പദ്മതന്തുവദ് ആവിശ്യ പ്രവഹന് വിഷയാന് ദ്വിജാഃ തത്ര താന് പ്രവഹോ വായുഃ പ്രതിഗൃഹ്ണാതി ചാനഘാഃ
പത്മത്തിന്റെ നാരുപോലെ പ്രവേശിച്ച്, വിഷയങ്ങളെ കൊണ്ടുപോകുമ്പോൾ, അവിടെ ആ പ്രവാഹമായ കാറ്റ് അവരെ ഏറ്റെടുക്കുന്നു, പാപരഹിതന്മാരേ.
വീതരാഗാന് യതീന് സിദ്ധാന് വീര്യയുക്താംസ് തപോധനാന് സൂക്ഷ്മഃ ശീതഃ സുഗന്ധശ് ച സുഖസ്പര്ശശ് ച ഭോ ദ്വിജാഃ
ദ്വിജന്മാരേ, രാഗം വിട്ട, വീര്യവും തപസ്സും നിറഞ്ഞ യതികളും സിദ്ധന്മാരും, സൂക്ഷ്മവും തണുപ്പും സുഗന്ധവും സുഖസ്പർശവും ഉള്ള കാറ്റ് ഏറ്റെടുക്കുന്നു.
സപ്താനാം മരുതാം ശ്രേഷ്ഠോ ലോകാന് ഗച്ഛതി യഃ ശുഭാന് സ താന് വഹതി വിപ്രേന്ദ്രാ നഭസഃ പരമാം ഗതിമ്
ഏഴു മരുതുകളിൽ ഏറ്റവും ശ്രേഷ്ഠനായവൻ ശുഭമായ ലോകങ്ങളിൽ എത്തുന്നു; അവൻ ആ ലോകങ്ങളെ ആകാശത്തിലെ ഉന്നതമായ വഴിയിലേക്ക് കൊണ്ടുപോകുന്നു, മഹർഷിമാരേ.
നഭോ വഹതി ലോകേശാന് രജസഃ പരമാം ഗതിമ് രജോ വഹതി വിപ്രേന്ദ്രാഃ സത്ത്വസ്യ പരമാം ഗതിമ്
ആകാശം ലോകങ്ങളുടെ അധിപന്മാരെ രജസ്സിന്റെ പരമഗതിയിലേക്ക് എത്തിക്കുന്നു; മഹർഷിമാരേ, രജസ്സോ അവരെ സത്ത്വത്തിന്റെ പരമഗതിയിലേക്ക് കൊണ്ടുപോകുന്നു.
സത്ത്വം വഹതി ശുദ്ധാത്മാ പരം നാരായണം പ്രഭുമ് പ്രഭുര് വഹതി ശുദ്ധാത്മാ പരമാത്മാനമ് ആത്മനാ
സത്ത്വം ശുദ്ധാത്മാവിനെ പരമനായ നാരായണന്റെ അടുക്കൽ എത്തിക്കുന്നു; ആ പ്രഭു ശുദ്ധാത്മാവായതുകൊണ്ട് ആത്മാവിലൂടെ പരമാത്മാവിനെ എത്തിക്കുന്നു.
പരമാത്മാനമ് ആസാദ്യ തദ്ഭൂതാ യതയോ ഽമലാഃ അമൃതത്വായ കല്പന്തേ ന നിവര്തന്തി ച ദ്വിജാഃ
പരമാത്മാവിനെ പ്രാപിച്ച spotless യതിമാർ അതായിത്തീരുമ്പോൾ, അവർ അമൃതത്വം നേടുന്നു, ദ്വിജന്മാരേ, പിന്നെ അവർ തിരിച്ചു വരികയില്ല.
പരമാ സാ ഗതിര് വിപ്രാ നിര്ദ്വംദ്വാനാം മഹാത്മനാമ് സത്യാര്ജവരതാനാം വൈ സര്വഭൂതദയാവതാമ്
മഹാത്മാക്കളായ, ദ്വന്ദ്വങ്ങൾ ഇല്ലാത്ത, സത്യത്തിനും നേരിനും അർപ്പിതരായ, എല്ലാ ജീവികളോടും ദയയുള്ളവർക്കാണ് ആ പരമഗതി, ബ്രാഹ്മണന്മാരേ.
സ്ഥാനമ് ഉത്തമമ് ആസാദ്യ ഭഗവന്തം സ്ഥിരവ്രതാഃ ആജന്മമരണം വാ തേ രമന്തേ തത്ര വാ ന വാ
ഉയർന്ന സ്ഥാനത്തെ പ്രാപിച്ച, ഉറച്ച വ്രതമുള്ളവർ ഭഗവാന്റെ സാന്നിധ്യത്തിൽ ആനന്ദിക്കുന്നു; ജനനം മുതൽ മരണം വരെ ആനന്ദിക്കാമോ ഇല്ലയോ എന്നത് അവരുടേതാണ്.
യദ് അത്ര തഥ്യം തത്ത്വം നോ യഥാവദ് വക്തുമ് അര്ഹസി ത്വദൃതേ മാനവം നാന്യം പ്രഷ്ടുമ് അര്ഹാമ സത്തമ
ഈ കാര്യത്തിൽ യഥാർത്ഥതയും സത്യവും എന്താണോ, അതു നിങ്ങൾ യഥാർത്ഥത്തിൽ പറയണം; നിങ്ങളെ കൂടാതെ മറ്റാരെയും ഞങ്ങൾ ചോദിക്കേണ്ടതില്ല, ഉത്തമന്മാരേ.
മോക്ഷദോഷോ മഹാന് ഏഷ പ്രാപ്യ സിദ്ധിം ഗതാന് ഋഷീന് യദി തത്രൈവ വിജ്ഞാനേ വര്തന്തേ യതയഃ പരേ
മോക്ഷത്തിൽ വലിയൊരു ദോഷം ഇതാണ്: സിദ്ധി നേടിയ ശേഷം, യതിമാർ ആ വിജ്ഞാനത്തിൽ മാത്രം നിലനിൽക്കുകയാണെങ്കിൽ, മഹർഷിമാരേ, അതു വലിയൊരു പിഴവാണ്.
പ്രവൃത്തിലക്ഷണം ധര്മം പശ്യാമ പരമം ദ്വിജ മഗ്നസ്യ ഹി പരേ ജ്ഞാനേ കിംതു ദുഃഖാന്തരം ഭവേത്
പ്രവൃത്തിയിലുള്ള ധർമ്മമാണ് പരമം എന്നു ഞങ്ങൾ കാണുന്നു, ഉത്തമ ബ്രാഹ്മണനേ; പരം വിജ്ഞാനത്തിൽ ലയിച്ചവനു മറ്റൊരു ദുഃഖം ഉണ്ടാകാം.
യഥാന്യായം മുനിശ്രേഷ്ഠാഃ പ്രശ്നഃ പൃഷ്ടശ് ച സംകടഃ ബുധാനാമ് അപി സംമോഹഃ പ്രശ്നേ ഽസ്മിന് മുനിസത്തമാഃ
മഹർഷിമാരേ, നിങ്ങൾ ചോദിച്ച ചോദ്യം വളരെ കഠിനമാണ്; ഈ ചോദ്യം പോലും പണ്ഡിതന്മാരെ ആശയക്കുഴപ്പത്തിലാക്കുന്നു, മഹാമുനിമാരേ.
അത്രാപി തത്ത്വം പരമം ശൃണുധ്വം വചനം മമ ബുദ്ധിശ് ച പരമാ യത്ര കപിലാനാം മഹാത്മനാമ്
ഇവിടെയും എന്റെ പരമമായ സത്യോപദേശം നിങ്ങൾ കേൾക്കൂ; അതിൽ മഹാത്മാക്കളായ കപിലന്മാരുടെ ഉന്നതമായ ബുദ്ധി അടങ്ങിയിരിക്കുന്നു.
ഇന്ദ്രിയാണ്യ് അപി ബുധ്യന്തേ സ്വദേഹം ദേഹിനാം ദ്വിജാഃ കരണാന്യ് ആത്മനസ് താനി സൂക്ഷ്മം പശ്യന്തി തൈസ് തു സഃ
ദ്വിജന്മാരേ, ഇന്ദ്രിയങ്ങൾ പോലും സ്വദേഹത്തിൽ ആത്മാവിനെ ഗ്രഹിക്കുന്നു; ആ ഉപകരണങ്ങൾ സൂക്ഷ്മമായി അവൻ അവയിലൂടെ കാണുന്നു.
ആത്മനാ വിപ്രഹീണാനി കാഷ്ഠകുഡ്യസമാനി തു വിനശ്യന്തി ന സംദേഹോ വേലാ ഇവ മഹാര്ണവേ
ആത്മാവ് ഇല്ലാതെ അവ കഷ്ഠം പോലെയും മതിൽ പോലെയും ആകുന്നു; സംശയമില്ലാതെ, മഹാസമുദ്രത്തിലെ തീരം പോലെ, അവ നശിക്കുന്നു.
ഇന്ദ്രിയൈഃ സഹ സുപ്തസ്യ ദേഹിനോ ദ്വിജസത്തമാഃ സൂക്ഷ്മശ് ചരതി സര്വത്ര നഭസീവ സമീരണഃ
ബ്രാഹ്മണശ്രേഷ്ഠന്മാരേ, ദേഹിയൻ ഇന്ദ്രിയങ്ങളോടൊപ്പം ഉറങ്ങുമ്പോൾ, സൂക്ഷ്മാത്മാവ് ആകാശത്തിൽ കാറ്റുപോലെ എല്ലായിടത്തും സഞ്ചരിക്കുന്നു.
സ പശ്യതി യഥാന്യായം സ്മൃത്വാ സ്പൃശതി ചാനഘാഃ ബുധ്യമാനോ യഥാപൂര്വമ് അഖിലേനേഹ ഭോ ദ്വിജാഃ
പാപരഹിതരേ, അവൻ യഥാവിധി കാണുന്നു, ഓർക്കുന്നു, സ്പർശിക്കുന്നു; മുമ്പുപോലെ ഉണർന്നാൽ, ബ്രാഹ്മണന്മാരേ, എല്ലാം ചെയ്യുന്നു.
ഇന്ദ്രിയാണി ഹ സര്വാണി സ്വേ സ്വേ സ്ഥാനേ യഥാവിധി അനീശത്വാത് പ്രലീയന്തേ സര്പാ വിഷഹതാ ഇവ
എല്ലാ ഇന്ദ്രിയങ്ങളും തത്തത സ്ഥാനങ്ങളിൽ, യഥാവിധി, ശക്തിയില്ലാത്തതിനാൽ പ്രവർത്തനരഹിതമാകുന്നു; വിഷം കയറിയ പാമ്പുകൾ പോലെ.
ഇന്ദ്രിയാണാം തു സര്വേഷാം സ്വസ്ഥാനേഷ്വ് ഏവ സര്വശഃ ആക്രമ്യ ഗതയഃ സൂക്ഷ്മാ വരത്യ് ആത്മാ ന സംശയഃ
എന്നാൽ, ആത്മാവിന്റെ സൂക്ഷ്മഗതികൾ എല്ലാ ഇന്ദ്രിയങ്ങളിലും തത്തത സ്ഥാനങ്ങളിൽ വ്യാപിച്ച് ഉറപ്പായി നിലകൊള്ളുന്നു, സംശയമില്ല.
സത്ത്വസ്യ ച ഗുണാന് കൃത്സ്നാന് രജസശ് ച ഗുണാന് പുനഃ ഗുണാംശ് ച തമസഃ സര്വാന് ഗുണാന് ബുദ്ധേശ് ച സത്തമാഃ
മഹർഷിമാരേ, സത്ത്വത്തിന്റെ എല്ലാ ഗുണങ്ങളും, രജസ്സിന്റെ ഗുണങ്ങളും, തമസ്സിന്റെ എല്ലാ ഗുണങ്ങളും, ബുദ്ധിയുടെ ഗുണങ്ങളും എല്ലാം.
ഗുണാംശ് ച മനസശ് ചാപി നഭസശ് ച ഗുണാംസ് തഥാ ഗുണാന് വായോശ് ച സര്വജ്ഞാഃ സ്നേഹജാംശ് ച ഗുണാന് പുനഃ
മനസ്സിന്റെ ഗുണങ്ങളും, ആകാശത്തിന്റെ ഗുണങ്ങളും, വായുവിന്റെ ഗുണങ്ങളും, സ്നേഹത്തിൽ നിന്നു ജനിക്കുന്ന ഗുണങ്ങളും, ജ്ഞാനികൾക്കു അറിയാവുന്നതാണ്.
അപാം ഗുണാസ് തഥാ വിപ്രാഃ പാര്ഥിവാംശ് ച ഗുണാന് അപി സര്വാന് ഏവ ഗുണൈര് വ്യാപ്യ ക്ഷേത്രജ്ഞേഷു ദ്വിജോത്തമാഃ
ജലത്തിന്റെ ഗുണങ്ങളും, ഭൂമിയുടെ ഗുണങ്ങളും, ഈ ഗുണങ്ങൾ എല്ലാം തന്നെ, സ്വഭാവംകൊണ്ടു, ക്ഷേത്രജ്ഞന്മാരിൽ നിലകൊള്ളുന്നു, മഹാനുഭവരേ.
ആത്മാ ചരതി ക്ഷേത്രജ്ഞഃ കര്മണാ ച ശുഭാശുഭേ ശിഷ്യാ ഇവ മഹാത്മാനമ് ഇന്ദ്രിയാണി ച തം ദ്വിജാഃ
ക്ഷേത്രജ്ഞനായ ആത്മാവ്, നല്ലതും ചീത്തയുമായ പ്രവൃത്തികളിലൂടെ സഞ്ചരിക്കുന്നു; ഇന്ദ്രിയങ്ങൾ ഗുരുവിനെ അനുഗമിക്കുന്ന ശിഷ്യന്മാരെപ്പോലെ ആ മഹാത്മാവിനെ പിന്തുടരുന്നു, മഹാനുഭവരേ.
പ്രകൃതിം ചാപ്യ് അതിക്രമ്യ ശുദ്ധം സൂക്ഷ്മം പരാത് പരമ് നാരായണം മഹാത്മാനം നിര്വികാരം പരാത് പരമ്
പ്രകൃതിയെ അതിക്രമിച്ച്, ശുദ്ധവും സൂക്ഷ്മവും പരമമായും, പരത്തിനും അതീതമായും, മാറ്റമില്ലാത്ത മഹാത്മാവായ നാരായണൻ നിലകൊള്ളുന്നു.
വിമുക്തം സര്വപാപേഭ്യഃ പ്രവിഷ്ടം ച ഹ്യ് അനാമയമ് പരമാത്മാനമ് അഗുണം നിര്വൃതം തം ച സത്തമാഃ
എല്ലാ പാപങ്ങളിൽ നിന്നുമുള്ള മോചിതൻ, രോഗങ്ങളില്ലാത്ത അവസ്ഥയിൽ പ്രവേശിച്ച, ഗുണങ്ങളില്ലാത്ത, സമാധാനത്തിലുള്ള പരമാത്മാവാണ്, മഹാന്മാരേ.
ശ്രേഷ്ഠം തത്ര മനോ വിപ്രാ ഇന്ദ്രിയാണി ച ഭോ ദ്വിജാഃ ആഗച്ഛന്തി യഥാകാലം ഗുരോഃ സംദേശകാരിണഃ
അവിടെ മനസ്സാണ് ശ്രേഷ്ഠം, മഹാനുഭവരേ, ഇന്ദ്രിയങ്ങളും അതുപോലെ; അവ ഗുരുവിന്റെ കല്പന അനുസരിച്ച്, സമയത്തിന് അനുയോജ്യമായി എത്തുന്നു.
ശക്യം വാല്പേന കാലേന ശാന്തിം പ്രാപ്തും ഗുണാംസ് തഥാ ഏവമ് ഉക്തേന വിപ്രേന്ദ്രാഃ സാംഖ്യയോഗേന മോക്ഷിണീമ്
ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞിരിക്കുന്ന സാംഖ്യയോഗം അനുസരിച്ച്, മഹാനുഭവരേ, വളരെ കുറഞ്ഞ സമയത്തിനകം ശാന്തിയും ഗുണങ്ങളും നേടാൻ കഴിയും.
സാംഖ്യാ വിപ്രാ മഹാപ്രാജ്ഞാ ഗച്ഛന്തി പരമാം ഗതിമ് ജ്ഞാനേനാനേന വിപ്രേന്ദ്രാസ് തുല്യം ജ്ഞാനം ന വിദ്യതേ
സാംഖ്യത്തിൽ പ്രഗത്ഭരായവർ, മഹാനുഭവരേ, പരമാവസ്ഥയിലേക്കാണ് എത്തുന്നത്; ഈ ജ്ഞാനത്തിലേക്കു തുല്യമായ മറ്റൊരു ജ്ഞാനം ഇല്ല, മഹാനുഭവരിൽ ശ്രേഷ്ഠരേ.
അത്ര വഃ സംശയോ മാ ഭൂജ് ജ്ഞാനം സാംഖ്യം പരം മതമ് അക്ഷരം ധ്രുവമ് ഏവോക്തം പൂര്വം ബ്രഹ്മ സനാതനമ്
ഇവിടെ നിങ്ങൾക്ക് സംശയം വേണ്ട; ജ്ഞാനവും സാംഖ്യവും പരമമായ സിദ്ധാന്തമാണെന്ന്, അക്ഷരവും ശാശ്വതവുമായ സനാതനബ്രഹ്മം മുമ്പേ പറഞ്ഞിട്ടുണ്ട്.
അനാദിമധ്യനിധനം നിര്ദ്വംദ്വം കര്തൃ ശാശ്വതമ് കൂടസ്ഥം ചൈവ നിത്യം ച യദ് വദന്തി ശമാത്മകാഃ
ആദിയും മധ്യവും അന്തവും ഇല്ലാത്തത്, ദ്വന്ദ്വങ്ങളില്ലാത്തത്, ശാശ്വതമായ കര്ത്താവ്, മാറ്റമില്ലാത്തതും നിത്യവുമായതും, സമാധാനസ്വഭാവമുള്ളവർ അങ്ങനെ പറയുന്നു.