ധാര്യതേ ഹി ത്വയാ ഗ്രന്ഥ ഉഭയോര് വേദശാസ്ത്രയോഃ ന ച ഗ്രന്ഥസ്യ തത്ത്വജ്ഞോ യഥാതത്ത്വം നരേശ്വര
വേദവും ശാസ്ത്രവും ഇരുന്നതിലും നീ ഗ്രന്ഥം കൈവശം വയ്ക്കുന്നു; പക്ഷേ, ഗ്രന്ഥത്തിന്റെ സത്യം അറിയുന്നവൻ രാജാവിനുപോലെയല്ല.
യോ ഹി വേദേ ച ശാസ്ത്രേ ച ഗ്രന്ഥധാരണതത്പരഃ ന ച ഗ്രന്ഥാര്ഥതത്ത്വജ്ഞസ് തസ്യ തദ്ധാരണം വൃഥാ
വേദത്തിലും ശാസ്ത്രത്തിലും ഗ്രന്ഥം മനസ്സിൽ വയ്ക്കുന്നവൻ, എന്നാൽ അതിന്റെ അർത്ഥം അറിയാത്തവനാണെങ്കിൽ, അവന്റെ പഠനം വെറുതെ.
ഭാരം സ വഹതേ തസ്യ ഗ്രന്ഥസ്യാര്ഥം ന വേത്തി യഃ യസ് തു ഗ്രന്ഥാര്ഥതത്ത്വജ്ഞോ നാസ്യ ഗ്രന്ഥാഗമോ വൃഥാ
ഗ്രന്ഥത്തിന്റെ അർത്ഥം അറിയാതെ ഭാരം ചുമക്കുകയാണ് അവൻ; എന്നാൽ ഗ്രന്ഥത്തിന്റെ സത്യം അറിയുന്നവന്റെ പഠനം വെറുതെയല്ല.
ഗ്രന്ഥസ്യാര്ഥം സ പൃഷ്ടസ് തു മാദൃശോ വക്തുമ് അര്ഹതി യഥാതത്ത്വാഭിഗമനാദ് അര്ഥം തസ്യ സ വിന്ദതി
ഗ്രന്ഥത്തിന്റെ അർത്ഥം ചോദിച്ചാൽ, എന്റെപോലുള്ളവൻ പറയണം; സത്യം അറിയാൻ ശ്രമിച്ചാൽ അതിന്റെ അർത്ഥം കണ്ടെത്താം.
ന യഃ സമുത്സുകഃ കശ്ചിദ് ഗ്രന്ഥാര്ഥം സ്ഥൂലബുദ്ധിമാന് സ കഥം മന്ദവിജ്ഞാനോ ഗ്രന്ഥം വക്ഷ്യതി നിര്ണയാത്
ഗ്രന്ഥത്തിന്റെ അർത്ഥം അറിയാൻ അത്യന്തം ആഗ്രഹമുള്ളവനും, പക്ഷേ ഭാവനയില്ലാത്തവനും, എങ്ങനെ ഗ്രന്ഥത്തിന്റെ സത്യസാരമായ അർത്ഥം വ്യക്തമാക്കാൻ കഴിയും?
അജ്ഞാത്വാ ഗ്രന്ഥതത്ത്വാനി വാദം യഃ കുരുതേ നരഃ ലോഭാദ് വാപ്യ് അഥവാ ദമ്ഭാത് സ പാപീ നരകം വ്രജേത്
ഗ്രന്ഥത്തിന്റെ യഥാർത്ഥ സത്യം അറിയാതെ, സ്വാർത്ഥത്താലോ കപടത്വത്താലോ വാദത്തിൽ ഏർപ്പെടുന്നവൻ പാപി ആകുന്നു; അത്തരം ഒരാൾ നരകത്തിൽ പോകും.
നിര്ണയം ചാപി ച്ഛിദ്രാത്മാ ന തദ് വക്ഷ്യതി തത്ത്വതഃ സോ ഽപീഹാസ്യാര്ഥതത്ത്വജ്ഞോ യസ്മാന് നൈവാത്മവാന് അപി
തെറ്റായ നിര്ണയം ഉള്ളവൻ സത്യം പറയാൻ കഴിയില്ല; കാരണം, യഥാർത്ഥ അർത്ഥം അറിയാത്തവൻ ആത്മസമാധാനമുള്ളവനല്ല.
തസ്മാത് ത്വം ശൃണു രാജേന്ദ്ര യഥൈതദ് അനുദൃശ്യതേ യഥാ തത്ത്വേന സാംഖ്യേഷു യോഗേഷു ച മഹാത്മസു
അതുകൊണ്ട്, രാജാധിരാജാ, ഇവിടെ എങ്ങനെ കാണപ്പെടുന്നു, മഹാത്മാക്കളിൽ സംഖ്യയിലും യോഗത്തിലും എങ്ങനെ യഥാർത്ഥത്തിൽ ഉണ്ടാകുന്നു എന്ന് നീ ശ്രദ്ധിച്ച് കേൾക്കുക.
യദ് ഏവ യോഗാഃ പശ്യന്തി സാംഖ്യം തദ് അനുഗമ്യതേ ഏകം സാംഖ്യം ച യോഗം ച യഃ പശ്യതി സ ബുദ്ധിമാന്
യോഗികൾ കാണുന്നതെല്ലാം സംഖ്യയും പിന്തുടരുന്നു; സംഖ്യയും യോഗവും ഒന്നാണെന്ന് കാണുന്നവൻ യഥാർത്ഥത്തിൽ ബുദ്ധിമാനാണ്.
ത്വങ് മാംസം രുധിരം മേദഃ പിത്തം മജ്ജാസ്ഥി സ്നായു ച ഏതദ് ഐന്ദ്രിയകം താത യദ് ഭവാന് ഇത്ഥമ് ആത്ഥ മാമ്
ത്വക്ക്, മാംസം, രക്തം, മേദസ്, പിത്തം, മജ്ജ, അസ്ഥി, സ്നായു — ഈ ശരീരഘടകങ്ങൾ നീ എനിക്ക് വിശദീകരിച്ചവയാണ്, പ്രിയനായവനേ.
ദ്രവ്യാദ് ദ്രവ്യസ്യ നിര്വൃത്തിര് ഇന്ദ്രിയാദ് ഇന്ദ്രിയം തഥാ ദേഹാദ് ദേഹമ് അവാപ്നോതി ബീജാദ് ബീജം തഥൈവ ച
ദ്രവ്യത്തിൽ നിന്ന് ദ്രവ്യം ഉത്ഭവിക്കുന്നു; ഇന്ദ്രിയത്തിൽ നിന്ന് ഇന്ദ്രിയം. ശരീരത്തിൽ നിന്ന് ശരീരം, വിത്തിൽ നിന്ന് വിത്ത് — ഇതുപോലെയാണ്.
നിരിന്ദ്രിയസ്യ ബീജസ്യ നിര്ദ്രവ്യസ്യാപി ദേഹിനഃ കഥം ഗുണാ ഭവിഷ്യന്തി നിര്ഗുണത്വാന് മഹാത്മനഃ
ഇന്ദ്രിയങ്ങളില്ലാത്തവനും, രൂപമില്ലാത്തവനും എങ്ങനെ ഗുണങ്ങൾ ഉണ്ടാകാം? ഗുണങ്ങൾ ഇല്ലാത്തതിനാൽ, മഹാത്മാവേ, അവ ഉണ്ടാകില്ല.
ഗുണാ ഗുണേഷു ജായന്തേ തത്രൈവ വിരമന്തി ച ഏവം ഗുണാഃ പ്രകൃതിജാ ജായന്തേ ന ച യാന്തി ച
ഗുണങ്ങൾ ഗുണങ്ങളിൽ നിന്നാണ് ജനിക്കുന്നത്, അവിടെയാണ് അവ നിലയ്ക്കുന്നതും. പ്രകൃതിയിൽ നിന്നുള്ള ഗുണങ്ങൾ ജനിച്ച് അങ്ങേയറ്റം അപ്രത്യക്ഷമാകുന്നു.
ത്വങ് മാംസം രുധിരം മേദഃ പിത്തം മജ്ജാസ്ഥി സ്നായു ച അഷ്ടൌ താന്യ് അഥ ശുക്രേണ ജാനീഹി പ്രാകൃതേന വൈ
ത്വക്ക്, മാംസം, രക്തം, മേദസ്, പിത്തം, മജ്ജ, അസ്ഥി, സ്നായു — ഈ എട്ട്, പ്രകൃതിദത്തമായ വിത്തിൽ നിന്നാണ് ഉത്ഭവിക്കുന്നത് എന്ന് അറിഞ്ഞിരിക്കണം.
പുമാംശ് ചൈവാപുമാംശ് ചൈവ സ്ത്രീലിങ്ഗം പ്രാകൃതം സ്മൃതമ് വായുര് ഏഷ പുമാംശ് ചൈവ രസ ഇത്യ് അഭിധീയതേ
പുരുഷനും, അപുരുഷനും, സ്ത്രീലിംഗവും പ്രകൃതിദത്തമായ രൂപങ്ങൾ എന്നാണ് പറയുന്നത്. ഈ വായു പുരുഷൻ ആണെന്നും, രസം അങ്ങനെ തന്നെയാണെന്നും പറയുന്നു.
അലിങ്ഗാ പ്രകൃതിര് ലിങ്ഗൈര് ഉപലഭ്യതി സാത്മജൈഃ യഥാ പുഷ്പഫലൈര് നിത്യം മൂര്തം ചാമൂര്തയസ് തഥാ
രൂപമില്ലാത്ത പ്രകൃതിയെ അതിന്റെ ലക്ഷണങ്ങളിലൂടെ തിരിച്ചറിയാം; പൂവും പഴവും പോലെ, രൂപംകൊണ്ടാണ് രൂപമില്ലാത്തത് അറിയപ്പെടുന്നത്.
ഏവമ് അപ്യ് അനുമാനേന സ ലിങ്ഗമ് ഉപലഭ്യതേ പഞ്ചവിംശതികസ് താത ലിങ്ഗേഷു നിയതാത്മകഃ
ഇതുപോലെ തന്നെ, അനുമാനത്തിലൂടെ അതിന്റെ ലക്ഷണം അറിയാം; ഇരുപത്തഞ്ച് ഘടകങ്ങളടങ്ങിയ ആത്മാവ് ഈ ലക്ഷണങ്ങളിൽ നിലകൊള്ളുന്നു, പ്രിയനായവനേ.
അനാദിനിധനോ ഽനന്തഃ സര്വദര്ശനകേവലഃ കേവലം ത്വ് അഭിമാനിത്വാദ് ഗുണേഷു ഗുണ ഉച്യതേ
ആദിയില്ലാത്തതും അന്തമില്ലാത്തതും അനന്തവുമായവൻ, എല്ലാം കാണുന്നവൻ, ശുദ്ധമായ ദർശനമായവൻ — ഗുണങ്ങളിൽ അഹങ്കാരം കൊണ്ടാണ് അവനെ ഗുണവാൻ എന്ന് വിളിക്കുന്നത്.
ഗുണാ ഗുണവതഃ സന്തി നിര്ഗുണസ്യ കുതോ ഗുണാഃ തസ്മാദ് ഏവം വിജാനന്തി യേ ജനാ ഗുണദര്ശിനഃ
ഗുണങ്ങൾ ഗുണമുള്ളവനിൽ മാത്രമേ ഉണ്ടാകൂ; ഗുണമില്ലാത്തവനിൽ എങ്ങനെ ഗുണങ്ങൾ ഉണ്ടാകാം? അതുകൊണ്ട്, ഗുണങ്ങളെ കാണുന്നവർ ഇങ്ങനെ തന്നെ മനസ്സിലാക്കണം.
യദാ ത്വ് ഏഷ ഗുണാന് ഏതാന് പ്രാകൃതാന് അഭിമന്യതേ തദാ സ ഗുണവാന് ഏവ ഗുണഭേദാന് പ്രപശ്യതി
പ്രകൃതിദത്തമായ ഈ ഗുണങ്ങളെ അവൻ സ്വന്തമെന്ന് കരുതുമ്പോൾ, അപ്പോൾ അവൻ ഗുണവാനായി ഗുണങ്ങളുടെ വ്യത്യാസങ്ങൾ കാണുന്നു.
യത് തദ് ബുദ്ധേഃ പരം പ്രാഹുഃ സാംഖ്യയോഗം ച സര്വശഃ ബുധ്യമാനം മഹാപ്രാജ്ഞാഃ പ്രബുദ്ധപരിവര്ജനാത്
ബുദ്ധിക്ക് അതീതമായത്, സംഖ്യയും യോഗവും മുഴുവനായും, മഹാപണ്ഡിതന്മാർ അവബോധം വിട്ടുകൊണ്ടാണ് അതിനെ യഥാർത്ഥത്തിൽ അറിയേണ്ടതെന്ന് പറയുന്നു.
അപ്രബുദ്ധം യഥാ വ്യക്തം സ്വഗുണൈഃ പ്രാഹുര് ഈശ്വരമ് നിര്ഗുണം ചേശ്വരം നിത്യമ് അധിഷ്ഠാതാരമ് ഏവ ച
പ്രബുദ്ധമല്ലാത്ത പ്രകടം സ്വഗുണങ്ങൾകൊണ്ടാണ് ഈശ്വരനെന്ന് പറയുന്നത്; അതുപോലെ തന്നെ, ഈശ്വരൻ എല്ലായ്പ്പോഴും ഗുണരഹിതനാണ്, യഥാർത്ഥ ഭരണാധികാരിയാണ്.
പ്രകൃതേശ് ച ഗുണാനാം ച പഞ്ചവിംശതികം ബുധാഃ സാംഖ്യയോഗേ ച കുശലാ ബുധ്യന്തേ പരമൈഷിണഃ
സാംഖ്യയോഗത്തിൽ നിപുണരായ ജ്ഞാനികൾ പ്രകൃതിയുടെയും അതിന്റെ ഗുണങ്ങളുടെയും ഇരുപത്തഞ്ച് തത്ത്വങ്ങൾ മനസ്സിലാക്കുന്നു; അവർ പരമസത്യം അന്വേഷിക്കുന്നു.
യദാ പ്രബുദ്ധമ് അവ്യക്തമ് അവസ്ഥാതനനീരവഃ ബുധ്യമാനം ന ബുധ്യന്തേ ഽവഗച്ഛന്തി സമം തദാ
അവ്യക്തം ഉണർന്നും ശാന്തമായും അചഞ്ചലമായും നിലകൊള്ളുമ്പോൾ, ഉണരുന്നവർക്കു അതിനെ ഒരുപോലെ ഗ്രഹിക്കാൻ കഴിയില്ല.
ഏതന് നിദര്ശനം സമ്യങ് ന സമ്യഗ് അനുദര്ശനമ് ബുധ്യമാനം പ്രബുധ്യന്തേ ദ്വാഭ്യാം പൃഥഗ് അരിംദമ
ഇത് ശരിയായ ഉദാഹരണമാണ്, പക്ഷേ പൂർണ്ണമായ തെളിവല്ല; ഉണരുന്നവരും പൂർണ്ണമായി ഉണർന്നവരും ഇതിനെ വ്യത്യസ്തമായി കാണുന്നു, ശത്രുനാശക.
പരസ്പരേണൈതദ് ഉക്തം ക്ഷരാക്ഷരനിദര്ശനമ് ഏകത്വമ് അക്ഷരം പ്രാഹുര് നാനാത്വം ക്ഷരമ് ഉച്യതേ
നശ്വരവും അനശ്വരവും എന്ന ഉദാഹരണമാണ് ഇതു പറയപ്പെട്ടത്; ഏകത്വം അനശ്വരമാണെന്ന് ജ്ഞാനികൾ പറയുന്നു, ഭിന്നത നശ്വരമാണെന്ന് പറയുന്നു.
പഞ്ചവിംശതിനിഷ്ഠോ ഽയം തദാ സമ്യക് പ്രചക്ഷതേ ഏകത്വദര്ശനം ചാസ്യ നാനാത്വം ചാസ്യ ദര്ശനമ്
ഇരുപത്തഞ്ച് തത്ത്വങ്ങളിൽ ഉറച്ചവൻ ശരിയായി പ്രഖ്യാപിക്കുന്നു: ഇതിന്റെ ദർശനം ഏകത്വവും, അതുപോലെ ഭിന്നതയും ആകുന്നു.
തത്ത്വവിത് തത്ത്വയോര് ഏവ പൃഥഗ് ഏതന് നിദര്ശനമ് പഞ്ചവിംശതിഭിസ് തത്ത്വം തത്ത്വമ് ആഹുര് മനീഷിണഃ
തത്ത്വം അറിയുന്നവൻ ഈ രണ്ടിന്റെയും വ്യത്യാസം കാണുന്നു; ഇരുപത്തഞ്ച് തത്ത്വങ്ങൾ മുഖേനയാണ് ജ്ഞാനികൾ അതിന്റെ സാരം അറിയുന്നതെന്ന് പറയുന്നു.
നിസ്തത്ത്വം പഞ്ചവിംശസ്യ പരമ് ആഹുര് മനീഷിണഃ വര്ജ്യസ്യ വര്ജ്യമ് ആചാരം തത്ത്വം തത്ത്വാത് സനാതനമ്
ജ്ഞാനികൾ പറയുന്നു: ഇരുപത്തഞ്ചിന്റെ പരമം യാഥാർത്ഥ്യമില്ലാത്തതാണു; ഒഴിവാക്കേണ്ടതിന്റെ ആചാരം തന്നെ ഒഴിവാക്കണം — ഇതാണ് ശാശ്വതമായ സത്യം.
നാനാത്വൈകത്വമ് ഇത്യ് ഉക്തം ത്വയൈതദ് ദ്വിജസത്തമ പശ്യതസ് തദ് ധി സംദിഗ്ധമ് ഏതയോര് വൈ നിദര്ശനമ്
നീ ഏകത്വവും ഭിന്നതയും പറഞ്ഞിരിക്കുന്നു, ദ്വിജശ്രേഷ്ഠ; പക്ഷേ, കാണുന്നവർക്കു ഈ രണ്ടിന്റെയും ഉദാഹരണം സംശയാസ്പദമാണ്.