വഹ്നിസ് തു വായുനാ വായുര് വിപ്രാസ് തു നഭസാവൃതഃ ആകാശോ ഽപി മുനിശ്രേഷ്ഠാ മഹതാ പരിവേഷ്ടിതഃ
അഗ്നിയെ വായു ചുറ്റിയിരിക്കുന്നു, വായുവിനെ ആകാശം ചുറ്റിയിരിക്കുന്നു, മഹാനായ മുനികളേ, ആകാശത്തെയും മഹത്ത്വം ചുറ്റിയിരിക്കുന്നു.
ദശോത്തരാണ്യ് അശേഷാണി വിപ്രാശ് ചൈതാനി സപ്ത വൈ മഹാന്തം ച സമാവൃത്യ പ്രധാനം സമവസ്ഥിതമ്
ഈ പത്ത് ഒപ്പം ഒന്ന്, മറ്റുള്ളവയും, ഈ ഏഴും കൂടി മഹത്തിനെ ചുറ്റി, പ്രധാനം എന്ന ആദിമൂലത്തിൽ നിലകൊള്ളുന്നു, ബ്രാഹ്മണന്മാരേ.
അനന്തസ്യ ന തസ്യാന്തഃ സംഖ്യാനം ചാപി വിദ്യതേ തദ് അനന്തമ് അസംഖ്യാതം പ്രമാണേനാപി വൈ യതഃ
അനന്തത്തിന് അവസാനം ഇല്ല, അതിനെ എണ്ണാനാവില്ല; കാരണം അതു അനന്തവും അളക്കാനാവാത്തതും ആണ്.
ഹേതുഭൂതമ് അശേഷസ്യ പ്രകൃതിഃ സാ പരാ ദ്വിജാഃ അണ്ഡാനാം തു സഹസ്രാണാം സഹസ്രാണ്യ് അയുതാനി ച
എല്ലാവിഷയങ്ങളുടെയും കാരണം ആ പരമപ്രകൃതിയാണ്, ദ്വിജന്മാരേ; ആയിരക്കണക്കിന് അണ്ഡങ്ങൾ, ആയിരക്കണക്കിന് ആയിരങ്ങൾ അവിടെ ഉണ്ട്.
ഈദൃശാനാം തഥാ തത്ര കോടികോടിശതാനി ച ദാരുണ്യ് അഗ്നിര് യഥാ തൈലം തിലേ തദ്വത് പുമാന് ഇഹ
അങ്ങനെയുള്ള അണ്ഡങ്ങൾ അവിടെ കോടിക്കണക്കിന് ഉണ്ട്; എങ്ങനെ തിളച്ചതായ അഗ്നി എള്ളിൽ എണ്ണയിൽ ഒളിച്ചിരിക്കുന്നു, അതുപോലെ ആത്മാവും ഇവിടെ ഒളിച്ചിരിക്കുന്നു.
പ്രധാനേ ഽവസ്ഥിതോ വ്യാപീ ചേതനാത്മനിവേദനഃ പ്രധാനം ച പുമാംശ് ചൈവ സര്വഭൂതാനുഭൂതയാ
പ്രധാനം എന്ന ആദിമൂലത്തിൽ നിലകൊണ്ട്, എല്ലായിടത്തും വ്യാപിച്ചു, ബോധം നിറഞ്ഞ്, പ്രധാനംയും പുരുഷനും എല്ലാഭൂതങ്ങളെയും അനുഭവിക്കുന്നു.
വിഷ്ണുശക്ത്യാ ദ്വിജശ്രേഷ്ഠാ ധൃതൌ സംശ്രയധര്മിണൌ തയോഃ സൈവ പൃഥഗ്ഭാവേ കാരണം സംശ്രയസ്യ ച
വിഷ്ണുവിന്റെ ശക്തിയാൽ, ബ്രാഹ്മണശ്രേഷ്ഠന്മാരേ, ഇരുവരും നിലനിൽക്കുന്നു, പരസ്പരം ആശ്രയിച്ചിരിക്കുന്നു; അവരുടെ വ്യത്യാസം തന്നെയാണ് ആശ്രയത്തിന്റെ കാരണം.
ക്ഷോഭകാരണഭൂതാ ച സര്ഗകാലേ ദ്വിജോത്തമാഃ യഥാ ശൈത്യം ജലേ വാതോ ബിഭര്തി കണികാഗതമ്
സൃഷ്ടിക്കാലത്ത്, ദ്വിജശ്രേഷ്ഠന്മാരേ, ഉണർവ്വിന്റെ കാരണം അവിടെ ഉണ്ടാകുന്നു; എങ്ങനെ ജലത്തിലെ തണുപ്പ് ഒരു തുള്ളിയിൽ അടങ്ങിയിരിക്കുന്നു, അതുപോലെയാണ്.
ജഗച് ഛക്തിസ് തഥാ വിഷ്ണോഃ പ്രധാനപുരുഷാത്മകമ് യഥാ ച പാദപോ മൂലസ്കന്ധശാഖാദിസംയുതഃ
അങ്ങനെ തന്നെ, വിഷ്ണുവിന്റെ ശക്തി പ്രധാനം പുരുഷൻ എന്നിവയാൽ ഈ ലോകത്ത് വ്യാപിച്ചിരിക്കുന്നു; എങ്ങനെ ഒരു വൃക്ഷം വേരും തണ്ടും ശാഖകളും എന്നിവയാൽ പൂർണ്ണമാകുന്നു.
ആദ്യബീജാത് പ്രഭവതി ബീജാന്യ് അന്യാനി വൈ തതഃ പ്രഭവന്തി തതസ് തേഭ്യോ ഭവന്ത്യ് അന്യേ പരേ ദ്രുമാഃ
ആദിബീജത്തിൽ നിന്ന് മറ്റു വിത്തുകൾ ഉത്ഭവിക്കുന്നു, അവയിൽ നിന്ന് മറ്റുള്ളവയും; അങ്ങനെ അവയിൽ നിന്ന് മറ്റൊരു വൃക്ഷങ്ങൾ ജനിക്കുന്നു.
തേ ഽപി തല്ലക്ഷണദ്രവ്യകാരണാനുഗതാ ദ്വിജാഃ ഏവമ് അവ്യാകൃതാത് പൂര്വം ജായന്തേ മഹദാദയഃ
അവയും അതിന്റെ ലക്ഷണവും ദ്രവ്യവും കാരണവും അനുഗമിക്കുന്നു, ദ്വിജന്മാരേ; അപ്രകൃതിയിൽ നിന്ന് ആദ്യം മഹത്തും മറ്റും ജനിക്കുന്നു.
വിശേഷാന്താസ് തതസ് തേഭ്യഃ സംഭവന്തി സുരാദയഃ തേഭ്യശ് ച പുത്രാസ് തേഷാം തു പുത്രാണാം പരമേ സുതാഃ
അവയിൽ നിന്ന് വ്യത്യസ്തതകൾ ഉത്ഭവിക്കുന്നു, അവയിൽ നിന്ന് ദേവന്മാരും മറ്റുള്ളവരും; അവരിൽ നിന്ന് അവരുടെ പുത്രന്മാർ, പുത്രന്മാരിൽ നിന്ന് ഉന്നത പുത്രന്മാർ ജനിക്കുന്നു.
ബീജാദ് വൃക്ഷപ്രരോഹേണ യഥാ നാപചയസ് തരോഃ ഭൂതാനാം ഭൂതസര്ഗേണ നൈവാസ്ത്യ് അപചയസ് തഥാ
വിത്തിൽ നിന്ന് വൃക്ഷം വളരുമ്പോൾ എങ്ങനെ വൃക്ഷത്തിന് കുറവ് വരില്ല, അതുപോലെ ഭൂതങ്ങളുടെ സൃഷ്ടിയിൽ കുറവ് ഉണ്ടാകുന്നില്ല.
സംനിധാനാദ് യഥാകാശകാലാദ്യാഃ കാരണം തരോഃ തഥൈവാപരിണാമേന വിശ്വസ്യ ഭഗവാന് ഹരിഃ
ഏതുപോലെ ആകാശം, കാലം മുതലായവ വൃക്ഷത്തിന് കാരണമായി അടുത്ത് നിലകൊള്ളുന്നു, അതുപോലെ ഭഗവാൻ ഹരിയും പരിവർത്തനത്തിലൂടെ വിശ്വത്തെ നിലനിർത്തുന്നു.
വ്രീഹിബീജേ യഥാ മൂലം നാലം പത്ത്രാങ്കുരൌ തഥാ കാണ്ഡകോഷാസ് തഥാ പുഷ്പം ക്ഷീരം തദ്വച് ച തണ്ഡുലഃ
ഏതുപോലെ അരിയുടെ വിത്തിൽ നിന്ന് വേരും തണ്ടും ഇലയും മുളയും ഉത്ഭവിക്കുന്നു, അതുപോലെ തന്നെ കുരു, പുറം, പൂവ്, പാൽ, അരി എന്നിവയും ഉത്ഭവിക്കുന്നു.
തുഷാഃ കണാശ് ച സന്തോ വൈ യാന്ത്യ് ആവിര്ഭാവമ് ആത്മനഃ പ്രരോഹഹേതുസാമഗ്ര്യമ് ആസാദ്യ മുനിസത്തമാഃ
പുറവും കുരുവും സ്വയം ഉദയം ചെയ്യുന്നു, മുനിശ്രേഷ്ഠന്മാരേ, വളർച്ചയ്ക്ക് വേണ്ടിയുള്ള കാരണങ്ങൾ ലഭിച്ചപ്പോൾ.
തഥാ കര്മസ്വ് അനേകേഷു ദേവാദ്യാസ് തനവഃ സ്ഥിതാഃ വിഷ്ണുശക്തിം സമാസാദ്യ പ്രരോഹമ് ഉപയാന്തി വൈ
അങ്ങനെ തന്നെ, അനേകം കർമ്മങ്ങളിൽ ദേവന്മാരുടേയും മറ്റുള്ളവരുടേയും ശരീരങ്ങൾ നിലനിൽക്കുന്നു; വിഷ്ണുവിന്റെ ശക്തി ലഭിച്ചപ്പോൾ അവ വളർച്ചയിലേക്ക് കടക്കുന്നു.
സ ച വിഷ്ണുഃ പരം ബ്രഹ്മ യതഃ സര്വമ് ഇദം ജഗത് ജഗച് ച യോ യത്ര ചേദം യസ്മിന് വിലയമ് ഏഷ്യതി
ആ വിഷ്ണുവാണ് പരബ്രഹ്മം; ഈ മുഴുവൻ ലോകം അവനിൽ നിന്നാണ് ഉത്ഭവിക്കുന്നത്, ഈ ലോകം ഒടുവിൽ അവനിൽ തന്നെ ലയിക്കും.
തദ് ബ്രഹ്മ പരമം ധാമ സദസത് പരമം പദമ് യസ്യ സര്വമ് അഭേദേന ജഗദ് ഏതച് ചരാചരമ്
അത് തന്നെയാണ് പരമമായ ബ്രഹ്മം, സകലത്തിനുമപ്പുറം നിലകൊള്ളുന്ന പരമപദം. അതിന്റെ ഏകത്വത്താൽ ഈ മുഴുവൻ ലോകം—ചലനമുള്ളതും ചലനമില്ലാത്തതും—ഉണ്ട്.
സ ഏവ മൂലപ്രകൃതിര് വ്യക്തരൂപീ ജഗച് ച സഃ തസ്മിന്ന് ഏവ ലയം സര്വം യാതി തത്ര ച തിഷ്ഠതി
അവനാണ് മൂലപ്രകൃതി, അവനാണ് പ്രകടമായ രൂപം, അവനാണ് ഈ ലോകം. എല്ലാം ഒടുവിൽ അവനിൽ ലയിക്കുന്നു; എല്ലാം അവനിൽ തന്നെ നിലനിൽക്കുന്നു.
കര്താ ക്രിയാണാം സ ച ഇജ്യതേ ക്രതുഃ സ ഏവ തത്കര്മഫലം ച തസ്യ യത് യുഗാദി യസ്മാച് ച ഭവേദ് അശേഷതോ ഹരേര് ന കിംചിദ് വ്യതിരിക്തമ് അസ്തി തത്
അവനാണ് എല്ലാ പ്രവൃത്തികളുടെ കര്ത്താവ്, അവനെയാണ് യജ്ഞമായി ആരാധിക്കുന്നത്, അവനാണ് ആ കര്മ്മഫലവും. യുക്തിയുടെ ആരംഭം അവനിൽ നിന്നാണ്; ഹരിയെ വിട്ട് ഒന്നും തന്നെ വേറെയില്ല.
താരാമയം ഭഗവതഃ ശിശുമാരാകൃതി പ്രഭോഃ ദിവി രൂപം ഹരേര് യത് തു തസ്യ പുച്ഛേ സ്ഥിതോ ധ്രുവഃ
നക്ഷത്രങ്ങൾകൊണ്ട് രൂപംകൊണ്ടിരിക്കുന്ന ഭഗവാന്റെ ആകാശത്തിലെ ആ രൂപം ശിശുമാരത്തിന്റെ രൂപമാണ്; അതിന്റെ വാലിലാണ് ധ്രുവൻ നിലകൊള്ളുന്നത്.
സഏഷ ഭ്രമന് ഭ്രാമയതി ചന്ദ്രാദിത്യാദികാന് ഗ്രഹാന് ഭ്രമന്തമ് അനു തം യാന്തി നക്ഷത്രാണി ച ചക്രവത്
അവൻ തന്നെ ചുറ്റി ചുറ്റി ചന്ദ്രനും സൂര്യനും തുടങ്ങിയ ഗ്രഹങ്ങളെ ചലിപ്പിക്കുന്നു; അവന്റെ പിന്നാലെ നക്ഷത്രങ്ങൾ ചക്രത്തിലെ അരകളെപ്പോലെ സഞ്ചരിക്കുന്നു.
സൂര്യാചന്ദ്രമസൌ താരാ നക്ഷത്രാണി ഗ്രഹൈഃ സഹ വാതാനീകമയൈര് ബന്ധൈര് ധ്രുവേ ബദ്ധാനി താനി വൈ
സൂര്യനും ചന്ദ്രനും നക്ഷത്രങ്ങളും ഗ്രഹങ്ങളും, വായുവിന്റെ ബന്ധങ്ങളാൽ ധ്രുവനോട് ബന്ധിപ്പിക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു.
ശിശുമാരാകൃതി പ്രോക്തം യദ് രൂപം ജ്യോതിഷാം ദിവി നാരായണഃ പരം ധാമ തസ്യാധാരഃ സ്വയം ഹൃദി
ദിവിയിൽ പ്രകാശങ്ങളായ നക്ഷത്രങ്ങളുടെ ശിശുമാരരൂപം നാരായണന്റെ പരമധാമമാണ്; അതിന്റെ ആധാരം അവൻ തന്നെ ഹൃദയത്തിൽ നിലകൊള്ളുന്നു.
ഉത്താനപാദതനയസ് തമ് ആരാധ്യ പ്രജാപതിമ് സ താരാശിശുമാരസ്യ ധ്രുവഃ പുച്ഛേ വ്യവസ്ഥിതഃ
ഉത്താനപാദന്റെ മകനായ ധ്രുവൻ പ്രജാപതിയെ ആരാധിച്ചു; അവൻ തന്നെയാണ് നക്ഷത്രശിശുമാരത്തിന്റെ വാലിൽ സ്ഥിരമായി നിലകൊള്ളുന്നത്.
ആധാരഃ ശിശുമാരസ്യ സര്വാധ്യക്ഷോ ജനാര്ദനഃ ധ്രുവസ്യ ശിശുമാരശ് ച ധ്രുവേ ഭാനുര് വ്യവസ്ഥിതഃ
ശിശുമാരത്തിന്റെ ആധാരവും എല്ലാറ്റിനും മേലധികാരിയും ജനാർദ്ദനനാണ്; ധ്രുവന്റെ ആധാരമാണ് ശിശുമാരം, ധ്രുവനിൽ സൂര്യൻ നിലകൊള്ളുന്നു.
തദ് ആധാരം ജഗച് ചേദം സദേവാസുരമാനുഷമ് യേന വിപ്രാ വിധാനേന തന് മേ ശൃണുത സാംപ്രതമ്
അവന്റെ ആധാരത്താൽ തന്നെയാണ് ദേവന്മാരും അസുരന്മാരും മനുഷ്യരും ഉൾപ്പെടുന്ന ഈ ലോകം നിലനിൽക്കുന്നത്. മഹർഷികളേ, അതെങ്ങനെ എന്നത് ഇപ്പോൾ ഞാൻ നിങ്ങളോട് പറയുന്നു.
വിവസ്വാന് അഷ്ടഭിര് മാസൈര് ഗ്രസത്യ് അപോ രസാത്മികാഃ വര്ഷത്യ് അമ്ബു തതശ് ചാന്നമ് അന്നാദമ് അഖിലം ജഗത്
വിവസ്വാൻ എട്ടുമാസത്തിനകം രസമുള്ള വെള്ളം ആഗിരണം ചെയ്യുന്നു; അതിനുശേഷം മഴവർഷിപ്പിക്കുന്നു, അതിൽ നിന്ന് അന്നം ഉണ്ടാകുന്നു, ആ അന്നംകൊണ്ടാണ് ലോകം നിലനിൽക്കുന്നത്.
വിവസ്വാന് അംശുഭിസ് തീക്ഷ്ണൈര് ആദായ ജഗതോ ജലമ് സോമം പുഷ്യത്യ് അഥേന്ദുശ് ച വായുനാഡീമയൈര് ദിവി
വിവസ്വാൻ തന്റെ കഠിനമായ കിരണങ്ങൾകൊണ്ട് ലോകത്തിലെ വെള്ളം ആഗിരണം ചെയ്യുന്നു; പിന്നെ സോമൻ അതിനെ പോഷിപ്പിക്കുന്നു, ചന്ദ്രൻ വായുവിന്റെ നാളികളിലൂടെ ആകാശത്ത് അതിനെ വിതരണം ചെയ്യുന്നു.