തത്പ്രീതിയുക്തേന ഗുണാന്വിതേന പുത്രേണ സത്പുത്രദയാന്വിതേന ദൃഷ്ട്വാ ഹിതം പ്രീതമനാ യദര്ഥം ബ്രൂയാത് സുതസ്യേഹ യദ് ഉക്തമ് ഏതത്
ഗുണമുള്ള, സത്യസ്നേഹവും കരുണയും ഉള്ള പുത്രനെ കണ്ടു, ഹിതം മനസ്സിൽ വച്ച്, അവന്റെ ഭാവിയ്ക്ക് വേണ്ടതെന്താണോ അതാണ് പറയേണ്ടത്.
മോക്ഷഃ പിതാമഹേനോക്ത ഉപായാന് നാനുപായതഃ തമ് ഉപായം യഥാന്യായം ശ്രോതുമ് ഇച്ഛാമഹേ മുനേ
മോക്ഷം പിതാമഹൻ പറഞ്ഞതുപോലെയാണ്, മറ്റെന്തിനാലും അല്ല; ആ മാർഗം ക്രമമായി കേൾക്കാൻ ഞങ്ങൾ ആഗ്രഹിക്കുന്നു, മുനിവരേ.
അസ്മാസു തന് മഹാപ്രാജ്ഞാ യുക്തം നിപുണദര്ശനമ് യദുപായേന സര്വാര്ഥാന് മൃഗയധ്വം സദാനഘാഃ
നമ്മിൽ, മഹാപ്രജ്ഞന്മാരേ, സൂക്ഷ്മദർശനമുള്ളവരേ, ഏത് മാർഗം ഉപയോഗിച്ച് നിങ്ങൾ എല്ലായ്പ്പോഴും എല്ലാ ലക്ഷ്യങ്ങളും അന്വേഷിക്കുന്നു?
ഘടോപകരണേ ബുദ്ധിര് ഘടോത്പത്തൌ ന സാ മതാ ഏവം ധര്മാദ്യുപായാര്ഥേ നാന്യധര്മേഷു കാരണമ്
കുഴച്ചടിയുടെ കാര്യത്തിൽ ഉള്ള ബുദ്ധി അതിന്റെ സൃഷ്ടിക്കാണ്, മറ്റൊന്നിലല്ല; അതുപോലെ, ധർമ്മത്തിനും അതിന്റെ മാർഗത്തിനും മറ്റുള്ള ധർമ്മങ്ങളിൽ കാരണം ഇല്ല.
പൂര്വേ സമുദ്രേ യഃ പന്ഥാ ന സ ഗച്ഛതി പശ്ചിമമ് ഏകഃ പന്ഥാ ഹി മോക്ഷസ്യ തച് ഛൃണുധ്വം മമാനഘാഃ
കിഴക്കൻ സമുദ്രത്തിലേക്കുള്ള വഴി പടിഞ്ഞാറോട്ട പോകുന്നില്ല; മോക്ഷത്തിന് ഒരു വഴിയേ ഉണ്ട്—ഇത് എന്റെ വായിൽ നിന്ന് കേൾക്കൂ, പാപരഹിതന്മാരേ.
ക്ഷമയാ ക്രോധമ് ഉച്ഛിന്ദ്യാത് കാമം സംകല്പവര്ജനാത് സത്ത്വസംസേവനാദ് ധീരോ നിദ്രാമ് ഉച്ഛേത്തുമ് അര്ഹതി
ക്ഷമയാൽ കോപം വിട്ടുകളയണം; ആഗ്രഹം ഉപേക്ഷിച്ച് മോഹം ഒഴിവാക്കണം; സത്സംഗം ചെയ്യുന്നതിലൂടെ ധൈര്യശാലികൾ ഉറക്കം വിട്ടുകളയണം.
അപ്രമാദാദ് ഭയം രക്ഷേദ് രക്ഷേത് ക്ഷേത്രം ച സംവിദമ് ഇച്ഛാം ദ്വേഷം ച കാമം ച ധൈര്യേണ വിനിവര്തയേത്
ജാഗ്രതയോടെ ഭയം ഒഴിവാക്കണം, മനസ്സിന്റെ നിലയും സംരക്ഷിക്കണം; ആഗ്രഹം, ദ്വേഷം, മോഹം എന്നിവ ധൈര്യത്തോടെ നിയന്ത്രിക്കണം.
നിദ്രാം ച പ്രതിഭാം ചൈവ ജ്ഞാനാഭ്യാസേന തത്ത്വവിത് ഉപദ്രവാംസ് തഥാ യോഗീ ഹിതജീര്ണമിതാശനാത്
ജ്ഞാനാഭ്യാസംകൊണ്ട് സത്യജ്ഞാനി ഉറക്കവും മന്ദതയും ജയിക്കണം; അതുപോലെ, യോഗി ശരിയായും കുറവായും ഭക്ഷണം കഴിച്ച് ഉപദ്രവങ്ങൾ ഒഴിവാക്കണം.
ലോഭം മോഹം ച സംതോഷാദ് വിഷയാംസ് തത്ത്വദര്ശനാത് അനുക്രോശാദ് അധര്മം ച ജയേദ് ധര്മമ് ഉപേക്ഷയാ
ലാഭവും മോഹവും സംതൃപ്തിയിലൂടെ ജയിക്കണം; ഇന്ദ്രിയസുഖങ്ങളെ സത്യദർശനത്തിലൂടെ ജയിക്കണം; അന്ധർമ്മത്തെ കരുണയിലൂടെ ജയിക്കണം; ധർമ്മത്തെ അവഗണനയിലൂടെ ജയിക്കണം.
ആയത്യാ ച ജയേദ് ആശാം സാമര്ഥ്യം സങ്ഗവര്ജനാത് അനിത്യത്വേന ച സ്നേഹം ക്ഷുധാം യോഗേന പണ്ഡിതഃ
ഭാവിയിൽ പ്രത്യാശയെ മുൻകൂട്ടി ചിന്തിച്ചുകൊണ്ട് ജയിക്കണം; കഴിവിനെ ബന്ധം ഒഴിവാക്കി ജയിക്കണം; സ്നേഹത്തെ അതിന്റെ നശ്വരത മനസ്സിലാക്കി ജയിക്കണം; വിശപ്പിനെ യോഗശീലങ്ങളിലൂടെ ജയിക്കണം, ജ്ഞാനിയേ.
കാരുണ്യേനാത്മനാത്മാനം തൃഷ്ണാം ച പരിതോഷതഃ ഉത്ഥാനേന ജയേത് തന്ദ്രാം വിതര്കം നിശ്ചയാജ് ജയേത്
കരുണയിലൂടെ താനെ തന്നെ ജയിക്കണം; സംതൃപ്തിയിലൂടെ തൃഷ്ണയെ ജയിക്കണം; ഉത്സാഹത്തിലൂടെ മന്ദതയെ ജയിക്കണം; ഉറപ്പുള്ള മനസ്സിലൂടെ സംശയത്തെ ജയിക്കണം.
മൌനേന ബഹുഭാഷാം ച ശൌര്യേണ ച ഭയം ജയേത് യച്ഛേദ് വാങ്മനസീ ബുദ്ധ്യാ താം യച്ഛേജ് ജ്ഞാനചക്ഷുഷാ
മൗനത്തിലൂടെ അധികം സംസാരിക്കാനുള്ള സ്വഭാവം ജയിക്കണം; ധൈര്യത്തിലൂടെ ഭയത്തെ ജയിക്കണം; ബുദ്ധിയിലൂടെ വാക്കിനെയും മനസ്സിനെയും നിയന്ത്രിക്കണം; ജ്ഞാനദൃഷ്ടിയിലൂടെ അതിനെ നിയന്ത്രിക്കണം.
ജ്ഞാനമ് ആത്മാ മഹാന് യച്ഛേത് തം യച്ഛേച് ഛാന്തിര് ആത്മനഃ തദ് ഏതദ് ഉപശാന്തേന ബോദ്ധവ്യം ശുചികര്മണാ
ആത്മാവാണ് ജ്ഞാനവും മഹത്വവും; അതിനെ ആത്മശാന്തിയിലൂടെ നിയന്ത്രിക്കണം. സമാധാനവും ശുദ്ധമായ പ്രവൃത്തിയും ഉള്ളവൻ ഇതു മനസ്സിലാക്കണം.
യോഗദോഷാന് സമുച്ഛിദ്യ പഞ്ച യാന് കവയോ വിദുഃ കാമം ക്രോധം ച ലോഭം ച ഭയം സ്വപ്നം ച പഞ്ചമമ്
യോഗത്തിലെ പഞ്ചദോഷങ്ങൾ — ആഗ്രഹം, കോപം, ലാഭം, ഭയം, ഉറക്കം — ഇവയെ പൂർണ്ണമായി മുറിച്ചുകളയണം, മഹർഷിമാർ അറിയുന്നവയെപ്പോലെ.
പരിത്യജ്യ നിഷേവേത യഥാവദ് യോഗസാധനാത് ധ്യാനമ് അധ്യയനം ദാനം സത്യം ഹ്രീര് ആര്ജവം ക്ഷമാ
അവയെ ഉപേക്ഷിച്ച ശേഷം യോഗസാധനങ്ങളായ ധ്യാനം, പഠനം, ദാനം, സത്യവാക്യം, ലജ്ജ, നേരത്താപ്പ്, ക്ഷമ എന്നിവ യഥാവിധി ആചരിക്കണം.
ശൌചമ് ആചാരതഃ ശുദ്ധിര് ഇന്ദ്രിയാണാം ച സംയമഃ ഏതൈര് വിവര്ധതേ തേജഃ പാപ്മാനമ് ഉപഹന്തി ച
നല്ല ആചാരത്തിലൂടെ ശുദ്ധിയും, ഇന്ദ്രിയങ്ങൾ നിയന്ത്രിക്കുന്നതിലൂടെ ആത്മാവിന്റെ പ്രകാശവും വർദ്ധിക്കും; പാപം നശിക്കും.
സിധ്യന്തി ചാസ്യ സംകല്പാ വിജ്ഞാനം ച പ്രവര്തതേ ധൂതപാപഃ സ തേജസ്വീ ലഘ്വാഹാരോ ജിതേന്ദ്രിയഃ
അവന്റെ ആഗ്രഹങ്ങൾ സഫലമാകും, ജ്ഞാനം ഉദിക്കും, പാപങ്ങൾ കഴുകിപ്പോകും; അവൻ പ്രകാശവാനാകും, കുറച്ച് മാത്രം ഭക്ഷിക്കും, ഇന്ദ്രിയങ്ങളെ ജയിച്ചിരിക്കും.
കാമക്രോധൌ വശേ കൃത്വാ നിര്വിശേദ് ബ്രഹ്മണഃ പദമ് അമൂഢത്വമ് അസങ്ഗിത്വം കാമക്രോധവിവര്ജനമ്
കാമവും കോപവും വശീകരിച്ച്, ബ്രഹ്മപദത്തിലേക്ക് പ്രവേശിക്കണം; അവിടെയാണു മോഹമില്ലായ്മ, അസക്തി, ആഗ്രഹവും കോപവും ഉപേക്ഷിക്കൽ.
അദൈന്യമ് അനുദീര്ണത്വമ് അനുദ്വേഗോ ഹ്യ് അവസ്ഥിതിഃ ഏഷ മാര്ഗോ ഹി മോക്ഷസ്യ പ്രസന്നോ വിമലഃ ശുചിഃ തഥാ വാക്കായമനസാം നിയമാഃ കാമതോ ഽവ്യയാഃ
അധീനതയില്ലായ്മ, ഉന്മാദമില്ലായ്മ, സ്ഥിരത — ഇവയാണ് മോക്ഷത്തിലേക്കുള്ള ശുദ്ധമായ, നിർമലമായ, ഉജ്ജ്വലമായ മാർഗം. അതുപോലെ വാക്ക്, ശരീരം, മനസ്സ് എന്നിവയുടെ നിയന്ത്രണങ്ങൾ ഇച്ഛാപ്രകാരം ചെയ്താൽ അവ ശാശ്വതമാണ്.
സാംഖ്യം യോഗസ്യ നോ വിപ്ര വിശേഷം വക്തുമ് അര്ഹസി തവ ധര്മജ്ഞ സര്വം ഹി വിദിതം മുനിസത്തമ
മഹർഷേ, സംഖ്യയുടെയും യോഗത്തിന്റെയും വ്യത്യാസം ഞങ്ങൾക്കു വിശദീകരിക്കണം. നീ ധർമ്മത്തിൽ പ്രാവീണ്യമുള്ളവനാണ്; എല്ലാം അറിയുന്നവനാണ്, മഹർഷികളിൽ ശ്രേഷ്ഠനായവനേ.
സാംഖ്യാഃ സാംഖ്യം പ്രശംസന്തി യോഗാന് യോഗവിദുത്തമാഃ വദന്തി കാരണൈഃ ശ്രേഷ്ഠൈഃ സ്വപക്ഷോദ്ഭവനായ വൈ
സംഖ്യശാസ്ത്രജ്ഞർ സംഖ്യയെ പ്രശംസിക്കുന്നു; യോഗത്തിൽ പ്രാവീണ്യമുള്ളവർ യോഗത്തെ പ്രശംസിക്കുന്നു; ഓരോരുത്തരും തങ്ങളുടെ നിലപാട് ഉറപ്പാക്കാൻ ഉത്തമമായ കാരണങ്ങൾ പറയുന്നു.
അനീശ്വരഃ കഥം മുച്യേദ് ഇത്യ് ഏവം മുനിസത്തമാഃ വദന്തി കാരണൈഃ ശ്രേഷ്ഠം യോഗം സമ്യങ് മനീഷിണഃ
ഇശ്വരനില്ലാത്തവൻ എങ്ങനെ മോക്ഷം നേടും? അതുകൊണ്ട് മഹർഷികൾ ഉത്തമമായ കാരണങ്ങൾ പറഞ്ഞ് യോഗം ശ്രേഷ്ഠമാണെന്ന് പറയുന്നു, ജ്ഞാനിയേ.
വദന്തി കാരണം വേദം സാംഖ്യം സമ്യഗ് ദ്വിജാതയഃ വിജ്ഞായേഹ ഗതീഃ സര്വാ വിരക്തോ വിഷയേഷു യഃ
ദ്വിജന്മാർ സംഖ്യ വേദത്തിൽ ആധാരമെന്നു പറയുന്നു; ഇഹലോകത്തിൽ ഇന്ദ്രിയസുഖങ്ങളിൽ അസക്തനായവർക്കു ഇതാണ് മാർഗമെന്നു മനസ്സിലാക്കണം.
ഊര്ധ്വം സ ദേഹാത് സുവ്യക്തം വിമുച്യേദ് ഇതി നാന്യഥാ ഏതദ് ആഹുര് മഹാപ്രാജ്ഞാഃ സാംഖ്യം വൈ മോക്ഷദര്ശനമ്
ശരീരത്തെ വിട്ട് മുകളിലേക്ക് വ്യക്തമായി മോക്ഷം ലഭിക്കുന്നു, വേറൊന്നുമില്ല. മഹാപണ്ഡിതന്മാർ സംഖ്യയെ മോക്ഷശാസ്ത്രം എന്നു പറയുന്നു.
സ്വപക്ഷേ കാരണം ഗ്രാഹ്യം സമര്ഥം വചനം ഹിതമ് ശിഷ്ടാനാം ഹി മതം ഗ്രാഹ്യം ഭവദ്ഭിഃ ശിഷ്ടസംമതൈഃ
സ്വന്തം നിലപാടിന് അനുകൂലമായ കാരണവും, ഉപകാരപ്രദമായ വാക്കുകളും സ്വീകരിക്കണം. നല്ലവരുടെ അഭിപ്രായം നിങ്ങൾ നല്ലവരായി അംഗീകരിക്കണം.
പ്രത്യക്ഷം ഹേതവോ യോഗാഃ സാംഖ്യാഃ ശാസ്ത്രവിനിശ്ചയാഃ ഉഭേ ചൈതേ മതേ തത്ത്വേ സമവേതേ ദ്വിജോത്തമാഃ
യോഗം അനുഭവം, തർക്കം എന്നിവയിൽ ആധാരമാക്കുന്നു; സംഖ്യ ശാസ്ത്രനിശ്ചയത്തിൽ ആധാരമാക്കുന്നു. ഈ രണ്ടും, ദ്വിജശ്രേഷ്ഠരേ, സത്യമെന്നതിൽ ഒന്നിക്കുന്നു.
ഉഭേ ചൈതേ മതേ ജ്ഞാതേ മുനീന്ദ്രാഃ ശിഷ്ടസംമതേ അനുഷ്ഠിതേ യഥാശാസ്ത്രം നയേതാം പരമാം ഗതിമ്
ഈ രണ്ട് മാർഗ്ഗങ്ങളും മഹർഷിമാരും ജ്ഞാനികളും മനസ്സിലാക്കി ശാസ്ത്രാനുസൃതമായി ആചരിച്ചാൽ, അതു പരമഗതിയിലേക്കാണ് നയിക്കുന്നത്.
തുല്യം ശൌചം തയോര് യുക്തം ദയാ ഭൂതേഷു ചാനഘാഃ വ്രതാനാം ധാരണം തുല്യം ദര്ശനം ത്വ് അസമം തയോഃ
ഇവർക്കും സമാനമായ ശുദ്ധിയും, ജീവികളോടുള്ള കരുണയും, വ്രതങ്ങളിൽ സ്ഥിരതയും ഉണ്ട്; അവരുടേത് ഒരുപോലെ ദർശനമാണെങ്കിലും, അതിൽ ചെറിയ വ്യത്യാസമുണ്ട്.
യദി തുല്യം വ്രതം ശൌചം ദയാ ചാത്ര മഹാമുനേ തുല്യം തദ്ദര്ശനം കസ്മാത് തന് നോ ബ്രൂഹി ദ്വിജോത്തമ
വ്രതവും ശുദ്ധിയും കരുണയും ഒരുപോലെയാണെങ്കിൽ, മഹാമുനീ, അവരുടെ ദർശനം എങ്ങനെ വ്യത്യസ്തമാണ്? ദ്വിജശ്രേഷ്ഠാ, അതിന്റെ കാരണം ഞങ്ങളോട് ദയവായി വിശദീകരിക്കൂ.
രാഗം മോഹം തഥാ സ്നേഹം കാമം ക്രോധം ച കേവലമ് യോഗാസ്ഥിരോദിതാന് ദോഷാന് പഞ്ചൈതാന് പ്രാപ്നുവന്തി താന്
ആസക്തി, മായ, സ്നേഹം, കാമം, കോപം — ഈ അഞ്ചു ദോഷങ്ങളും യോഗത്തിൽ സ്ഥിരതയില്ലാത്തതുകൊണ്ടാണ് ഉണ്ടാകുന്നത്.