യതഃ സര്വാഃ പ്രവര്തന്തേ സര്ഗപ്രലയവിക്രിയാഃ ഏവം ശംസന്തി ശാസ്ത്രേഷു പ്രവക്താരോ മഹര്ഷയഃ
സൃഷ്ടിയും ലയവും വ്യത്യാസങ്ങളും എല്ലാം അതിൽ നിന്നാണ് ഉത്ഭവിക്കുന്നത്; ഇതാണ് മഹർഷിമാരും ശാസ്ത്രങ്ങളിലെ ഉപദേശകരും പ്രഖ്യാപിക്കുന്നത്.
സര്വേ വിപ്രാശ് ച വേദാശ് ച തഥാ സാമവിദോ ജനാഃ ബ്രഹ്മണ്യം പരമം ദേവമ് അനന്തം പരമാച്യുതമ്
എല്ലാ ബ്രാഹ്മണരും വേദങ്ങളും, സാമവേദം അറിയുന്നവരും, പരമമായ അനന്തമായ അച്യുതനായ ദൈവത്തെ ബ്രഹ്മമെന്നു പ്രഖ്യാപിക്കുന്നു.
പ്രാര്ഥയന്തശ് ച തം വിപ്രാ വദന്തി ഗുണബുദ്ധയഃ സമ്യഗ് ഉക്താസ് തഥാ യോഗാഃ സാംഖ്യാശ് ചാമിതദര്ശനാഃ
അവനെ ആഗ്രഹിച്ച് ബ്രാഹ്മണന്മാർ ഗുണബോധത്തോടെ സംസാരിക്കുന്നു; അങ്ങനെ തന്നെ യോഗവും സാംഖ്യവും അതിവിസ്തൃതമായ ദൃഷ്ടിയോടെ ശരിയായി പറയുന്നു.
അമൂര്തിസ് തസ്യ വിപ്രേന്ദ്രാഃ സാംഖ്യം മൂര്തിര് ഇതി ശ്രുതിഃ അഭിജ്ഞാനാനി തസ്യാഹുര് മഹാന്തി മുനിസത്തമാഃ
അവന്റെ രൂപം രൂപരഹിതമാണ്, മഹാനുഭവരേ; സാംഖ്യമാണ് അവന്റെ രൂപം എന്നു ശാസ്ത്രം പറയുന്നു. അവന്റെ തിരിച്ചറിവുകൾ മഹത്തായവയാണെന്ന് പ്രധാനമുനികൾ പറയുന്നു.
ദ്വിവിധാനി ഹി ഭൂതാനി പൃഥിവ്യാം ദ്വിജസത്തമാഃ അഗമ്യഗമ്യസംജ്ഞാനി ഗമ്യം തത്ര വിശിഷ്യതേ
ഭൂമിയിൽ രണ്ടു തരത്തിലുള്ള ജീവികൾ ഉണ്ട്, മഹാനുഭവരേ: സമീപിക്കാവുന്നവരും സമീപിക്കാനാകാത്തവരും; അവയിൽ സമീപിക്കാവുന്നവരാണ് ശ്രേഷ്ഠം എന്നു കരുതപ്പെടുന്നു.
ജ്ഞാനം മഹദ് വൈ മഹതശ് ച വിപ്രാ വേദേഷു സാംഖ്യേഷു തഥൈവ യോഗേ യച് ചാപി ദൃഷ്ടം വിധിവത് പുരാണേ സാംഖ്യാഗതം തന് നിഖിലം മുനീന്ദ്രാഃ
വേദങ്ങളിലും സാംഖ്യയിലും യോഗയിലും, നിയമപ്രകാരം പുരാണങ്ങളിലും കാണുന്ന മഹത്തായ ജ്ഞാനം എല്ലാം സാംഖ്യയുമായി ബന്ധപ്പെട്ടതാണ്, മഹാമുനികളേ.
യച് ചേതിഹാസേഷു മഹത്സു ദൃഷ്ടം യഥാര്ഥശാസ്ത്രേഷു വിശിഷ്ടദൃഷ്ടമ് ജ്ഞാനം ച ലോകേ യദ് ഇഹാസ്തി കിംചിത് സാംഖ്യാഗതം തച് ച മഹാമുനീന്ദ്രാഃ
ഇതിഹാസങ്ങളിലും, യഥാർത്ഥധർമ്മശാസ്ത്രങ്ങളിലും, ലോകത്തിൽ കാണുന്ന ഏതൊരു ജ്ഞാനവും സാംഖ്യയുമായി ബന്ധപ്പെട്ടതാണ്, മഹാമുനികളേ.
സമസ്തദൃഷ്ടം പരമം ബലം ച ജ്ഞാനം ച മോക്ഷശ് ച യഥാവദ് ഉക്തമ് തപാംസി സൂക്ഷ്മാണി ച യാനി ചൈവ സാംഖ്യേ യഥാവദ് വിഹിതാനി വിപ്രാഃ
എല്ലാ പരമജ്ഞാനവും ശക്തിയും മോക്ഷവും ശരിയായി പറഞ്ഞിരിക്കുന്നതും, സാംഖ്യയിൽ നിർദേശിച്ചിരിക്കുന്ന സൂക്ഷ്മമായ തപസ്സുകളും, മഹാനുഭവരേ, അങ്ങനെ തന്നെയാണ്.
വിപര്യയം തസ്യ ഹിതം സദൈവ ഗച്ഛന്തി സാംഖ്യാഃ സതതം സുഖേന താംശ് ചാപി സംധാര്യ തതഃ കൃതാര്ഥാഃ പതന്തി വിപ്രായതനേഷു ഭൂയഃ
സാംഖ്യന്മാർ എല്ലായ്പ്പോഴും അവനു നല്ലതായ കാര്യങ്ങൾ പിന്തുടരുന്നു, അതും എളുപ്പത്തിൽ നിലനിർത്തുന്നു; അങ്ങനെ അവർ ലക്ഷ്യം കൈവരിച്ച ശേഷം വീണ്ടും ദ്വിജന്മാരുടെ ലോകങ്ങളിൽ വീഴുന്നു.
ഹിത്വാ ച ദേഹം പ്രവിശന്തി മോക്ഷം ദിവൌകസശ് ചാപി ച യോഗസാംഖ്യാഃ അതോ ഽധികം തേ ഽഭിരതാ മഹാര്ഹേ സാംഖ്യേ ദ്വിജാ ഭോ ഇഹ ശിഷ്ടജുഷ്ടേ
ദേഹം ഉപേക്ഷിച്ച ശേഷം യോഗികളും സാംഖ്യരും മോക്ഷത്തിലേക്ക് പ്രവേശിക്കുന്നു, ദേവന്മാരും അങ്ങനെ തന്നെ ചെയ്യുന്നു; അതുകൊണ്ട് മഹാമൂല്യമായ ഈ സാംഖ്യത്തിൽ അവർ കൂടുതൽ ആസ്വാദനത്തോടെ ഏർപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു, ദ്വിജന്മാരേ, ഇവിടെ നല്ലവരാൽ ആദരിക്കപ്പെടുന്ന സാംഖ്യത്തിൽ.
തേഷാം തു തിര്യഗ്ഗമനം ഹി ദൃഷ്ടം നാധോ ഗതിഃ പാപകൃതാം നിവാസഃ ന വാ പ്രധാനാ അപി തേ ദ്വിജാതയോ യേ ജ്ഞാനമ് ഏതന് മുനയോ ന സക്താഃ
അവർക്കു താഴ്ന്ന ജന്മങ്ങളിലേക്കുള്ള യാത്രയോ, താഴോട്ടുള്ള വഴിയോ, പാപികൾക്കിടയിൽ താമസമോ ഉണ്ടായിട്ടില്ല; ഈ ജ്ഞാനത്തിൽ ആസക്തിയില്ലാത്തവർ, അവർ പ്രധാന ദ്വിജന്മാരായാലും, മുനിമാരിൽ പെടുന്നവരല്ല.
സാംഖ്യം വിശാലം പരമം പുരാണം മഹാര്ണവം വിമലമ് ഉദാരകാന്തമ് കൃത്സ്നം ഹി സാംഖ്യാ മുനയോ മഹാത്മ നാരായണേ ധാരയതാപ്രമേയമ്
സാംഖ്യം വിശാലവും പരമവും പ്രാചീനവുമാണ്, വലിയ സമുദ്രംപോലെയും നിർമലവും ഉജ്ജ്വലവും മനോഹരവുമാണ്; മഹാത്മാക്കളായ മുനികൾ ഈ അളവറ്റ സാംഖ്യത്തെ നാരായണനിൽ നിലനിർത്തുന്നു.
ഏതന് മയോക്തം പരമം ഹി തത്ത്വം നാരായണാദ് വിശ്വമ് ഇദം പുരാണമ് സ സര്ഗകാലേ ച കരോതി സര്ഗം സംഹാരകാലേ ച ഹരേത ഭൂയഃ
ഈ പരമതത്ത്വം ഞാൻ പറഞ്ഞിരിക്കുന്നു: ഈ മുഴുവൻ പ്രപഞ്ചം നാരായണനിൽ നിന്നാണ് ഉത്ഭവിക്കുന്നത്; സൃഷ്ടിക്കാലത്ത് അവൻ സൃഷ്ടിക്കുന്നു, സംഹാരക്കാലത്ത് വീണ്ടും അതിനെ പിൻവലിക്കുന്നു.
കിം തദ് അക്ഷരമ് ഇത്യ് ഉക്തം യസ്മാന് നാവര്തതേ പുനഃ കിംസ്വിത് തത് ക്ഷരമ് ഇത്യ് ഉക്തം യസ്മാദ് ആവര്തതേ പുനഃ
പുനരാഗമനം ഇല്ലാത്തതിനെ അക്ഷരം എന്ന് പറയുന്നു; വീണ്ടും തിരിച്ചുവരവ് ഉണ്ടാകുന്നതിനെ ക്ഷരം എന്ന് പറയുന്നു.
അക്ഷരാക്ഷരയോര് വ്യക്തിം പൃച്ഛാമസ് ത്വാം മഹാമുനേ ഉപലബ്ധും മുനിശ്രേഷ്ഠ തത്ത്വേന മുനിപുംഗവ
മഹാമുനിയേ, അക്ഷരത്തിന്റെയും ക്ഷരത്തിന്റെയും വ്യത്യാസം ഞങ്ങൾക്കു സത്യമായി മനസ്സിലാക്കാൻ ദയവായി വിശദീകരിക്കണമെന്നു ഞങ്ങൾ ചോദിക്കുന്നു.
ത്വം ഹി ജ്ഞാനവിദാം ശ്രേഷ്ഠഃ പ്രോച്യസേ വേദപാരഗൈഃ ഋഷിഭിശ് ച മഹാഭാഗൈര് യതിഭിശ് ച മഹാത്മഭിഃ
നീ ജ്ഞാനവാന്മാരിൽ ഏറ്റവും ശ്രേഷ്ഠനാണ്, വേദങ്ങൾ പഠിച്ചവരും മഹാഭാഗ്യശാലികളായ ഋഷിമാരും മഹാത്മാക്കളായ യതിമാരും അങ്ങനെ പറയുന്നു.
തദ് ഏതച് ഛ്രോതുമ് ഇച്ഛാമസ് ത്വത്തഃ സര്വം മഹാമതേ ന തൃപ്തിമ് അധിഗച്ഛാമഃ ശൃണ്വന്തോ ഽമൃതമ് ഉത്തമമ്
മഹാമതിയുള്ളവനേ, അതുകൊണ്ട് ഈ എല്ലാം നിന്നിൽ നിന്ന് ഞങ്ങൾ കേൾക്കാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നു; ഈ ഉത്തമമായ അമൃതം കേട്ടാലും ഞങ്ങൾ തൃപ്തിയിലാവുന്നില്ല.
അത്ര വോ വര്ണയിഷ്യാമി ഇതിഹാസം പുരാതനമ് വസിഷ്ഠസ്യ ച സംവാദം കരാലജനകസ്യ ച
ഇവിടെ ഞാൻ നിങ്ങൾക്കൊരു പുരാതനചരിത്രം പറയാം: വസിഷ്ഠനും കരാളജനകനും തമ്മിലുള്ള സംവാദം.
വസിഷ്ഠം ശ്രേഷ്ഠമ് ആസീനമ് ഋഷീണാം ഭാസ്കരദ്യുതിമ് പപ്രച്ഛ ജനകോ രാജാ ജ്ഞാനം നൈഃശ്രേയസം പരമ്
ഋഷിമാരിൽ ഏറ്റവും ശ്രേഷ്ഠനും സൂര്യപ്രഭയുള്ളവനുമായ വസിഷ്ഠനോടാണ് രാജാവായ ജനകൻ പരമമായ നന്മയിലേക്കുള്ള ജ്ഞാനം ചോദിച്ചത്.
പരമാത്മനി കുശലമ് അധ്യാത്മഗതിനിശ്ചയമ് മൈത്രാവരുണിമ് ആസീനമ് അഭിവാദ്യ കൃതാഞ്ജലിഃ
മിത്രനും വരുണനും പുത്രനായ മഹാത്മാവിനെ, പരമാത്മാവിനെക്കുറിച്ചും ആത്മഗതിയുടെ ഉറപ്പിനെക്കുറിച്ചും അറിയുന്നവനായി ഇരുന്നവനെ, കൂപ്പികൈയോടെ ആദരവോടെ അഭിവാദ്യം ചെയ്തു ചോദിച്ചു.
സ്വച്ഛന്ദം സുകൃതം ചൈവ മധുരം ചാപ്യ് അനുല്ബണമ് പപ്രച്ഛര്ഷിവരം രാജാ കരാലജനകഃ പുരാ
പണ്ടു രാജാവായ കരാളജനകൻ കൂപ്പികൈയോടെ, സ്വതന്ത്രവും സദ്ഗുണപരവും മധുരവും സാവധാനം ആയ രീതിയിൽ ഋഷിശ്രേഷ്ഠനോട് ചോദിച്ചു.
ഭഗവഞ് ശ്രോതുമ് ഇച്ഛാമി പരം ബ്രഹ്മ സനാതനമ് യസ്മിന് ന പുനരാവൃത്തിം പ്രാപ്നുവന്തി മനീഷിണഃ
ഭഗവനേ, ഞാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നത് പരമമായ ശാശ്വതമായ ബ്രഹ്മത്തെക്കുറിച്ച് കേൾക്കാനാണ്, അതിൽ നിന്ന് ജ്ഞാനികൾക്ക് വീണ്ടും ജനനം ഉണ്ടാകുന്നില്ല.
യച് ച തത് ക്ഷരമ് ഇത്യ് ഉക്തം യത്രേദം ക്ഷരതേ ജഗത് യച് ചാക്ഷരമ് ഇതി പ്രോക്തം ശിവം ക്ഷേമമ് അനാമയമ്
ഈ ലോകം ക്ഷയിക്കുന്നതിനെ ക്ഷരം എന്ന് പറയപ്പെടുന്നു; ശിവവും ക്ഷേമവും രോഗരഹിതവുമായതിനെ അക്ഷരം എന്ന് പറയുന്നു.
ശ്രൂയതാം പൃഥിവീപാല ക്ഷരതീദം യഥാ ജഗത് യത്ര ക്ഷരതി പൂര്വേണ യാവത്കാലേന ചാപ്യ് അഥ
ഭൂമിയുടെ രക്ഷകനേ, ഈ ലോകം എങ്ങനെ ക്ഷയിക്കുന്നു, എത്രകാലം കഴിഞ്ഞ് അത് ക്ഷയിക്കുന്നു എന്നതെല്ലാം കേൾക്കൂ.
യുഗം ദ്വാദശസാഹസ്ര്യം കല്പം വിദ്ധി ചതുര്യുഗമ് ദശകല്പശതാവര്തമ് അഹസ് തദ് ബ്രാഹ്മമ് ഉച്യതേ
ഒരു യുഗം പന്ത്രണ്ടായിരം വർഷമാണ്, നാല് യുഗങ്ങൾ ചേർന്നതാണ് ഒരു കല്പം; പത്ത് കല്പങ്ങളുടെ നൂറു ചക്രങ്ങൾ ചേർന്നതാണ് ബ്രഹ്മാവിന്റെ ഒരു ദിവസം എന്ന് പറയുന്നു.
രാത്രിശ് ചൈതാവതീ രാജന് യസ്യാന്തേ പ്രതിബുധ്യതേ സൃജത്യ് അനന്തകര്മാണി മഹാന്തം ഭൂതമ് അഗ്രജമ്
രാജാവേ, അതിനേത് അളവിലുള്ളതാണ് അവന്റെ രാത്രി; അതിന്റെ അവസാനം അവൻ ഉണർന്ന് അനന്തമായ പ്രവർത്തികൾ സൃഷ്ടിക്കുന്നു, മഹത്തായ ആദികാലത്തെ ഭൂതത്തെ ഉൽപ്പാദിപ്പിക്കുന്നു.
മൂര്തിമന്തമ് അമൂര്താത്മാ വിശ്വം ശംഭുഃ സ്വയംഭുവഃ യത്രോത്പത്തിം പ്രവക്ഷ്യാമി മൂലതോ നൃപസത്തമ
ആകൃതിയുള്ളതും ആകൃതിയില്ലാത്തതുമായ ആത്മാവായ ശംഭു, സ്വയം ജനിച്ചവൻ, ഈ ലോകം മുഴുവൻ തന്നിൽ ഉൾക്കൊള്ളുന്നവൻ—അവന്റെ ഉത്ഭവം ഞാൻ നിനക്കു അതിന്റെ മൂലത്തിൽ നിന്ന് വിശദമായി പറയും, രാജാവേ.
അണിമാ ലഘിമാ പ്രാപ്തിര് ഈശാനം ജ്യോതിര് അവ്യയമ് സര്വതഃപാണിപാദാന്തം സര്വതോക്ഷിശിരോമുഖമ്
അണിമ, ലഘിമ, പ്രാപ്തി, ഈശാനൻ, അക്ഷയമായ പ്രകാശം, എല്ലായിടത്തും കൈകളും കാലുകളും ഉള്ളവൻ, എല്ലായിടത്തും കണ്ണുകളും തലകളും മുഖങ്ങളും ഉള്ളവൻ.
സര്വതഃശ്രുതിമല് ലോകേ സര്വമ് ആവൃത്യ തിഷ്ഠതി ഹിരണ്യഗര്ഭോ ഭഗവാന് ഏഷ ബുദ്ധിര് ഇതി സ്മൃതിഃ
എല്ലായിടത്തും കേൾവിയുള്ളവൻ, സർവ്വതും വ്യാപിച്ചു നിലകൊള്ളുന്നവൻ, ഈHIRAN്യഗർഭൻ തന്നെയാണ് ബുദ്ധിയും സ്മൃതിയും എന്നു പറയപ്പെടുന്നത്.
മഹാന് ഇതി ച യോഗേഷു വിരിഞ്ചിര് ഇതി ചാപ്യ് അഥ സാംഖ്യേ ച പഠ്യതേ ശാസ്ത്രേ നാമഭിര് ബഹുധാത്മകഃ
യോഗത്തിൽ മഹാൻ എന്നും, മറ്റിടങ്ങളിൽ വിരിഞ്ചി എന്നും, സംഖ്യശാസ്ത്രത്തിൽ അനേകം പേരുകളിൽ പല രൂപങ്ങളോടും കൂടിയവൻ എന്നും പറയപ്പെടുന്നു.