ഛിത്ത്വാത്മജ്ഞാനശസ്ത്രേണ തപോദണ്ഡേന സത്തമാഃ തതോ ദുഃഖാദികം ഘോരം ചിന്താശോകമഹാഹ്രദമ്
ആത്മജ്ഞാനത്തിന്റെ വാൾ കൊണ്ടും തപസ്സിന്റെ ദണ്ഡം കൊണ്ടും, മഹാന്മാർ ദു:ഖം, ചിന്ത, വലിയ ദു:ഖം എന്നിവയാൽ നിറഞ്ഞ ഭയങ്കരമായ മഹാസമുദ്രം കടന്ന് പോകുന്നു.
വ്യാധിമൃത്യുമഹാഘോരം മഹാഭയമഹോരഗമ് തമഃകൂര്മം രജോമീനം പ്രജ്ഞയാ സംതരന്ത്യ് ഉത
പ്രജ്ഞയാൽ, അവർ ഭയങ്കരമായ രോഗവും മരണവും, മഹാഭയത്തിന്റെ പാമ്പും, ഇരുണ്ടതിന്റെ ആമയും, രാജസ്സിന്റെ മീനും കടന്ന് പോകുന്നു.
സ്നേഹപങ്കം ജരാദുര്ഗം സ്പര്ശദ്വീപം ദ്വിജോത്തമാഃ കര്മാഗാധം സത്യതീരം സ്ഥിതം വ്രതമനീഷിണഃ
ദ്വിജശ്രേഷ്ഠന്മാരേ, വ്രതത്തിൽ ഉറച്ചവർ സ്നേഹത്തിന്റെ ചെളിയും, വൃദ്ധതയുടെ കോട്ടയും, സ്പർശത്തിന്റെ ദ്വീപും, കർമ്മത്തിന്റെ ആഴമുള്ള നദിയും, സത്യത്തിന്റെ കരയും കടന്ന് എത്തുന്നു.
ഹര്ഷസംഘമഹാവേഗം നാനാരസസമാകുലമ് നാനാപ്രീതിമഹാരത്നം ദുഃഖജ്വരസമീരിതമ്
വിവിധ രുചികളാൽ നിറഞ്ഞ വലിയ ആനന്ദപ്രവാഹം, പലവിധ സന്തോഷങ്ങളും മഹാരത്നങ്ങളും നിറഞ്ഞതും, പക്ഷേ ദു:ഖത്തിന്റെ ജ്വരത്തിൽ ആകുലമായതുമാണ്.
ശോകതൃഷ്ണാമഹാവര്തം തീക്ഷ്ണവ്യാധിമഹാരുജമ് അസ്ഥിസംഘാതസംഘട്ടം ശ്ലേഷ്മയോഗം ദ്വിജോത്തമാഃ
ദ്വിജശ്രേഷ്ഠന്മാരേ, വലിയ ശോക്കവും തൃശ്യയും നിറഞ്ഞ വലിയ ചുഴലിക്കാറ്റ്, കഠിനമായ രോഗങ്ങളും വേദനകളും, അസ്ഥികളുടെ കൂട്ടിച്ചേരലും, കഫം ചേർന്നതുമാണ്.
ദാനമുക്താകരം ഘോരം ശോണിതോദ്ഗാരവിദ്രുമമ് ഹസിതോത്ക്രുഷ്ടനിര്ഘോഷം നാനാജ്ഞാനസുദുഷ്കരമ്
ദാനമായ മുത്തുകൾ പോലെ ഭയങ്കരമായ ഒരു നദി, രക്തത്തിന്റെ പവഴ കൊണ്ട് ചുവപ്പായ, ചിരിയും നിലവിളിയും മുഴങ്ങുന്ന ശബ്ദം, അനേകം ദുർബോധ്യമായ അജ്ഞാനങ്ങൾ നിറഞ്ഞതുമാണ്.
രോദനാശ്രുമലക്ഷാരം സങ്ഗയോഗപരായണമ് പ്രലബ്ധ്വാ ജന്മലോകോ യം പുത്രബാന്ധവപത്തനമ്
കരയലാൽ കണ്ണുനീർ ഒഴുകുന്ന, സ്നേഹബന്ധത്തിൽ മുഴുകിയ, ജന്മലോകം പ്രാപിച്ച, മക്കളുടെയും ബന്ധുക്കളുടെയും നഗരംപോലെയുള്ളതുമാണ്.
അഹിംസാസത്യമര്യാദം പ്രാണയോഗമയോര്മിലമ് വൃന്ദാനുഗാമിനം ക്ഷീരം സര്വഭൂതപയോദധിമ്
അഹിംസയും സത്യവും ശരിയായ ആചാരവും ചേർന്ന്, പ്രാണശക്തികളുടെ ഐക്യവും, കൂട്ടമായി പോകുന്നവയും, എല്ലാ ജീവികളുടെയും പാൽസമുദ്രത്തിൽ നിന്നുള്ള പാൽപോലെയും ആണ്.
മോക്ഷദുര്ലഭവിഷയം വാഡവാസുഖസാഗരമ് തരന്തി യതയഃ സിദ്ധാ ജ്ഞാനയോഗേന ചാനഘാഃ
മോക്ഷം പ്രാപിക്കാൻ ദുർലഭമായ, വാടവാഗ്നിയാൽ കത്തുന്ന സുഖസമുദ്രം, ജ്ഞാനയോഗം കൊണ്ടു യതികളും സിദ്ധന്മാരും കടന്ന് പോകുന്നു.
തീര്ത്വാ ച ദുസ്തരം ജന്മ വിശന്തി വിമലം നഭഃ തതസ് താന് സുകൃതീഞ് ജ്ഞാത്വാ സൂര്യോ വഹതി രശ്മിഭിഃ
കഠിനമായ ജന്മം കടന്ന്, അവർ വിശുദ്ധമായ ആകാശത്തിൽ പ്രവേശിക്കുന്നു; അവരെ സുകൃതികൾ എന്ന് തിരിച്ചറിഞ്ഞ് സൂര്യൻ തന്റെ കിരണങ്ങളിൽ കൊണ്ടുപോകുന്നു.
പദ്മതന്തുവദ് ആവിശ്യ പ്രവഹന് വിഷയാന് ദ്വിജാഃ തത്ര താന് പ്രവഹോ വായുഃ പ്രതിഗൃഹ്ണാതി ചാനഘാഃ
പത്മത്തിന്റെ നാരുപോലെ പ്രവേശിച്ച്, വിഷയങ്ങളെ കൊണ്ടുപോകുമ്പോൾ, അവിടെ ആ പ്രവാഹമായ കാറ്റ് അവരെ ഏറ്റെടുക്കുന്നു, പാപരഹിതന്മാരേ.
വീതരാഗാന് യതീന് സിദ്ധാന് വീര്യയുക്താംസ് തപോധനാന് സൂക്ഷ്മഃ ശീതഃ സുഗന്ധശ് ച സുഖസ്പര്ശശ് ച ഭോ ദ്വിജാഃ
ദ്വിജന്മാരേ, രാഗം വിട്ട, വീര്യവും തപസ്സും നിറഞ്ഞ യതികളും സിദ്ധന്മാരും, സൂക്ഷ്മവും തണുപ്പും സുഗന്ധവും സുഖസ്പർശവും ഉള്ള കാറ്റ് ഏറ്റെടുക്കുന്നു.
സപ്താനാം മരുതാം ശ്രേഷ്ഠോ ലോകാന് ഗച്ഛതി യഃ ശുഭാന് സ താന് വഹതി വിപ്രേന്ദ്രാ നഭസഃ പരമാം ഗതിമ്
ഏഴു മരുതുകളിൽ ഏറ്റവും ശ്രേഷ്ഠനായവൻ ശുഭമായ ലോകങ്ങളിൽ എത്തുന്നു; അവൻ ആ ലോകങ്ങളെ ആകാശത്തിലെ ഉന്നതമായ വഴിയിലേക്ക് കൊണ്ടുപോകുന്നു, മഹർഷിമാരേ.
നഭോ വഹതി ലോകേശാന് രജസഃ പരമാം ഗതിമ് രജോ വഹതി വിപ്രേന്ദ്രാഃ സത്ത്വസ്യ പരമാം ഗതിമ്
ആകാശം ലോകങ്ങളുടെ അധിപന്മാരെ രജസ്സിന്റെ പരമഗതിയിലേക്ക് എത്തിക്കുന്നു; മഹർഷിമാരേ, രജസ്സോ അവരെ സത്ത്വത്തിന്റെ പരമഗതിയിലേക്ക് കൊണ്ടുപോകുന്നു.
സത്ത്വം വഹതി ശുദ്ധാത്മാ പരം നാരായണം പ്രഭുമ് പ്രഭുര് വഹതി ശുദ്ധാത്മാ പരമാത്മാനമ് ആത്മനാ
സത്ത്വം ശുദ്ധാത്മാവിനെ പരമനായ നാരായണന്റെ അടുക്കൽ എത്തിക്കുന്നു; ആ പ്രഭു ശുദ്ധാത്മാവായതുകൊണ്ട് ആത്മാവിലൂടെ പരമാത്മാവിനെ എത്തിക്കുന്നു.
പരമാത്മാനമ് ആസാദ്യ തദ്ഭൂതാ യതയോ ഽമലാഃ അമൃതത്വായ കല്പന്തേ ന നിവര്തന്തി ച ദ്വിജാഃ
പരമാത്മാവിനെ പ്രാപിച്ച spotless യതിമാർ അതായിത്തീരുമ്പോൾ, അവർ അമൃതത്വം നേടുന്നു, ദ്വിജന്മാരേ, പിന്നെ അവർ തിരിച്ചു വരികയില്ല.
പരമാ സാ ഗതിര് വിപ്രാ നിര്ദ്വംദ്വാനാം മഹാത്മനാമ് സത്യാര്ജവരതാനാം വൈ സര്വഭൂതദയാവതാമ്
മഹാത്മാക്കളായ, ദ്വന്ദ്വങ്ങൾ ഇല്ലാത്ത, സത്യത്തിനും നേരിനും അർപ്പിതരായ, എല്ലാ ജീവികളോടും ദയയുള്ളവർക്കാണ് ആ പരമഗതി, ബ്രാഹ്മണന്മാരേ.
സ്ഥാനമ് ഉത്തമമ് ആസാദ്യ ഭഗവന്തം സ്ഥിരവ്രതാഃ ആജന്മമരണം വാ തേ രമന്തേ തത്ര വാ ന വാ
ഉയർന്ന സ്ഥാനത്തെ പ്രാപിച്ച, ഉറച്ച വ്രതമുള്ളവർ ഭഗവാന്റെ സാന്നിധ്യത്തിൽ ആനന്ദിക്കുന്നു; ജനനം മുതൽ മരണം വരെ ആനന്ദിക്കാമോ ഇല്ലയോ എന്നത് അവരുടേതാണ്.
യദ് അത്ര തഥ്യം തത്ത്വം നോ യഥാവദ് വക്തുമ് അര്ഹസി ത്വദൃതേ മാനവം നാന്യം പ്രഷ്ടുമ് അര്ഹാമ സത്തമ
ഈ കാര്യത്തിൽ യഥാർത്ഥതയും സത്യവും എന്താണോ, അതു നിങ്ങൾ യഥാർത്ഥത്തിൽ പറയണം; നിങ്ങളെ കൂടാതെ മറ്റാരെയും ഞങ്ങൾ ചോദിക്കേണ്ടതില്ല, ഉത്തമന്മാരേ.
മോക്ഷദോഷോ മഹാന് ഏഷ പ്രാപ്യ സിദ്ധിം ഗതാന് ഋഷീന് യദി തത്രൈവ വിജ്ഞാനേ വര്തന്തേ യതയഃ പരേ
മോക്ഷത്തിൽ വലിയൊരു ദോഷം ഇതാണ്: സിദ്ധി നേടിയ ശേഷം, യതിമാർ ആ വിജ്ഞാനത്തിൽ മാത്രം നിലനിൽക്കുകയാണെങ്കിൽ, മഹർഷിമാരേ, അതു വലിയൊരു പിഴവാണ്.
പ്രവൃത്തിലക്ഷണം ധര്മം പശ്യാമ പരമം ദ്വിജ മഗ്നസ്യ ഹി പരേ ജ്ഞാനേ കിംതു ദുഃഖാന്തരം ഭവേത്
പ്രവൃത്തിയിലുള്ള ധർമ്മമാണ് പരമം എന്നു ഞങ്ങൾ കാണുന്നു, ഉത്തമ ബ്രാഹ്മണനേ; പരം വിജ്ഞാനത്തിൽ ലയിച്ചവനു മറ്റൊരു ദുഃഖം ഉണ്ടാകാം.
യഥാന്യായം മുനിശ്രേഷ്ഠാഃ പ്രശ്നഃ പൃഷ്ടശ് ച സംകടഃ ബുധാനാമ് അപി സംമോഹഃ പ്രശ്നേ ഽസ്മിന് മുനിസത്തമാഃ
മഹർഷിമാരേ, നിങ്ങൾ ചോദിച്ച ചോദ്യം വളരെ കഠിനമാണ്; ഈ ചോദ്യം പോലും പണ്ഡിതന്മാരെ ആശയക്കുഴപ്പത്തിലാക്കുന്നു, മഹാമുനിമാരേ.
അത്രാപി തത്ത്വം പരമം ശൃണുധ്വം വചനം മമ ബുദ്ധിശ് ച പരമാ യത്ര കപിലാനാം മഹാത്മനാമ്
ഇവിടെയും എന്റെ പരമമായ സത്യോപദേശം നിങ്ങൾ കേൾക്കൂ; അതിൽ മഹാത്മാക്കളായ കപിലന്മാരുടെ ഉന്നതമായ ബുദ്ധി അടങ്ങിയിരിക്കുന്നു.
ഇന്ദ്രിയാണ്യ് അപി ബുധ്യന്തേ സ്വദേഹം ദേഹിനാം ദ്വിജാഃ കരണാന്യ് ആത്മനസ് താനി സൂക്ഷ്മം പശ്യന്തി തൈസ് തു സഃ
ദ്വിജന്മാരേ, ഇന്ദ്രിയങ്ങൾ പോലും സ്വദേഹത്തിൽ ആത്മാവിനെ ഗ്രഹിക്കുന്നു; ആ ഉപകരണങ്ങൾ സൂക്ഷ്മമായി അവൻ അവയിലൂടെ കാണുന്നു.
ആത്മനാ വിപ്രഹീണാനി കാഷ്ഠകുഡ്യസമാനി തു വിനശ്യന്തി ന സംദേഹോ വേലാ ഇവ മഹാര്ണവേ
ആത്മാവ് ഇല്ലാതെ അവ കഷ്ഠം പോലെയും മതിൽ പോലെയും ആകുന്നു; സംശയമില്ലാതെ, മഹാസമുദ്രത്തിലെ തീരം പോലെ, അവ നശിക്കുന്നു.
ഇന്ദ്രിയൈഃ സഹ സുപ്തസ്യ ദേഹിനോ ദ്വിജസത്തമാഃ സൂക്ഷ്മശ് ചരതി സര്വത്ര നഭസീവ സമീരണഃ
ബ്രാഹ്മണശ്രേഷ്ഠന്മാരേ, ദേഹിയൻ ഇന്ദ്രിയങ്ങളോടൊപ്പം ഉറങ്ങുമ്പോൾ, സൂക്ഷ്മാത്മാവ് ആകാശത്തിൽ കാറ്റുപോലെ എല്ലായിടത്തും സഞ്ചരിക്കുന്നു.
സ പശ്യതി യഥാന്യായം സ്മൃത്വാ സ്പൃശതി ചാനഘാഃ ബുധ്യമാനോ യഥാപൂര്വമ് അഖിലേനേഹ ഭോ ദ്വിജാഃ
പാപരഹിതരേ, അവൻ യഥാവിധി കാണുന്നു, ഓർക്കുന്നു, സ്പർശിക്കുന്നു; മുമ്പുപോലെ ഉണർന്നാൽ, ബ്രാഹ്മണന്മാരേ, എല്ലാം ചെയ്യുന്നു.
ഇന്ദ്രിയാണി ഹ സര്വാണി സ്വേ സ്വേ സ്ഥാനേ യഥാവിധി അനീശത്വാത് പ്രലീയന്തേ സര്പാ വിഷഹതാ ഇവ
എല്ലാ ഇന്ദ്രിയങ്ങളും തത്തത സ്ഥാനങ്ങളിൽ, യഥാവിധി, ശക്തിയില്ലാത്തതിനാൽ പ്രവർത്തനരഹിതമാകുന്നു; വിഷം കയറിയ പാമ്പുകൾ പോലെ.
ഇന്ദ്രിയാണാം തു സര്വേഷാം സ്വസ്ഥാനേഷ്വ് ഏവ സര്വശഃ ആക്രമ്യ ഗതയഃ സൂക്ഷ്മാ വരത്യ് ആത്മാ ന സംശയഃ
എന്നാൽ, ആത്മാവിന്റെ സൂക്ഷ്മഗതികൾ എല്ലാ ഇന്ദ്രിയങ്ങളിലും തത്തത സ്ഥാനങ്ങളിൽ വ്യാപിച്ച് ഉറപ്പായി നിലകൊള്ളുന്നു, സംശയമില്ല.
സത്ത്വസ്യ ച ഗുണാന് കൃത്സ്നാന് രജസശ് ച ഗുണാന് പുനഃ ഗുണാംശ് ച തമസഃ സര്വാന് ഗുണാന് ബുദ്ധേശ് ച സത്തമാഃ
മഹർഷിമാരേ, സത്ത്വത്തിന്റെ എല്ലാ ഗുണങ്ങളും, രജസ്സിന്റെ ഗുണങ്ങളും, തമസ്സിന്റെ എല്ലാ ഗുണങ്ങളും, ബുദ്ധിയുടെ ഗുണങ്ങളും എല്ലാം.