സാംഖ്യാഃ സാംഖ്യം പ്രശംസന്തി യോഗാന് യോഗവിദുത്തമാഃ വദന്തി കാരണൈഃ ശ്രേഷ്ഠൈഃ സ്വപക്ഷോദ്ഭവനായ വൈ
സംഖ്യശാസ്ത്രജ്ഞർ സംഖ്യയെ പ്രശംസിക്കുന്നു; യോഗത്തിൽ പ്രാവീണ്യമുള്ളവർ യോഗത്തെ പ്രശംസിക്കുന്നു; ഓരോരുത്തരും തങ്ങളുടെ നിലപാട് ഉറപ്പാക്കാൻ ഉത്തമമായ കാരണങ്ങൾ പറയുന്നു.
അനീശ്വരഃ കഥം മുച്യേദ് ഇത്യ് ഏവം മുനിസത്തമാഃ വദന്തി കാരണൈഃ ശ്രേഷ്ഠം യോഗം സമ്യങ് മനീഷിണഃ
ഇശ്വരനില്ലാത്തവൻ എങ്ങനെ മോക്ഷം നേടും? അതുകൊണ്ട് മഹർഷികൾ ഉത്തമമായ കാരണങ്ങൾ പറഞ്ഞ് യോഗം ശ്രേഷ്ഠമാണെന്ന് പറയുന്നു, ജ്ഞാനിയേ.
വദന്തി കാരണം വേദം സാംഖ്യം സമ്യഗ് ദ്വിജാതയഃ വിജ്ഞായേഹ ഗതീഃ സര്വാ വിരക്തോ വിഷയേഷു യഃ
ദ്വിജന്മാർ സംഖ്യ വേദത്തിൽ ആധാരമെന്നു പറയുന്നു; ഇഹലോകത്തിൽ ഇന്ദ്രിയസുഖങ്ങളിൽ അസക്തനായവർക്കു ഇതാണ് മാർഗമെന്നു മനസ്സിലാക്കണം.
ഊര്ധ്വം സ ദേഹാത് സുവ്യക്തം വിമുച്യേദ് ഇതി നാന്യഥാ ഏതദ് ആഹുര് മഹാപ്രാജ്ഞാഃ സാംഖ്യം വൈ മോക്ഷദര്ശനമ്
ശരീരത്തെ വിട്ട് മുകളിലേക്ക് വ്യക്തമായി മോക്ഷം ലഭിക്കുന്നു, വേറൊന്നുമില്ല. മഹാപണ്ഡിതന്മാർ സംഖ്യയെ മോക്ഷശാസ്ത്രം എന്നു പറയുന്നു.
സ്വപക്ഷേ കാരണം ഗ്രാഹ്യം സമര്ഥം വചനം ഹിതമ് ശിഷ്ടാനാം ഹി മതം ഗ്രാഹ്യം ഭവദ്ഭിഃ ശിഷ്ടസംമതൈഃ
സ്വന്തം നിലപാടിന് അനുകൂലമായ കാരണവും, ഉപകാരപ്രദമായ വാക്കുകളും സ്വീകരിക്കണം. നല്ലവരുടെ അഭിപ്രായം നിങ്ങൾ നല്ലവരായി അംഗീകരിക്കണം.
പ്രത്യക്ഷം ഹേതവോ യോഗാഃ സാംഖ്യാഃ ശാസ്ത്രവിനിശ്ചയാഃ ഉഭേ ചൈതേ മതേ തത്ത്വേ സമവേതേ ദ്വിജോത്തമാഃ
യോഗം അനുഭവം, തർക്കം എന്നിവയിൽ ആധാരമാക്കുന്നു; സംഖ്യ ശാസ്ത്രനിശ്ചയത്തിൽ ആധാരമാക്കുന്നു. ഈ രണ്ടും, ദ്വിജശ്രേഷ്ഠരേ, സത്യമെന്നതിൽ ഒന്നിക്കുന്നു.
ഉഭേ ചൈതേ മതേ ജ്ഞാതേ മുനീന്ദ്രാഃ ശിഷ്ടസംമതേ അനുഷ്ഠിതേ യഥാശാസ്ത്രം നയേതാം പരമാം ഗതിമ്
ഈ രണ്ട് മാർഗ്ഗങ്ങളും മഹർഷിമാരും ജ്ഞാനികളും മനസ്സിലാക്കി ശാസ്ത്രാനുസൃതമായി ആചരിച്ചാൽ, അതു പരമഗതിയിലേക്കാണ് നയിക്കുന്നത്.
തുല്യം ശൌചം തയോര് യുക്തം ദയാ ഭൂതേഷു ചാനഘാഃ വ്രതാനാം ധാരണം തുല്യം ദര്ശനം ത്വ് അസമം തയോഃ
ഇവർക്കും സമാനമായ ശുദ്ധിയും, ജീവികളോടുള്ള കരുണയും, വ്രതങ്ങളിൽ സ്ഥിരതയും ഉണ്ട്; അവരുടേത് ഒരുപോലെ ദർശനമാണെങ്കിലും, അതിൽ ചെറിയ വ്യത്യാസമുണ്ട്.
യദി തുല്യം വ്രതം ശൌചം ദയാ ചാത്ര മഹാമുനേ തുല്യം തദ്ദര്ശനം കസ്മാത് തന് നോ ബ്രൂഹി ദ്വിജോത്തമ
വ്രതവും ശുദ്ധിയും കരുണയും ഒരുപോലെയാണെങ്കിൽ, മഹാമുനീ, അവരുടെ ദർശനം എങ്ങനെ വ്യത്യസ്തമാണ്? ദ്വിജശ്രേഷ്ഠാ, അതിന്റെ കാരണം ഞങ്ങളോട് ദയവായി വിശദീകരിക്കൂ.
രാഗം മോഹം തഥാ സ്നേഹം കാമം ക്രോധം ച കേവലമ് യോഗാസ്ഥിരോദിതാന് ദോഷാന് പഞ്ചൈതാന് പ്രാപ്നുവന്തി താന്
ആസക്തി, മായ, സ്നേഹം, കാമം, കോപം — ഈ അഞ്ചു ദോഷങ്ങളും യോഗത്തിൽ സ്ഥിരതയില്ലാത്തതുകൊണ്ടാണ് ഉണ്ടാകുന്നത്.
യഥാ വാനിമിഷാഃ സ്ഥൂലം ജാലം ഛിത്ത്വാ പുനര് ജലമ് പ്രാപ്നുവന്തി തഥാ യോഗാത് തത് പദം വീതകല്മഷാഃ
പക്ഷികൾ ഒരു കനത്ത വല തകർത്താൽ പിന്നെയും മറ്റൊരു വല കാണുന്നതുപോലെ, യോഗം വഴി പാപരഹിതരായവർ ആ നിലയിലേക്കാണ് എത്തുന്നത്.
തഥൈവ വാഗുരാം ഛിത്ത്വാ ബലവന്തോ യഥാ മൃഗാഃ പ്രാപ്നുയുര് വിമലം മാര്ഗം വിമുക്താഃ സര്വബന്ധനൈഃ
അതുപോലെ ശക്തിയുള്ള മാൻ വലയം തകർത്തു എല്ലാ ബന്ധനങ്ങളിൽ നിന്നും മോചിതരായി ശുദ്ധമായ വഴിയിലേക്ക് കടക്കുന്നു.
ലോഭജാനി തഥാ വിപ്രാ ബന്ധനാനി ബലാന്വിതഃ ഛിത്ത്വാ യോഗാത് പരം മാര്ഗം ഗച്ഛന്തി വിമലം ശുഭമ്
അങ്ങനെ തന്നെ, ബ്രാഹ്മണന്മാരേ, ശക്തിയുള്ളവർ ലാഭത്തിൽ നിന്നുള്ള ബന്ധങ്ങൾ യോഗം വഴി തകർത്തു ഉത്തമവും ശുദ്ധവുമായ പുണ്യവഴിയിലേക്ക് പോകുന്നു.
അചലാസ് ത്വ് ആവിലാ വിപ്രാ വാഗുരാസു തഥാപരേ വിനശ്യന്തി ന സംദേഹസ് തദ്വദ് യോഗബലാദ് ഋതേ
പക്ഷേ, ചിലർ അചഞ്ചലരും മനസ്സിലാകാതെ വലയങ്ങളിൽ കുടുങ്ങി നശിക്കുന്നു; യോഗശക്തിയില്ലാതെ ഇങ്ങനെയാണ് സംഭവിക്കുന്നത് — ഇതിൽ സംശയമില്ല.
ബലഹീനാശ് ച വിപ്രേന്ദ്രാ യഥാ ജാലം ഗതാ ദ്വിജാഃ ബന്ധം ന ഗച്ഛന്ത്യ് അനഘാ യോഗാസ് തേ തു സുദുര്ലഭാഃ
ശക്തിയില്ലാത്തവർ, ബ്രാഹ്മണശ്രേഷ്ഠന്മാരേ, വലയിൽ കുടുങ്ങിയ പക്ഷികളെപ്പോലെ ബന്ധത്തിൽ നിന്ന് മോചനം നേടുന്നില്ല; അത്തരത്തിലുള്ള യോഗം വളരെ അപൂർവമാണ്.
യഥാ ച ശകുനാഃ സൂക്ഷ്മം പ്രാപ്യ ജാലമ് അരിംദമാഃ തത്രാശക്താ വിപദ്യന്തേ മുച്യന്തേ തു ബലാന്വിതാഃ
പക്ഷികൾ സൂക്ഷ്മമായ വലയിൽ കുടുങ്ങുമ്പോൾ ശക്തിയില്ലാത്തവർ നശിക്കുന്നു; ശക്തിയുള്ളവർ മാത്രമാണ് മോചിതരാകുന്നത്.
കര്മജൈര് ബന്ധനൈര് ബദ്ധാസ് തദ്വദ് യോഗപരാ ദ്വിജാഃ അബലാ ന വിമുച്യന്തേ മുച്യന്തേ ച ബലാന്വിതാഃ
അങ്ങനെ തന്നെ, ദ്വിജന്മാരേ, യോഗത്തിൽ ലീനരായവർ കർമ്മത്തിൽ നിന്നുള്ള ബന്ധങ്ങളിൽ കുടുങ്ങിയാൽ, ശക്തിയില്ലാത്തവർ മോചനം നേടുന്നില്ല; ശക്തിയുള്ളവർ മാത്രമാണ് മോചിതരാകുന്നത്.
അല്പകശ് ച യഥാ വിപ്രാ വഹ്നിഃ ശാമ്യതി ദുര്ബലഃ ആക്രാന്ത ഇന്ധനൈഃ സ്ഥൂലൈസ് തദ്വദ് യോഗബലഃ സ്മൃതഃ
ബ്രാഹ്മണന്മാരേ, ചെറിയ ദുർബലമായ അഗ്നി കനത്ത ഇന്ധനത്തിൽ മൂടപ്പെടുമ്പോൾ അണയുന്നതുപോലെ, യോഗശക്തിയും അങ്ങനെ തന്നെ ഓർക്കപ്പെടുന്നു.
സ ഏവ ച തദാ വിപ്രാ വഹ്നിര് ജാതബലഃ പുനഃ സമീരണഗതഃ കൃത്സ്നാം ദഹേത് ക്ഷിപ്രം മഹീമ് ഇമാമ്
പക്ഷേ, ആ അഗ്നി വീണ്ടും ശക്തി നേടി കാറ്റ് വീശുമ്പോൾ, ഈ ഭൂമി മുഴുവൻ വേഗത്തിൽ ദഹിപ്പിക്കാൻ കഴിയും.
തത്ത്വജ്ഞാനബലോ യോഗീ ദീപ്തതേജാ മഹാബലഃ അന്തകാല ഇവാദിത്യഃ കൃത്സ്നം സംശോഷയേജ് ജഗത്
തത്വജ്ഞാനശക്തിയുള്ള യോഗി, പ്രകാശവും മഹാശക്തിയും ഉള്ളവൻ, പ്രളയകാലത്തെ സൂര്യനെപ്പോലെ ലോകം മുഴുവൻ ഉണക്കാൻ കഴിവുള്ളവനാണ്.
ദുര്ബലശ് ച യഥാ വിപ്രാഃ സ്രോതസാ ഹ്രിയതേ നരഃ ബലഹീനസ് തഥാ യോഗീ വിഷയൈര് ഹ്രിയതേ ച സഃ
ബ്രാഹ്മണന്മാരേ, ദുർബലനായ മനുഷ്യൻ ഒഴുക്കിൽ ഒഴുകിപ്പോകുന്നതുപോലെ, ശക്തിയില്ലാത്ത യോഗിയും വിഷയങ്ങളിൽ ആകർഷിക്കപ്പെടുന്നു.
തദ് ഏവ തു യഥാ സ്രോതോ വിഷ്കമ്ഭയതി വാരണഃ തദ്വദ് യോഗബലം ലബ്ധ്വാ ന ഭവേദ് വിഷയൈര് ഹൃതഃ
പക്ഷേ, ആന ഒഴുക്കിനെ തടയുന്നതുപോലെ, യോഗശക്തി നേടിയാൽ വിഷയങ്ങൾ കൊണ്ട് ആകർഷിക്കപ്പെടുന്നില്ല.
വിശന്തി വാ വശാദ് വാഥ യോഗാദ് യോഗബലാന്വിതാഃ പ്രജാപതീന് മനൂന് സര്വാന് മഹാഭൂതാനി ചേശ്വരാഃ
സ്വച്ഛന്ദമായോ യോഗശക്തിയാലോ, യോഗശക്തിയുള്ളവർ പ്രജാപതിമാരിലും എല്ലാ മനുമാരിലും മഹാഭൂതങ്ങളിലും പ്രവേശിക്കുന്നു.
ന യമോ നാന്തകഃ ക്രുദ്ധോ ന മൃത്യുര് ഭീമവിക്രമഃ വിശന്തേ തദ് ദ്വിജാഃ സര്വേ യോഗസ്യാമിതതേജസഃ
യമനും ക്രുദ്ധനായ മരണനും ഭയങ്കരനായ അന്തകനും അവിടെ പ്രവേശിക്കാൻ കഴിയില്ല; യോഗത്തിന്റെ അതിരില്ലാത്ത പ്രകാശം അതെല്ലാം അതിജയിക്കുന്നു.
ആത്മനാം ച സഹസ്രാണി ബഹൂനി ദ്വിജസത്തമാഃ യോഗം കുര്യാദ് ബലം പ്രാപ്യ തൈശ് ച സര്വൈര് മഹീം ചരേത്
ദ്വിജശ്രേഷ്ഠന്മാരേ, ശക്തി ലഭിച്ച ശേഷം, അനേകം ആയിരം ആത്മാക്കളുമായി ഒരുമിച്ച്, അവയൊക്കെയും കൂട്ടിയായി ഭൂമിയിൽ സഞ്ചരിക്കണം.
പ്രാപ്നുയാദ് വിഷയാന് കശ്ചിത് പുനശ് ചോഗ്രം തപശ് ചരേത് സംക്ഷിപ്യേച് ച പുനര് വിപ്രാഃ സൂര്യസ് തേജോഗുണാന് ഇവ
ആർക്കെങ്കിലും ഇന്ദ്രിയസുഖങ്ങൾ ലഭിച്ചാലും, പിന്നെയും കഠിനമായ തപസ്സ് ചെയ്യണം; പിന്നെ വീണ്ടും, ബ്രാഹ്മണന്മാരേ, സൂര്യൻ തന്റെ കിരണങ്ങൾ ഒളിപ്പിക്കുന്നതുപോലെ, തന്റെ ശക്തികൾ വീണ്ടും അടുക്കിക്കൊള്ളണം.
ബലസ്ഥസ്യ ഹി യോഗസ്യ ബലാര്ഥം മുനിസത്തമാഃ വിമോക്ഷപ്രഭവം വിഷ്ണുമ് ഉപപന്നമ് അസംശയമ്
മുനിശ്രേഷ്ഠന്മാരേ, യോഗത്തിന്റെ ശക്തി ശക്തിക്കായാണ്; അതിനാൽ, സംശയമില്ലാതെ മോക്ഷത്തിന്റെ ഉറവിടമായ വിഷ്ണുവിനെ അതിനാൽ പ്രാപിക്കാം.
ബലാനി യോഗപ്രോക്താനി മയൈതാനി ദ്വിജോത്തമാഃ നിദര്ശനാര്ഥം സൂക്ഷ്മാണി വക്ഷ്യാമി ച പുനര് ദ്വിജാഃ
ദ്വിജശ്രേഷ്ഠന്മാരേ, ഞാൻ നിങ്ങൾക്ക് യോഗത്തിൽ പറയുന്ന ശക്തികളെ വിവരിച്ചു; ഉദാഹരണത്തിനായി, അവയുടെ സൂക്ഷ്മരൂപങ്ങൾ ഞാൻ വീണ്ടും പറയാം.
ആത്മനശ് ച സമാധാനേ ധാരണാം പ്രതി വാ ദ്വിജാഃ നിദര്ശനാനി സൂക്ഷ്മാണി ശൃണുധ്വം മുനിസത്തമാഃ
ദ്വിജന്മാരേ, ആത്മാവിനെ ഏകാഗ്രമാക്കുന്നതിലും ധാരണയിലും ഉള്ള സൂക്ഷ്മ ഉദാഹരണങ്ങൾ നിങ്ങൾ കേൾക്കൂ, മുനിശ്രേഷ്ഠന്മാരേ.
അപ്രമത്തോ യഥാ ധന്വീ ലക്ഷ്യം ഹന്തി സമാഹിതഃ യുക്തഃ സമ്യക് തഥാ യോഗീ മോക്ഷം പ്രാപ്നോത്യ് അസംശയമ്
ഏകാഗ്രതയോടെ ശ്രദ്ധയോടെ അമ്പുയർത്തുന്ന വില്ലാളൻ ലക്ഷ്യം തെറ്റാതെ എങ്ങനെ അമ്പെറിയുന്നു, അതുപോലെ തന്നെ യോഗത്തിൽ ലീനനായ യോഗി സംശയമില്ലാതെ മോക്ഷം പ്രാപിക്കും.