കാരുണ്യേനാത്മനാത്മാനം തൃഷ്ണാം ച പരിതോഷതഃ ഉത്ഥാനേന ജയേത് തന്ദ്രാം വിതര്കം നിശ്ചയാജ് ജയേത്
കരുണയിലൂടെ താനെ തന്നെ ജയിക്കണം; സംതൃപ്തിയിലൂടെ തൃഷ്ണയെ ജയിക്കണം; ഉത്സാഹത്തിലൂടെ മന്ദതയെ ജയിക്കണം; ഉറപ്പുള്ള മനസ്സിലൂടെ സംശയത്തെ ജയിക്കണം.
മൌനേന ബഹുഭാഷാം ച ശൌര്യേണ ച ഭയം ജയേത് യച്ഛേദ് വാങ്മനസീ ബുദ്ധ്യാ താം യച്ഛേജ് ജ്ഞാനചക്ഷുഷാ
മൗനത്തിലൂടെ അധികം സംസാരിക്കാനുള്ള സ്വഭാവം ജയിക്കണം; ധൈര്യത്തിലൂടെ ഭയത്തെ ജയിക്കണം; ബുദ്ധിയിലൂടെ വാക്കിനെയും മനസ്സിനെയും നിയന്ത്രിക്കണം; ജ്ഞാനദൃഷ്ടിയിലൂടെ അതിനെ നിയന്ത്രിക്കണം.
ജ്ഞാനമ് ആത്മാ മഹാന് യച്ഛേത് തം യച്ഛേച് ഛാന്തിര് ആത്മനഃ തദ് ഏതദ് ഉപശാന്തേന ബോദ്ധവ്യം ശുചികര്മണാ
ആത്മാവാണ് ജ്ഞാനവും മഹത്വവും; അതിനെ ആത്മശാന്തിയിലൂടെ നിയന്ത്രിക്കണം. സമാധാനവും ശുദ്ധമായ പ്രവൃത്തിയും ഉള്ളവൻ ഇതു മനസ്സിലാക്കണം.
യോഗദോഷാന് സമുച്ഛിദ്യ പഞ്ച യാന് കവയോ വിദുഃ കാമം ക്രോധം ച ലോഭം ച ഭയം സ്വപ്നം ച പഞ്ചമമ്
യോഗത്തിലെ പഞ്ചദോഷങ്ങൾ — ആഗ്രഹം, കോപം, ലാഭം, ഭയം, ഉറക്കം — ഇവയെ പൂർണ്ണമായി മുറിച്ചുകളയണം, മഹർഷിമാർ അറിയുന്നവയെപ്പോലെ.
പരിത്യജ്യ നിഷേവേത യഥാവദ് യോഗസാധനാത് ധ്യാനമ് അധ്യയനം ദാനം സത്യം ഹ്രീര് ആര്ജവം ക്ഷമാ
അവയെ ഉപേക്ഷിച്ച ശേഷം യോഗസാധനങ്ങളായ ധ്യാനം, പഠനം, ദാനം, സത്യവാക്യം, ലജ്ജ, നേരത്താപ്പ്, ക്ഷമ എന്നിവ യഥാവിധി ആചരിക്കണം.
ശൌചമ് ആചാരതഃ ശുദ്ധിര് ഇന്ദ്രിയാണാം ച സംയമഃ ഏതൈര് വിവര്ധതേ തേജഃ പാപ്മാനമ് ഉപഹന്തി ച
നല്ല ആചാരത്തിലൂടെ ശുദ്ധിയും, ഇന്ദ്രിയങ്ങൾ നിയന്ത്രിക്കുന്നതിലൂടെ ആത്മാവിന്റെ പ്രകാശവും വർദ്ധിക്കും; പാപം നശിക്കും.
സിധ്യന്തി ചാസ്യ സംകല്പാ വിജ്ഞാനം ച പ്രവര്തതേ ധൂതപാപഃ സ തേജസ്വീ ലഘ്വാഹാരോ ജിതേന്ദ്രിയഃ
അവന്റെ ആഗ്രഹങ്ങൾ സഫലമാകും, ജ്ഞാനം ഉദിക്കും, പാപങ്ങൾ കഴുകിപ്പോകും; അവൻ പ്രകാശവാനാകും, കുറച്ച് മാത്രം ഭക്ഷിക്കും, ഇന്ദ്രിയങ്ങളെ ജയിച്ചിരിക്കും.
കാമക്രോധൌ വശേ കൃത്വാ നിര്വിശേദ് ബ്രഹ്മണഃ പദമ് അമൂഢത്വമ് അസങ്ഗിത്വം കാമക്രോധവിവര്ജനമ്
കാമവും കോപവും വശീകരിച്ച്, ബ്രഹ്മപദത്തിലേക്ക് പ്രവേശിക്കണം; അവിടെയാണു മോഹമില്ലായ്മ, അസക്തി, ആഗ്രഹവും കോപവും ഉപേക്ഷിക്കൽ.
അദൈന്യമ് അനുദീര്ണത്വമ് അനുദ്വേഗോ ഹ്യ് അവസ്ഥിതിഃ ഏഷ മാര്ഗോ ഹി മോക്ഷസ്യ പ്രസന്നോ വിമലഃ ശുചിഃ തഥാ വാക്കായമനസാം നിയമാഃ കാമതോ ഽവ്യയാഃ
അധീനതയില്ലായ്മ, ഉന്മാദമില്ലായ്മ, സ്ഥിരത — ഇവയാണ് മോക്ഷത്തിലേക്കുള്ള ശുദ്ധമായ, നിർമലമായ, ഉജ്ജ്വലമായ മാർഗം. അതുപോലെ വാക്ക്, ശരീരം, മനസ്സ് എന്നിവയുടെ നിയന്ത്രണങ്ങൾ ഇച്ഛാപ്രകാരം ചെയ്താൽ അവ ശാശ്വതമാണ്.
സാംഖ്യം യോഗസ്യ നോ വിപ്ര വിശേഷം വക്തുമ് അര്ഹസി തവ ധര്മജ്ഞ സര്വം ഹി വിദിതം മുനിസത്തമ
മഹർഷേ, സംഖ്യയുടെയും യോഗത്തിന്റെയും വ്യത്യാസം ഞങ്ങൾക്കു വിശദീകരിക്കണം. നീ ധർമ്മത്തിൽ പ്രാവീണ്യമുള്ളവനാണ്; എല്ലാം അറിയുന്നവനാണ്, മഹർഷികളിൽ ശ്രേഷ്ഠനായവനേ.
സാംഖ്യാഃ സാംഖ്യം പ്രശംസന്തി യോഗാന് യോഗവിദുത്തമാഃ വദന്തി കാരണൈഃ ശ്രേഷ്ഠൈഃ സ്വപക്ഷോദ്ഭവനായ വൈ
സംഖ്യശാസ്ത്രജ്ഞർ സംഖ്യയെ പ്രശംസിക്കുന്നു; യോഗത്തിൽ പ്രാവീണ്യമുള്ളവർ യോഗത്തെ പ്രശംസിക്കുന്നു; ഓരോരുത്തരും തങ്ങളുടെ നിലപാട് ഉറപ്പാക്കാൻ ഉത്തമമായ കാരണങ്ങൾ പറയുന്നു.
അനീശ്വരഃ കഥം മുച്യേദ് ഇത്യ് ഏവം മുനിസത്തമാഃ വദന്തി കാരണൈഃ ശ്രേഷ്ഠം യോഗം സമ്യങ് മനീഷിണഃ
ഇശ്വരനില്ലാത്തവൻ എങ്ങനെ മോക്ഷം നേടും? അതുകൊണ്ട് മഹർഷികൾ ഉത്തമമായ കാരണങ്ങൾ പറഞ്ഞ് യോഗം ശ്രേഷ്ഠമാണെന്ന് പറയുന്നു, ജ്ഞാനിയേ.
വദന്തി കാരണം വേദം സാംഖ്യം സമ്യഗ് ദ്വിജാതയഃ വിജ്ഞായേഹ ഗതീഃ സര്വാ വിരക്തോ വിഷയേഷു യഃ
ദ്വിജന്മാർ സംഖ്യ വേദത്തിൽ ആധാരമെന്നു പറയുന്നു; ഇഹലോകത്തിൽ ഇന്ദ്രിയസുഖങ്ങളിൽ അസക്തനായവർക്കു ഇതാണ് മാർഗമെന്നു മനസ്സിലാക്കണം.
ഊര്ധ്വം സ ദേഹാത് സുവ്യക്തം വിമുച്യേദ് ഇതി നാന്യഥാ ഏതദ് ആഹുര് മഹാപ്രാജ്ഞാഃ സാംഖ്യം വൈ മോക്ഷദര്ശനമ്
ശരീരത്തെ വിട്ട് മുകളിലേക്ക് വ്യക്തമായി മോക്ഷം ലഭിക്കുന്നു, വേറൊന്നുമില്ല. മഹാപണ്ഡിതന്മാർ സംഖ്യയെ മോക്ഷശാസ്ത്രം എന്നു പറയുന്നു.
സ്വപക്ഷേ കാരണം ഗ്രാഹ്യം സമര്ഥം വചനം ഹിതമ് ശിഷ്ടാനാം ഹി മതം ഗ്രാഹ്യം ഭവദ്ഭിഃ ശിഷ്ടസംമതൈഃ
സ്വന്തം നിലപാടിന് അനുകൂലമായ കാരണവും, ഉപകാരപ്രദമായ വാക്കുകളും സ്വീകരിക്കണം. നല്ലവരുടെ അഭിപ്രായം നിങ്ങൾ നല്ലവരായി അംഗീകരിക്കണം.
പ്രത്യക്ഷം ഹേതവോ യോഗാഃ സാംഖ്യാഃ ശാസ്ത്രവിനിശ്ചയാഃ ഉഭേ ചൈതേ മതേ തത്ത്വേ സമവേതേ ദ്വിജോത്തമാഃ
യോഗം അനുഭവം, തർക്കം എന്നിവയിൽ ആധാരമാക്കുന്നു; സംഖ്യ ശാസ്ത്രനിശ്ചയത്തിൽ ആധാരമാക്കുന്നു. ഈ രണ്ടും, ദ്വിജശ്രേഷ്ഠരേ, സത്യമെന്നതിൽ ഒന്നിക്കുന്നു.
ഉഭേ ചൈതേ മതേ ജ്ഞാതേ മുനീന്ദ്രാഃ ശിഷ്ടസംമതേ അനുഷ്ഠിതേ യഥാശാസ്ത്രം നയേതാം പരമാം ഗതിമ്
ഈ രണ്ട് മാർഗ്ഗങ്ങളും മഹർഷിമാരും ജ്ഞാനികളും മനസ്സിലാക്കി ശാസ്ത്രാനുസൃതമായി ആചരിച്ചാൽ, അതു പരമഗതിയിലേക്കാണ് നയിക്കുന്നത്.
തുല്യം ശൌചം തയോര് യുക്തം ദയാ ഭൂതേഷു ചാനഘാഃ വ്രതാനാം ധാരണം തുല്യം ദര്ശനം ത്വ് അസമം തയോഃ
ഇവർക്കും സമാനമായ ശുദ്ധിയും, ജീവികളോടുള്ള കരുണയും, വ്രതങ്ങളിൽ സ്ഥിരതയും ഉണ്ട്; അവരുടേത് ഒരുപോലെ ദർശനമാണെങ്കിലും, അതിൽ ചെറിയ വ്യത്യാസമുണ്ട്.
യദി തുല്യം വ്രതം ശൌചം ദയാ ചാത്ര മഹാമുനേ തുല്യം തദ്ദര്ശനം കസ്മാത് തന് നോ ബ്രൂഹി ദ്വിജോത്തമ
വ്രതവും ശുദ്ധിയും കരുണയും ഒരുപോലെയാണെങ്കിൽ, മഹാമുനീ, അവരുടെ ദർശനം എങ്ങനെ വ്യത്യസ്തമാണ്? ദ്വിജശ്രേഷ്ഠാ, അതിന്റെ കാരണം ഞങ്ങളോട് ദയവായി വിശദീകരിക്കൂ.
രാഗം മോഹം തഥാ സ്നേഹം കാമം ക്രോധം ച കേവലമ് യോഗാസ്ഥിരോദിതാന് ദോഷാന് പഞ്ചൈതാന് പ്രാപ്നുവന്തി താന്
ആസക്തി, മായ, സ്നേഹം, കാമം, കോപം — ഈ അഞ്ചു ദോഷങ്ങളും യോഗത്തിൽ സ്ഥിരതയില്ലാത്തതുകൊണ്ടാണ് ഉണ്ടാകുന്നത്.
യഥാ വാനിമിഷാഃ സ്ഥൂലം ജാലം ഛിത്ത്വാ പുനര് ജലമ് പ്രാപ്നുവന്തി തഥാ യോഗാത് തത് പദം വീതകല്മഷാഃ
പക്ഷികൾ ഒരു കനത്ത വല തകർത്താൽ പിന്നെയും മറ്റൊരു വല കാണുന്നതുപോലെ, യോഗം വഴി പാപരഹിതരായവർ ആ നിലയിലേക്കാണ് എത്തുന്നത്.
തഥൈവ വാഗുരാം ഛിത്ത്വാ ബലവന്തോ യഥാ മൃഗാഃ പ്രാപ്നുയുര് വിമലം മാര്ഗം വിമുക്താഃ സര്വബന്ധനൈഃ
അതുപോലെ ശക്തിയുള്ള മാൻ വലയം തകർത്തു എല്ലാ ബന്ധനങ്ങളിൽ നിന്നും മോചിതരായി ശുദ്ധമായ വഴിയിലേക്ക് കടക്കുന്നു.
ലോഭജാനി തഥാ വിപ്രാ ബന്ധനാനി ബലാന്വിതഃ ഛിത്ത്വാ യോഗാത് പരം മാര്ഗം ഗച്ഛന്തി വിമലം ശുഭമ്
അങ്ങനെ തന്നെ, ബ്രാഹ്മണന്മാരേ, ശക്തിയുള്ളവർ ലാഭത്തിൽ നിന്നുള്ള ബന്ധങ്ങൾ യോഗം വഴി തകർത്തു ഉത്തമവും ശുദ്ധവുമായ പുണ്യവഴിയിലേക്ക് പോകുന്നു.
അചലാസ് ത്വ് ആവിലാ വിപ്രാ വാഗുരാസു തഥാപരേ വിനശ്യന്തി ന സംദേഹസ് തദ്വദ് യോഗബലാദ് ഋതേ
പക്ഷേ, ചിലർ അചഞ്ചലരും മനസ്സിലാകാതെ വലയങ്ങളിൽ കുടുങ്ങി നശിക്കുന്നു; യോഗശക്തിയില്ലാതെ ഇങ്ങനെയാണ് സംഭവിക്കുന്നത് — ഇതിൽ സംശയമില്ല.
ബലഹീനാശ് ച വിപ്രേന്ദ്രാ യഥാ ജാലം ഗതാ ദ്വിജാഃ ബന്ധം ന ഗച്ഛന്ത്യ് അനഘാ യോഗാസ് തേ തു സുദുര്ലഭാഃ
ശക്തിയില്ലാത്തവർ, ബ്രാഹ്മണശ്രേഷ്ഠന്മാരേ, വലയിൽ കുടുങ്ങിയ പക്ഷികളെപ്പോലെ ബന്ധത്തിൽ നിന്ന് മോചനം നേടുന്നില്ല; അത്തരത്തിലുള്ള യോഗം വളരെ അപൂർവമാണ്.
യഥാ ച ശകുനാഃ സൂക്ഷ്മം പ്രാപ്യ ജാലമ് അരിംദമാഃ തത്രാശക്താ വിപദ്യന്തേ മുച്യന്തേ തു ബലാന്വിതാഃ
പക്ഷികൾ സൂക്ഷ്മമായ വലയിൽ കുടുങ്ങുമ്പോൾ ശക്തിയില്ലാത്തവർ നശിക്കുന്നു; ശക്തിയുള്ളവർ മാത്രമാണ് മോചിതരാകുന്നത്.
കര്മജൈര് ബന്ധനൈര് ബദ്ധാസ് തദ്വദ് യോഗപരാ ദ്വിജാഃ അബലാ ന വിമുച്യന്തേ മുച്യന്തേ ച ബലാന്വിതാഃ
അങ്ങനെ തന്നെ, ദ്വിജന്മാരേ, യോഗത്തിൽ ലീനരായവർ കർമ്മത്തിൽ നിന്നുള്ള ബന്ധങ്ങളിൽ കുടുങ്ങിയാൽ, ശക്തിയില്ലാത്തവർ മോചനം നേടുന്നില്ല; ശക്തിയുള്ളവർ മാത്രമാണ് മോചിതരാകുന്നത്.
അല്പകശ് ച യഥാ വിപ്രാ വഹ്നിഃ ശാമ്യതി ദുര്ബലഃ ആക്രാന്ത ഇന്ധനൈഃ സ്ഥൂലൈസ് തദ്വദ് യോഗബലഃ സ്മൃതഃ
ബ്രാഹ്മണന്മാരേ, ചെറിയ ദുർബലമായ അഗ്നി കനത്ത ഇന്ധനത്തിൽ മൂടപ്പെടുമ്പോൾ അണയുന്നതുപോലെ, യോഗശക്തിയും അങ്ങനെ തന്നെ ഓർക്കപ്പെടുന്നു.
സ ഏവ ച തദാ വിപ്രാ വഹ്നിര് ജാതബലഃ പുനഃ സമീരണഗതഃ കൃത്സ്നാം ദഹേത് ക്ഷിപ്രം മഹീമ് ഇമാമ്
പക്ഷേ, ആ അഗ്നി വീണ്ടും ശക്തി നേടി കാറ്റ് വീശുമ്പോൾ, ഈ ഭൂമി മുഴുവൻ വേഗത്തിൽ ദഹിപ്പിക്കാൻ കഴിയും.
തത്ത്വജ്ഞാനബലോ യോഗീ ദീപ്തതേജാ മഹാബലഃ അന്തകാല ഇവാദിത്യഃ കൃത്സ്നം സംശോഷയേജ് ജഗത്
തത്വജ്ഞാനശക്തിയുള്ള യോഗി, പ്രകാശവും മഹാശക്തിയും ഉള്ളവൻ, പ്രളയകാലത്തെ സൂര്യനെപ്പോലെ ലോകം മുഴുവൻ ഉണക്കാൻ കഴിവുള്ളവനാണ്.