ജലൈര് വിക്ഷിപ്യതേ ഽഭ്രേഷു ധൂമാഗ്ന്യനിലമൂര്തിഷു ന ഭ്രശ്യന്തി യതസ് തേഭ്യോ ജലാന്യ് അഭ്രാണി താന്യ് അതഃ
വെള്ളം, മൂടൽമേഘങ്ങളിൽ, വാതകം, അഗ്നി, വായു എന്നീ രൂപങ്ങളാൽ ചിതറുന്നു; അവയിലൂടെ മേഘങ്ങൾ വെള്ളം നഷ്ടപ്പെടുന്നില്ല, അതിനാൽ വെള്ളം അവയിൽ നിലനിൽക്കുന്നു.
അഭ്രസ്ഥാഃ പ്രപതന്ത്യ് ആപോ വായുനാ സമുദീരിതാഃ സംസ്കാരം കാലജനിതം വിപ്രാശ് ചാസാദ്യ നിര്മലാഃ
മേഘങ്ങളിൽ നിലകൊണ്ടിരിക്കുന്ന വെള്ളം, കാറ്റ് ഉയർത്തിയപ്പോൾ താഴേക്ക് വീഴുന്നു; കാലത്തിന്റെ സ്വഭാവം കൊണ്ടുള്ള ശുദ്ധി ലഭിച്ച്, മഹർഷികളേ, ആ വെള്ളം നിർമലമാകുന്നു.
സരിത്സമുദ്രാ ഭൌമാസ് തു തഥാപഃ പ്രാണിസംഭവാഃ ചതുഷ്പ്രകാരാ ഭഗവാന് ആദത്തേ സവിതാ ദ്വിജാഃ
നദികളും സമുദ്രങ്ങളും ഭൂമിയിൽ നിന്നുള്ളതും ജീവികളിൽ നിന്നുള്ളതുമായ നാലു തരത്തിലുള്ള വെള്ളം ഭഗവാൻ സവിതാവ് ആഗിരണം ചെയ്യുന്നു, ദ്വിജന്മാരേ.
ആകാശഗങ്ഗാസലിലം തഥാഹൃത്യ ഗഭസ്തിമാന് അനഭ്രഗതമ് ഏവോര്വ്യാം സദ്യഃ ക്ഷിപതി രശ്മിഭിഃ
പ്രകാശമുള്ള സൂര്യൻ ആകാശഗംഗയുടെ വെള്ളം ആഗിരണം ചെയ്ത്, മേഘങ്ങളില്ലാത്തപ്പോൾ പോലും തന്റെ കിരണങ്ങളാൽ ഭൂമിയിൽ ഉടൻ തന്നെ ഇറക്കുന്നു.
തസ്യ സംസ്പര്ശനിര്ധൂതപാപപങ്കോ ദ്വിജോത്തമാഃ ന യാതി നരകം മര്ത്യോ ദിവ്യം സ്നാനം ഹി തത് സ്മൃതമ്
ദ്വിജശ്രേഷ്ഠന്മാരേ, ആ വെള്ളത്തിന്റെ സ്പർശനത്തിൽ പാപങ്ങളും മലിനതകളും കഴുകപ്പെടുന്ന മനുഷ്യൻ നരകത്തിൽ പോകുന്നില്ല; അതാണ് ദൈവികസ്നാനം എന്ന് പറയുന്നത്.
ദൃഷ്ടസൂര്യം ഹി തദ് വാരി പതത്യ് അഭ്രൈര് വിനാ ദിവഃ ആകാശഗങ്ഗാസലിലം തദ് ഗോഭിഃ ക്ഷിപ്യതേ രവേഃ
സൂര്യൻ കാണുന്ന ആ വെള്ളം മേഘങ്ങളില്ലാതെ ആകാശത്തിൽ നിന്ന് താഴേക്ക് വീഴുന്നു; ആ ആകാശഗംഗയുടെ വെള്ളം സൂര്യന്റെ കിരണങ്ങൾ പശുക്കളിൽ ചിതറിക്കുന്നു.
കൃത്തികാദിഷു ഋക്ഷേഷു വിഷമേഷ്വ് അമ്ബു യദ് ദിവഃ ദൃഷ്ട്വാര്കം പതിതം ജ്ഞേയം തദ് ഗാങ്ഗം ദിഗ്ഗജോഹ്നിതമ്
കൃത്തിക തുടങ്ങിയ അസമമായ നക്ഷത്രങ്ങളിൽ ആകാശത്തിൽ നിന്ന് വെള്ളം വീഴുമ്പോൾ, സൂര്യനെ കണ്ടാൽ, അതു ദിക്കുകളുടെ ആനകളിൽ നിന്നുമുള്ള ഗംഗാജലം എന്നു മനസ്സിലാക്കണം.
യുഗ്മര്ക്ഷേഷു തു യത് തോയം പതത്യ് അര്കോദ്ഗിതം ദിവഃ തത് സൂര്യരശ്മിഭിഃ സദ്യഃ സമാദായ നിരസ്യതേ
പക്ഷേ, യുക്തമായ നക്ഷത്രങ്ങളിൽ സൂര്യോദയത്തോടൊപ്പം ആകാശത്തിൽ നിന്ന് വെള്ളം വീഴുമ്പോൾ, അതു ഉടൻ സൂര്യന്റെ കിരണങ്ങൾ കൊണ്ട് എടുത്തു നീക്കപ്പെടുന്നു.
ഉഭയം പുണ്യമ് അത്യര്ഥം നൃണാം പാപഹരം ദ്വിജാഃ ആകാശഗങ്ഗാസലിലം ദിവ്യം സ്നാനം ദ്വിജോത്തമാഃ
ഇരുവിധവും അത്യന്തം പുണ്യമുള്ളതും മനുഷ്യരുടെ പാപങ്ങൾ നീക്കുന്നതുമാണ്, ദ്വിജന്മാരേ. ആകാശഗംഗയുടെ ജലം ദിവ്യവും സ്നാനത്തിന് ഉത്തമവുമാണ്, ദ്വിജശ്രേഷ്ഠന്മാരേ.
യത് തു മേഘൈഃ സമുത്സൃഷ്ടം വാരി തത് പ്രാണിനാം ദ്വിജാഃ പുഷ്ണാത്യ് ഓഷധയഃ സര്വാ ജീവനായാമൃതം ഹി തത്
മേഘങ്ങൾ ഒഴുക്കുന്ന വെള്ളം, ദ്വിജന്മാരേ, എല്ലാ ജീവികൾക്കും പോഷകമാണ്; എല്ലാ ഔഷധികൾക്കും ജീവനായ അമൃതം തന്നെയാണ് അത്.
തേന വൃദ്ധിം പരാം നീതഃ സകലശ് ചൌഷധീഗണഃ സാധകഃ ഫലപാകാന്തഃ പ്രജാനാം തു പ്രജായതേ
അത് കൊണ്ടാണ് ഔഷധികൾക്ക് വലിയ വളർച്ച ലഭിക്കുന്നത്; അതാണ് ഫലങ്ങൾ പാകം ആകുന്നതിനും സകല ജീവികൾക്കും ജനനം ഉണ്ടാകുന്നതിനും കാരണം.
തേന യജ്ഞാന് യഥാപ്രോക്താന് മാനവാഃ ശാസ്ത്രചക്ഷുഷഃ കുര്വതേ ഽഹരഹശ് ചൈവ ദേവാന് ആപ്യായയന്തി തേ
അത് കൊണ്ടാണ് ശാസ്ത്രബുദ്ധിയുള്ള മനുഷ്യർ പ്രതിദിനം നിർദ്ദേശിച്ച യജ്ഞങ്ങൾ നടത്തുന്നത്; അതിലൂടെ അവർ ദേവന്മാരെ പോഷിപ്പിക്കുന്നു.
ഏവം യജ്ഞാശ് ച വേദാശ് ച വര്ണാശ് ച ദ്വിജപൂര്വകാഃ സര്വദേവനികായാശ് ച പശുഭൂതഗണാശ് ച യേ
ഇങ്ങനെ, യജ്ഞങ്ങൾ, വേദങ്ങൾ, ദ്വിജന്മാരിൽ തുടങ്ങി എല്ലാ വർണ്ണങ്ങൾ, സകല ദേവസംഘങ്ങൾ, എല്ലാ മൃഗങ്ങളും ജീവികളും നിലനിൽക്കുന്നു.
വൃഷ്ട്യാ ധൃതമ് ഇദം സര്വം ജഗത് സ്ഥാവരജങ്ഗമമ് സാപി നിഷ്പാദ്യതേ വൃഷ്ടിഃ സവിത്രാ മുനിസത്തമാഃ
മഴ കൊണ്ടാണ് ഈ സകല ചലനശീലവും അചലവുമായ ലോകം നിലനിൽക്കുന്നത്; ആ മഴ സവിതാവുൾപ്പെടെ ഉത്പാദിപ്പിക്കുന്നു, മുനിശ്രേഷ്ഠന്മാരേ.
ആധാരഭൂതഃ സവിതുര് ധ്രുവോ മുനിവരോത്തമാഃ ധ്രുവസ്യ ശിശുമാരോ ഽസൌ സോ ഽപി നാരായണാശ്രയഃ
സവിതാവ് ആണ് അടിസ്ഥാനമായും സ്ഥിരമായതുമായത്, മുനിവരന്മാരേ; ആ സ്ഥിരതാരമാണ് ശിശുമാരൻ, അതും നാരായണനിൽ ആശ്രയിച്ചിരിക്കുന്നു.
ഹൃദി നാരായണസ് തസ്യ ശിശുമാരസ്യ സംസ്ഥിതഃ വിഭര്താ സര്വഭൂതാനാമ് ആദിഭൂതഃ സനാതനഃ
ആ ശിശുമാരന്റെ ഹൃദയത്തിൽ നാരായണൻ വസിക്കുന്നു; അവൻ എല്ലാ സത്യജീവികളുടെ പോഷകനും ആദികാരണമും ശാശ്വതനുമാണ്.
ഏവം മയാ മുനിശ്രേഷ്ഠാ ബ്രഹ്മാണ്ഡം സമുദാഹൃതമ് ഭൂസമുദ്രാദിഭിര് യുക്തം കിമ് അന്യച് ഛ്രോതുമ് ഇച്ഛഥ
ഇങ്ങനെ, മുനിശ്രേഷ്ഠന്മാരേ, ഭൂമി, സമുദ്രം തുടങ്ങിയവയോടുകൂടിയ ബ്രഹ്മാണ്ഡത്തെ ഞാൻ വിശദീകരിച്ചു; ഇനി നിങ്ങൾക്ക് എന്ത് കേൾക്കാൻ ആഗ്രഹമുണ്ട്?
പൃഥിവ്യാം യാനി തീര്ഥാനി പുണ്യാന്യ് ആയതനാനി ച വക്തുമ് അര്ഹസി ധര്മജ്ഞ ശ്രോതും നോ വര്തതേ മനഃ
ഭൂമിയിൽ ഉള്ള പുണ്യമായ തീർത്ഥങ്ങളും വിശുദ്ധസ്ഥലങ്ങളും പറയാൻ നിങ്ങൾക്ക് ഉചിതമാണ്, ധർമ്മത്തെ അറിയുന്നവരേ; ഞങ്ങളുടെ മനസ്സ് അവ കേൾക്കാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നു.
യസ്യ ഹസ്തൌ ച പാദൌ ച മനശ് ചൈവ സുസംയതമ് വിദ്യാ തപശ് ച കീര്തിശ് ച സ തീര്ഥഫലമ് അശ്നുതേ
ആളുടെ കൈകളും കാലുകളും മനസ്സും നന്നായി നിയന്ത്രിക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു, വിദ്യയും തപസ്സും കീർത്തിയും ഉള്ളവൻ തീർത്ഥഫലം നേടുന്നു.
മനോ വിശുദ്ധം പുരുഷസ്യ തീര്ഥം വാചാം തഥാ ചേന്ദ്രിയനിഗ്രഹശ് ച ഏതാനി തീര്ഥാനി ശരീരജാനി സ്വര്ഗസ്യ മാര്ഗം പ്രതിബോധയന്തി
വ്യക്തിയുടെ ശുദ്ധമായ മനസ്സും വാക്കും ഇന്ദ്രിയനിഗ്രഹവും—ഇവ ശരീരത്തിൽ ഉണ്ടാകുന്ന തീർത്ഥങ്ങൾ സ്വർഗ്ഗത്തിലേക്കുള്ള വഴി ഉണർത്തുന്നു.
ചിത്തമ് അന്തര്ഗതം ദുഷ്ടം തീര്ഥസ്നാനൈര് ന ശുധ്യതി ശതശോ ഽപി ജലൈര് ധൌതം സുരാഭാണ്ഡമ് ഇവാശുചി
അകത്തുനിന്ന് ദുഷ്ടമായ മനസ്സ് തീർത്ഥസ്നാനങ്ങൾകൊണ്ടോ, നൂറുകണക്കിന് വെള്ളംകൊണ്ടോ ശുദ്ധിയാകില്ല; അശുദ്ധമായ മദ്യപാത്രം പോലെ തന്നെയാണ്.
ന തീര്ഥാനി ന ദാനാനി ന വ്രതാനി ന ചാശ്രമാഃ ദുഷ്ടാശയം ദമ്ഭരുചിം പുനന്തി വ്യുത്ഥിതേന്ദ്രിയമ്
തീർത്ഥങ്ങൾ, ദാനം, വ്രതങ്ങൾ, ആശ്രമങ്ങൾ—ഇവയൊന്നും ദുഷ്ടഹൃദയവും കപടസ്വഭാവവും നിയന്ത്രണമില്ലാത്ത ഇന്ദ്രിയങ്ങൾ ഉള്ളവനെ ശുദ്ധീകരിക്കില്ല.
ഇന്ദ്രിയാണി വശേ കൃത്വാ യത്ര യത്ര വസേന് നരഃ തത്ര തത്ര കുരുക്ഷേത്രം പ്രയാഗം പുഷ്കരം തഥാ
യാത്രയോ എവിടെയോ താമസിക്കുമ്പോഴും, ഒരു മനുഷ്യൻ തന്റെ ഇന്ദ്രിയങ്ങൾ നിയന്ത്രിച്ചാൽ, അവിടെയൊക്കെയും കുരുക്ഷേത്രവും പ്രയാഗവും പുഷ്കരവും തന്നെയാണ്.
തസ്മാച് ഛൃണുധ്വം വക്ഷ്യാമി തീര്ഥാന്യ് ആയതനാനി ച സംക്ഷേപേണ മുനിശ്രേഷ്ഠാഃ പൃഥിവ്യാം യാനി കാനി വൈ
അതിനാൽ, മുനിശ്രേഷ്ഠന്മാരേ, ഭൂമിയിൽ ഉള്ള തീർത്ഥങ്ങളും വിശുദ്ധസ്ഥലങ്ങളും ഞാൻ സംക്ഷിപ്തമായി പറയുന്നതു ശ്രദ്ധിച്ചു കേൾക്കൂ.
വിസ്തരേണ ന ശക്യന്തേ വക്തും വര്ഷശതൈര് അപി പ്രഥമം പുഷ്കരം തീര്ഥം നൈമിഷാരണ്യമ് ഏവ ച
നൂറ് വർഷം കൊണ്ട് പോലും ആദ്യമായുള്ള പുഷ്കരം, നൈമിഷാരണ്യം എന്നിവയുടെ മഹത്വം പൂർണ്ണമായി വിവരിക്കാൻ കഴിയില്ല.
പ്രയാഗം ച പ്രവക്ഷ്യാമി ധര്മാരണ്യം ദ്വിജോത്തമാഃ ധേനുകം ചമ്പകാരണ്യം സൈന്ധവാരണ്യമ് ഏവ ച
പ്രയാഗം, ധർമാരണ്യം, ധേനുകം, ചമ്പകാരണ്യം, സൈന്ധവാരണ്യം എന്നിവയെക്കുറിച്ചും ഞാൻ പറയാം, മഹാനുഭാവികളേ.
പുണ്യം ച മഗധാരണ്യം ദണ്ഡകാരണ്യമ് ഏവ ച ഗയാ പ്രഭാസം ശ്രീതീര്ഥം ദിവ്യം കനഖലം തഥാ
പുണ്യമായ മഗധാരണ്യം, ദണ്ഡകരണ്യം, ഗയ, പ്രഭാസം, ശ്രേഷ്ഠമായ തീർത്ഥം, ദിവ്യമായ കനഖലവും ഉൾപ്പെടുന്നു.
ഭൃഗുതുങ്ഗം ഹിരണ്യാക്ഷം ഭീമാരണ്യം കുശസ്ഥലീമ് ലോഹാകുലം സകേദാരം മന്ദരാരണ്യമ് ഏവ ച
ഭൃഗുതുങ്ഗം, ഹിരണ്യാക്ഷം, ഭീമാരണ്യം, കുശസ്ഥലീ, ലോഹാകുലം, സകേദാരം, മന്ദാരണ്യം എന്നിവയും ഉണ്ട്.
മഹാബലം കോടിതീര്ഥം സര്വപാപഹരം തഥാ രൂപതീര്ഥം ശൂകരവം ചക്രതീര്ഥം മഹാഫലമ്
മഹാബലം, എല്ലാ പാപങ്ങളും നീക്കുന്ന കോടിതീർത്ഥം, രൂപതീർത്ഥം, ശൂകരവം, മഹാഫലമുള്ള ചക്രതീർത്ഥം എന്നിവയും ഉണ്ട്.
യോഗതീര്ഥം സോമതീര്ഥം തീര്ഥം സാഹോടകം തഥാ തീര്ഥം കോകാമുഖം പുണ്യം ബദരീശൈലമ് ഏവ ച
യോഗതീർത്ഥം, സോമതീർത്ഥം, സാഹോടകം എന്ന തീർത്ഥം, പുണ്യമായ കോകാമുഖം, കൂടാതെ ബദരിശൈലം എന്നിവയും ഉണ്ട്.