ഏവംസ്വഭാവമ് ഏവേദമ് ഇതി ബുദ്ധ്വാ ന മുഹ്യതി അശോചന് സംപ്രഹൃഷ്യംശ് ച നിത്യം വിഗതമത്സരഃ
ഇതെല്ലാം അതിന്റെ സ്വഭാവം തന്നെയാണെന്ന് മനസ്സിലാക്കിയാൽ, ആരും മയങ്ങുകയില്ല; ദുഃഖിക്കുകയോ അതിയായി ആനന്ദിക്കുകയോ envy ഇല്ലാതെ എപ്പോഴും നിലനിൽക്കും.
ന ഹ്യ് ആത്മാ ശക്യതേ ദ്രഷ്ടുമ് ഇന്ദ്രിയൈഃ കാമഗോചരൈഃ പ്രവര്തമാനൈര് അനേകൈര് ദുര്ധരൈര് അകൃതാത്മഭിഃ
ആത്മാവിനെ ഇന്ദ്രിയങ്ങൾ കൊണ്ട് കാണാൻ കഴിയില്ല; ആഗ്രഹത്തിന് അടിമയായ, പലതരത്തിൽ പ്രവർത്തിക്കുന്ന, നിയന്ത്രിക്കാൻ പ്രയാസമുള്ള, ആത്മാവിനെ പരിശീലിപ്പിക്കാത്തവർക്ക് അത് അസാധ്യമാണ്.
തേഷാം തു മനസാ രശ്മീന് യദാ സമ്യങ് നിയച്ഛതി തദാ പ്രകാശതേ ശ്യാത്മാ ദീപദീപ്താ യഥാകൃതിഃ
പക്ഷേ, അവയിൽ മനസ്സിന്റെ കിരണങ്ങൾ ശരിയായി നിയന്ത്രിക്കുമ്പോൾ, ആത്മാവ് തെളിഞ്ഞ് പ്രകാശിക്കും, വിളക്കിന്റെ പ്രകാശം പോലെ വ്യക്തമായി.
സര്വേഷാമ് ഏവ ഭൂതാനാം തമസ്യ് ഉപഗതേ യഥാ പ്രകാശം ഭവതേ സര്വം തഥൈവമ് ഉപധാര്യതാമ്
എല്ലാ ജീവികളിലും ഇരുണ്ടപ്പോൾ, പ്രകാശം എല്ലാവർക്കും പ്രത്യക്ഷമാകുന്നതുപോലെ, ഇതും അങ്ങനെ തന്നെ മനസ്സിലാക്കണം.
യഥാ വാരിചരഃ പക്ഷീ ന ലിപ്യതി ജലേ ചരന് വിമുക്താത്മാ തഥാ യോഗീ ഗുണദോഷൈര് ന ലിപ്യതേ
ജലത്തിൽ സഞ്ചരിക്കുന്ന പക്ഷി ജലത്തിൽ ചാടുമ്പോഴും അതിൽ മലിനമാകാത്തതുപോലെ, മോക്ഷം നേടിയ യോഗി ഗുണങ്ങളാലോ ദോഷങ്ങളാലോ ഒരിക്കലും മലിനമാകുന്നില്ല.
ഏവമ് ഏവ കൃതപ്രജ്ഞോ ന ദോഷൈര് വിഷയാംശ് ചരന് അസജ്ജമാനഃ സര്വേഷു ന കഥംചിത് പ്രലിപ്യതേ
അങ്ങനെ തന്നെ, ജ്ഞാനത്തിൽ സ്ഥിരനായവൻ വിഷയങ്ങളിൽ സഞ്ചരിച്ചാലും ആസ്വാദനമില്ലാതെ ഇരിക്കുമ്പോൾ, ദോഷങ്ങൾ ഒന്നും അവനെ ബാധിക്കുകയില്ല.
ത്യക്ത്വാ പൂര്വകൃതം കര്മ രതിര് യസ്യ സദാത്മനി സര്വഭൂതാത്മഭൂതസ്യ ഗുണസങ്ഗേന സജ്ജതഃ
മുന്പ് ചെയ്ത കർമ്മങ്ങൾ ഉപേക്ഷിച്ച്, എപ്പോഴും ആത്മാവിൽ ആനന്ദം കണ്ടെത്തുന്നവനും എല്ലാ ജീവികളുടെയും ആത്മാവായി നിലകൊള്ളുന്നവനും ഗുണങ്ങളുമായി ചേർന്ന് ബന്ധപ്പെടുന്നു.
സ്വയമ് ആത്മാ പ്രസവതി ഗുണേഷ്വ് അപി കദാചന ന ഗുണാ വിദുര് ആത്മാനം ഗുണാന് വേദ സ സര്വദാ
ആത്മാവ് തന്നെയാണ് ചിലപ്പോൾ ഗുണങ്ങളെ സൃഷ്ടിക്കുന്നത്. പക്ഷേ, ഗുണങ്ങൾ ആത്മാവിനെ അറിയുന്നില്ല; ആത്മാവ് എല്ലായ്പ്പോഴും ഗുണങ്ങളെ അറിയുന്നു.
പരിദധ്യാദ് ഗുണാനാം സ ദ്രഷ്ടാ ചൈവ യഥാതഥമ് സത്ത്വക്ഷേത്രജ്ഞയോര് ഏവമ് അന്തരം ലക്ഷയേന് നരഃ
ഗുണങ്ങളെ യാഥാർത്ഥ്യത്തിൽ നിരീക്ഷിക്കുകയും ആലോചിക്കുകയും ചെയ്യണം. അങ്ങനെ, സത്ത്വവും ക്ഷേത്രജ്ഞനും തമ്മിലുള്ള വ്യത്യാസം വ്യക്തി മനസ്സിലാക്കണം.
സൃജതേ തു ഗുണാന് ഏക ഏകോ ന സൃജതേ ഗുണാന് പൃഥഗ്ഭൂതൌ പ്രകൃത്യൈതൌ സംപ്രയുക്തൌ ച സര്വദാ
ഗുണങ്ങളെ സൃഷ്ടിക്കുന്നത് ഒരാളാണ്; മറ്റൊരാൾ ഗുണങ്ങളെ സൃഷ്ടിക്കുന്നില്ല. സ്വഭാവത്തിൽ വ്യത്യസ്തരായ ഇവർ എല്ലായ്പ്പോഴും ഒന്നിച്ച് ചേർന്ന് നിലകൊള്ളുന്നു.
യഥാശ്മനാ ഹിരണ്യസ്യ സംപ്രയുക്തൌ തഥൈവ തൌ മശകോദുമ്ബരൌ വാപി സംപ്രയുക്തൌ യഥാ സഹ
കല്ലിനോടൊപ്പം പൊന്നിനെ ചേർത്തിരിക്കുന്നതുപോലെയും, മശകവും ഉതുമ്പരവൃക്ഷവും ചേർന്ന് നിലകൊള്ളുന്നതുപോലെയും ഇവരിരുവരും ചേർന്നിരിക്കുന്നു.
ഇഷികാ വാ യഥാ മുഞ്ജേ പൃഥക് ച സഹ ചൈവ ഹ തഥൈവ സഹിതാവ് ഏതൌ അന്യോന്യസ്മിന് പ്രതിഷ്ഠിതൌ
മുഞ്ച പുല്ലിനോടൊപ്പം ഇഷികയും വേറെയും ഒന്നായും നിലകൊള്ളുന്നതുപോലെ, ഇവരിരുവരും തമ്മിൽ ചേർന്ന് പരസ്പരം ആശ്രയിച്ചിരിക്കുന്നു.
സൃജതേ തു ഗുണാന് സത്ത്വം ക്ഷേത്രജ്ഞസ് ത്വ് അധിതിഷ്ഠതി ഗുണാന് വിക്രിയതഃ സര്വാന് ഉദാസീനവദ് ഈശ്വരഃ
സത്ത്വം ഗുണങ്ങളെ സൃഷ്ടിക്കുന്നു; ക്ഷേത്രജ്ഞൻ അവയെ നിയന്ത്രിക്കുന്നു. ഗുണങ്ങൾ എല്ലാം മാറുമ്പോഴും, ഈശ്വരൻ അതിൽ നിന്ന് അകന്ന് നിരീക്ഷിക്കുന്നു.
സ്വഭാവയുക്തം തത് സര്വം യദ് ഇമാന് സൃജതേ ഗുണാന് ഊര്ണനാഭിര് യഥാ സൂത്രം സൃജതേ തദ് ഗുണാംസ് തഥാ
സ്വഭാവംകൊണ്ടു എല്ലാം ഈ ഗുണങ്ങളെ സൃഷ്ടിക്കുന്നു; ഉർണനാഭി തനിക്കു താനായി തന്തു സൃഷ്ടിക്കുന്നതുപോലെ, ഗുണങ്ങളും അങ്ങനെ സൃഷ്ടിക്കപ്പെടുന്നു.
പ്രവൃത്താ ന നിവര്തന്തേ പ്രവൃത്തിര് നോപലഭ്യതേ ഏവമ് ഏകേ വ്യവസ്യന്തി നിവൃത്തിമ് ഇതി ചാപരേ
ഉദിച്ചവ ഗുണങ്ങൾ പിന്നെ മടങ്ങാറില്ല; മടങ്ങൽ കാണാറില്ല. ചിലർ പ്രവൃത്തിയാണ് എന്ന് കരുതുന്നു; മറ്റുള്ളവർ നിര്വൃത്തി എന്നാണ് കരുതുന്നത്.
ഉഭയം സംപ്രധാര്യൈതദ് അധ്യവസ്യേദ് യഥാമതി അനേനൈവ വിധാനേന ഭവേദ് വൈ സംശയോ മഹാന്
ഇരുവരെയും പരിഗണിച്ച്, ഓരോരുത്തരും തങ്ങളുടെ ബുദ്ധിയനുസരിച്ച് തീരുമാനിക്കണം. ഇങ്ങനെ ചെയ്താൽ വലിയ സംശയം ഉണ്ടാകാം.
അനാദിനിധനോ ഹ്യ് ആത്മാ തം ബുദ്ധ്വാ വിഹരേന് നരഃ അക്രുധ്യന്ന് അപ്രഹൃഷ്യംശ് ച നിത്യം വിഗതമത്സരഃ
ആത്മാവ് ആദിയും അന്തവും ഇല്ലാത്തതാണെന്ന് അറിഞ്ഞ്, ഒരാൾ ക്രോധമില്ലാതെ, അത്യന്തം സന്തോഷം കാണിക്കാതെ, എപ്പോഴും അസൂയ ഇല്ലാതെ ജീവിക്കണം.
ഇത്യ് ഏവം ഹൃദയേ സര്വോ ബുദ്ധിചിന്താമയം ദൃഢമ് അനിത്യം സുഖമ് ആസീനമ് അശോച്യം ഛിന്നസംശയഃ
ഇങ്ങനെ ഹൃദയത്തിൽ ഉറപ്പോടെ ബുദ്ധിയും ചിന്തയും നിറഞ്ഞതാണെല്ലാം. അസ്ഥിരമായ സന്തോഷം അവിടെ ഇരിക്കുന്നു; ദുഃഖിക്കേണ്ടതില്ല, സംശയങ്ങൾ ഇല്ലാതാക്കണം.
തരയേത് പ്രച്യുതാം പൃഥ്വീം യഥാ പൂര്ണാം നദീം നരാഃ അവഗാഹ്യ ച വിദ്വാംസോ വിപ്രാ ലോലമ് ഇമം തഥാ
പതിച്ചുപോയ ഭൂമിയെ മനുഷ്യർ കടക്കുന്നതുപോലെയും, നിറഞ്ഞ നദിയിൽ അവർ കുളിക്കുന്നതുപോലെയും, ജ്ഞാനമുള്ള ബ്രാഹ്മണന്മാർ ഈ അസ്ഥിരമായ ലോകം അതിജീവിക്കുന്നു.
ന തു തപ്യതി വൈ വിദ്വാന് സ്ഥലേ ചരതി തത്ത്വവിത് ഏവം വിചിന്ത്യ ചാത്മാനം കേവലം ജ്ഞാനമ് ആത്മനഃ
ജ്ഞാനികൾ സത്യത്തെ അറിയുമ്പോൾ, കരയിൽ സഞ്ചരിക്കുമ്പോഴും അവർ ദുഃഖിക്കുന്നില്ല. ഇങ്ങനെ ആത്മാവിനെ മാത്രം ആലോചിച്ച്, അവർ ആത്മാവിന്റെ ശുദ്ധമായ ജ്ഞാനം നേടുന്നു.
താം തു ബുദ്ധ്വാ നരഃ സര്ഗം ഭൂതാനാമ് ആഗതിം ഗതിമ് സമചേഷ്ടശ് ച വൈ സമ്യഗ് ലഭതേ ശമമ് ഉത്തമമ്
സൃഷ്ടിയും ജീവികളുടെ വരവും പോകലും മനസ്സിലാക്കി, ശരിയായി പ്രവർത്തിക്കുന്നവൻ ഉന്നതമായ ശാന്തി നേടുന്നു.
ഏതദ് ദ്വിജന്മസാമഗ്ര്യം ബ്രാഹ്മണസ്യ വിശേഷതഃ ആത്മജ്ഞാനസമസ്നേഹപര്യാപ്തം തത്പരായണമ്
ഇത് ദ്വിജന്മാരുടെ സമാഹാരമാണ്, പ്രത്യേകിച്ച് ബ്രാഹ്മണർക്കായി. ആത്മജ്ഞാനത്തിലും സമസ്നേഹത്തിലും ആസ്വദിക്കുന്നവർക്കു ഇത് മതിയാകുന്നു.
തത്ത്വം ബുദ്ധ്വാ ഭവേദ് ബുദ്ധഃ കിമ് അന്യദ് ബുദ്ധലക്ഷണമ് വിജ്ഞായൈതദ് വിമുച്യന്തേ കൃതകൃത്യാ മനീഷിണഃ
സത്യസ്വരൂപം മനസ്സിലാക്കി ഒരാൾ ജ്ഞാനി ആകുന്നു; അതിനേക്കാൾ ജ്ഞാനത്തിന്റെ മറ്റെന്താണ് ലക്ഷണം? ഇതു മനസ്സിലാക്കുമ്പോൾ, ജ്ഞാനികൾ അവരുടെ ജീവിതലക്ഷ്യം നിറവേറ്റി മോചിതരാവുന്നു.
ന ഭവതി വിദുഷാം മഹദ് ഭയം യദ് അവിദുഷാം സുമഹദ് ഭയം പരത്ര നഹി ഗതിര് അധികാസ്തി കസ്യചിദ് ഭവതി ഹി യാ വിദുഷഃ സനാതനീ
ജ്ഞാനികൾക്ക് വലിയ ഭയം ഉണ്ടാവില്ല; അജ്ഞന്മാർക്ക് അത്യന്തം ഭയം ഉണ്ടാകും. മരണത്തിന് ശേഷം ജ്ഞാനിക്ക് ഉള്ള പാതയേക്കാൾ ഉയർന്നതൊന്നും ആര്ക്കുമില്ല; ആ പാത ശാശ്വതമാണ്.
ലോകേ മാതരമ് അസൂയതേ നരസ് തത്ര ദേവമ് അനിരീക്ഷ്യ ശോചതേ തത്ര ചേത് കുശലോ ന ശോചതേ യേ വിദുസ് തദ് ഉഭയം കൃതാകൃതമ്
ലോകത്ത് ഒരാൾ അമ്മയെ പോലും അസൂയപ്പെടുന്നു; അവിടെ ദൈവത്തെ കാണാതെ ദുഃഖിക്കുന്നു. എന്നാൽ, യുക്തിയുള്ളവൻ അങ്ങനെ ദുഃഖിക്കില്ല; അറിവുള്ളവർ ചെയ്യേണ്ടതും ചെയ്യാത്തതും എല്ലാം പൂർത്തിയാക്കുന്നു.
യത് കരോത്യ് അനഭിസംധിപൂര്വകം തച് ച നിന്ദയതി യത് പുരാ കൃതമ് യത് പ്രിയം തദ് ഉഭയം ന വാപ്രിയം തസ്യ തജ് ജനയതീഹ കുര്വതഃ
മുന്കൂട്ടി ഉദ്ദേശമില്ലാതെ ചെയ്യുന്ന കാര്യങ്ങൾക്കും മുമ്പ് ചെയ്തതിനും ഒരാൾ കുറ്റം പറയുന്നു. ഇഷ്ടമുള്ളതോ ഇഷ്ടമല്ലാത്തതോ ചെയ്യുമ്പോൾ, അതൊന്നും ഇവിടെ ഫലം ഉണ്ടാക്കുന്നില്ല.
യസ്മാദ് ധര്മാത് പരോ ധര്മോ വിദ്യതേ നേഹ കശ്ചന യോ വിശിഷ്ടശ് ച ഭൂതേഭ്യസ് തദ് ഭവാന് പ്രബ്രവീതു നഃ
ധർമ്മത്തേക്കാൾ ഉയർന്ന ധർമ്മം ഇവിടെ ഇല്ല; ജീവികളിൽ ആരും മറ്റൊന്നിലും ശ്രേഷ്ഠനല്ല. മഹാനേ, ദയവായി ഈ സത്യം ഞങ്ങളോട് പറയൂ.
ധര്മം ച സംപ്രവക്ഷ്യാമി പുരാണമ് ഋഷിഭിഃ സ്തുതമ് വിശിഷ്ടം സര്വധര്മേഭ്യഃ ശൃണുധ്വം മുനിസത്തമാഃ
മുനിപ്പൂജിതമായ പുരാതനധർമ്മം, എല്ലാ ധർമ്മങ്ങളിൽനിന്നും ശ്രേഷ്ഠമായതിനെ ഞാൻ പറയാം. മഹാമുനികളേ, നിങ്ങൾ ശ്രദ്ധിച്ച് കേൾക്കൂ.
ഇന്ദ്രിയാണി പ്രമാഥീനി ബുദ്ധ്യാ സംയമ്യ തത്ത്വതഃ സര്വതഃ പ്രസൃതാനീഹ പിതാ ബാലാന് ഇവാത്മജാന്
ഇന്ദ്രിയങ്ങൾ അതിരുകടക്കുന്നവയാണ്; അവയെ യുക്തിയാൽ നിയന്ത്രിക്കണം, അച്ഛൻ തന്റെ കുട്ടികളെ നിയന്ത്രിക്കുന്നതുപോലെ. കാരണം, അവ എല്ലായിടത്തും ചിതറുന്നു.
മനസശ് ചേന്ദ്രിയാണാം ചാപ്യ് ഐകാഗ്ര്യം പരമം തപഃ വിജ്ഞേയഃ സര്വധര്മേഭ്യഃ സ ധര്മഃ പര ഉച്യതേ
മനസ്സിനെയും ഇന്ദ്രിയങ്ങളെയും ഏകാഗ്രമാക്കുന്നത് ഏറ്റവും വലിയ തപസ്സാണ്. അതാണ് എല്ലാ ധർമ്മങ്ങളിൽനിന്നും ശ്രേഷ്ഠമെന്ന് മനസ്സിലാക്കണം; അതാണ് പരമധർമ്മം.