വിചിത്രരൂപോ വിശ്വാത്മാ ഏകാക്ഷര ഇതി സ്മൃതഃ ധൃതമ് ഏകാത്മകം യേന കൃത്സ്നം ത്രൈലോക്യമ് ആത്മനാ
വിവിധ ആകൃതികളുള്ളവൻ, ലോകത്തിന്റെ ആത്മാവായവൻ, ഏകാക്ഷരം എന്നറിയപ്പെടുന്നവൻ, തന്റെ ആത്മാവാൽ മുഴുവൻ ത്രിലോകവും ഏകതയിൽ നിലനിർത്തുന്നവൻ.
തഥൈവ ബഹുരൂപത്വാദ് വിശ്വരൂപ ഇതി ശ്രുതഃ ഏഷ വൈ വിക്രിയാപന്നഃ സൃജത്യ് ആത്മാനമ് ആത്മനാ
ഇങ്ങനെ തന്നെ, അനേകം രൂപങ്ങൾ ഉള്ളതിനാൽ, വിശ്വരൂപൻ എന്നും വിളിക്കപ്പെടുന്നു; ഈവൻ തന്നെ മാറ്റങ്ങൾ ഏറ്റുവാങ്ങി സ്വയം തന്നെ സൃഷ്ടിക്കുന്നു.
പ്രധാനം തസ്യ സംയോഗാദ് ഉത്പന്നം സുമഹത് പുരമ് അഹംകാരം മഹാതേജാഃ പ്രജാപതിനമസ്കൃതമ്
പ്രധാനവുമായി ചേർന്ന് വലിയൊരു നഗരം ഉദിക്കുന്നു, അതാണ് മഹത്തായ അഹങ്കാരം, അതിനെ സൃഷ്ടാവായ പ്രജാപതി ആദരിക്കുന്നു.
അവ്യക്താദ് വ്യക്തിമ് ആപന്നം വിദ്യാസര്ഗം വദന്തി തമ് മഹാന്തം ചാപ്യ് അഹംകാരമ് അവിദ്യാസര്ഗ ഏവ ച
അവ്യക്തത്തിൽ നിന്ന് വ്യക്തം ഉത്ഭവിക്കുന്നു; അതാണ് വിദ്യാസർഗം എന്നു പറയുന്നത്. മഹത്തായ അഹങ്കാരവും അവിദ്യാസർഗവും കൂടിയാണു പറയപ്പെടുന്നത്.
അചരശ് ച ചരശ് ചൈവ സമുത്പന്നൌ തഥൈകതഃ വിദ്യാവിദ്യേതി വിഖ്യാതേ ശ്രുതിശാസ്ത്രാനുചിന്തകൈഃ
അചലവും ചലനവുമൊക്കെ ഒരുപോലെ ഉദിക്കുന്നു; അവയെ വിദ്യയും അവിദ്യയും എന്നു ശാസ്ത്രങ്ങളും ചിന്തകന്മാരും വിളിക്കുന്നു.
ഭൂതസര്ഗമ് അഹംകാരാത് തൃതീയം വിദ്ധി പാര്ഥിവ അഹംകാരേഷു നൃപതേ ചതുര്ഥം വിദ്ധി വൈകൃതമ്
അഹങ്കാരത്തിൽ നിന്ന് ഭൂതങ്ങളുടെ സൃഷ്ടി, അതാണ് മൂന്നാമത്തേത്, രാജകുമാരനേ. അഹങ്കാരങ്ങളിൽ നാലാമത്തേത് വൈക്രതസൃഷ്ടി എന്നു അറിയണം.
വായുര് ജ്യോതിര് അഥാകാശമ് ആപോ ഽഥ പൃഥിവീ തഥാ ശബ്ദസ്പര്ശൌ ച രൂപം ച രസോ ഗന്ധസ് തഥൈവ ച
വായു, പ്രകാശം, ആകാശം, ജലം, ഭൂമി, ശബ്ദം, സ്പർശം, രൂപം, രസം, ഗന്ധം—ഇവയും കൂടെ.
ഏവം യുഗപദ് ഉത്പന്നം ദശവര്ഗമ് അസംശയമ് പഞ്ചമം വിദ്ധി രാജേന്ദ്ര ഭൌതികം സര്ഗമ് അര്ഥകൃത്
ഇങ്ങനെ സംശയമില്ലാതെ പത്ത് വിഭാഗങ്ങൾ ഒരേസമയം ഉദിക്കുന്നു. രാജേന്ദ്രാ, അഞ്ചാമത്തേത് ഭൗതികസൃഷ്ടി, അതിൽ വസ്തുക്കൾ ഉണ്ടാകുന്നു.
ശ്രോത്രം ത്വക് ചക്ഷുഷീ ജിഹ്വാ ഘ്രാണമ് ഏവ ച പഞ്ചമമ് വാഗ് ഹസ്തൌ ചൈവ പാദൌ ച പായുര് മേഢ്രം തഥൈവ ച
ചെവി, ത്വക്ക്, കണ്ണ്, നാവ്, മൂക്ക്—അഞ്ചാമത്തേത്; വാക്ക്, കൈകൾ, കാലുകൾ, ഗുദം, ലിംഗം—ഇവയും.
ബുദ്ധീന്ദ്രിയാണി ചൈതാനി തഥാ കര്മേന്ദ്രിയാണി ച സംഭൂതാനീഹ യുഗപന് മനസാ സഹ പാര്ഥിവ
ഇവയാണ് ബുദ്ധീന്ദ്രിയങ്ങൾ, അതുപോലെ കർമേന്ദ്രിയങ്ങളും. ഇവ മനസ്സിനോടൊപ്പം ഒരുമിച്ച് ഇവിടെ ഉദിക്കുന്നു, രാജകുമാരനേ.
ഏഷാ തത്ത്വചതുര്വിംശാ സര്വാകൃതിഃ പ്രവര്തതേ യാം ജ്ഞാത്വാ നാഭിശോചന്തി ബ്രാഹ്മണാസ് തത്ത്വദര്ശിനഃ
ഇതാണ് നാല്പത്തിരണ്ടു തത്ത്വങ്ങൾ, എല്ലായിടത്തും പ്രവർത്തിക്കുന്നു. ഇതറിയുന്ന സത്യദർശികളായ ബ്രാഹ്മണന്മാർ ദുഃഖിക്കുന്നില്ല.
ഏവമ് ഏതത് സമുത്പന്നം ത്രൈലോക്യമ് ഇദമ് ഉത്തമമ് വേദിതവ്യം നരശ്രേഷ്ഠ സദൈവ നരകാര്ണവേ
ഇങ്ങനെ ഈ ഉത്തമമായ ത്രിലോകം ഉദിച്ചിരിക്കുന്നു; മനുഷ്യശ്രേഷ്ഠനേ, നരകസമുദ്രത്തിൽ എന്നും ഇതറിയേണ്ടതാണ്.
സയക്ഷഭൂതഗന്ധര്വേ സകിംനരമഹോരഗേ സചാരണപിശാചേ വൈ സദേവര്ഷിനിശാചരേ
യക്ഷന്മാരോടും ഭൂതന്മാരോടും ഗന്ധർവന്മാരോടും കിംനരന്മാരോടും മഹാസർപ്പങ്ങളോടും ചാരണന്മാരോടും പിശാചുകളോടും ദേവന്മാരോടും ഋഷിമാരോടും നിശാചരന്മാരോടും കൂടെ.
സദംശകീടമശകേ സപൂതികൃമിമൂഷകേ ശുനി ശ്വപാകേ ചൈണേയേ സചാണ്ഡാലേ സപുല്കസേ
ഉരുണ്ട, കീടം, കൊതുക്, പുഴു, എലി, നായ, ശ്വപാകൻ, പക്ഷി, ചാണ്ഡാലൻ, പുല്കസൻ—ഇവരോടും കൂടെ.
ഹസ്ത്യശ്വഖരശാര്ദൂലേ സവൃകേ ഗവി ചൈവ ഹ യാ ച മൂര്തിശ് ച യത് കിംചിത് സര്വത്രൈതന് നിദര്ശനമ്
ആന, കുതിര, പന്നി, കടുവ, ചെന്നായ, പശു എന്നിവയിലും, മറ്റെന്ത് രൂപങ്ങളിലായാലും എല്ലായിടത്തും ഇതാണ് പ്രത്യക്ഷത.
ജലേ ഭുവി തഥാകാശേ നാന്യത്രേതി വിനിശ്ചയഃ സ്ഥാനം ദേഹവതാമ് ആസീദ് ഇത്യ് ഏവമ് അനുശുശ്രുമ
ജലത്തിൽ, ഭൂമിയിൽ, ആകാശത്തിലും — മറ്റൊരിടത്തുമല്ല, ഇതാണ് ഉറപ്പ് — ശരീരമുള്ളവർക്ക് വാസസ്ഥലം ഉണ്ടായിരുന്നത്; ഇതാണ് ഞങ്ങൾ കേട്ടത്.
കൃത്സ്നമ് ഏതാവതസ് താത ക്ഷരതേ വ്യക്തസംജ്ഞകഃ അഹന്യ് അഹനി ഭൂതാത്മാ യച് ചാക്ഷര ഇതി സ്മൃതമ്
എന്തെല്ലാം പ്രകടമാണെന്ന് വിളിക്കപ്പെടുന്നു അതെല്ലാം, പ്രിയമേ, ദിവസേന നശിക്കുന്നു; നശിക്കാത്തതാണു ഭൂതങ്ങളുടെ ആന്തര്യം എന്ന് ഓർക്കപ്പെടുന്നു.
തതസ് തത് ക്ഷരമ് ഇത്യ് ഉക്തം ക്ഷരതീദം യഥാ ജഗത് ജഗന് മോഹാത്മകം ചാഹുര് അവ്യക്താദ് വ്യക്തസംജ്ഞകമ്
അതിനാൽ ഇതിനെ നശിക്കുന്നതെന്നു പറയുന്നു, കാരണം ഈ ലോകം നശിക്കുന്നു; ലോകം മായയാൽ നിറഞ്ഞതും, അവ്യക്തത്തിൽ നിന്നു പ്രകടമായതുമാണ് എന്ന് പറയുന്നു.
മഹാംശ് ചൈവാക്ഷരോ നിത്യമ് ഏതത് ക്ഷരവിവര്ജനമ് കഥിതം തേ മഹാരാജ യസ്മാന് നാവര്തതേ പുനഃ
മഹത്തായ നശിക്കാത്തത് എന്നതും ശാശ്വതവും നാശരഹിതവുമാണ്; മഹാരാജാവേ, ഇതാണ് നിന്നോട് പറഞ്ഞത്, അതിൽ നിന്ന് പിന്നെ മടങ്ങിവരില്ല.
പഞ്ചവിംശതികോ ഽമൂര്തഃ സ നിത്യസ് തത്ത്വസംജ്ഞകഃ സത്ത്വസംശ്രയണാത് തത്ത്വം സത്ത്വമ് ആഹുര് മനീഷിണഃ
ഇരുപത്തഞ്ചാമത്തേത് രൂപരഹിതവും ശാശ്വതവുമാണ്, അതിനെ തത്വം എന്നാണ് വിളിക്കുന്നത്; സത്ത്വത്തിൽ അധിഷ്ഠിതമായതിനാൽ അതിനെ സത്ത്വം എന്നാണ് ജ്ഞാനികൾ പറയുന്നത്.
യദ് അമൂര്തിഃ സൃജദ് വ്യക്തം തന് മൂര്തിമ് അധിതിഷ്ഠതി ചതുര്വിംശതിമോ വ്യക്തോ ഹ്യ് അമൂര്തിഃ പഞ്ചവിംശകഃ
ആ രൂപരഹിതൻ പ്രകടമായതിനെ സൃഷ്ടിച്ച് ആ രൂപത്തിൽ തന്നെ നിലകൊള്ളുന്നു; ഇരുപത്തിനാലാമത്തേത് പ്രകടവും, ഇരുപത്തഞ്ചാമത്തേത് രൂപരഹിതവുമാണ്.
സ ഏവ ഹൃദി സര്വാസു മൂര്തിഷ്വ് ആതിഷ്ഠതാത്മവാന് ചേതയംശ് ചേതനോ നിത്യം സര്വമൂര്തിര് അമൂര്തിമാന്
അവൻ തന്നെ എല്ലാ രൂപങ്ങളുടെയും ഹൃദയത്തിൽ വസിക്കുന്ന ആത്മാവാണ്; അവൻ സദാ ജാഗരൂകനായി, എല്ലാ രൂപങ്ങളിലും രൂപരഹിതനായി നിലകൊള്ളുന്നു.
സര്ഗപ്രലയധര്മേണ സ സര്ഗപ്രലയാത്മകഃ ഗോചരേ വര്തതേ നിത്യം നിര്ഗുണോ ഗുണസംജ്ഞിതഃ
സൃഷ്ടിയും ലയവും എന്ന നിയമപ്രകാരം, സൃഷ്ടി-ലയസ്വഭാവമുള്ളവൻ, എപ്പോഴും ഈ ലോകത്തിൽ പ്രവർത്തിക്കുന്നു; ഗുണരഹിതനാണെങ്കിലും ഗുണങ്ങളാൽ വിളിക്കപ്പെടുന്നു.
ഏവമ് ഏഷ മഹാത്മാ ച സര്ഗപ്രലയകോടിശഃ വികുര്വാണഃ പ്രകൃതിമാന് നാഭിമന്യേത ബുദ്ധിമാന്
ഇങ്ങനെ ഈ മഹാത്മാവ് അനവധി സൃഷ്ടി-ലയചക്രങ്ങൾ സൃഷ്ടിച്ചിട്ടും, പ്രകൃതിയുള്ളവനാണെങ്കിലും, ജ്ഞാനിയേ, അവൻ അതിൽ അകപ്പെട്ടവനായി കരുതേണ്ടതില്ല.
തമഃസത്ത്വരജോയുക്തസ് താസു താസ്വ് ഇഹ യോനിഷു ലീയതേ പ്രതിബുദ്ധത്വാദ് അബുദ്ധജനസേവനാത്
അവൻ തിമിരം, സത്ത്വം, രാജസം എന്നിവയാൽ അനുഭവിച്ചുകൊണ്ട്, ഇവിടെ പലവിധ ഗർഭങ്ങളിൽ ലയിക്കുന്നു, ജാഗരൂകതയാൽ അല്ലെങ്കിൽ അജ്ഞന്മാരെ സേവിച്ചതിനാൽ.
സഹവാസനിവാസത്വാദ് ബാലോ ഽഹമ് ഇതി മന്യതേ യോ ഽഹം ന സോ ഽഹമ് ഇത്യ് ഉക്തോ ഗുണാന് ഏവാനുവര്തതേ
വാസനകളോടൊപ്പം ജീവിക്കുന്നതിനാൽ, അവൻ 'ഞാൻ ബാലൻ' എന്ന് കരുതുന്നു; എന്നാൽ 'ഞാൻ ആ ഞാൻ അല്ല' എന്ന് അറിയുന്നവൻ ഗുണങ്ങളെ മാത്രം അനുഗമിക്കുന്നു.
തമസാ താമസാന് ഭാവാന് വിവിധാന് പ്രതിപദ്യതേ രജസാ രാജസാംശ് ചൈവ സാത്ത്വികാന് സത്ത്വസംശ്രയാത്
തിമിരം മൂലം അവൻ തിമിരസ്വഭാവമുള്ള അവസ്ഥകളിലേക്ക് എത്തുന്നു; രാജസം മൂലം രാജസ്വഭാവങ്ങളിലേക്ക്; സത്ത്വത്തിൽ ആശ്രയിച്ചാൽ സത്ത്വസ്വഭാവങ്ങളിലേക്ക്.
ശുക്ലലോഹിതകൃഷ്ണാനി രൂപാണ്യ് ഏതാനി ത്രീണി തു സര്വാണ്യ് ഏതാനി രൂപാണി ജാനീഹി പ്രാകൃതാനി തു
വെള്ള, ചുവപ്പ്, കറുപ്പ് എന്നിങ്ങനെ ഈ മൂന്നു രൂപങ്ങൾ — ഇവയെല്ലാം പ്രകൃതിദത്തമാണെന്ന് നീ അറിയണം.
താമസാ നിരയം യാന്തി രാജസാ മാനുഷാന് അഥ സാത്ത്വികാ ദേവലോകായ ഗച്ഛന്തി സുഖഭാഗിനഃ
താമസസ്വഭാവമുള്ളവർ നരകത്തിലേക്കും, രാജസ്വഭാവമുള്ളവർ മനുഷ്യജന്മത്തിലേക്കും, സത്ത്വസ്വഭാവമുള്ള സന്തോഷികൾ ദേവലോകത്തിലേക്കും പോകുന്നു.
നിഷ്കേവലേന പാപേന തിര്യഗ്യോനിമ് അവാപ്നുയാത് പുണ്യപാപേഷു മാനുഷ്യം പുണ്യമാത്രേണ ദേവതാഃ
പൂർണ്ണമായ പാപം ഉള്ളവർക്ക് പശുജന്മം ലഭിക്കും; പുണ്യവും പാപവും കലർന്നാൽ മനുഷ്യജന്മം; പുണ്യം മാത്രം ഉള്ളവർക്ക് ദേവതാവസ്ഥ.