തേഷാം തു തിര്യഗ്ഗമനം ഹി ദൃഷ്ടം നാധോ ഗതിഃ പാപകൃതാം നിവാസഃ ന വാ പ്രധാനാ അപി തേ ദ്വിജാതയോ യേ ജ്ഞാനമ് ഏതന് മുനയോ ന സക്താഃ
അവർക്കു താഴ്ന്ന ജന്മങ്ങളിലേക്കുള്ള യാത്രയോ, താഴോട്ടുള്ള വഴിയോ, പാപികൾക്കിടയിൽ താമസമോ ഉണ്ടായിട്ടില്ല; ഈ ജ്ഞാനത്തിൽ ആസക്തിയില്ലാത്തവർ, അവർ പ്രധാന ദ്വിജന്മാരായാലും, മുനിമാരിൽ പെടുന്നവരല്ല.
സാംഖ്യം വിശാലം പരമം പുരാണം മഹാര്ണവം വിമലമ് ഉദാരകാന്തമ് കൃത്സ്നം ഹി സാംഖ്യാ മുനയോ മഹാത്മ നാരായണേ ധാരയതാപ്രമേയമ്
സാംഖ്യം വിശാലവും പരമവും പ്രാചീനവുമാണ്, വലിയ സമുദ്രംപോലെയും നിർമലവും ഉജ്ജ്വലവും മനോഹരവുമാണ്; മഹാത്മാക്കളായ മുനികൾ ഈ അളവറ്റ സാംഖ്യത്തെ നാരായണനിൽ നിലനിർത്തുന്നു.
ഏതന് മയോക്തം പരമം ഹി തത്ത്വം നാരായണാദ് വിശ്വമ് ഇദം പുരാണമ് സ സര്ഗകാലേ ച കരോതി സര്ഗം സംഹാരകാലേ ച ഹരേത ഭൂയഃ
ഈ പരമതത്ത്വം ഞാൻ പറഞ്ഞിരിക്കുന്നു: ഈ മുഴുവൻ പ്രപഞ്ചം നാരായണനിൽ നിന്നാണ് ഉത്ഭവിക്കുന്നത്; സൃഷ്ടിക്കാലത്ത് അവൻ സൃഷ്ടിക്കുന്നു, സംഹാരക്കാലത്ത് വീണ്ടും അതിനെ പിൻവലിക്കുന്നു.
കിം തദ് അക്ഷരമ് ഇത്യ് ഉക്തം യസ്മാന് നാവര്തതേ പുനഃ കിംസ്വിത് തത് ക്ഷരമ് ഇത്യ് ഉക്തം യസ്മാദ് ആവര്തതേ പുനഃ
പുനരാഗമനം ഇല്ലാത്തതിനെ അക്ഷരം എന്ന് പറയുന്നു; വീണ്ടും തിരിച്ചുവരവ് ഉണ്ടാകുന്നതിനെ ക്ഷരം എന്ന് പറയുന്നു.
അക്ഷരാക്ഷരയോര് വ്യക്തിം പൃച്ഛാമസ് ത്വാം മഹാമുനേ ഉപലബ്ധും മുനിശ്രേഷ്ഠ തത്ത്വേന മുനിപുംഗവ
മഹാമുനിയേ, അക്ഷരത്തിന്റെയും ക്ഷരത്തിന്റെയും വ്യത്യാസം ഞങ്ങൾക്കു സത്യമായി മനസ്സിലാക്കാൻ ദയവായി വിശദീകരിക്കണമെന്നു ഞങ്ങൾ ചോദിക്കുന്നു.
ത്വം ഹി ജ്ഞാനവിദാം ശ്രേഷ്ഠഃ പ്രോച്യസേ വേദപാരഗൈഃ ഋഷിഭിശ് ച മഹാഭാഗൈര് യതിഭിശ് ച മഹാത്മഭിഃ
നീ ജ്ഞാനവാന്മാരിൽ ഏറ്റവും ശ്രേഷ്ഠനാണ്, വേദങ്ങൾ പഠിച്ചവരും മഹാഭാഗ്യശാലികളായ ഋഷിമാരും മഹാത്മാക്കളായ യതിമാരും അങ്ങനെ പറയുന്നു.
തദ് ഏതച് ഛ്രോതുമ് ഇച്ഛാമസ് ത്വത്തഃ സര്വം മഹാമതേ ന തൃപ്തിമ് അധിഗച്ഛാമഃ ശൃണ്വന്തോ ഽമൃതമ് ഉത്തമമ്
മഹാമതിയുള്ളവനേ, അതുകൊണ്ട് ഈ എല്ലാം നിന്നിൽ നിന്ന് ഞങ്ങൾ കേൾക്കാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നു; ഈ ഉത്തമമായ അമൃതം കേട്ടാലും ഞങ്ങൾ തൃപ്തിയിലാവുന്നില്ല.
അത്ര വോ വര്ണയിഷ്യാമി ഇതിഹാസം പുരാതനമ് വസിഷ്ഠസ്യ ച സംവാദം കരാലജനകസ്യ ച
ഇവിടെ ഞാൻ നിങ്ങൾക്കൊരു പുരാതനചരിത്രം പറയാം: വസിഷ്ഠനും കരാളജനകനും തമ്മിലുള്ള സംവാദം.
വസിഷ്ഠം ശ്രേഷ്ഠമ് ആസീനമ് ഋഷീണാം ഭാസ്കരദ്യുതിമ് പപ്രച്ഛ ജനകോ രാജാ ജ്ഞാനം നൈഃശ്രേയസം പരമ്
ഋഷിമാരിൽ ഏറ്റവും ശ്രേഷ്ഠനും സൂര്യപ്രഭയുള്ളവനുമായ വസിഷ്ഠനോടാണ് രാജാവായ ജനകൻ പരമമായ നന്മയിലേക്കുള്ള ജ്ഞാനം ചോദിച്ചത്.
പരമാത്മനി കുശലമ് അധ്യാത്മഗതിനിശ്ചയമ് മൈത്രാവരുണിമ് ആസീനമ് അഭിവാദ്യ കൃതാഞ്ജലിഃ
മിത്രനും വരുണനും പുത്രനായ മഹാത്മാവിനെ, പരമാത്മാവിനെക്കുറിച്ചും ആത്മഗതിയുടെ ഉറപ്പിനെക്കുറിച്ചും അറിയുന്നവനായി ഇരുന്നവനെ, കൂപ്പികൈയോടെ ആദരവോടെ അഭിവാദ്യം ചെയ്തു ചോദിച്ചു.
സ്വച്ഛന്ദം സുകൃതം ചൈവ മധുരം ചാപ്യ് അനുല്ബണമ് പപ്രച്ഛര്ഷിവരം രാജാ കരാലജനകഃ പുരാ
പണ്ടു രാജാവായ കരാളജനകൻ കൂപ്പികൈയോടെ, സ്വതന്ത്രവും സദ്ഗുണപരവും മധുരവും സാവധാനം ആയ രീതിയിൽ ഋഷിശ്രേഷ്ഠനോട് ചോദിച്ചു.
ഭഗവഞ് ശ്രോതുമ് ഇച്ഛാമി പരം ബ്രഹ്മ സനാതനമ് യസ്മിന് ന പുനരാവൃത്തിം പ്രാപ്നുവന്തി മനീഷിണഃ
ഭഗവനേ, ഞാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നത് പരമമായ ശാശ്വതമായ ബ്രഹ്മത്തെക്കുറിച്ച് കേൾക്കാനാണ്, അതിൽ നിന്ന് ജ്ഞാനികൾക്ക് വീണ്ടും ജനനം ഉണ്ടാകുന്നില്ല.
യച് ച തത് ക്ഷരമ് ഇത്യ് ഉക്തം യത്രേദം ക്ഷരതേ ജഗത് യച് ചാക്ഷരമ് ഇതി പ്രോക്തം ശിവം ക്ഷേമമ് അനാമയമ്
ഈ ലോകം ക്ഷയിക്കുന്നതിനെ ക്ഷരം എന്ന് പറയപ്പെടുന്നു; ശിവവും ക്ഷേമവും രോഗരഹിതവുമായതിനെ അക്ഷരം എന്ന് പറയുന്നു.
ശ്രൂയതാം പൃഥിവീപാല ക്ഷരതീദം യഥാ ജഗത് യത്ര ക്ഷരതി പൂര്വേണ യാവത്കാലേന ചാപ്യ് അഥ
ഭൂമിയുടെ രക്ഷകനേ, ഈ ലോകം എങ്ങനെ ക്ഷയിക്കുന്നു, എത്രകാലം കഴിഞ്ഞ് അത് ക്ഷയിക്കുന്നു എന്നതെല്ലാം കേൾക്കൂ.
യുഗം ദ്വാദശസാഹസ്ര്യം കല്പം വിദ്ധി ചതുര്യുഗമ് ദശകല്പശതാവര്തമ് അഹസ് തദ് ബ്രാഹ്മമ് ഉച്യതേ
ഒരു യുഗം പന്ത്രണ്ടായിരം വർഷമാണ്, നാല് യുഗങ്ങൾ ചേർന്നതാണ് ഒരു കല്പം; പത്ത് കല്പങ്ങളുടെ നൂറു ചക്രങ്ങൾ ചേർന്നതാണ് ബ്രഹ്മാവിന്റെ ഒരു ദിവസം എന്ന് പറയുന്നു.
രാത്രിശ് ചൈതാവതീ രാജന് യസ്യാന്തേ പ്രതിബുധ്യതേ സൃജത്യ് അനന്തകര്മാണി മഹാന്തം ഭൂതമ് അഗ്രജമ്
രാജാവേ, അതിനേത് അളവിലുള്ളതാണ് അവന്റെ രാത്രി; അതിന്റെ അവസാനം അവൻ ഉണർന്ന് അനന്തമായ പ്രവർത്തികൾ സൃഷ്ടിക്കുന്നു, മഹത്തായ ആദികാലത്തെ ഭൂതത്തെ ഉൽപ്പാദിപ്പിക്കുന്നു.
മൂര്തിമന്തമ് അമൂര്താത്മാ വിശ്വം ശംഭുഃ സ്വയംഭുവഃ യത്രോത്പത്തിം പ്രവക്ഷ്യാമി മൂലതോ നൃപസത്തമ
ആകൃതിയുള്ളതും ആകൃതിയില്ലാത്തതുമായ ആത്മാവായ ശംഭു, സ്വയം ജനിച്ചവൻ, ഈ ലോകം മുഴുവൻ തന്നിൽ ഉൾക്കൊള്ളുന്നവൻ—അവന്റെ ഉത്ഭവം ഞാൻ നിനക്കു അതിന്റെ മൂലത്തിൽ നിന്ന് വിശദമായി പറയും, രാജാവേ.
അണിമാ ലഘിമാ പ്രാപ്തിര് ഈശാനം ജ്യോതിര് അവ്യയമ് സര്വതഃപാണിപാദാന്തം സര്വതോക്ഷിശിരോമുഖമ്
അണിമ, ലഘിമ, പ്രാപ്തി, ഈശാനൻ, അക്ഷയമായ പ്രകാശം, എല്ലായിടത്തും കൈകളും കാലുകളും ഉള്ളവൻ, എല്ലായിടത്തും കണ്ണുകളും തലകളും മുഖങ്ങളും ഉള്ളവൻ.
സര്വതഃശ്രുതിമല് ലോകേ സര്വമ് ആവൃത്യ തിഷ്ഠതി ഹിരണ്യഗര്ഭോ ഭഗവാന് ഏഷ ബുദ്ധിര് ഇതി സ്മൃതിഃ
എല്ലായിടത്തും കേൾവിയുള്ളവൻ, സർവ്വതും വ്യാപിച്ചു നിലകൊള്ളുന്നവൻ, ഈHIRAN്യഗർഭൻ തന്നെയാണ് ബുദ്ധിയും സ്മൃതിയും എന്നു പറയപ്പെടുന്നത്.
മഹാന് ഇതി ച യോഗേഷു വിരിഞ്ചിര് ഇതി ചാപ്യ് അഥ സാംഖ്യേ ച പഠ്യതേ ശാസ്ത്രേ നാമഭിര് ബഹുധാത്മകഃ
യോഗത്തിൽ മഹാൻ എന്നും, മറ്റിടങ്ങളിൽ വിരിഞ്ചി എന്നും, സംഖ്യശാസ്ത്രത്തിൽ അനേകം പേരുകളിൽ പല രൂപങ്ങളോടും കൂടിയവൻ എന്നും പറയപ്പെടുന്നു.
വിചിത്രരൂപോ വിശ്വാത്മാ ഏകാക്ഷര ഇതി സ്മൃതഃ ധൃതമ് ഏകാത്മകം യേന കൃത്സ്നം ത്രൈലോക്യമ് ആത്മനാ
വിവിധ ആകൃതികളുള്ളവൻ, ലോകത്തിന്റെ ആത്മാവായവൻ, ഏകാക്ഷരം എന്നറിയപ്പെടുന്നവൻ, തന്റെ ആത്മാവാൽ മുഴുവൻ ത്രിലോകവും ഏകതയിൽ നിലനിർത്തുന്നവൻ.
തഥൈവ ബഹുരൂപത്വാദ് വിശ്വരൂപ ഇതി ശ്രുതഃ ഏഷ വൈ വിക്രിയാപന്നഃ സൃജത്യ് ആത്മാനമ് ആത്മനാ
ഇങ്ങനെ തന്നെ, അനേകം രൂപങ്ങൾ ഉള്ളതിനാൽ, വിശ്വരൂപൻ എന്നും വിളിക്കപ്പെടുന്നു; ഈവൻ തന്നെ മാറ്റങ്ങൾ ഏറ്റുവാങ്ങി സ്വയം തന്നെ സൃഷ്ടിക്കുന്നു.
പ്രധാനം തസ്യ സംയോഗാദ് ഉത്പന്നം സുമഹത് പുരമ് അഹംകാരം മഹാതേജാഃ പ്രജാപതിനമസ്കൃതമ്
പ്രധാനവുമായി ചേർന്ന് വലിയൊരു നഗരം ഉദിക്കുന്നു, അതാണ് മഹത്തായ അഹങ്കാരം, അതിനെ സൃഷ്ടാവായ പ്രജാപതി ആദരിക്കുന്നു.
അവ്യക്താദ് വ്യക്തിമ് ആപന്നം വിദ്യാസര്ഗം വദന്തി തമ് മഹാന്തം ചാപ്യ് അഹംകാരമ് അവിദ്യാസര്ഗ ഏവ ച
അവ്യക്തത്തിൽ നിന്ന് വ്യക്തം ഉത്ഭവിക്കുന്നു; അതാണ് വിദ്യാസർഗം എന്നു പറയുന്നത്. മഹത്തായ അഹങ്കാരവും അവിദ്യാസർഗവും കൂടിയാണു പറയപ്പെടുന്നത്.
അചരശ് ച ചരശ് ചൈവ സമുത്പന്നൌ തഥൈകതഃ വിദ്യാവിദ്യേതി വിഖ്യാതേ ശ്രുതിശാസ്ത്രാനുചിന്തകൈഃ
അചലവും ചലനവുമൊക്കെ ഒരുപോലെ ഉദിക്കുന്നു; അവയെ വിദ്യയും അവിദ്യയും എന്നു ശാസ്ത്രങ്ങളും ചിന്തകന്മാരും വിളിക്കുന്നു.
ഭൂതസര്ഗമ് അഹംകാരാത് തൃതീയം വിദ്ധി പാര്ഥിവ അഹംകാരേഷു നൃപതേ ചതുര്ഥം വിദ്ധി വൈകൃതമ്
അഹങ്കാരത്തിൽ നിന്ന് ഭൂതങ്ങളുടെ സൃഷ്ടി, അതാണ് മൂന്നാമത്തേത്, രാജകുമാരനേ. അഹങ്കാരങ്ങളിൽ നാലാമത്തേത് വൈക്രതസൃഷ്ടി എന്നു അറിയണം.
വായുര് ജ്യോതിര് അഥാകാശമ് ആപോ ഽഥ പൃഥിവീ തഥാ ശബ്ദസ്പര്ശൌ ച രൂപം ച രസോ ഗന്ധസ് തഥൈവ ച
വായു, പ്രകാശം, ആകാശം, ജലം, ഭൂമി, ശബ്ദം, സ്പർശം, രൂപം, രസം, ഗന്ധം—ഇവയും കൂടെ.
ഏവം യുഗപദ് ഉത്പന്നം ദശവര്ഗമ് അസംശയമ് പഞ്ചമം വിദ്ധി രാജേന്ദ്ര ഭൌതികം സര്ഗമ് അര്ഥകൃത്
ഇങ്ങനെ സംശയമില്ലാതെ പത്ത് വിഭാഗങ്ങൾ ഒരേസമയം ഉദിക്കുന്നു. രാജേന്ദ്രാ, അഞ്ചാമത്തേത് ഭൗതികസൃഷ്ടി, അതിൽ വസ്തുക്കൾ ഉണ്ടാകുന്നു.
ശ്രോത്രം ത്വക് ചക്ഷുഷീ ജിഹ്വാ ഘ്രാണമ് ഏവ ച പഞ്ചമമ് വാഗ് ഹസ്തൌ ചൈവ പാദൌ ച പായുര് മേഢ്രം തഥൈവ ച
ചെവി, ത്വക്ക്, കണ്ണ്, നാവ്, മൂക്ക്—അഞ്ചാമത്തേത്; വാക്ക്, കൈകൾ, കാലുകൾ, ഗുദം, ലിംഗം—ഇവയും.
ബുദ്ധീന്ദ്രിയാണി ചൈതാനി തഥാ കര്മേന്ദ്രിയാണി ച സംഭൂതാനീഹ യുഗപന് മനസാ സഹ പാര്ഥിവ
ഇവയാണ് ബുദ്ധീന്ദ്രിയങ്ങൾ, അതുപോലെ കർമേന്ദ്രിയങ്ങളും. ഇവ മനസ്സിനോടൊപ്പം ഒരുമിച്ച് ഇവിടെ ഉദിക്കുന്നു, രാജകുമാരനേ.