യദാ തു ഗുണജാലം തത് പ്രാകൃതം വിജുഗുപ്സതേ പശ്യതേ ച പരം പശ്യംസ് തദാ പശ്യന് നു സംസൃജേത്
പക്ഷേ, പ്രകൃതിയിൽ നിന്നുള്ള ആ ഗുണങ്ങളുടെ വല അവൻ ഉപേക്ഷിച്ച് പരമത്തിനെ കാണുമ്പോൾ, അങ്ങനെ കാണുമ്പോൾ, പിന്നെയും ബന്ധത്തിൽ അകപ്പെടുമോ?
കിം മയാ കൃതമ് ഏതാവദ് യോ ഽഹം കാലനിമജ്ജനഃ യഥാ മത്സ്യോ ഹ്യ് അഭിജ്ഞാനാദ് അനുവര്തിതവാഞ് ജലമ്
കാലത്തിന്റെ ഒഴുക്കിൽ മുങ്ങിയ ഞാൻ എന്താണ് ചെയ്തതെന്ന് അറിയുന്നില്ല; മീൻ വെള്ളം അറിയുന്നതുപോലെ തന്നെ അതിനെ പിന്തുടരുന്നു.
അഹമ് ഏവ ഹി സംമോഹാദ് അന്യമ് അന്യം ജനാജ് ജനമ് മത്സ്യോ യഥോദകജ്ഞാനാദ് അനുവര്തിതവാന് ഇഹ
അങ്ങനെ തന്നെ, ഞാൻ മോഹത്തിൽ ഒരാളിനെക്കൊണ്ട് മറ്റൊരാളെ, ഒരുവനെക്കൊണ്ട് മറ്റൊരുവനെ പിന്തുടരുകയായിരുന്നു, മീൻ വെള്ളം തിരിച്ചറിയുന്നതുപോലെ.
മത്സ്യോ ഽന്യത്വമ് അഥാജ്ഞാനാദ് ഉദകാന് നാഭിമന്യതേ ആത്മാനം തദ് അവജ്ഞാനാദ് അന്യം ചൈവ ന വേദ്മ്യ് അഹമ്
അജ്ഞാനത്തിൽ, മീൻ മറ്റൊരു വെള്ളം വേറെയെന്ന് കരുതുന്നില്ല; അങ്ങനെ തന്നെ, അജ്ഞാനത്തിൽ ഞാൻ തന്നെയും മറ്റുള്ളവരെയും തിരിച്ചറിയുന്നില്ല.
മമാസ്തു ധിക് കുബുദ്ധസ്യ യോ ഽഹം മഗ്ന ഇമം പുനഃ അനുവര്തിതവാന് മോഹാദ് അന്യമ് അന്യം ജനാജ് ജനമ്
മോഹത്തിൽ മുങ്ങി, തെറ്റായ മനസ്സോടെ, ഒരാളെക്കൊണ്ട് മറ്റൊരാളെ വീണ്ടും വീണ്ടും പിന്തുടർന്ന എന്നെ ശപിക്കട്ടെ.
അയമ് അനുഭവേദ് ബന്ധുര് അനേന സഹ മേ ക്ഷയമ് സാമ്യമ് ഏകത്വതാം യാതോ യാദൃശസ് താദൃശസ് ത്വ് അഹമ്
ഈ സുഖദുഃഖസഹചാരി എന്നോടൊപ്പം നശിക്കുന്നു; ഒരുപോലും ഐക്യവും പ്രാപിച്ചപ്പോൾ, അവൻ എങ്ങനെയോ ഞാൻ അങ്ങനെയാണ്.
തുല്യതാമ് ഇഹ പശ്യാമി സദൃശോ ഽഹമ് അനേന വൈ അയം ഹി വിമലോ വ്യക്തമ് അഹമ് ഈദൃശകസ് തദാ
ഇവിടെ ഞാൻ സമത്വം കാണുന്നു; ഞാൻ അവനുപോലെയാണ്. അവൻ നിർമലൻ എന്ന് വ്യക്തമാണ്; ഞാൻ അങ്ങനെയാണെന്നും അറിയുന്നു.
യോ ഽഹമ് അജ്ഞാനസംമോഹാദ് അജ്ഞയാ സംപ്രവൃത്തവാന് സംസര്ഗാദ് അതിസംസര്ഗാത് സ്ഥിതഃ കാലമ് ഇമം ത്വ് അഹമ്
അജ്ഞാനത്തിലും മോഹത്തിലും ഞാൻ അജ്ഞാനമായി പെരുമാറി; ബന്ധവും അതിരുകടന്ന ബന്ധവും കൊണ്ടു ഞാൻ ഈ അവസ്ഥയിൽ തുടരുകയാണ്.
സോ ഽഹമ് ഏവം വശീഭൂതഃ കാലമ് ഏതം ന ബുദ്ധവാന് ഉത്തമാധമമധ്യാനാം താമ് അഹം കഥമ് ആവസേ
ഇങ്ങനെ അടിമയാകുമ്പോൾ, ഈ കാലം കടന്നുപോകുന്നത് ഞാൻ മനസ്സിലാക്കിയില്ല. ഉത്തമൻ, അധമൻ, മധ്യസ്ഥൻ എന്നിങ്ങനെയുള്ള അവസ്ഥകളിൽ നിന്ന് എങ്ങനെ രക്ഷപ്പെടാം?
സമാനമായയാ ചേഹ സഹവാസമ് അഹം കഥമ് ഗച്ഛാമ്യ് അബുദ്ധഭാവത്വാദ് ഇഹേദാനീം സ്ഥിരോ ഭവ
സമമായ മായയാൽ, അറിവില്ലാതെ ഞാൻ ഇവിടെ സഹവാസം തുടരുന്നത് എങ്ങനെ? ഇനി ഇവിടെ സ്ഥിരതയോടെ നിലകൊള്ളണം.
സഹവാസം ന യാസ്യാമി കാലമ് ഏതം വിവഞ്ചനാത് വഞ്ചിതോ ഹ്യ് അനയാ യദ് ധി നിര്വികാരോ വികാരയാ
ഇനി ഞാൻ ഈ കാലം സഹവാസം തുടരില്ല; കാരണം അവൾ എന്നെ വഞ്ചിച്ചിരിക്കുന്നു — മാറ്റമില്ലാത്തവൾ മാറുന്നതുപോലെ എന്നെ വഞ്ചിച്ചു.
ന തത് തദപരാദ്ധം സ്യാദ് അപരാധോ ഹ്യ് അയം മമ യോ ഽഹമ് അത്രാഭവം സക്തഃ പരാങ്മുഖമ് ഉപസ്ഥിതഃ
അത് മറ്റൊരാളുടെ തെറ്റല്ല; ഈ തെറ്റ് എന്റെതാണ്, ഞാൻ ഇവിടെ ആസക്തനായി പരമത്തിനെ ഉപേക്ഷിച്ചതു കൊണ്ടാണ്.
തതോ ഽസ്മിന് ബഹുരൂപോ ഽഥ സ്ഥിതോ മൂര്തിര് അമൂര്തിമാന് അമൂര്തിശ് ചാപ്യ് അമൂര്താത്മാ മമത്വേന പ്രധര്ഷിതഃ
ഇതിൽ, അനേകം രൂപങ്ങൾ ഉള്ളവൻ, രൂപമില്ലാത്തവനും, രൂപം ഉള്ളതുപോലെയും, രൂപമില്ലാത്ത സ്വഭാവമുള്ളവനും, 'എനിക്ക് എന്ന' ഭാവം മൂലം കീഴടക്കപ്പെടുന്നു.
പ്രകൃത്യാ ച തയാ തേന താസു താസ്വ് ഇഹ യോനിഷു നിര്മമസ്യ മമത്വേന വികൃതം താസു താസു ച
അവൻ സ്വഭാവം കൊണ്ടും അതിലൂടെ, ഈ വിവിധ ജനനങ്ങളിൽ, യഥാർത്ഥത്തിൽ സ്വന്തമെന്നു കരുതാത്തവനായിട്ടും, ഓരോ ജനനത്തിലും 'എനിക്ക്' എന്ന ഭാവം കൊണ്ടു മാറ്റം വരുന്നു.
യോനിഷു വര്തമാനേന നഷ്ടസംജ്ഞേന ചേതസാ സമതാ ന മയാ കാചിദ് അഹംകാരേ കൃതാ മയാ
ജനനങ്ങളിൽ വസിക്കുന്നതും, ബോധം നഷ്ടപ്പെട്ട മനസ്സോടെ, അഹങ്കാരത്തിൽ ഞാൻ ഒരിക്കലും സമത്വം സൃഷ്ടിച്ചിട്ടില്ല; അതു ഞാൻ സ്ഥാപിച്ചുമില്ല.
ആത്മാനം ബഹുധാ കൃത്വാ സോ ഽയം ഭൂയോ യുനക്തി മാമ് ഇദാനീമ് അവബുദ്ധോ ഽസ്മി നിര്മമോ നിരഹംകൃതഃ
സ്വയം അനേകം രൂപങ്ങൾ എടുത്ത്, വീണ്ടും എന്നെ ഒന്നിപ്പിക്കുന്നു; ഇപ്പോൾ ഞാൻ ഉണരുന്നു—സ്വന്തമെന്ന ഭാവവും അഹങ്കാരവും ഇല്ലാതെ.
മമത്വം മനസാ നിത്യമ് അഹംകാരകൃതാത്മകമ് അപലഗ്നാമ് ഇമാം ഹിത്വാ സംശ്രയിഷ്യേ നിരാമയമ്
എപ്പോഴും മനസ്സിൽ പതിഞ്ഞ് അഹങ്കാരത്തിൽ നിന്നുള്ള ഈ 'എനിക്ക്' എന്ന ഭാവം ഞാൻ ഉപേക്ഷിക്കും; രോഗരഹിതമായ അവസ്ഥയിൽ ഞാൻ ആശ്രയം തേടും.
അനേന സാമ്യം യാസ്യാമി നാനയാഹമ് അചേതസാ ക്ഷേമം മമ സഹാനേന നൈവൈകമ് അനയാ സഹ
ഈ നിലയോടെ ഞാൻ സമത്വം നേടും, ആ അവബോധം ഇല്ലാത്തതോടെ അല്ല; എന്റെ ക്ഷേമം ഇതോടാണ്, അതിനാൽ മാത്രം ഒരിക്കലും അല്ല.
ഏവം പരമസംബോധാത് പഞ്ചവിംശോ ഽനുബുദ്ധവാന് അക്ഷരത്വം നിഗച്ഛതി ത്യക്ത്വാ ക്ഷരമ് അനാമയമ്
ഇങ്ങനെ പരമബോധം കൊണ്ടു, ഇരുപത്തിയഞ്ചാമത്തെ തത്വം, നശ്വരമായത് ഉപേക്ഷിച്ച്, അക്ഷരമായ രോഗരഹിതാവസ്ഥയിൽ എത്തുന്നു.
അവ്യക്തം വ്യക്തധര്മാണം സഗുണം നിര്ഗുണം തഥാ നിര്ഗുണം പ്രഥമം ദൃഷ്ട്വാ താദൃഗ് ഭവതി മൈഥില
അപ്രകൃതമായത്, പ്രകടമായ ഗുണങ്ങൾ ഉള്ളതും, ഗുണങ്ങളോടെയും ഗുണരഹിതമായതുമായതും, ആദ്യം ഗുണരഹിതം കണ്ടാൽ അങ്ങനെ തന്നെ ആകുന്നു, മൈഥില.
അക്ഷരക്ഷരയോര് ഏതദ് ഉക്തം തവ നിദര്ശനമ് മയേഹ ജ്ഞാനസംപന്നം യഥാ ശ്രുതിനിദര്ശനാത്
അക്ഷരവും നശ്വരവുമായതിനെ കുറിച്ച്, ഞാൻ ഇവിടെ ജ്ഞാനത്തോടെ, ശാസ്ത്രത്തിൽ കാണുന്ന ഉദാഹരണമായി നിന്നോട് പറഞ്ഞു.
നിഃസംദിഗ്ധം ച സൂക്ഷ്മം ച വിശുദ്ധം വിമലം തഥാ പ്രവക്ഷ്യാമി തു തേ ഭൂയസ് തന് നിബോധ യഥാശ്രുതമ്
സന്ദേഹമില്ലാത്തതും സൂക്ഷ്മവും വിശുദ്ധവും മങ്ങലില്ലാത്തതുമായത് ഞാൻ വീണ്ടും വ്യക്തമാക്കി പറയും; അതു നീ കേൾക്കുക.
സാംഖ്യയോഗോ മയാ പ്രോക്തഃ ശാസ്ത്രദ്വയനിദര്ശനാത് യദ് ഏവ സാംഖ്യശാസ്ത്രോക്തം യോഗദര്ശനമ് ഏവ തത്
സാംഖ്യയോഗം ഞാൻ രണ്ടു ശാസ്ത്രങ്ങൾ കാണിച്ച് പഠിപ്പിച്ചു; സാംഖ്യശാസ്ത്രത്തിൽ പറഞ്ഞതെന്തും യോഗദർശനത്തിൽ തന്നെയാണ്.
പ്രബോധനപരം ജ്ഞാനം സാംഖ്യാനാമ് അവനീപതേ വിസ്പഷ്ടം പ്രോച്യതേ തത്ര ശിഷ്യാണാം ഹിതകാമ്യയാ
പ്രബോധനത്തിലേക്കുള്ള ജ്ഞാനം, രാജാവേ, ശിഷ്യന്മാരുടെ ഹിതത്തിനായി അവിടെ വ്യക്തമായി പറയുന്നു; അതാണ് സാംഖ്യരുടെ ലക്ഷ്യം.
ബൃഹച് ചൈവമ് ഇദം ശാസ്ത്രമ് ഇത്യ് ആഹുര് വിദുഷോ ജനാഃ അസ്മിംശ് ച ശാസ്ത്രേ യോഗാനാം പുനര്ഭവപുരഃസരമ്
ഇങ്ങനെ ഈ ശാസ്ത്രം 'വലിയത്' എന്ന് പണ്ഡിതർ പറയുന്നു; ഈ ഗ്രന്ഥത്തിൽ യോഗങ്ങളുടെ ക്രമം വീണ്ടും വിശദീകരിച്ചിരിക്കുന്നു.
പഞ്ചവിംശാത് പരം തത്ത്വം പഠ്യതേ ച നരാധിപ സാംഖ്യാനാം തു പരം തത്ത്വം യഥാവദ് അനുവര്ണിതമ്
ഇരുപത്തിയഞ്ചിനപ്പുറം പരമതത്വം പഠിപ്പിക്കുന്നു, മനുഷ്യാധിപനേ; സാംഖ്യരുടെ പരമസത്യം യഥാവിധി വിവരിച്ചിട്ടുണ്ട്.
ബുദ്ധമ് അപ്രതിബുദ്ധം ച ബുധ്യമാനം ച തത്ത്വതഃ ബുധ്യമാനം ച ബുദ്ധത്വം പ്രാഹുര് യോഗനിദര്ശനമ്
ബോധം പ്രാപിച്ചതും, ബോധം പ്രാപിക്കാത്തതും, യഥാർത്ഥത്തിൽ ബോധം പ്രാപിക്കുന്നതും—ബോധം പ്രാപിക്കുന്നത് 'ബോധം' എന്നാണ് യോഗദർശനം പറയുന്നത്.
അപ്രബുദ്ധമ് അഥാവ്യക്തമ് ഇമം ഗുണനിധിം സദാ ഗുണാനാം ധാര്യതാം തത്ത്വം സൃജത്യ് ആക്ഷിപതേ തഥാ
ബോധം പ്രാപിക്കാത്തതും, അപ്രകൃതമായതുമായ ഈ ഗുണങ്ങളുടെ നിധി, എപ്പോഴും ഗുണങ്ങളുടെ തത്വം നിലനിർത്തുന്നു, സൃഷ്ടിക്കുന്നു, പിന്നെയും പിൻവലിക്കുന്നു.
അജോ ഹി ക്രീഡയാ ഭൂപ വിക്രിയാം പ്രാപ്ത ഇത്യ് ഉത ആത്മാനം ബഹുധാ കൃത്വാ നാനേവ പ്രതിചക്ഷതേ
ജനിച്ചിട്ടില്ലാത്തവൻ, രാജാവേ, കളിക്കളിയായി മാറ്റം വരുന്നു എന്ന് പറയുന്നു; സ്വയം അനേകം രൂപങ്ങൾ എടുത്ത്, പലരായിട്ടാണ് വിവരിക്കുന്നത്.
ഏതദ് ഏവം വികുര്വാണോ ബുധ്യമാനോ ന ബുധ്യതേ ഗുണാന് ആചരതേ ഹ്യ് ഏഷ സൃജത്യ് ആക്ഷിപതേ തഥാ
ഇങ്ങനെ പ്രവർത്തിക്കുമ്പോൾ, ബോധം പ്രാപിച്ചിട്ടും ബോധം പ്രാപിക്കാത്തവനാണ്; ഗുണങ്ങളിൽ പ്രവർത്തിക്കുന്നു, സൃഷ്ടിക്കുന്നു, പിന്നെയും പിൻവലിക്കുന്നു.