ഗുണാംശ് ച മനസശ് ചാപി നഭസശ് ച ഗുണാംസ് തഥാ ഗുണാന് വായോശ് ച സര്വജ്ഞാഃ സ്നേഹജാംശ് ച ഗുണാന് പുനഃ
മനസ്സിന്റെ ഗുണങ്ങളും, ആകാശത്തിന്റെ ഗുണങ്ങളും, വായുവിന്റെ ഗുണങ്ങളും, സ്നേഹത്തിൽ നിന്നു ജനിക്കുന്ന ഗുണങ്ങളും, ജ്ഞാനികൾക്കു അറിയാവുന്നതാണ്.
അപാം ഗുണാസ് തഥാ വിപ്രാഃ പാര്ഥിവാംശ് ച ഗുണാന് അപി സര്വാന് ഏവ ഗുണൈര് വ്യാപ്യ ക്ഷേത്രജ്ഞേഷു ദ്വിജോത്തമാഃ
ജലത്തിന്റെ ഗുണങ്ങളും, ഭൂമിയുടെ ഗുണങ്ങളും, ഈ ഗുണങ്ങൾ എല്ലാം തന്നെ, സ്വഭാവംകൊണ്ടു, ക്ഷേത്രജ്ഞന്മാരിൽ നിലകൊള്ളുന്നു, മഹാനുഭവരേ.
ആത്മാ ചരതി ക്ഷേത്രജ്ഞഃ കര്മണാ ച ശുഭാശുഭേ ശിഷ്യാ ഇവ മഹാത്മാനമ് ഇന്ദ്രിയാണി ച തം ദ്വിജാഃ
ക്ഷേത്രജ്ഞനായ ആത്മാവ്, നല്ലതും ചീത്തയുമായ പ്രവൃത്തികളിലൂടെ സഞ്ചരിക്കുന്നു; ഇന്ദ്രിയങ്ങൾ ഗുരുവിനെ അനുഗമിക്കുന്ന ശിഷ്യന്മാരെപ്പോലെ ആ മഹാത്മാവിനെ പിന്തുടരുന്നു, മഹാനുഭവരേ.
പ്രകൃതിം ചാപ്യ് അതിക്രമ്യ ശുദ്ധം സൂക്ഷ്മം പരാത് പരമ് നാരായണം മഹാത്മാനം നിര്വികാരം പരാത് പരമ്
പ്രകൃതിയെ അതിക്രമിച്ച്, ശുദ്ധവും സൂക്ഷ്മവും പരമമായും, പരത്തിനും അതീതമായും, മാറ്റമില്ലാത്ത മഹാത്മാവായ നാരായണൻ നിലകൊള്ളുന്നു.
വിമുക്തം സര്വപാപേഭ്യഃ പ്രവിഷ്ടം ച ഹ്യ് അനാമയമ് പരമാത്മാനമ് അഗുണം നിര്വൃതം തം ച സത്തമാഃ
എല്ലാ പാപങ്ങളിൽ നിന്നുമുള്ള മോചിതൻ, രോഗങ്ങളില്ലാത്ത അവസ്ഥയിൽ പ്രവേശിച്ച, ഗുണങ്ങളില്ലാത്ത, സമാധാനത്തിലുള്ള പരമാത്മാവാണ്, മഹാന്മാരേ.
ശ്രേഷ്ഠം തത്ര മനോ വിപ്രാ ഇന്ദ്രിയാണി ച ഭോ ദ്വിജാഃ ആഗച്ഛന്തി യഥാകാലം ഗുരോഃ സംദേശകാരിണഃ
അവിടെ മനസ്സാണ് ശ്രേഷ്ഠം, മഹാനുഭവരേ, ഇന്ദ്രിയങ്ങളും അതുപോലെ; അവ ഗുരുവിന്റെ കല്പന അനുസരിച്ച്, സമയത്തിന് അനുയോജ്യമായി എത്തുന്നു.
ശക്യം വാല്പേന കാലേന ശാന്തിം പ്രാപ്തും ഗുണാംസ് തഥാ ഏവമ് ഉക്തേന വിപ്രേന്ദ്രാഃ സാംഖ്യയോഗേന മോക്ഷിണീമ്
ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞിരിക്കുന്ന സാംഖ്യയോഗം അനുസരിച്ച്, മഹാനുഭവരേ, വളരെ കുറഞ്ഞ സമയത്തിനകം ശാന്തിയും ഗുണങ്ങളും നേടാൻ കഴിയും.
സാംഖ്യാ വിപ്രാ മഹാപ്രാജ്ഞാ ഗച്ഛന്തി പരമാം ഗതിമ് ജ്ഞാനേനാനേന വിപ്രേന്ദ്രാസ് തുല്യം ജ്ഞാനം ന വിദ്യതേ
സാംഖ്യത്തിൽ പ്രഗത്ഭരായവർ, മഹാനുഭവരേ, പരമാവസ്ഥയിലേക്കാണ് എത്തുന്നത്; ഈ ജ്ഞാനത്തിലേക്കു തുല്യമായ മറ്റൊരു ജ്ഞാനം ഇല്ല, മഹാനുഭവരിൽ ശ്രേഷ്ഠരേ.
അത്ര വഃ സംശയോ മാ ഭൂജ് ജ്ഞാനം സാംഖ്യം പരം മതമ് അക്ഷരം ധ്രുവമ് ഏവോക്തം പൂര്വം ബ്രഹ്മ സനാതനമ്
ഇവിടെ നിങ്ങൾക്ക് സംശയം വേണ്ട; ജ്ഞാനവും സാംഖ്യവും പരമമായ സിദ്ധാന്തമാണെന്ന്, അക്ഷരവും ശാശ്വതവുമായ സനാതനബ്രഹ്മം മുമ്പേ പറഞ്ഞിട്ടുണ്ട്.
അനാദിമധ്യനിധനം നിര്ദ്വംദ്വം കര്തൃ ശാശ്വതമ് കൂടസ്ഥം ചൈവ നിത്യം ച യദ് വദന്തി ശമാത്മകാഃ
ആദിയും മധ്യവും അന്തവും ഇല്ലാത്തത്, ദ്വന്ദ്വങ്ങളില്ലാത്തത്, ശാശ്വതമായ കര്ത്താവ്, മാറ്റമില്ലാത്തതും നിത്യവുമായതും, സമാധാനസ്വഭാവമുള്ളവർ അങ്ങനെ പറയുന്നു.
യതഃ സര്വാഃ പ്രവര്തന്തേ സര്ഗപ്രലയവിക്രിയാഃ ഏവം ശംസന്തി ശാസ്ത്രേഷു പ്രവക്താരോ മഹര്ഷയഃ
സൃഷ്ടിയും ലയവും വ്യത്യാസങ്ങളും എല്ലാം അതിൽ നിന്നാണ് ഉത്ഭവിക്കുന്നത്; ഇതാണ് മഹർഷിമാരും ശാസ്ത്രങ്ങളിലെ ഉപദേശകരും പ്രഖ്യാപിക്കുന്നത്.
സര്വേ വിപ്രാശ് ച വേദാശ് ച തഥാ സാമവിദോ ജനാഃ ബ്രഹ്മണ്യം പരമം ദേവമ് അനന്തം പരമാച്യുതമ്
എല്ലാ ബ്രാഹ്മണരും വേദങ്ങളും, സാമവേദം അറിയുന്നവരും, പരമമായ അനന്തമായ അച്യുതനായ ദൈവത്തെ ബ്രഹ്മമെന്നു പ്രഖ്യാപിക്കുന്നു.
പ്രാര്ഥയന്തശ് ച തം വിപ്രാ വദന്തി ഗുണബുദ്ധയഃ സമ്യഗ് ഉക്താസ് തഥാ യോഗാഃ സാംഖ്യാശ് ചാമിതദര്ശനാഃ
അവനെ ആഗ്രഹിച്ച് ബ്രാഹ്മണന്മാർ ഗുണബോധത്തോടെ സംസാരിക്കുന്നു; അങ്ങനെ തന്നെ യോഗവും സാംഖ്യവും അതിവിസ്തൃതമായ ദൃഷ്ടിയോടെ ശരിയായി പറയുന്നു.
അമൂര്തിസ് തസ്യ വിപ്രേന്ദ്രാഃ സാംഖ്യം മൂര്തിര് ഇതി ശ്രുതിഃ അഭിജ്ഞാനാനി തസ്യാഹുര് മഹാന്തി മുനിസത്തമാഃ
അവന്റെ രൂപം രൂപരഹിതമാണ്, മഹാനുഭവരേ; സാംഖ്യമാണ് അവന്റെ രൂപം എന്നു ശാസ്ത്രം പറയുന്നു. അവന്റെ തിരിച്ചറിവുകൾ മഹത്തായവയാണെന്ന് പ്രധാനമുനികൾ പറയുന്നു.
ദ്വിവിധാനി ഹി ഭൂതാനി പൃഥിവ്യാം ദ്വിജസത്തമാഃ അഗമ്യഗമ്യസംജ്ഞാനി ഗമ്യം തത്ര വിശിഷ്യതേ
ഭൂമിയിൽ രണ്ടു തരത്തിലുള്ള ജീവികൾ ഉണ്ട്, മഹാനുഭവരേ: സമീപിക്കാവുന്നവരും സമീപിക്കാനാകാത്തവരും; അവയിൽ സമീപിക്കാവുന്നവരാണ് ശ്രേഷ്ഠം എന്നു കരുതപ്പെടുന്നു.
ജ്ഞാനം മഹദ് വൈ മഹതശ് ച വിപ്രാ വേദേഷു സാംഖ്യേഷു തഥൈവ യോഗേ യച് ചാപി ദൃഷ്ടം വിധിവത് പുരാണേ സാംഖ്യാഗതം തന് നിഖിലം മുനീന്ദ്രാഃ
വേദങ്ങളിലും സാംഖ്യയിലും യോഗയിലും, നിയമപ്രകാരം പുരാണങ്ങളിലും കാണുന്ന മഹത്തായ ജ്ഞാനം എല്ലാം സാംഖ്യയുമായി ബന്ധപ്പെട്ടതാണ്, മഹാമുനികളേ.
യച് ചേതിഹാസേഷു മഹത്സു ദൃഷ്ടം യഥാര്ഥശാസ്ത്രേഷു വിശിഷ്ടദൃഷ്ടമ് ജ്ഞാനം ച ലോകേ യദ് ഇഹാസ്തി കിംചിത് സാംഖ്യാഗതം തച് ച മഹാമുനീന്ദ്രാഃ
ഇതിഹാസങ്ങളിലും, യഥാർത്ഥധർമ്മശാസ്ത്രങ്ങളിലും, ലോകത്തിൽ കാണുന്ന ഏതൊരു ജ്ഞാനവും സാംഖ്യയുമായി ബന്ധപ്പെട്ടതാണ്, മഹാമുനികളേ.
സമസ്തദൃഷ്ടം പരമം ബലം ച ജ്ഞാനം ച മോക്ഷശ് ച യഥാവദ് ഉക്തമ് തപാംസി സൂക്ഷ്മാണി ച യാനി ചൈവ സാംഖ്യേ യഥാവദ് വിഹിതാനി വിപ്രാഃ
എല്ലാ പരമജ്ഞാനവും ശക്തിയും മോക്ഷവും ശരിയായി പറഞ്ഞിരിക്കുന്നതും, സാംഖ്യയിൽ നിർദേശിച്ചിരിക്കുന്ന സൂക്ഷ്മമായ തപസ്സുകളും, മഹാനുഭവരേ, അങ്ങനെ തന്നെയാണ്.
വിപര്യയം തസ്യ ഹിതം സദൈവ ഗച്ഛന്തി സാംഖ്യാഃ സതതം സുഖേന താംശ് ചാപി സംധാര്യ തതഃ കൃതാര്ഥാഃ പതന്തി വിപ്രായതനേഷു ഭൂയഃ
സാംഖ്യന്മാർ എല്ലായ്പ്പോഴും അവനു നല്ലതായ കാര്യങ്ങൾ പിന്തുടരുന്നു, അതും എളുപ്പത്തിൽ നിലനിർത്തുന്നു; അങ്ങനെ അവർ ലക്ഷ്യം കൈവരിച്ച ശേഷം വീണ്ടും ദ്വിജന്മാരുടെ ലോകങ്ങളിൽ വീഴുന്നു.
ഹിത്വാ ച ദേഹം പ്രവിശന്തി മോക്ഷം ദിവൌകസശ് ചാപി ച യോഗസാംഖ്യാഃ അതോ ഽധികം തേ ഽഭിരതാ മഹാര്ഹേ സാംഖ്യേ ദ്വിജാ ഭോ ഇഹ ശിഷ്ടജുഷ്ടേ
ദേഹം ഉപേക്ഷിച്ച ശേഷം യോഗികളും സാംഖ്യരും മോക്ഷത്തിലേക്ക് പ്രവേശിക്കുന്നു, ദേവന്മാരും അങ്ങനെ തന്നെ ചെയ്യുന്നു; അതുകൊണ്ട് മഹാമൂല്യമായ ഈ സാംഖ്യത്തിൽ അവർ കൂടുതൽ ആസ്വാദനത്തോടെ ഏർപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു, ദ്വിജന്മാരേ, ഇവിടെ നല്ലവരാൽ ആദരിക്കപ്പെടുന്ന സാംഖ്യത്തിൽ.
തേഷാം തു തിര്യഗ്ഗമനം ഹി ദൃഷ്ടം നാധോ ഗതിഃ പാപകൃതാം നിവാസഃ ന വാ പ്രധാനാ അപി തേ ദ്വിജാതയോ യേ ജ്ഞാനമ് ഏതന് മുനയോ ന സക്താഃ
അവർക്കു താഴ്ന്ന ജന്മങ്ങളിലേക്കുള്ള യാത്രയോ, താഴോട്ടുള്ള വഴിയോ, പാപികൾക്കിടയിൽ താമസമോ ഉണ്ടായിട്ടില്ല; ഈ ജ്ഞാനത്തിൽ ആസക്തിയില്ലാത്തവർ, അവർ പ്രധാന ദ്വിജന്മാരായാലും, മുനിമാരിൽ പെടുന്നവരല്ല.
സാംഖ്യം വിശാലം പരമം പുരാണം മഹാര്ണവം വിമലമ് ഉദാരകാന്തമ് കൃത്സ്നം ഹി സാംഖ്യാ മുനയോ മഹാത്മ നാരായണേ ധാരയതാപ്രമേയമ്
സാംഖ്യം വിശാലവും പരമവും പ്രാചീനവുമാണ്, വലിയ സമുദ്രംപോലെയും നിർമലവും ഉജ്ജ്വലവും മനോഹരവുമാണ്; മഹാത്മാക്കളായ മുനികൾ ഈ അളവറ്റ സാംഖ്യത്തെ നാരായണനിൽ നിലനിർത്തുന്നു.
ഏതന് മയോക്തം പരമം ഹി തത്ത്വം നാരായണാദ് വിശ്വമ് ഇദം പുരാണമ് സ സര്ഗകാലേ ച കരോതി സര്ഗം സംഹാരകാലേ ച ഹരേത ഭൂയഃ
ഈ പരമതത്ത്വം ഞാൻ പറഞ്ഞിരിക്കുന്നു: ഈ മുഴുവൻ പ്രപഞ്ചം നാരായണനിൽ നിന്നാണ് ഉത്ഭവിക്കുന്നത്; സൃഷ്ടിക്കാലത്ത് അവൻ സൃഷ്ടിക്കുന്നു, സംഹാരക്കാലത്ത് വീണ്ടും അതിനെ പിൻവലിക്കുന്നു.
കിം തദ് അക്ഷരമ് ഇത്യ് ഉക്തം യസ്മാന് നാവര്തതേ പുനഃ കിംസ്വിത് തത് ക്ഷരമ് ഇത്യ് ഉക്തം യസ്മാദ് ആവര്തതേ പുനഃ
പുനരാഗമനം ഇല്ലാത്തതിനെ അക്ഷരം എന്ന് പറയുന്നു; വീണ്ടും തിരിച്ചുവരവ് ഉണ്ടാകുന്നതിനെ ക്ഷരം എന്ന് പറയുന്നു.
അക്ഷരാക്ഷരയോര് വ്യക്തിം പൃച്ഛാമസ് ത്വാം മഹാമുനേ ഉപലബ്ധും മുനിശ്രേഷ്ഠ തത്ത്വേന മുനിപുംഗവ
മഹാമുനിയേ, അക്ഷരത്തിന്റെയും ക്ഷരത്തിന്റെയും വ്യത്യാസം ഞങ്ങൾക്കു സത്യമായി മനസ്സിലാക്കാൻ ദയവായി വിശദീകരിക്കണമെന്നു ഞങ്ങൾ ചോദിക്കുന്നു.
ത്വം ഹി ജ്ഞാനവിദാം ശ്രേഷ്ഠഃ പ്രോച്യസേ വേദപാരഗൈഃ ഋഷിഭിശ് ച മഹാഭാഗൈര് യതിഭിശ് ച മഹാത്മഭിഃ
നീ ജ്ഞാനവാന്മാരിൽ ഏറ്റവും ശ്രേഷ്ഠനാണ്, വേദങ്ങൾ പഠിച്ചവരും മഹാഭാഗ്യശാലികളായ ഋഷിമാരും മഹാത്മാക്കളായ യതിമാരും അങ്ങനെ പറയുന്നു.
തദ് ഏതച് ഛ്രോതുമ് ഇച്ഛാമസ് ത്വത്തഃ സര്വം മഹാമതേ ന തൃപ്തിമ് അധിഗച്ഛാമഃ ശൃണ്വന്തോ ഽമൃതമ് ഉത്തമമ്
മഹാമതിയുള്ളവനേ, അതുകൊണ്ട് ഈ എല്ലാം നിന്നിൽ നിന്ന് ഞങ്ങൾ കേൾക്കാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നു; ഈ ഉത്തമമായ അമൃതം കേട്ടാലും ഞങ്ങൾ തൃപ്തിയിലാവുന്നില്ല.
അത്ര വോ വര്ണയിഷ്യാമി ഇതിഹാസം പുരാതനമ് വസിഷ്ഠസ്യ ച സംവാദം കരാലജനകസ്യ ച
ഇവിടെ ഞാൻ നിങ്ങൾക്കൊരു പുരാതനചരിത്രം പറയാം: വസിഷ്ഠനും കരാളജനകനും തമ്മിലുള്ള സംവാദം.
വസിഷ്ഠം ശ്രേഷ്ഠമ് ആസീനമ് ഋഷീണാം ഭാസ്കരദ്യുതിമ് പപ്രച്ഛ ജനകോ രാജാ ജ്ഞാനം നൈഃശ്രേയസം പരമ്
ഋഷിമാരിൽ ഏറ്റവും ശ്രേഷ്ഠനും സൂര്യപ്രഭയുള്ളവനുമായ വസിഷ്ഠനോടാണ് രാജാവായ ജനകൻ പരമമായ നന്മയിലേക്കുള്ള ജ്ഞാനം ചോദിച്ചത്.
പരമാത്മനി കുശലമ് അധ്യാത്മഗതിനിശ്ചയമ് മൈത്രാവരുണിമ് ആസീനമ് അഭിവാദ്യ കൃതാഞ്ജലിഃ
മിത്രനും വരുണനും പുത്രനായ മഹാത്മാവിനെ, പരമാത്മാവിനെക്കുറിച്ചും ആത്മഗതിയുടെ ഉറപ്പിനെക്കുറിച്ചും അറിയുന്നവനായി ഇരുന്നവനെ, കൂപ്പികൈയോടെ ആദരവോടെ അഭിവാദ്യം ചെയ്തു ചോദിച്ചു.