ഏഷാ തത്ത്വചതുര്വിംശാ സര്വാകൃതിഃ പ്രവര്തതേ യാം ജ്ഞാത്വാ നാഭിശോചന്തി ബ്രാഹ്മണാസ് തത്ത്വദര്ശിനഃ
ഇതാണ് നാല്പത്തിരണ്ടു തത്ത്വങ്ങൾ, എല്ലായിടത്തും പ്രവർത്തിക്കുന്നു. ഇതറിയുന്ന സത്യദർശികളായ ബ്രാഹ്മണന്മാർ ദുഃഖിക്കുന്നില്ല.
ഏവമ് ഏതത് സമുത്പന്നം ത്രൈലോക്യമ് ഇദമ് ഉത്തമമ് വേദിതവ്യം നരശ്രേഷ്ഠ സദൈവ നരകാര്ണവേ
ഇങ്ങനെ ഈ ഉത്തമമായ ത്രിലോകം ഉദിച്ചിരിക്കുന്നു; മനുഷ്യശ്രേഷ്ഠനേ, നരകസമുദ്രത്തിൽ എന്നും ഇതറിയേണ്ടതാണ്.
സയക്ഷഭൂതഗന്ധര്വേ സകിംനരമഹോരഗേ സചാരണപിശാചേ വൈ സദേവര്ഷിനിശാചരേ
യക്ഷന്മാരോടും ഭൂതന്മാരോടും ഗന്ധർവന്മാരോടും കിംനരന്മാരോടും മഹാസർപ്പങ്ങളോടും ചാരണന്മാരോടും പിശാചുകളോടും ദേവന്മാരോടും ഋഷിമാരോടും നിശാചരന്മാരോടും കൂടെ.
സദംശകീടമശകേ സപൂതികൃമിമൂഷകേ ശുനി ശ്വപാകേ ചൈണേയേ സചാണ്ഡാലേ സപുല്കസേ
ഉരുണ്ട, കീടം, കൊതുക്, പുഴു, എലി, നായ, ശ്വപാകൻ, പക്ഷി, ചാണ്ഡാലൻ, പുല്കസൻ—ഇവരോടും കൂടെ.
ഹസ്ത്യശ്വഖരശാര്ദൂലേ സവൃകേ ഗവി ചൈവ ഹ യാ ച മൂര്തിശ് ച യത് കിംചിത് സര്വത്രൈതന് നിദര്ശനമ്
ആന, കുതിര, പന്നി, കടുവ, ചെന്നായ, പശു എന്നിവയിലും, മറ്റെന്ത് രൂപങ്ങളിലായാലും എല്ലായിടത്തും ഇതാണ് പ്രത്യക്ഷത.
ജലേ ഭുവി തഥാകാശേ നാന്യത്രേതി വിനിശ്ചയഃ സ്ഥാനം ദേഹവതാമ് ആസീദ് ഇത്യ് ഏവമ് അനുശുശ്രുമ
ജലത്തിൽ, ഭൂമിയിൽ, ആകാശത്തിലും — മറ്റൊരിടത്തുമല്ല, ഇതാണ് ഉറപ്പ് — ശരീരമുള്ളവർക്ക് വാസസ്ഥലം ഉണ്ടായിരുന്നത്; ഇതാണ് ഞങ്ങൾ കേട്ടത്.
കൃത്സ്നമ് ഏതാവതസ് താത ക്ഷരതേ വ്യക്തസംജ്ഞകഃ അഹന്യ് അഹനി ഭൂതാത്മാ യച് ചാക്ഷര ഇതി സ്മൃതമ്
എന്തെല്ലാം പ്രകടമാണെന്ന് വിളിക്കപ്പെടുന്നു അതെല്ലാം, പ്രിയമേ, ദിവസേന നശിക്കുന്നു; നശിക്കാത്തതാണു ഭൂതങ്ങളുടെ ആന്തര്യം എന്ന് ഓർക്കപ്പെടുന്നു.
തതസ് തത് ക്ഷരമ് ഇത്യ് ഉക്തം ക്ഷരതീദം യഥാ ജഗത് ജഗന് മോഹാത്മകം ചാഹുര് അവ്യക്താദ് വ്യക്തസംജ്ഞകമ്
അതിനാൽ ഇതിനെ നശിക്കുന്നതെന്നു പറയുന്നു, കാരണം ഈ ലോകം നശിക്കുന്നു; ലോകം മായയാൽ നിറഞ്ഞതും, അവ്യക്തത്തിൽ നിന്നു പ്രകടമായതുമാണ് എന്ന് പറയുന്നു.
മഹാംശ് ചൈവാക്ഷരോ നിത്യമ് ഏതത് ക്ഷരവിവര്ജനമ് കഥിതം തേ മഹാരാജ യസ്മാന് നാവര്തതേ പുനഃ
മഹത്തായ നശിക്കാത്തത് എന്നതും ശാശ്വതവും നാശരഹിതവുമാണ്; മഹാരാജാവേ, ഇതാണ് നിന്നോട് പറഞ്ഞത്, അതിൽ നിന്ന് പിന്നെ മടങ്ങിവരില്ല.
പഞ്ചവിംശതികോ ഽമൂര്തഃ സ നിത്യസ് തത്ത്വസംജ്ഞകഃ സത്ത്വസംശ്രയണാത് തത്ത്വം സത്ത്വമ് ആഹുര് മനീഷിണഃ
ഇരുപത്തഞ്ചാമത്തേത് രൂപരഹിതവും ശാശ്വതവുമാണ്, അതിനെ തത്വം എന്നാണ് വിളിക്കുന്നത്; സത്ത്വത്തിൽ അധിഷ്ഠിതമായതിനാൽ അതിനെ സത്ത്വം എന്നാണ് ജ്ഞാനികൾ പറയുന്നത്.
യദ് അമൂര്തിഃ സൃജദ് വ്യക്തം തന് മൂര്തിമ് അധിതിഷ്ഠതി ചതുര്വിംശതിമോ വ്യക്തോ ഹ്യ് അമൂര്തിഃ പഞ്ചവിംശകഃ
ആ രൂപരഹിതൻ പ്രകടമായതിനെ സൃഷ്ടിച്ച് ആ രൂപത്തിൽ തന്നെ നിലകൊള്ളുന്നു; ഇരുപത്തിനാലാമത്തേത് പ്രകടവും, ഇരുപത്തഞ്ചാമത്തേത് രൂപരഹിതവുമാണ്.
സ ഏവ ഹൃദി സര്വാസു മൂര്തിഷ്വ് ആതിഷ്ഠതാത്മവാന് ചേതയംശ് ചേതനോ നിത്യം സര്വമൂര്തിര് അമൂര്തിമാന്
അവൻ തന്നെ എല്ലാ രൂപങ്ങളുടെയും ഹൃദയത്തിൽ വസിക്കുന്ന ആത്മാവാണ്; അവൻ സദാ ജാഗരൂകനായി, എല്ലാ രൂപങ്ങളിലും രൂപരഹിതനായി നിലകൊള്ളുന്നു.
സര്ഗപ്രലയധര്മേണ സ സര്ഗപ്രലയാത്മകഃ ഗോചരേ വര്തതേ നിത്യം നിര്ഗുണോ ഗുണസംജ്ഞിതഃ
സൃഷ്ടിയും ലയവും എന്ന നിയമപ്രകാരം, സൃഷ്ടി-ലയസ്വഭാവമുള്ളവൻ, എപ്പോഴും ഈ ലോകത്തിൽ പ്രവർത്തിക്കുന്നു; ഗുണരഹിതനാണെങ്കിലും ഗുണങ്ങളാൽ വിളിക്കപ്പെടുന്നു.
ഏവമ് ഏഷ മഹാത്മാ ച സര്ഗപ്രലയകോടിശഃ വികുര്വാണഃ പ്രകൃതിമാന് നാഭിമന്യേത ബുദ്ധിമാന്
ഇങ്ങനെ ഈ മഹാത്മാവ് അനവധി സൃഷ്ടി-ലയചക്രങ്ങൾ സൃഷ്ടിച്ചിട്ടും, പ്രകൃതിയുള്ളവനാണെങ്കിലും, ജ്ഞാനിയേ, അവൻ അതിൽ അകപ്പെട്ടവനായി കരുതേണ്ടതില്ല.
തമഃസത്ത്വരജോയുക്തസ് താസു താസ്വ് ഇഹ യോനിഷു ലീയതേ പ്രതിബുദ്ധത്വാദ് അബുദ്ധജനസേവനാത്
അവൻ തിമിരം, സത്ത്വം, രാജസം എന്നിവയാൽ അനുഭവിച്ചുകൊണ്ട്, ഇവിടെ പലവിധ ഗർഭങ്ങളിൽ ലയിക്കുന്നു, ജാഗരൂകതയാൽ അല്ലെങ്കിൽ അജ്ഞന്മാരെ സേവിച്ചതിനാൽ.
സഹവാസനിവാസത്വാദ് ബാലോ ഽഹമ് ഇതി മന്യതേ യോ ഽഹം ന സോ ഽഹമ് ഇത്യ് ഉക്തോ ഗുണാന് ഏവാനുവര്തതേ
വാസനകളോടൊപ്പം ജീവിക്കുന്നതിനാൽ, അവൻ 'ഞാൻ ബാലൻ' എന്ന് കരുതുന്നു; എന്നാൽ 'ഞാൻ ആ ഞാൻ അല്ല' എന്ന് അറിയുന്നവൻ ഗുണങ്ങളെ മാത്രം അനുഗമിക്കുന്നു.
തമസാ താമസാന് ഭാവാന് വിവിധാന് പ്രതിപദ്യതേ രജസാ രാജസാംശ് ചൈവ സാത്ത്വികാന് സത്ത്വസംശ്രയാത്
തിമിരം മൂലം അവൻ തിമിരസ്വഭാവമുള്ള അവസ്ഥകളിലേക്ക് എത്തുന്നു; രാജസം മൂലം രാജസ്വഭാവങ്ങളിലേക്ക്; സത്ത്വത്തിൽ ആശ്രയിച്ചാൽ സത്ത്വസ്വഭാവങ്ങളിലേക്ക്.
ശുക്ലലോഹിതകൃഷ്ണാനി രൂപാണ്യ് ഏതാനി ത്രീണി തു സര്വാണ്യ് ഏതാനി രൂപാണി ജാനീഹി പ്രാകൃതാനി തു
വെള്ള, ചുവപ്പ്, കറുപ്പ് എന്നിങ്ങനെ ഈ മൂന്നു രൂപങ്ങൾ — ഇവയെല്ലാം പ്രകൃതിദത്തമാണെന്ന് നീ അറിയണം.
താമസാ നിരയം യാന്തി രാജസാ മാനുഷാന് അഥ സാത്ത്വികാ ദേവലോകായ ഗച്ഛന്തി സുഖഭാഗിനഃ
താമസസ്വഭാവമുള്ളവർ നരകത്തിലേക്കും, രാജസ്വഭാവമുള്ളവർ മനുഷ്യജന്മത്തിലേക്കും, സത്ത്വസ്വഭാവമുള്ള സന്തോഷികൾ ദേവലോകത്തിലേക്കും പോകുന്നു.
നിഷ്കേവലേന പാപേന തിര്യഗ്യോനിമ് അവാപ്നുയാത് പുണ്യപാപേഷു മാനുഷ്യം പുണ്യമാത്രേണ ദേവതാഃ
പൂർണ്ണമായ പാപം ഉള്ളവർക്ക് പശുജന്മം ലഭിക്കും; പുണ്യവും പാപവും കലർന്നാൽ മനുഷ്യജന്മം; പുണ്യം മാത്രം ഉള്ളവർക്ക് ദേവതാവസ്ഥ.
ഏവമ് അവ്യക്തവിഷയം മോക്ഷമ് ആഹുര് മനീഷിണഃ പഞ്ചവിംശതിമോ യോ ഽയം ജ്ഞാനാദ് ഏവ പ്രവര്തതേ
ഇങ്ങനെ, അവ്യക്തത്തിൽ അടങ്ങിയ മോക്ഷമാണെന്ന് ജ്ഞാനികൾ പറയുന്നു; ഈ ഇരുപത്തഞ്ചാമത്തേത് ജ്ഞാനത്തിലൂടെ മാത്രമേ പ്രവർത്തിക്കുകയുള്ളൂ.
ഏവമ് അപ്രതിബുദ്ധത്വാദ് അബുദ്ധമ് അനുവര്തതേ ദേഹാദ് ദേഹസഹസ്രാണി തഥാ ച ന സ ഭിദ്യതേ
ഇങ്ങനെ ജാഗരൂകതയില്ലായ്മ മൂലം, അവൻ അജ്ഞതയെ പിന്തുടരുന്നു; ശരീരത്തിൽ നിന്ന് ആയിരക്കണക്കിന് ശരീരങ്ങളിലേക്കു പോകുമ്പോഴും, അവൻ വിഭജിക്കപ്പെടുന്നില്ല.
തിര്യഗ്യോനിസഹസ്രേഷു കദാചിദ് ദേവതാസ്വ് അപി ഉത്പദ്യതി തപോയോഗാദ് ഗുണൈഃ സഹ ഗുണക്ഷയാത്
ആയിരക്കണക്കിന് മൃഗജന്മങ്ങളിൽ, ഒരിക്കൽ ഒരിക്കൽ തപസ്സിന്റെയും ഗുണങ്ങളുടെയും ഫലമായി, ദേവതകളിൽ ജനനം ലഭിച്ചേക്കാം. പക്ഷേ ആ ഗുണങ്ങൾ കുറയുമ്പോൾ, പിന്നെയും താഴേയ്ക്ക് വീഴുന്നു.
മനുഷ്യത്വാദ് ദിവം യാതി ദേവോ മാനുഷ്യമ് ഏതി ച മാനുഷ്യാന് നിരയസ്ഥാനമ് ആലയം പ്രതിപദ്യതേ
മനുഷ്യജന്മത്തിൽ നിന്ന് സ്വർഗ്ഗത്തിൽ എത്താം, ദേവൻ മനുഷ്യനായി ജനിക്കും; മനുഷ്യനിൽ നിന്ന് നരകത്തിലെ ഇടത്തേക്കും പോകുന്നു.
കോഷകാരോ യഥാത്മാനം കീടഃ സമഭിരുന്ധതി സൂത്രതന്തുഗുണൈര് നിത്യം തഥായമ് അഗുണോ ഗുണൈഃ
പട്ടുപുഴു തനിക്കു തന്നെയുള്ള നൂലുകൊണ്ടു തന്നെ ചുറ്റി പൂട്ടുന്നതുപോലെ, ഗുണങ്ങളില്ലാത്ത ആത്മാവും ഗുണങ്ങളാൽ ബന്ധിക്കപ്പെടുന്നു.
ദ്വംദ്വമ് ഏതി ച നിര്ദ്വംദ്വസ് താസു താസ്വ് ഇഹ യോനിഷു ശീര്ഷരോഗേ ഽക്ഷിരോഗേ ച ദന്തശൂലേ ഗലഗ്രഹേ
ഇവിടെ വിവിധ ജന്മങ്ങളിൽ, ഇരു വിരുദ്ധാവസ്ഥകളും അവനുഭവപ്പെടുന്നു—തലവേദന, കണ്ണ് രോഗം, പല്ല് വേദന, കഴുത്ത് പിടിപ്പ് എന്നിവയൊക്കെയും.
ജലോദരേ ഽതിസാരേ ച ഗണ്ഡമാലാവിചര്ചികേ ശ്വിത്രകുഷ്ഠേ ഽഗ്നിദഗ്ധേ ച സിധ്മാപസ്മാരയോര് അപി
ജലോദരം, അതിസാരം, കണ്മല, ചർമ്മരോഗം, ശ്വിത്രം, കുഷ്ഠം, അഗ്നിയിൽ കത്തൽ, ചൊറിച്ചിൽ, അപസ്മാരം എന്നിവയും.
യാനി ചാന്യാനി ദ്വംദ്വാനി പ്രാകൃതാനി ശരീരിണാമ് ഉത്പദ്യന്തേ വിചിത്രാണി താന്യ് ഏവാത്മാഭിമന്യതേ
ശരീരധാരികൾക്ക് ഉണ്ടാകുന്ന മറ്റു പ്രകൃതിദത്തമായ ഇരട്ടാവസ്ഥകളും, ആ വിവിധ അനുഭവങ്ങൾ എല്ലാം ആത്മാവ് തനിക്കുള്ളതാണെന്ന് കരുതുന്നു.
അഭിമാനാതിമാനാനാം തഥൈവ സുകൃതാന്യ് അപി ഏകവാസാശ് ചതുര്വാസാഃ ശായീ നിത്യമ് അധസ് തഥാ
അഹങ്കാരത്താലും അഭിമാനത്താലും, നല്ല പ്രവൃത്തികളും ചെയ്യപ്പെടുന്നു; ഒരൊറ്റ വസ്ത്രം ധരിച്ചോ നാലു വസ്ത്രം ധരിച്ചോ, നിലത്ത് തന്നെ കിടന്നോ.
മണ്ഡൂകശായീ ച തഥാ വീരാസനഗതസ് തഥാ വീരമ് ആസനമ് ആകാശേ തഥാ ശയനമ് ഏവ ച
തവളപോലെ കിടക്കൽ, വീരാസനത്തിൽ ഇരിക്കൽ, ആകാശത്തിൽ വീരാസനം, അതുപോലെ തന്നെ കിടക്കൽ.