ദ്രവ്യാദ് ദ്രവ്യസ്യ നിര്വൃത്തിര് ഇന്ദ്രിയാദ് ഇന്ദ്രിയം തഥാ ദേഹാദ് ദേഹമ് അവാപ്നോതി ബീജാദ് ബീജം തഥൈവ ച
ദ്രവ്യത്തിൽ നിന്ന് ദ്രവ്യം ഉത്ഭവിക്കുന്നു; ഇന്ദ്രിയത്തിൽ നിന്ന് ഇന്ദ്രിയം. ശരീരത്തിൽ നിന്ന് ശരീരം, വിത്തിൽ നിന്ന് വിത്ത് — ഇതുപോലെയാണ്.
നിരിന്ദ്രിയസ്യ ബീജസ്യ നിര്ദ്രവ്യസ്യാപി ദേഹിനഃ കഥം ഗുണാ ഭവിഷ്യന്തി നിര്ഗുണത്വാന് മഹാത്മനഃ
ഇന്ദ്രിയങ്ങളില്ലാത്തവനും, രൂപമില്ലാത്തവനും എങ്ങനെ ഗുണങ്ങൾ ഉണ്ടാകാം? ഗുണങ്ങൾ ഇല്ലാത്തതിനാൽ, മഹാത്മാവേ, അവ ഉണ്ടാകില്ല.
ഗുണാ ഗുണേഷു ജായന്തേ തത്രൈവ വിരമന്തി ച ഏവം ഗുണാഃ പ്രകൃതിജാ ജായന്തേ ന ച യാന്തി ച
ഗുണങ്ങൾ ഗുണങ്ങളിൽ നിന്നാണ് ജനിക്കുന്നത്, അവിടെയാണ് അവ നിലയ്ക്കുന്നതും. പ്രകൃതിയിൽ നിന്നുള്ള ഗുണങ്ങൾ ജനിച്ച് അങ്ങേയറ്റം അപ്രത്യക്ഷമാകുന്നു.
ത്വങ് മാംസം രുധിരം മേദഃ പിത്തം മജ്ജാസ്ഥി സ്നായു ച അഷ്ടൌ താന്യ് അഥ ശുക്രേണ ജാനീഹി പ്രാകൃതേന വൈ
ത്വക്ക്, മാംസം, രക്തം, മേദസ്, പിത്തം, മജ്ജ, അസ്ഥി, സ്നായു — ഈ എട്ട്, പ്രകൃതിദത്തമായ വിത്തിൽ നിന്നാണ് ഉത്ഭവിക്കുന്നത് എന്ന് അറിഞ്ഞിരിക്കണം.
പുമാംശ് ചൈവാപുമാംശ് ചൈവ സ്ത്രീലിങ്ഗം പ്രാകൃതം സ്മൃതമ് വായുര് ഏഷ പുമാംശ് ചൈവ രസ ഇത്യ് അഭിധീയതേ
പുരുഷനും, അപുരുഷനും, സ്ത്രീലിംഗവും പ്രകൃതിദത്തമായ രൂപങ്ങൾ എന്നാണ് പറയുന്നത്. ഈ വായു പുരുഷൻ ആണെന്നും, രസം അങ്ങനെ തന്നെയാണെന്നും പറയുന്നു.
അലിങ്ഗാ പ്രകൃതിര് ലിങ്ഗൈര് ഉപലഭ്യതി സാത്മജൈഃ യഥാ പുഷ്പഫലൈര് നിത്യം മൂര്തം ചാമൂര്തയസ് തഥാ
രൂപമില്ലാത്ത പ്രകൃതിയെ അതിന്റെ ലക്ഷണങ്ങളിലൂടെ തിരിച്ചറിയാം; പൂവും പഴവും പോലെ, രൂപംകൊണ്ടാണ് രൂപമില്ലാത്തത് അറിയപ്പെടുന്നത്.
ഏവമ് അപ്യ് അനുമാനേന സ ലിങ്ഗമ് ഉപലഭ്യതേ പഞ്ചവിംശതികസ് താത ലിങ്ഗേഷു നിയതാത്മകഃ
ഇതുപോലെ തന്നെ, അനുമാനത്തിലൂടെ അതിന്റെ ലക്ഷണം അറിയാം; ഇരുപത്തഞ്ച് ഘടകങ്ങളടങ്ങിയ ആത്മാവ് ഈ ലക്ഷണങ്ങളിൽ നിലകൊള്ളുന്നു, പ്രിയനായവനേ.
അനാദിനിധനോ ഽനന്തഃ സര്വദര്ശനകേവലഃ കേവലം ത്വ് അഭിമാനിത്വാദ് ഗുണേഷു ഗുണ ഉച്യതേ
ആദിയില്ലാത്തതും അന്തമില്ലാത്തതും അനന്തവുമായവൻ, എല്ലാം കാണുന്നവൻ, ശുദ്ധമായ ദർശനമായവൻ — ഗുണങ്ങളിൽ അഹങ്കാരം കൊണ്ടാണ് അവനെ ഗുണവാൻ എന്ന് വിളിക്കുന്നത്.
ഗുണാ ഗുണവതഃ സന്തി നിര്ഗുണസ്യ കുതോ ഗുണാഃ തസ്മാദ് ഏവം വിജാനന്തി യേ ജനാ ഗുണദര്ശിനഃ
ഗുണങ്ങൾ ഗുണമുള്ളവനിൽ മാത്രമേ ഉണ്ടാകൂ; ഗുണമില്ലാത്തവനിൽ എങ്ങനെ ഗുണങ്ങൾ ഉണ്ടാകാം? അതുകൊണ്ട്, ഗുണങ്ങളെ കാണുന്നവർ ഇങ്ങനെ തന്നെ മനസ്സിലാക്കണം.
യദാ ത്വ് ഏഷ ഗുണാന് ഏതാന് പ്രാകൃതാന് അഭിമന്യതേ തദാ സ ഗുണവാന് ഏവ ഗുണഭേദാന് പ്രപശ്യതി
പ്രകൃതിദത്തമായ ഈ ഗുണങ്ങളെ അവൻ സ്വന്തമെന്ന് കരുതുമ്പോൾ, അപ്പോൾ അവൻ ഗുണവാനായി ഗുണങ്ങളുടെ വ്യത്യാസങ്ങൾ കാണുന്നു.
യത് തദ് ബുദ്ധേഃ പരം പ്രാഹുഃ സാംഖ്യയോഗം ച സര്വശഃ ബുധ്യമാനം മഹാപ്രാജ്ഞാഃ പ്രബുദ്ധപരിവര്ജനാത്
ബുദ്ധിക്ക് അതീതമായത്, സംഖ്യയും യോഗവും മുഴുവനായും, മഹാപണ്ഡിതന്മാർ അവബോധം വിട്ടുകൊണ്ടാണ് അതിനെ യഥാർത്ഥത്തിൽ അറിയേണ്ടതെന്ന് പറയുന്നു.
അപ്രബുദ്ധം യഥാ വ്യക്തം സ്വഗുണൈഃ പ്രാഹുര് ഈശ്വരമ് നിര്ഗുണം ചേശ്വരം നിത്യമ് അധിഷ്ഠാതാരമ് ഏവ ച
പ്രബുദ്ധമല്ലാത്ത പ്രകടം സ്വഗുണങ്ങൾകൊണ്ടാണ് ഈശ്വരനെന്ന് പറയുന്നത്; അതുപോലെ തന്നെ, ഈശ്വരൻ എല്ലായ്പ്പോഴും ഗുണരഹിതനാണ്, യഥാർത്ഥ ഭരണാധികാരിയാണ്.
പ്രകൃതേശ് ച ഗുണാനാം ച പഞ്ചവിംശതികം ബുധാഃ സാംഖ്യയോഗേ ച കുശലാ ബുധ്യന്തേ പരമൈഷിണഃ
സാംഖ്യയോഗത്തിൽ നിപുണരായ ജ്ഞാനികൾ പ്രകൃതിയുടെയും അതിന്റെ ഗുണങ്ങളുടെയും ഇരുപത്തഞ്ച് തത്ത്വങ്ങൾ മനസ്സിലാക്കുന്നു; അവർ പരമസത്യം അന്വേഷിക്കുന്നു.
യദാ പ്രബുദ്ധമ് അവ്യക്തമ് അവസ്ഥാതനനീരവഃ ബുധ്യമാനം ന ബുധ്യന്തേ ഽവഗച്ഛന്തി സമം തദാ
അവ്യക്തം ഉണർന്നും ശാന്തമായും അചഞ്ചലമായും നിലകൊള്ളുമ്പോൾ, ഉണരുന്നവർക്കു അതിനെ ഒരുപോലെ ഗ്രഹിക്കാൻ കഴിയില്ല.
ഏതന് നിദര്ശനം സമ്യങ് ന സമ്യഗ് അനുദര്ശനമ് ബുധ്യമാനം പ്രബുധ്യന്തേ ദ്വാഭ്യാം പൃഥഗ് അരിംദമ
ഇത് ശരിയായ ഉദാഹരണമാണ്, പക്ഷേ പൂർണ്ണമായ തെളിവല്ല; ഉണരുന്നവരും പൂർണ്ണമായി ഉണർന്നവരും ഇതിനെ വ്യത്യസ്തമായി കാണുന്നു, ശത്രുനാശക.
പരസ്പരേണൈതദ് ഉക്തം ക്ഷരാക്ഷരനിദര്ശനമ് ഏകത്വമ് അക്ഷരം പ്രാഹുര് നാനാത്വം ക്ഷരമ് ഉച്യതേ
നശ്വരവും അനശ്വരവും എന്ന ഉദാഹരണമാണ് ഇതു പറയപ്പെട്ടത്; ഏകത്വം അനശ്വരമാണെന്ന് ജ്ഞാനികൾ പറയുന്നു, ഭിന്നത നശ്വരമാണെന്ന് പറയുന്നു.
പഞ്ചവിംശതിനിഷ്ഠോ ഽയം തദാ സമ്യക് പ്രചക്ഷതേ ഏകത്വദര്ശനം ചാസ്യ നാനാത്വം ചാസ്യ ദര്ശനമ്
ഇരുപത്തഞ്ച് തത്ത്വങ്ങളിൽ ഉറച്ചവൻ ശരിയായി പ്രഖ്യാപിക്കുന്നു: ഇതിന്റെ ദർശനം ഏകത്വവും, അതുപോലെ ഭിന്നതയും ആകുന്നു.
തത്ത്വവിത് തത്ത്വയോര് ഏവ പൃഥഗ് ഏതന് നിദര്ശനമ് പഞ്ചവിംശതിഭിസ് തത്ത്വം തത്ത്വമ് ആഹുര് മനീഷിണഃ
തത്ത്വം അറിയുന്നവൻ ഈ രണ്ടിന്റെയും വ്യത്യാസം കാണുന്നു; ഇരുപത്തഞ്ച് തത്ത്വങ്ങൾ മുഖേനയാണ് ജ്ഞാനികൾ അതിന്റെ സാരം അറിയുന്നതെന്ന് പറയുന്നു.
നിസ്തത്ത്വം പഞ്ചവിംശസ്യ പരമ് ആഹുര് മനീഷിണഃ വര്ജ്യസ്യ വര്ജ്യമ് ആചാരം തത്ത്വം തത്ത്വാത് സനാതനമ്
ജ്ഞാനികൾ പറയുന്നു: ഇരുപത്തഞ്ചിന്റെ പരമം യാഥാർത്ഥ്യമില്ലാത്തതാണു; ഒഴിവാക്കേണ്ടതിന്റെ ആചാരം തന്നെ ഒഴിവാക്കണം — ഇതാണ് ശാശ്വതമായ സത്യം.
നാനാത്വൈകത്വമ് ഇത്യ് ഉക്തം ത്വയൈതദ് ദ്വിജസത്തമ പശ്യതസ് തദ് ധി സംദിഗ്ധമ് ഏതയോര് വൈ നിദര്ശനമ്
നീ ഏകത്വവും ഭിന്നതയും പറഞ്ഞിരിക്കുന്നു, ദ്വിജശ്രേഷ്ഠ; പക്ഷേ, കാണുന്നവർക്കു ഈ രണ്ടിന്റെയും ഉദാഹരണം സംശയാസ്പദമാണ്.
തഥാ ബുദ്ധപ്രബുദ്ധാഭ്യാം ബുധ്യമാനസ്യ ചാനഘ സ്ഥൂലബുദ്ധ്യാ ന പശ്യാമി തത്ത്വമ് ഏതന് ന സംശയഃ
അതുപോലെ, പാപരഹിതാ, ഉണർന്നവരും ഉണരുന്നവരും ഉള്ളപ്പോൾ, ഞാൻ ഉണരുന്നവന്റെ സാരം ദൃഢബുദ്ധിയാൽ കാണുന്നില്ല — ഇതിൽ സംശയമില്ല.
അക്ഷരക്ഷരയോര് ഉക്തം ത്വയാ യദ് അപി കാരണമ് തദ് അപ്യ് അസ്ഥിരബുദ്ധിത്വാത് പ്രനഷ്ടമ് ഇവ മേ ഽനഘ
നീ പറഞ്ഞ അനശ്വര-നശ്വരങ്ങളുടെ കാരണം പോലും, പാപരഹിതാ, അസ്ഥിരമായ മനസ്സുകൊണ്ട് എനിക്ക് നഷ്ടപ്പെട്ടതുപോലെയാണ് തോന്നുന്നത്.
തദ് ഏതച് ഛ്രോതുമ് ഇച്ഛാമി നാനാത്വൈകത്വദര്ശനമ് ദ്വംദ്വം ചൈവാനിരുദ്ധം ച ബുധ്യമാനം ച തത്ത്വതഃ
അതിനാൽ, ഞാൻ കേൾക്കാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നു: ഏകത്വവും ഭിന്നതയും, ദ്വന്ദവും നിയന്ത്രണമില്ലാത്തതും, ഉണരുന്നതിന്റെ യഥാർത്ഥ സ്വഭാവവും.
വിദ്യാവിദ്യേ ച ഭഗവന്ന് അക്ഷരം ക്ഷരമ് ഏവ ച സാംഖ്യയോഗം ച കൃത്സ്നേന ബുദ്ധാബുദ്ധിം പൃഥക് പൃഥക്
ഭഗവൻ, ജ്ഞാനവും അജ്ഞാനവും, അനശ്വരവും നശ്വരവും, മുഴുവൻ സാംഖ്യയോഗവും, ഉണർന്ന ബുദ്ധിയും ഉണരാത്തതും വ്യത്യസ്തമായി പറയണം.
ഹന്ത തേ സംപ്രവക്ഷ്യാമി യദ് ഏതദ് അനുപൃച്ഛസി യോഗകൃത്യം മഹാരാജ പൃഥഗ് ഏവ ശൃണുഷ്വ മേ
ശരി, നീ ചോദിച്ച യോഗക്രിയയെ ഞാൻ വിശദമായി പറഞ്ഞുതരാം, മഹാരാജാവേ; എന്റെ വാക്കുകൾ പ്രത്യേകം ശ്രദ്ധിച്ചു കേൾക്കൂ.
യോഗകൃത്യം തു യോഗാനാം ധ്യാനമ് ഏവ പരം ബലമ് തച് ചാപി ദ്വിവിധം ധ്യാനമ് ആഹുര് വിദ്യാവിദോ ജനാഃ
യോഗങ്ങളുടെ പരമശക്തി ധ്യാനമാണ്; ജ്ഞാനികളും അജ്ഞാനികളും ധ്യാനം രണ്ടുതരമെന്ന് പറയുന്നു.
ഏകാഗ്രതാ ച മനസഃ പ്രാണായാമസ് തഥൈവ ച പ്രാണായാമസ് തു സഗുണോ നിര്ഗുണോ മാനസസ് തഥാ
മനസ്സിന്റെ ഏകാഗ്രതയും ശ്വാസനിയന്ത്രണവും അതുപോലെ; ശ്വാസനിയന്ത്രണം ഗുണമുള്ളതും ഗുണരഹിതവും മനസ്സിലൂടെയുള്ളതും ആകുന്നു.
മൂത്രോത്സര്ഗേ പുരീഷേ ച ഭോജനേ ച നരാധിപ ദ്വികാലം നോപഭുഞ്ജീത ശേഷം ഭുഞ്ജീത തത്പരഃ
രാജാവേ, മൂത്രം, മലം, ഭക്ഷണം എന്നിവയിൽ ഒരാൾ ദിവസത്തിൽ രണ്ടുതവണ ഭക്ഷിക്കരുത്; ഇതിൽ ശ്രദ്ധയുള്ളവൻ ശേഷിച്ചതേ മാത്രം കഴിക്കണം.
ഇന്ദ്രിയാണീന്ദ്രിയാര്ഥേഭ്യോ നിവര്ത്യ മനസാ മുനിഃ ദശദ്വാദശഭിര് വാപി ചതുര്വിംശാത് പരം യതഃ
മുനിവൻ, ഇന്ദ്രിയങ്ങളെ ഇന്ദ്രിയവിഷയങ്ങളിൽ നിന്ന് മനസ്സുകൊണ്ട് പിന്വലിച്ച്, പത്ത്, പന്ത്രണ്ട്, അല്ലെങ്കിൽ ഇരുപത്തുനാലു വഴികളിലോ അതിനുമപ്പുറത്തോ ആത്മനിയന്ത്രണത്തോടെ നിലകൊള്ളണം.
സ ചോദനാഭിര് മതിമാന് നാത്മാനം ചോദയേദ് അഥ തിഷ്ഠന്തമ് അജരം തം തു യത് തദ് ഉക്തം മനീഷിഭിഃ
അവൻ ബുദ്ധിമാനായി ഉണർവുകൾകൊണ്ട് തന്നെ പ്രേരിപ്പിക്കരുത്; ജ്ഞാനികൾ പറഞ്ഞ അജരമായ അവസ്ഥയിൽ അവൻ നിലകൊള്ളണം.