സംസാരസാഗരഗമാം യോനിപാതാലദുസ്തരാമ് ആത്മജന്മോദ്ഭവാം താം തു ജിഹ്വാവര്തദുരാസദാമ്
സ്വന്തം ജനനത്തിൽ നിന്നു ഉദിച്ചുവന്ന, പല ജന്മങ്ങളിലേക്കും കൊണ്ടുപോകുന്ന, കടക്കാൻ അത്യന്തം പ്രയാസമുള്ള, ജിഹ്വയുടെ വശത്ത് വസിക്കുന്ന ഈ ലോകസമുദ്രത്തിലേക്കുള്ള വഴിയാണ്.
യാം തരന്തി കൃതപ്രജ്ഞാ ധൃതിമന്തോ മനീഷിണഃ താം തീര്ണഃ സര്വതോ മുക്തോ വിധൂതാത്മാത്മവാഞ് ശുചിഃ
ബുദ്ധിയും ധൈര്യവും ഉള്ള ജ്ഞാനികൾ അതിനെ കടക്കുന്നു; അതു കടന്നാൽ എല്ലാം വിട്ടുമുക്തനായി, മനസ്സു ശുദ്ധിയായി, ആത്മാവ് നിർമലനായി മാറുന്നു.
ഉത്തമാം ബുദ്ധിമ് ആസ്ഥായ ബ്രഹ്മഭൂയായ കല്പതേ ഉത്തീര്ണഃ സര്വസംക്ലേശാന് പ്രസന്നാത്മാ വികല്മഷഃ
ഉയർന്ന ബുദ്ധി സ്വീകരിച്ചാൽ, ബ്രഹ്മാവസ്ഥയ്ക്ക് യോഗ്യനാകുന്നു; എല്ലാ ദുഃഖങ്ങളും കടന്ന്, മനസ്സു ശാന്തമായി, പാപരഹിതനായി മാറുന്നു.
ഭൂയിഷ്ഠാനീവ ഭൂതാനി സര്വസ്ഥാനാന് നിരീക്ഷ്യ ച അക്രുധ്യന്ന് അപ്രസീദംശ് ച നനൃശംസമതിസ് തഥാ
എല്ലാ ജീവികളും പല സ്ഥലങ്ങളിലും നിരീക്ഷിച്ച്, കോപമില്ലാതെ, അതിയായി സന്തോഷം കാണിക്കാതെ, ക്രൂരതയില്ലാതെ, അവനവനായി പെരുമാറണം.
തതോ ദ്രക്ഷ്യഥ സര്വേഷാം ഭൂതാനാം പ്രഭവാപ്യയമ് ഏതദ് ധി സര്വധര്മേഭ്യോ വിശിഷ്ടം മേനിരേ ബുധാഃ
അപ്പോൾ എല്ലാ ജീവികളുടെ ഉത്ഭവവും ലയവും നിങ്ങൾ കാണും; ഇതാണ് എല്ലാ ധർമ്മങ്ങളിൽ ഏറ്റവും ശ്രേഷ്ഠമെന്ന് ജ്ഞാനികൾ കരുതുന്നു.
ധര്മം ധര്മഭൃതാം ശ്രേഷ്ഠാ മുനയഃ സത്യദര്ശിനഃ ആത്മാനോ വ്യാപിനോ വിപ്രാ ഇതി പുത്രാനുശാസനമ്
ധർമ്മത്തെ പാലിക്കുന്നവരിൽ ശ്രേഷ്ഠരും സത്യം കാണുന്ന മുനികളും, ആത്മാവ് എല്ലായിടത്തും വ്യാപിച്ചിരിക്കുന്നു എന്നു ഉപദേശിച്ചു; ഇതാണ് പുത്രന്മാർക്കുള്ള ഉപദേശം.
പ്രയതായ പ്രവക്തവ്യം ഹിതായാനുഗതായ ച ആത്മജ്ഞാനമ് ഇദം ഗുഹ്യം സര്വഗുഹ്യതമം മഹത്
ശുദ്ധനും ഭക്തനും ഹിതം ആഗ്രഹിക്കുന്നവനുമാകുന്നവർക്കു ഈ ആത്മജ്ഞാനം, ഏറ്റവും രഹസ്യവും മഹത്തായതുമായത്, പറയണം.
അബ്രവം യദ് അഹം വിപ്രാ ആത്മസാക്ഷികമ് അഞ്ജസാ നൈവ സ്ത്രീ ന പുമാന് ഏവം ന ചൈവേദം നപുംസകമ്
ഞാൻ പറഞ്ഞത്, ബ്രാഹ്മണന്മാരേ, നേരിട്ടുള്ള ആത്മസാക്ഷ്യമാണ്; അതിന് സ്ത്രീസ്വഭാവമോ പുരുഷസ്വഭാവമോ അല്ല, അതുപോലെ നപുംസകസ്വഭാവവും അല്ല.
അദുഃഖമ് അസുഖം ബ്രഹ്മ ഭൂതഭവ്യഭവാത്മകമ് നൈതജ് ജ്ഞാത്വാ പുമാന് സ്ത്രീ വാ പുനര്ഭവമ് അവാപ്നുയാത്
ബ്രഹ്മം ദു:ഖമോ സുഖമോ ഇല്ലാത്തതും, ഭൂതകാലം, വരുംകാലം, ഇപ്പോൾ എന്നിവയുടെ സാരവും ആണു; ഇതറിയുന്ന പുരുഷനും സ്ത്രീയും വീണ്ടും ജന്മം പ്രാപിക്കില്ല.
യഥാ മതാനി സര്വാണി തഥൈതാനി യഥാ തഥാ കഥിതാനി മയാ വിപ്രാ ഭവന്തി ന ഭവന്തി ച
എങ്ങനെ എല്ലാ അഭിപ്രായങ്ങളും നിലനിൽക്കുന്നു, അതുപോലെ ഇവയും ഞാൻ പറഞ്ഞിരിക്കുന്നു, ബ്രാഹ്മണന്മാരേ; ഇവ ഉണ്ടാകുകയും ഇല്ലാതാകുകയും ചെയ്യുന്നു.
തത്പ്രീതിയുക്തേന ഗുണാന്വിതേന പുത്രേണ സത്പുത്രദയാന്വിതേന ദൃഷ്ട്വാ ഹിതം പ്രീതമനാ യദര്ഥം ബ്രൂയാത് സുതസ്യേഹ യദ് ഉക്തമ് ഏതത്
ഗുണമുള്ള, സത്യസ്നേഹവും കരുണയും ഉള്ള പുത്രനെ കണ്ടു, ഹിതം മനസ്സിൽ വച്ച്, അവന്റെ ഭാവിയ്ക്ക് വേണ്ടതെന്താണോ അതാണ് പറയേണ്ടത്.
മോക്ഷഃ പിതാമഹേനോക്ത ഉപായാന് നാനുപായതഃ തമ് ഉപായം യഥാന്യായം ശ്രോതുമ് ഇച്ഛാമഹേ മുനേ
മോക്ഷം പിതാമഹൻ പറഞ്ഞതുപോലെയാണ്, മറ്റെന്തിനാലും അല്ല; ആ മാർഗം ക്രമമായി കേൾക്കാൻ ഞങ്ങൾ ആഗ്രഹിക്കുന്നു, മുനിവരേ.
അസ്മാസു തന് മഹാപ്രാജ്ഞാ യുക്തം നിപുണദര്ശനമ് യദുപായേന സര്വാര്ഥാന് മൃഗയധ്വം സദാനഘാഃ
നമ്മിൽ, മഹാപ്രജ്ഞന്മാരേ, സൂക്ഷ്മദർശനമുള്ളവരേ, ഏത് മാർഗം ഉപയോഗിച്ച് നിങ്ങൾ എല്ലായ്പ്പോഴും എല്ലാ ലക്ഷ്യങ്ങളും അന്വേഷിക്കുന്നു?
ഘടോപകരണേ ബുദ്ധിര് ഘടോത്പത്തൌ ന സാ മതാ ഏവം ധര്മാദ്യുപായാര്ഥേ നാന്യധര്മേഷു കാരണമ്
കുഴച്ചടിയുടെ കാര്യത്തിൽ ഉള്ള ബുദ്ധി അതിന്റെ സൃഷ്ടിക്കാണ്, മറ്റൊന്നിലല്ല; അതുപോലെ, ധർമ്മത്തിനും അതിന്റെ മാർഗത്തിനും മറ്റുള്ള ധർമ്മങ്ങളിൽ കാരണം ഇല്ല.
പൂര്വേ സമുദ്രേ യഃ പന്ഥാ ന സ ഗച്ഛതി പശ്ചിമമ് ഏകഃ പന്ഥാ ഹി മോക്ഷസ്യ തച് ഛൃണുധ്വം മമാനഘാഃ
കിഴക്കൻ സമുദ്രത്തിലേക്കുള്ള വഴി പടിഞ്ഞാറോട്ട പോകുന്നില്ല; മോക്ഷത്തിന് ഒരു വഴിയേ ഉണ്ട്—ഇത് എന്റെ വായിൽ നിന്ന് കേൾക്കൂ, പാപരഹിതന്മാരേ.
ക്ഷമയാ ക്രോധമ് ഉച്ഛിന്ദ്യാത് കാമം സംകല്പവര്ജനാത് സത്ത്വസംസേവനാദ് ധീരോ നിദ്രാമ് ഉച്ഛേത്തുമ് അര്ഹതി
ക്ഷമയാൽ കോപം വിട്ടുകളയണം; ആഗ്രഹം ഉപേക്ഷിച്ച് മോഹം ഒഴിവാക്കണം; സത്സംഗം ചെയ്യുന്നതിലൂടെ ധൈര്യശാലികൾ ഉറക്കം വിട്ടുകളയണം.
അപ്രമാദാദ് ഭയം രക്ഷേദ് രക്ഷേത് ക്ഷേത്രം ച സംവിദമ് ഇച്ഛാം ദ്വേഷം ച കാമം ച ധൈര്യേണ വിനിവര്തയേത്
ജാഗ്രതയോടെ ഭയം ഒഴിവാക്കണം, മനസ്സിന്റെ നിലയും സംരക്ഷിക്കണം; ആഗ്രഹം, ദ്വേഷം, മോഹം എന്നിവ ധൈര്യത്തോടെ നിയന്ത്രിക്കണം.
നിദ്രാം ച പ്രതിഭാം ചൈവ ജ്ഞാനാഭ്യാസേന തത്ത്വവിത് ഉപദ്രവാംസ് തഥാ യോഗീ ഹിതജീര്ണമിതാശനാത്
ജ്ഞാനാഭ്യാസംകൊണ്ട് സത്യജ്ഞാനി ഉറക്കവും മന്ദതയും ജയിക്കണം; അതുപോലെ, യോഗി ശരിയായും കുറവായും ഭക്ഷണം കഴിച്ച് ഉപദ്രവങ്ങൾ ഒഴിവാക്കണം.
ലോഭം മോഹം ച സംതോഷാദ് വിഷയാംസ് തത്ത്വദര്ശനാത് അനുക്രോശാദ് അധര്മം ച ജയേദ് ധര്മമ് ഉപേക്ഷയാ
ലാഭവും മോഹവും സംതൃപ്തിയിലൂടെ ജയിക്കണം; ഇന്ദ്രിയസുഖങ്ങളെ സത്യദർശനത്തിലൂടെ ജയിക്കണം; അന്ധർമ്മത്തെ കരുണയിലൂടെ ജയിക്കണം; ധർമ്മത്തെ അവഗണനയിലൂടെ ജയിക്കണം.
ആയത്യാ ച ജയേദ് ആശാം സാമര്ഥ്യം സങ്ഗവര്ജനാത് അനിത്യത്വേന ച സ്നേഹം ക്ഷുധാം യോഗേന പണ്ഡിതഃ
ഭാവിയിൽ പ്രത്യാശയെ മുൻകൂട്ടി ചിന്തിച്ചുകൊണ്ട് ജയിക്കണം; കഴിവിനെ ബന്ധം ഒഴിവാക്കി ജയിക്കണം; സ്നേഹത്തെ അതിന്റെ നശ്വരത മനസ്സിലാക്കി ജയിക്കണം; വിശപ്പിനെ യോഗശീലങ്ങളിലൂടെ ജയിക്കണം, ജ്ഞാനിയേ.
കാരുണ്യേനാത്മനാത്മാനം തൃഷ്ണാം ച പരിതോഷതഃ ഉത്ഥാനേന ജയേത് തന്ദ്രാം വിതര്കം നിശ്ചയാജ് ജയേത്
കരുണയിലൂടെ താനെ തന്നെ ജയിക്കണം; സംതൃപ്തിയിലൂടെ തൃഷ്ണയെ ജയിക്കണം; ഉത്സാഹത്തിലൂടെ മന്ദതയെ ജയിക്കണം; ഉറപ്പുള്ള മനസ്സിലൂടെ സംശയത്തെ ജയിക്കണം.
മൌനേന ബഹുഭാഷാം ച ശൌര്യേണ ച ഭയം ജയേത് യച്ഛേദ് വാങ്മനസീ ബുദ്ധ്യാ താം യച്ഛേജ് ജ്ഞാനചക്ഷുഷാ
മൗനത്തിലൂടെ അധികം സംസാരിക്കാനുള്ള സ്വഭാവം ജയിക്കണം; ധൈര്യത്തിലൂടെ ഭയത്തെ ജയിക്കണം; ബുദ്ധിയിലൂടെ വാക്കിനെയും മനസ്സിനെയും നിയന്ത്രിക്കണം; ജ്ഞാനദൃഷ്ടിയിലൂടെ അതിനെ നിയന്ത്രിക്കണം.
ജ്ഞാനമ് ആത്മാ മഹാന് യച്ഛേത് തം യച്ഛേച് ഛാന്തിര് ആത്മനഃ തദ് ഏതദ് ഉപശാന്തേന ബോദ്ധവ്യം ശുചികര്മണാ
ആത്മാവാണ് ജ്ഞാനവും മഹത്വവും; അതിനെ ആത്മശാന്തിയിലൂടെ നിയന്ത്രിക്കണം. സമാധാനവും ശുദ്ധമായ പ്രവൃത്തിയും ഉള്ളവൻ ഇതു മനസ്സിലാക്കണം.
യോഗദോഷാന് സമുച്ഛിദ്യ പഞ്ച യാന് കവയോ വിദുഃ കാമം ക്രോധം ച ലോഭം ച ഭയം സ്വപ്നം ച പഞ്ചമമ്
യോഗത്തിലെ പഞ്ചദോഷങ്ങൾ — ആഗ്രഹം, കോപം, ലാഭം, ഭയം, ഉറക്കം — ഇവയെ പൂർണ്ണമായി മുറിച്ചുകളയണം, മഹർഷിമാർ അറിയുന്നവയെപ്പോലെ.
പരിത്യജ്യ നിഷേവേത യഥാവദ് യോഗസാധനാത് ധ്യാനമ് അധ്യയനം ദാനം സത്യം ഹ്രീര് ആര്ജവം ക്ഷമാ
അവയെ ഉപേക്ഷിച്ച ശേഷം യോഗസാധനങ്ങളായ ധ്യാനം, പഠനം, ദാനം, സത്യവാക്യം, ലജ്ജ, നേരത്താപ്പ്, ക്ഷമ എന്നിവ യഥാവിധി ആചരിക്കണം.
ശൌചമ് ആചാരതഃ ശുദ്ധിര് ഇന്ദ്രിയാണാം ച സംയമഃ ഏതൈര് വിവര്ധതേ തേജഃ പാപ്മാനമ് ഉപഹന്തി ച
നല്ല ആചാരത്തിലൂടെ ശുദ്ധിയും, ഇന്ദ്രിയങ്ങൾ നിയന്ത്രിക്കുന്നതിലൂടെ ആത്മാവിന്റെ പ്രകാശവും വർദ്ധിക്കും; പാപം നശിക്കും.
സിധ്യന്തി ചാസ്യ സംകല്പാ വിജ്ഞാനം ച പ്രവര്തതേ ധൂതപാപഃ സ തേജസ്വീ ലഘ്വാഹാരോ ജിതേന്ദ്രിയഃ
അവന്റെ ആഗ്രഹങ്ങൾ സഫലമാകും, ജ്ഞാനം ഉദിക്കും, പാപങ്ങൾ കഴുകിപ്പോകും; അവൻ പ്രകാശവാനാകും, കുറച്ച് മാത്രം ഭക്ഷിക്കും, ഇന്ദ്രിയങ്ങളെ ജയിച്ചിരിക്കും.
കാമക്രോധൌ വശേ കൃത്വാ നിര്വിശേദ് ബ്രഹ്മണഃ പദമ് അമൂഢത്വമ് അസങ്ഗിത്വം കാമക്രോധവിവര്ജനമ്
കാമവും കോപവും വശീകരിച്ച്, ബ്രഹ്മപദത്തിലേക്ക് പ്രവേശിക്കണം; അവിടെയാണു മോഹമില്ലായ്മ, അസക്തി, ആഗ്രഹവും കോപവും ഉപേക്ഷിക്കൽ.
അദൈന്യമ് അനുദീര്ണത്വമ് അനുദ്വേഗോ ഹ്യ് അവസ്ഥിതിഃ ഏഷ മാര്ഗോ ഹി മോക്ഷസ്യ പ്രസന്നോ വിമലഃ ശുചിഃ തഥാ വാക്കായമനസാം നിയമാഃ കാമതോ ഽവ്യയാഃ
അധീനതയില്ലായ്മ, ഉന്മാദമില്ലായ്മ, സ്ഥിരത — ഇവയാണ് മോക്ഷത്തിലേക്കുള്ള ശുദ്ധമായ, നിർമലമായ, ഉജ്ജ്വലമായ മാർഗം. അതുപോലെ വാക്ക്, ശരീരം, മനസ്സ് എന്നിവയുടെ നിയന്ത്രണങ്ങൾ ഇച്ഛാപ്രകാരം ചെയ്താൽ അവ ശാശ്വതമാണ്.
സാംഖ്യം യോഗസ്യ നോ വിപ്ര വിശേഷം വക്തുമ് അര്ഹസി തവ ധര്മജ്ഞ സര്വം ഹി വിദിതം മുനിസത്തമ
മഹർഷേ, സംഖ്യയുടെയും യോഗത്തിന്റെയും വ്യത്യാസം ഞങ്ങൾക്കു വിശദീകരിക്കണം. നീ ധർമ്മത്തിൽ പ്രാവീണ്യമുള്ളവനാണ്; എല്ലാം അറിയുന്നവനാണ്, മഹർഷികളിൽ ശ്രേഷ്ഠനായവനേ.