യഥാശ്മനാ ഹിരണ്യസ്യ സംപ്രയുക്തൌ തഥൈവ തൌ മശകോദുമ്ബരൌ വാപി സംപ്രയുക്തൌ യഥാ സഹ
കല്ലിനോടൊപ്പം പൊന്നിനെ ചേർത്തിരിക്കുന്നതുപോലെയും, മശകവും ഉതുമ്പരവൃക്ഷവും ചേർന്ന് നിലകൊള്ളുന്നതുപോലെയും ഇവരിരുവരും ചേർന്നിരിക്കുന്നു.
ഇഷികാ വാ യഥാ മുഞ്ജേ പൃഥക് ച സഹ ചൈവ ഹ തഥൈവ സഹിതാവ് ഏതൌ അന്യോന്യസ്മിന് പ്രതിഷ്ഠിതൌ
മുഞ്ച പുല്ലിനോടൊപ്പം ഇഷികയും വേറെയും ഒന്നായും നിലകൊള്ളുന്നതുപോലെ, ഇവരിരുവരും തമ്മിൽ ചേർന്ന് പരസ്പരം ആശ്രയിച്ചിരിക്കുന്നു.
സൃജതേ തു ഗുണാന് സത്ത്വം ക്ഷേത്രജ്ഞസ് ത്വ് അധിതിഷ്ഠതി ഗുണാന് വിക്രിയതഃ സര്വാന് ഉദാസീനവദ് ഈശ്വരഃ
സത്ത്വം ഗുണങ്ങളെ സൃഷ്ടിക്കുന്നു; ക്ഷേത്രജ്ഞൻ അവയെ നിയന്ത്രിക്കുന്നു. ഗുണങ്ങൾ എല്ലാം മാറുമ്പോഴും, ഈശ്വരൻ അതിൽ നിന്ന് അകന്ന് നിരീക്ഷിക്കുന്നു.
സ്വഭാവയുക്തം തത് സര്വം യദ് ഇമാന് സൃജതേ ഗുണാന് ഊര്ണനാഭിര് യഥാ സൂത്രം സൃജതേ തദ് ഗുണാംസ് തഥാ
സ്വഭാവംകൊണ്ടു എല്ലാം ഈ ഗുണങ്ങളെ സൃഷ്ടിക്കുന്നു; ഉർണനാഭി തനിക്കു താനായി തന്തു സൃഷ്ടിക്കുന്നതുപോലെ, ഗുണങ്ങളും അങ്ങനെ സൃഷ്ടിക്കപ്പെടുന്നു.
പ്രവൃത്താ ന നിവര്തന്തേ പ്രവൃത്തിര് നോപലഭ്യതേ ഏവമ് ഏകേ വ്യവസ്യന്തി നിവൃത്തിമ് ഇതി ചാപരേ
ഉദിച്ചവ ഗുണങ്ങൾ പിന്നെ മടങ്ങാറില്ല; മടങ്ങൽ കാണാറില്ല. ചിലർ പ്രവൃത്തിയാണ് എന്ന് കരുതുന്നു; മറ്റുള്ളവർ നിര്വൃത്തി എന്നാണ് കരുതുന്നത്.
ഉഭയം സംപ്രധാര്യൈതദ് അധ്യവസ്യേദ് യഥാമതി അനേനൈവ വിധാനേന ഭവേദ് വൈ സംശയോ മഹാന്
ഇരുവരെയും പരിഗണിച്ച്, ഓരോരുത്തരും തങ്ങളുടെ ബുദ്ധിയനുസരിച്ച് തീരുമാനിക്കണം. ഇങ്ങനെ ചെയ്താൽ വലിയ സംശയം ഉണ്ടാകാം.
അനാദിനിധനോ ഹ്യ് ആത്മാ തം ബുദ്ധ്വാ വിഹരേന് നരഃ അക്രുധ്യന്ന് അപ്രഹൃഷ്യംശ് ച നിത്യം വിഗതമത്സരഃ
ആത്മാവ് ആദിയും അന്തവും ഇല്ലാത്തതാണെന്ന് അറിഞ്ഞ്, ഒരാൾ ക്രോധമില്ലാതെ, അത്യന്തം സന്തോഷം കാണിക്കാതെ, എപ്പോഴും അസൂയ ഇല്ലാതെ ജീവിക്കണം.
ഇത്യ് ഏവം ഹൃദയേ സര്വോ ബുദ്ധിചിന്താമയം ദൃഢമ് അനിത്യം സുഖമ് ആസീനമ് അശോച്യം ഛിന്നസംശയഃ
ഇങ്ങനെ ഹൃദയത്തിൽ ഉറപ്പോടെ ബുദ്ധിയും ചിന്തയും നിറഞ്ഞതാണെല്ലാം. അസ്ഥിരമായ സന്തോഷം അവിടെ ഇരിക്കുന്നു; ദുഃഖിക്കേണ്ടതില്ല, സംശയങ്ങൾ ഇല്ലാതാക്കണം.
തരയേത് പ്രച്യുതാം പൃഥ്വീം യഥാ പൂര്ണാം നദീം നരാഃ അവഗാഹ്യ ച വിദ്വാംസോ വിപ്രാ ലോലമ് ഇമം തഥാ
പതിച്ചുപോയ ഭൂമിയെ മനുഷ്യർ കടക്കുന്നതുപോലെയും, നിറഞ്ഞ നദിയിൽ അവർ കുളിക്കുന്നതുപോലെയും, ജ്ഞാനമുള്ള ബ്രാഹ്മണന്മാർ ഈ അസ്ഥിരമായ ലോകം അതിജീവിക്കുന്നു.
ന തു തപ്യതി വൈ വിദ്വാന് സ്ഥലേ ചരതി തത്ത്വവിത് ഏവം വിചിന്ത്യ ചാത്മാനം കേവലം ജ്ഞാനമ് ആത്മനഃ
ജ്ഞാനികൾ സത്യത്തെ അറിയുമ്പോൾ, കരയിൽ സഞ്ചരിക്കുമ്പോഴും അവർ ദുഃഖിക്കുന്നില്ല. ഇങ്ങനെ ആത്മാവിനെ മാത്രം ആലോചിച്ച്, അവർ ആത്മാവിന്റെ ശുദ്ധമായ ജ്ഞാനം നേടുന്നു.
താം തു ബുദ്ധ്വാ നരഃ സര്ഗം ഭൂതാനാമ് ആഗതിം ഗതിമ് സമചേഷ്ടശ് ച വൈ സമ്യഗ് ലഭതേ ശമമ് ഉത്തമമ്
സൃഷ്ടിയും ജീവികളുടെ വരവും പോകലും മനസ്സിലാക്കി, ശരിയായി പ്രവർത്തിക്കുന്നവൻ ഉന്നതമായ ശാന്തി നേടുന്നു.
ഏതദ് ദ്വിജന്മസാമഗ്ര്യം ബ്രാഹ്മണസ്യ വിശേഷതഃ ആത്മജ്ഞാനസമസ്നേഹപര്യാപ്തം തത്പരായണമ്
ഇത് ദ്വിജന്മാരുടെ സമാഹാരമാണ്, പ്രത്യേകിച്ച് ബ്രാഹ്മണർക്കായി. ആത്മജ്ഞാനത്തിലും സമസ്നേഹത്തിലും ആസ്വദിക്കുന്നവർക്കു ഇത് മതിയാകുന്നു.
തത്ത്വം ബുദ്ധ്വാ ഭവേദ് ബുദ്ധഃ കിമ് അന്യദ് ബുദ്ധലക്ഷണമ് വിജ്ഞായൈതദ് വിമുച്യന്തേ കൃതകൃത്യാ മനീഷിണഃ
സത്യസ്വരൂപം മനസ്സിലാക്കി ഒരാൾ ജ്ഞാനി ആകുന്നു; അതിനേക്കാൾ ജ്ഞാനത്തിന്റെ മറ്റെന്താണ് ലക്ഷണം? ഇതു മനസ്സിലാക്കുമ്പോൾ, ജ്ഞാനികൾ അവരുടെ ജീവിതലക്ഷ്യം നിറവേറ്റി മോചിതരാവുന്നു.
ന ഭവതി വിദുഷാം മഹദ് ഭയം യദ് അവിദുഷാം സുമഹദ് ഭയം പരത്ര നഹി ഗതിര് അധികാസ്തി കസ്യചിദ് ഭവതി ഹി യാ വിദുഷഃ സനാതനീ
ജ്ഞാനികൾക്ക് വലിയ ഭയം ഉണ്ടാവില്ല; അജ്ഞന്മാർക്ക് അത്യന്തം ഭയം ഉണ്ടാകും. മരണത്തിന് ശേഷം ജ്ഞാനിക്ക് ഉള്ള പാതയേക്കാൾ ഉയർന്നതൊന്നും ആര്ക്കുമില്ല; ആ പാത ശാശ്വതമാണ്.
ലോകേ മാതരമ് അസൂയതേ നരസ് തത്ര ദേവമ് അനിരീക്ഷ്യ ശോചതേ തത്ര ചേത് കുശലോ ന ശോചതേ യേ വിദുസ് തദ് ഉഭയം കൃതാകൃതമ്
ലോകത്ത് ഒരാൾ അമ്മയെ പോലും അസൂയപ്പെടുന്നു; അവിടെ ദൈവത്തെ കാണാതെ ദുഃഖിക്കുന്നു. എന്നാൽ, യുക്തിയുള്ളവൻ അങ്ങനെ ദുഃഖിക്കില്ല; അറിവുള്ളവർ ചെയ്യേണ്ടതും ചെയ്യാത്തതും എല്ലാം പൂർത്തിയാക്കുന്നു.
യത് കരോത്യ് അനഭിസംധിപൂര്വകം തച് ച നിന്ദയതി യത് പുരാ കൃതമ് യത് പ്രിയം തദ് ഉഭയം ന വാപ്രിയം തസ്യ തജ് ജനയതീഹ കുര്വതഃ
മുന്കൂട്ടി ഉദ്ദേശമില്ലാതെ ചെയ്യുന്ന കാര്യങ്ങൾക്കും മുമ്പ് ചെയ്തതിനും ഒരാൾ കുറ്റം പറയുന്നു. ഇഷ്ടമുള്ളതോ ഇഷ്ടമല്ലാത്തതോ ചെയ്യുമ്പോൾ, അതൊന്നും ഇവിടെ ഫലം ഉണ്ടാക്കുന്നില്ല.
യസ്മാദ് ധര്മാത് പരോ ധര്മോ വിദ്യതേ നേഹ കശ്ചന യോ വിശിഷ്ടശ് ച ഭൂതേഭ്യസ് തദ് ഭവാന് പ്രബ്രവീതു നഃ
ധർമ്മത്തേക്കാൾ ഉയർന്ന ധർമ്മം ഇവിടെ ഇല്ല; ജീവികളിൽ ആരും മറ്റൊന്നിലും ശ്രേഷ്ഠനല്ല. മഹാനേ, ദയവായി ഈ സത്യം ഞങ്ങളോട് പറയൂ.
ധര്മം ച സംപ്രവക്ഷ്യാമി പുരാണമ് ഋഷിഭിഃ സ്തുതമ് വിശിഷ്ടം സര്വധര്മേഭ്യഃ ശൃണുധ്വം മുനിസത്തമാഃ
മുനിപ്പൂജിതമായ പുരാതനധർമ്മം, എല്ലാ ധർമ്മങ്ങളിൽനിന്നും ശ്രേഷ്ഠമായതിനെ ഞാൻ പറയാം. മഹാമുനികളേ, നിങ്ങൾ ശ്രദ്ധിച്ച് കേൾക്കൂ.
ഇന്ദ്രിയാണി പ്രമാഥീനി ബുദ്ധ്യാ സംയമ്യ തത്ത്വതഃ സര്വതഃ പ്രസൃതാനീഹ പിതാ ബാലാന് ഇവാത്മജാന്
ഇന്ദ്രിയങ്ങൾ അതിരുകടക്കുന്നവയാണ്; അവയെ യുക്തിയാൽ നിയന്ത്രിക്കണം, അച്ഛൻ തന്റെ കുട്ടികളെ നിയന്ത്രിക്കുന്നതുപോലെ. കാരണം, അവ എല്ലായിടത്തും ചിതറുന്നു.
മനസശ് ചേന്ദ്രിയാണാം ചാപ്യ് ഐകാഗ്ര്യം പരമം തപഃ വിജ്ഞേയഃ സര്വധര്മേഭ്യഃ സ ധര്മഃ പര ഉച്യതേ
മനസ്സിനെയും ഇന്ദ്രിയങ്ങളെയും ഏകാഗ്രമാക്കുന്നത് ഏറ്റവും വലിയ തപസ്സാണ്. അതാണ് എല്ലാ ധർമ്മങ്ങളിൽനിന്നും ശ്രേഷ്ഠമെന്ന് മനസ്സിലാക്കണം; അതാണ് പരമധർമ്മം.
താനി സര്വാണി സംധായ മനഃഷഷ്ഠാനി മേധയാ ആത്മതൃപ്തഃ സ ഏവാസീദ് ബഹുചിന്ത്യമ് അചിന്തയന്
മനസ്സും അഞ്ചു ഇന്ദ്രിയങ്ങളും യുക്തിയോടെ ഒന്നിപ്പിച്ച്, ആത്മസന്തുഷ്ടനായി, ഒരാൾ വലിയ കാര്യങ്ങൾ ആലോചിച്ച് നിലകൊള്ളുന്നു.
ഗോചരേഭ്യോ നിവൃത്താനി യദാ സ്ഥാസ്യന്തി വേശ്മനി തദാ ചൈവാത്മനാത്മാനം പരം ദ്രക്ഷ്യഥ ശാശ്വതമ്
ഇന്ദ്രിയങ്ങൾ അവരുടെ വിഷയങ്ങളിൽ നിന്ന് പിൻവലിച്ച് മനസ്സിൽ ശാന്തമായി ഇരിക്കുമ്പോൾ, അപ്പോൾ തന്നെ നിങ്ങൾക്ക് ആത്മാവിൽ ആത്മാവിനെ ശാശ്വതമായി കാണാം.
സര്വാത്മാനം മഹാത്മാനം വിധൂമമ് ഇവ പാവകമ് പ്രപശ്യന്തി മഹാത്മാനം ബ്രാഹ്മണാ യേ മനീഷിണഃ
മഹാത്മാക്കളായ ജ്ഞാനികൾ ഈ സർവാത്മാവിനെ, പുകയില്ലാത്ത അഗ്നിപോലെ, വ്യക്തമായി കാണുന്നു.
യഥാ പുഷ്പഫലോപേതോ ബഹുശാഖോ മഹാദ്രുമഃ ആത്മനോ നാഭിജാനീതേ ക്വ മേ പുഷ്പം ക്വ മേ ഫലമ്
പുഷ്പഫലങ്ങളാൽ നിറഞ്ഞ, അനേകം ശാഖകളുള്ള വലിയ വൃക്ഷം തന്നെ അറിയുന്നില്ല—എവിടെയാണ് എന്റെ പുഷ്പങ്ങൾ, എവിടെയാണ് എന്റെ ഫലങ്ങൾ എന്ന്.
ഏവമ് ആത്മാ ന ജാനീതേ ക്വ ഗമിഷ്യേ കുതോ ഽന്വ് അഹമ് അന്യോ ഹ്യ് അസ്യാന്തരാത്മാസ്തി യഃ സര്വമ് അനുപശ്യതി
അങ്ങനെ തന്നെ ആത്മാവും അറിയുന്നില്ല—എവിടേക്ക് ഞാൻ പോകും, എവിടുനിന്നാണ് ഞാൻ വന്നത് എന്ന്. അതിനകത്ത് മറ്റൊരു അന്തരാത്മാവുണ്ട്, അവൻ എല്ലാം കാണുന്നു.
ജ്ഞാനദീപേന ദീപ്തേന പശ്യത്യ് ആത്മാനമ് ആത്മനാ ദൃഷ്ട്വാത്മാനം തഥാ യൂയം വിരാഗാ ഭവത ദ്വിജാഃ
ജ്ഞാനത്തിന്റെ വിളക്കിലൂടെ ആത്മാവിനെ ആത്മാവാൽ കാണുന്നു. അങ്ങനെ ആത്മാവിനെ കണ്ടാൽ, നിങ്ങൾക്കും, ദ്വിജന്മാരേ, വാസനകളിൽനിന്ന് മോചനം ലഭിക്കും.
വിമുക്താഃ സര്വപാപേഭ്യോ മുക്തത്വച ഇവോരഗാഃ പരാം ബുദ്ധിമ് അവാപ്യേഹാപ്യ് അചിന്താ വിഗതജ്വരാഃ
എല്ലാ പാപങ്ങളിൽനിന്നും മോചിതരായി, പാമ്പുകൾ ചർമ്മം കളയുന്നതുപോലെ, പരമജ്ഞാനം നേടുമ്പോൾ തന്നെ നിങ്ങൾക്ക് ആശങ്കയോ ദുഃഖമോ ഇല്ലാതാകും.
സര്വതഃസ്രോതസം ഘോരാം നദീം ലോകപ്രവാഹിണീമ് പഞ്ചേന്ദ്രിയഗ്രാഹവതീം മനഃസംകല്പരോധസമ്
എല്ലായിടത്തും ഒഴുകുന്ന, ഭയങ്കരമായ, ലോകത്തെ കൊണ്ടുപോകുന്ന, അഞ്ചു ഇന്ദ്രിയങ്ങൾ मगरങ്ങളായ, മനസ്സിന്റെ നിർണ്ണയം തടയണമായ നദിയാണ് ഇത്.
ലോഭമോഹതൃണച്ഛന്നാം കാമക്രോധസരീസൃപാമ് സത്യതീര്ഥാനൃതക്ഷോഭാം ക്രോധപങ്കാം സരിദ്വരാമ്
ലോഭവും മോഹവും പുല്ലുപോലെ മൂടിയ, കാമവും ക്രോധവും പാമ്പുകളായ, സത്യം തീരവും അസത്യം കലക്കവും, ക്രോധം ചതളമായ, അതാണ് നദികളിൽ ശ്രേഷ്ഠം.
അവ്യക്തപ്രഭവാം ശീഘ്രാം കാമക്രോധസമാകുലാമ് പ്രതരധ്വം നദീം ബുദ്ധ്യാ ദുസ്തരാമ് അകൃതാത്മഭിഃ
അവ്യക്തത്തിൽ നിന്നു ഉദിച്ച, വേഗത്തിൽ ഒഴുകുന്ന, കാമക്രോധങ്ങൾ കൊണ്ടു കലങ്ങുന്ന ഈ നദി, ആത്മസംയമനം ഇല്ലാത്തവർക്ക് കടക്കാൻ പ്രയാസമാണ്; എന്നാൽ, ബുദ്ധിയാൽ അതിനെ കടക്കണം.