വർണ്ണങ്ങൾ, സകല ദേവസംഘങ്ങൾ, എല്ലാ മൃഗങ്ങളും ജീവികളും നിലനിൽക്കുന്നു.
വൃഷ്ട്യാ ധൃതമ് ഇദം സര്വം ജഗത് സ്ഥാവരജങ്ഗമമ് സാപി നിഷ്പാദ്യതേ വൃഷ്ടിഃ സവിത്രാ മുനിസത്തമാഃ
മഴ കൊണ്ടാണ് ഈ സകല ചലനശീലവും അചലവുമായ ലോകം നിലനിൽക്കുന്നത്; ആ മഴ സവിതാവുൾപ്പെടെ ഉത്പാദിപ്പിക്കുന്നു, മുനിശ്രേഷ്ഠന്മാരേ.
ആധാരഭൂതഃ സവിതുര് ധ്രുവോ മുനിവരോത്തമാഃ ധ്രുവസ്യ ശിശുമാരോ ഽസൌ സോ ഽപി നാരായണാശ്രയഃ
സവിതാവ് ആണ് അടിസ്ഥാനമായും സ്ഥിരമായതുമായത്, മുനിവരന്മാരേ; ആ സ്ഥിരതാരമാണ് ശിശുമാരൻ, അതും നാരായണനിൽ ആശ്രയിച്ചിരിക്കുന്നു.
ഹൃദി നാരായണസ് തസ്യ ശിശുമാരസ്യ സംസ്ഥിതഃ വിഭര്താ സര്വഭൂതാനാമ് ആദിഭൂതഃ സനാതനഃ
ആ ശിശുമാരന്റെ ഹൃദയത്തിൽ നാരായണൻ വസിക്കുന്നു; അവൻ എല്ലാ സത്യജീവികളുടെ പോഷകനും ആദികാരണമും ശാശ്വതനുമാണ്.
ഏവം മയാ മുനിശ്രേഷ്ഠാ ബ്രഹ്മാണ്ഡം സമുദാഹൃതമ് ഭൂസമുദ്രാദിഭിര് യുക്തം കിമ് അന്യച് ഛ്രോതുമ് ഇച്ഛഥ
ഇങ്ങനെ, മുനിശ്രേഷ്ഠന്മാരേ, ഭൂമി, സമുദ്രം തുടങ്ങിയവയോടുകൂടിയ ബ്രഹ്മാണ്ഡത്തെ ഞാൻ വിശദീകരിച്ചു; ഇനി നിങ്ങൾക്ക് എന്ത് കേൾക്കാൻ ആഗ്രഹമുണ്ട്?
പൃഥിവ്യാം യാനി തീര്ഥാനി പുണ്യാന്യ് ആയതനാനി ച വക്തുമ് അര്ഹസി ധര്മജ്ഞ ശ്രോതും നോ വര്തതേ മനഃ
ഭൂമിയിൽ ഉള്ള പുണ്യമായ തീർത്ഥങ്ങളും വിശുദ്ധസ്ഥലങ്ങളും പറയാൻ നിങ്ങൾക്ക് ഉചിതമാണ്, ധർമ്മത്തെ അറിയുന്നവരേ; ഞങ്ങളുടെ മനസ്സ് അവ കേൾക്കാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നു.
യസ്യ ഹസ്തൌ ച പാദൌ ച മനശ് ചൈവ സുസംയതമ് വിദ്യാ തപശ് ച കീര്തിശ് ച സ തീര്ഥഫലമ് അശ്നുതേ
ആളുടെ കൈകളും കാലുകളും മനസ്സും നന്നായി നിയന്ത്രിക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു, വിദ്യയും തപസ്സും കീർത്തിയും ഉള്ളവൻ തീർത്ഥഫലം നേടുന്നു.
മനോ വിശുദ്ധം പുരുഷസ്യ തീര്ഥം വാചാം തഥാ ചേന്ദ്രിയനിഗ്രഹശ് ച ഏതാനി തീര്ഥാനി ശരീരജാനി സ്വര്ഗസ്യ മാര്ഗം പ്രതിബോധയന്തി
വ്യക്തിയുടെ ശുദ്ധമായ മനസ്സും വാക്കും ഇന്ദ്രിയനിഗ്രഹവും—ഇവ ശരീരത്തിൽ ഉണ്ടാകുന്ന തീർത്ഥങ്ങൾ സ്വർഗ്ഗത്തിലേക്കുള്ള വഴി ഉണർത്തുന്നു.
ചിത്തമ് അന്തര്ഗതം ദുഷ്ടം തീര്ഥസ്നാനൈര് ന ശുധ്യതി ശതശോ ഽപി ജലൈര് ധൌതം സുരാഭാണ്ഡമ് ഇവാശുചി
അകത്തുനിന്ന് ദുഷ്ടമായ മനസ്സ് തീർത്ഥസ്നാനങ്ങൾകൊണ്ടോ, നൂറുകണക്കിന് വെള്ളംകൊണ്ടോ ശുദ്ധിയാകില്ല; അശുദ്ധമായ മദ്യപാത്രം പോലെ തന്നെയാണ്.
ന തീര്ഥാനി ന ദാനാനി ന വ്രതാനി ന ചാശ്രമാഃ ദുഷ്ടാശയം ദമ്ഭരുചിം പുനന്തി വ്യുത്ഥിതേന്ദ്രിയമ്
തീർത്ഥങ്ങൾ, ദാനം, വ്രതങ്ങൾ, ആശ്രമങ്ങൾ—ഇവയൊന്നും ദുഷ്ടഹൃദയവും കപടസ്വഭാവവും നിയന്ത്രണമില്ലാത്ത ഇന്ദ്രിയങ്ങൾ ഉള്ളവനെ ശുദ്ധീകരിക്കില്ല.
ഇന്ദ്രിയാണി വശേ കൃത്വാ യത്ര യത്ര വസേന് നരഃ തത്ര തത്ര കുരുക്ഷേത്രം പ്രയാഗം പുഷ്കരം തഥാ
യാത്രയോ എവിടെയോ താമസിക്കുമ്പോഴും, ഒരു മനുഷ്യൻ തന്റെ ഇന്ദ്രിയങ്ങൾ നിയന്ത്രിച്ചാൽ, അവിടെയൊക്കെയും കുരുക്ഷേത്രവും പ്രയാഗവും പുഷ്കരവും തന്നെയാണ്.
തസ്മാച് ഛൃണുധ്വം വക്ഷ്യാമി തീര്ഥാന്യ് ആയതനാനി ച സംക്ഷേപേണ മുനിശ്രേഷ്ഠാഃ പൃഥിവ്യാം യാനി കാനി വൈ
അതിനാൽ, മുനിശ്രേഷ്ഠന്മാരേ, ഭൂമിയിൽ ഉള്ള തീർത്ഥങ്ങളും വിശുദ്ധസ്ഥലങ്ങളും ഞാൻ സംക്ഷിപ്തമായി പറയുന്നതു ശ്രദ്ധിച്ചു കേൾക്കൂ.
വിസ്തരേണ ന ശക്യന്തേ വക്തും വര്ഷശതൈര് അപി പ്രഥമം പുഷ്കരം തീര്ഥം നൈമിഷാരണ്യമ് ഏവ ച
നൂറ് വർഷം കൊണ്ട് പോലും ആദ്യമായുള്ള പുഷ്കരം, നൈമിഷാരണ്യം എന്നിവയുടെ മഹത്വം പൂർണ്ണമായി വിവരിക്കാൻ കഴിയില്ല.
പ്രയാഗം ച പ്രവക്ഷ്യാമി ധര്മാരണ്യം ദ്വിജോത്തമാഃ ധേനുകം ചമ്പകാരണ്യം സൈന്ധവാരണ്യമ് ഏവ ച
പ്രയാഗം, ധർമാരണ്യം, ധേനുകം, ചമ്പകാരണ്യം, സൈന്ധവാരണ്യം എന്നിവയെക്കുറിച്ചും ഞാൻ പറയാം, മഹാനുഭാവികളേ.
പുണ്യം ച മഗധാരണ്യം ദണ്ഡകാരണ്യമ് ഏവ ച ഗയാ പ്രഭാസം ശ്രീതീര്ഥം ദിവ്യം കനഖലം തഥാ
പുണ്യമായ മഗധാരണ്യം, ദണ്ഡകരണ്യം, ഗയ, പ്രഭാസം, ശ്രേഷ്ഠമായ തീർത്ഥം, ദിവ്യമായ കനഖലവും ഉൾപ്പെടുന്നു.
ഭൃഗുതുങ്ഗം ഹിരണ്യാക്ഷം ഭീമാരണ്യം കുശസ്ഥലീമ് ലോഹാകുലം സകേദാരം മന്ദരാരണ്യമ് ഏവ ച
ഭൃഗുതുങ്ഗം, ഹിരണ്യാക്ഷം, ഭീമാരണ്യം, കുശസ്ഥലീ, ലോഹാകുലം, സകേദാരം, മന്ദാരണ്യം എന്നിവയും ഉണ്ട്.
മഹാബലം കോടിതീര്ഥം സര്വപാപഹരം തഥാ രൂപതീര്ഥം ശൂകരവം ചക്രതീര്ഥം മഹാഫലമ്
മഹാബലം, എല്ലാ പാപങ്ങളും നീക്കുന്ന കോടിതീർത്ഥം, രൂപതീർത്ഥം, ശൂകരവം, മഹാഫലമുള്ള ചക്രതീർത്ഥം എന്നിവയും ഉണ്ട്.
യോഗതീര്ഥം സോമതീര്ഥം തീര്ഥം സാഹോടകം തഥാ തീര്ഥം കോകാമുഖം പുണ്യം ബദരീശൈലമ് ഏവ ച
യോഗതീർത്ഥം, സോമതീർത്ഥം, സാഹോടകം എന്ന തീർത്ഥം, പുണ്യമായ കോകാമുഖം, കൂടാതെ ബദരിശൈലം എന്നിവയും ഉണ്ട്.
സോമതീര്ഥം തുങ്ഗകൂടം തീര്ഥം സ്കന്ദാശ്രമം തഥാ കോടിതീര്ഥം ചാഗ്നിപദം തീര്ഥം പഞ്ചശിഖം തഥാ
സോമതീർത്ഥം, തുങ്കകൂട്ട്, സ്കന്ദാശ്രമം എന്ന തീർത്ഥം, കോടിതീർത്ഥം, അഗ്നിപദം, പഞ്ചശിഖം എന്നിവയും ഉണ്ട്.
ധര്മോദ്ഭവം കോടിതീര്ഥം തീര്ഥം ബാധപ്രമോചനമ് ഗങ്ഗാദ്വാരം പഞ്ചകൂടം മധ്യകേസരമ് ഏവ ച
ധർമ്മോദ്ഭവം, കോടിതീർത്ഥം, ബാധാപ്രമോചനമായ തീർത്ഥം, ഗംഗാദ്വാരം, പഞ്ചകൂട്ട്, മധ്യകേസരം എന്നിവയും ഉണ്ട്.
ചക്രപ്രഭം മതങ്ഗം ച ക്രുശദണ്ഡം ച വിശ്രുതമ് ദംഷ്ട്രാകുണ്ഡം വിഷ്ണുതീര്ഥം സാര്വകാമികമ് ഏവ ച
ചക്രപ്രഭം, മതംഗം, പ്രശസ്തമായ ക്രുശദണ്ഡം, ദംഷ്ട്രാകുണ്ഡം, വിഷ്ണുതീർത്ഥം, സർവകാമികം എന്നിവയും ഉണ്ട്.
തീര്ഥം മത്സ്യതിലം ചൈവ ബദരീ സുപ്രഭം തഥാ ബ്രഹ്മകുണ്ഡം വഹ്നികുണ്ഡം തീര്ഥം സത്യപദം തഥാ
മത്സ്യതിലം എന്ന തീർത്ഥം, മനോഹരമായ ബദരീ, ബ്രഹ്മകുണ്ഡം, വഹ്നികുണ്ഡം, സത്യപദം എന്നതും ഉണ്ട്.
ചതുഃസ്രോതശ് ചതുഃശൃങ്ഗം ശൈലം ദ്വാദശധാരകമ് മാനസം സ്ഥൂലശൃങ്ഗം ച സ്ഥൂലദണ്ഡം തഥോര്വശീ
ചതുർസ്രോതസ്സ്, പന്ത്രണ്ടു ഒഴുക്കുകളുള്ള ചതുർശൃംഗം പർവ്വതം, മാനസം, സ്ഥൂലശൃംഗം, സ്ഥൂലദണ്ഡം, ഉർവശി എന്നിവയും ഉണ്ട്.
ലോകപാലം മനുവരം സോമാഹ്വശൈലമ് ഏവ ച സദാപ്രഭം മേരുകുണ്ഡം തീര്ഥം സോമാഭിഷേചനമ്
ലോകപാലം, മനുവരം, സോമാഹ്വ പർവ്വതം, സദാപ്രഭ, മേരുകുണ്ഡം, സോമാഭിഷേകനം എന്ന തീർത്ഥം എന്നിവയും ഉണ്ട്.
മഹാസ്രോതം കോടരകം പഞ്ചധാരം ത്രിധാരകമ് സപ്തധാരൈകധാരം ച തീര്ഥം ചാമരകണ്ടകമ്
മഹാസ്രോതം, കോടരകം, അഞ്ചു ഒഴുക്കുള്ള പഞ്ചധാര, മൂന്ന് ഒഴുക്കുള്ള ത്രിധാരകം, ഏഴ് ഒഴുക്കുള്ള സപ്തധാര, ഏകധാര, ചാമരകണ്ടകം എന്ന തീർത്ഥം എന്നിവയും ഉണ്ട്.
ശാലഗ്രാമം ചക്രതീര്ഥം കോടിദ്രുമമ് അനുത്തമമ് ബില്വപ്രഭം ദേവഹ്രദം തീര്ഥം വിഷ്ണുഹ്രദം തഥാ
ശാലഗ്രാമം, ചക്രതീർത്ഥം, അതുല്യമായ കോടിദ്രുമം, ബില്വപ്രഭം, ദേവഹ്രദം, വിഷ്ണുഹ്രദം എന്നിവയും ഉണ്ട്.
ശങ്ഖപ്രഭം ദേവകുണ്ഡം തീര്ഥം വജ്രായുധം തഥാ അഗ്നിപ്രഭം ച പുംനാഗം ദേവപ്രഭമ് അനുത്തമമ്
ശംഖപ്രഭം, ദേവകുണ്ഡം, വജ്രായുധം എന്ന തീർത്ഥം, അഗ്നിപ്രഭം, പുംനാഗം, അതുല്യമായ ദേവപ്രഭം എന്നിവയും ഉണ്ട്.
വിദ്യാധരം സഗാന്ധര്വം ശ്രീതീര്ഥം ബ്രഹ്മണോ ഹ്രദമ് സാതീര്ഥം ലോകപാലാഖ്യം മണിപുരഗിരിം തഥാ
വിദ്യാധരന്മാരും ഗാന്ധർവന്മാരും ഉള്ള ശ്രേഷ്ഠമായ തീർത്ഥം, ബ്രഹ്മാവിന്റെ തടാകം, സാതീർത്ഥം, ലോകപാലം എന്ന സ്ഥലം, മണിപുരഗിരി എന്നിവയും ഉണ്ട്.