ഇന്ദ്രിയാണാം പൃഥഗ്ഭാവാദ് ബുദ്ധിര് വികുരുതേ ഹ്യ് അനു ശൃണ്വതീ ഭവതി ശ്രോത്രം സ്പൃശതീ സ്പര്ശ ഉച്യതേ
ഇന്ദ്രിയങ്ങൾ ഓരോന്നിന്റെയും വ്യത്യസ്ത പ്രവർത്തനങ്ങൾ കാരണം, ബുദ്ധി അതനുസരിച്ച് രൂപം മാറുന്നു: കേൾക്കുന്നത് കാതായി, തൊടുന്നത് സ്പർശം എന്നിങ്ങനെയാണ്.
പശ്യന്തീ ച ഭവേദ് ദൃഷ്ടീ രസന്തീ രസനാ ഭവേത് ജിഘ്രന്തീ ഭവതി ഘ്രാണം ബുദ്ധിര് വികുരുതേ പൃഥക്
കാണുന്നത് ദൃഷ്ടിയായി, രുചി രസനയായി, വാസന ഘ്രാണമായി മാറുന്നു; ഓരോന്നിനും ബുദ്ധി വേറേയായി രൂപം മാറുന്നു.
ഇന്ദ്രിയാണി തു താന്യ് ആഹുസ് തേഷാം വൃത്ത്യാ വിതിഷ്ഠതി തിഷ്ഠതി പുരുഷേ ബുദ്ധിര് ബുദ്ധിഭാവവ്യവസ്ഥിതാ
ഇവയെല്ലാം ഇന്ദ്രിയങ്ങൾ എന്നാണ് വിളിക്കുന്നത്; അവയുടെ പ്രവർത്തനങ്ങളാൽ അവ നിലനിൽക്കുന്നു. മനുഷ്യനിൽ ബുദ്ധി ബുദ്ധിയുടെ നിലയിൽ നിലനിൽക്കുന്നു.
കദാചില് ലഭതേ പ്രീതിം കദാചിദ് അപി ശോചതി ന സുഖേന ച ദുഃഖേന കദാചിദ് ഇഹ മുഹ്യതേ
ഒരിക്കൽ സന്തോഷം അനുഭവിക്കുന്നു, മറ്റൊരിക്കൽ ദുഃഖിക്കുന്നു; സന്തോഷത്താലോ ദുഃഖത്താലോ ഒരുപാട് നേരം മനസ്സു മയങ്ങുന്നു.
സ്വയം ഭാവാത്മികാ ഭാവാംസ് ത്രീന് ഏതാന് അതിവര്തതേ സരിതാം സാഗരോ ഭര്താ മഹാവേലാമ് ഇവോര്മിമാന്
സ്വയം ആഗ്രഹത്തിന്റെ സ്വഭാവമുള്ളതായതിനാൽ, അതു മൂന്നു നിലകളും കടന്ന് പോകുന്നു; നദികളുടെ ഉടമയായ സമുദ്രം വലിയ തിരകളെ കടക്കുന്നതുപോലെയാണ് അത്.
യദാ പ്രാര്ഥയതേ കിംചിത് തദാ ഭവതി സാ മനഃ അധിഷ്ഠാനേ ച വൈ ബുദ്ധ്യാ പൃഥഗ് ഏതാനി സംസ്മരേത്
എന്തെങ്കിലും ആഗ്രഹിക്കുമ്പോൾ അതാണ് മനസ്സ്; ബുദ്ധിയുടെ സഹായത്തോടെ ഇവയെല്ലാം വേറേ വേറേ ഓർക്കുന്നു.
ഇന്ദ്രിയാണി ച മേധ്യാനി വിചേതവ്യാനി കൃത്സ്നശഃ സര്വാണ്യ് ഏവാനുപൂര്വേണ യദ് യദാ ച വിധീയതേ
ഇന്ദ്രിയങ്ങൾ വിശുദ്ധമായവയാണെന്ന് മനസ്സിലാക്കി, അവയെ ഒറ്റയടിക്ക് പൂർണ്ണമായി പരിശോധിക്കണം, ഓരോന്നും ക്രമത്തിൽ നിർദ്ദേശിച്ചപോലെ.
അവിഭാഗമനാ ബുദ്ധിര് ഭാവോ മനസി വര്തതേ പ്രവര്തമാനസ് തു രജഃ സത്ത്വമ് അപ്യ് അതിവര്തതേ
മനസ്സുമായി ചേർന്ന ബുദ്ധിയിൽ ആഗ്രഹം പ്രവർത്തിക്കുന്നു; പ്രവർത്തനം തുടങ്ങുമ്പോൾ, രാജോഗുണം സത്ത്വഗുണത്തെയും കടന്ന് പോകുന്നു.
യേ വൈ ഭാവേന വര്തന്തേ സര്വേഷ്വ് ഏതേഷു തേ ത്രിഷു അന്വ് അര്ഥാന് സംപ്രവര്തന്തേ രഥനേമിമ് അരാ ഇവ
ഈ മൂന്നു ഗുണങ്ങളിലും ആഗ്രഹപൂർവ്വം പ്രവർത്തിക്കുന്നവർ, രഥചക്രത്തിലെ അരകൾ ചക്രത്തിന്റെ അരികിലേക്ക് പോകുന്നതുപോലെ, വിഷയങ്ങളിലേക്കാണ് നീങ്ങുന്നത്.
പ്രദീപാര്ഥം മനഃ കുര്യാദ് ഇന്ദ്രിയൈര് ബുദ്ധിസത്തമൈഃ നിശ്ചരദ്ഭിര് യഥായോഗമ് ഉദാസീനൈര് യദൃച്ഛയാ
ഇന്ദ്രിയങ്ങളും ഉത്തമമായ ബുദ്ധിയും ചേർന്ന്, മനസ്സിനെ ഒരു വിളക്കുപോലെ ആക്കണം; അവ അനുസരിച്ച് സഞ്ചരിക്കട്ടെ, അനാസക്തരായി, യാഥാസമയം.
ഏവംസ്വഭാവമ് ഏവേദമ് ഇതി ബുദ്ധ്വാ ന മുഹ്യതി അശോചന് സംപ്രഹൃഷ്യംശ് ച നിത്യം വിഗതമത്സരഃ
ഇതെല്ലാം അതിന്റെ സ്വഭാവം തന്നെയാണെന്ന് മനസ്സിലാക്കിയാൽ, ആരും മയങ്ങുകയില്ല; ദുഃഖിക്കുകയോ അതിയായി ആനന്ദിക്കുകയോ envy ഇല്ലാതെ എപ്പോഴും നിലനിൽക്കും.
ന ഹ്യ് ആത്മാ ശക്യതേ ദ്രഷ്ടുമ് ഇന്ദ്രിയൈഃ കാമഗോചരൈഃ പ്രവര്തമാനൈര് അനേകൈര് ദുര്ധരൈര് അകൃതാത്മഭിഃ
ആത്മാവിനെ ഇന്ദ്രിയങ്ങൾ കൊണ്ട് കാണാൻ കഴിയില്ല; ആഗ്രഹത്തിന് അടിമയായ, പലതരത്തിൽ പ്രവർത്തിക്കുന്ന, നിയന്ത്രിക്കാൻ പ്രയാസമുള്ള, ആത്മാവിനെ പരിശീലിപ്പിക്കാത്തവർക്ക് അത് അസാധ്യമാണ്.
തേഷാം തു മനസാ രശ്മീന് യദാ സമ്യങ് നിയച്ഛതി തദാ പ്രകാശതേ ശ്യാത്മാ ദീപദീപ്താ യഥാകൃതിഃ
പക്ഷേ, അവയിൽ മനസ്സിന്റെ കിരണങ്ങൾ ശരിയായി നിയന്ത്രിക്കുമ്പോൾ, ആത്മാവ് തെളിഞ്ഞ് പ്രകാശിക്കും, വിളക്കിന്റെ പ്രകാശം പോലെ വ്യക്തമായി.
സര്വേഷാമ് ഏവ ഭൂതാനാം തമസ്യ് ഉപഗതേ യഥാ പ്രകാശം ഭവതേ സര്വം തഥൈവമ് ഉപധാര്യതാമ്
എല്ലാ ജീവികളിലും ഇരുണ്ടപ്പോൾ, പ്രകാശം എല്ലാവർക്കും പ്രത്യക്ഷമാകുന്നതുപോലെ, ഇതും അങ്ങനെ തന്നെ മനസ്സിലാക്കണം.
യഥാ വാരിചരഃ പക്ഷീ ന ലിപ്യതി ജലേ ചരന് വിമുക്താത്മാ തഥാ യോഗീ ഗുണദോഷൈര് ന ലിപ്യതേ
ജലത്തിൽ സഞ്ചരിക്കുന്ന പക്ഷി ജലത്തിൽ ചാടുമ്പോഴും അതിൽ മലിനമാകാത്തതുപോലെ, മോക്ഷം നേടിയ യോഗി ഗുണങ്ങളാലോ ദോഷങ്ങളാലോ ഒരിക്കലും മലിനമാകുന്നില്ല.
ഏവമ് ഏവ കൃതപ്രജ്ഞോ ന ദോഷൈര് വിഷയാംശ് ചരന് അസജ്ജമാനഃ സര്വേഷു ന കഥംചിത് പ്രലിപ്യതേ
അങ്ങനെ തന്നെ, ജ്ഞാനത്തിൽ സ്ഥിരനായവൻ വിഷയങ്ങളിൽ സഞ്ചരിച്ചാലും ആസ്വാദനമില്ലാതെ ഇരിക്കുമ്പോൾ, ദോഷങ്ങൾ ഒന്നും അവനെ ബാധിക്കുകയില്ല.
ത്യക്ത്വാ പൂര്വകൃതം കര്മ രതിര് യസ്യ സദാത്മനി സര്വഭൂതാത്മഭൂതസ്യ ഗുണസങ്ഗേന സജ്ജതഃ
മുന്പ് ചെയ്ത കർമ്മങ്ങൾ ഉപേക്ഷിച്ച്, എപ്പോഴും ആത്മാവിൽ ആനന്ദം കണ്ടെത്തുന്നവനും എല്ലാ ജീവികളുടെയും ആത്മാവായി നിലകൊള്ളുന്നവനും ഗുണങ്ങളുമായി ചേർന്ന് ബന്ധപ്പെടുന്നു.
സ്വയമ് ആത്മാ പ്രസവതി ഗുണേഷ്വ് അപി കദാചന ന ഗുണാ വിദുര് ആത്മാനം ഗുണാന് വേദ സ സര്വദാ
ആത്മാവ് തന്നെയാണ് ചിലപ്പോൾ ഗുണങ്ങളെ സൃഷ്ടിക്കുന്നത്. പക്ഷേ, ഗുണങ്ങൾ ആത്മാവിനെ അറിയുന്നില്ല; ആത്മാവ് എല്ലായ്പ്പോഴും ഗുണങ്ങളെ അറിയുന്നു.
പരിദധ്യാദ് ഗുണാനാം സ ദ്രഷ്ടാ ചൈവ യഥാതഥമ് സത്ത്വക്ഷേത്രജ്ഞയോര് ഏവമ് അന്തരം ലക്ഷയേന് നരഃ
ഗുണങ്ങളെ യാഥാർത്ഥ്യത്തിൽ നിരീക്ഷിക്കുകയും ആലോചിക്കുകയും ചെയ്യണം. അങ്ങനെ, സത്ത്വവും ക്ഷേത്രജ്ഞനും തമ്മിലുള്ള വ്യത്യാസം വ്യക്തി മനസ്സിലാക്കണം.
സൃജതേ തു ഗുണാന് ഏക ഏകോ ന സൃജതേ ഗുണാന് പൃഥഗ്ഭൂതൌ പ്രകൃത്യൈതൌ സംപ്രയുക്തൌ ച സര്വദാ
ഗുണങ്ങളെ സൃഷ്ടിക്കുന്നത് ഒരാളാണ്; മറ്റൊരാൾ ഗുണങ്ങളെ സൃഷ്ടിക്കുന്നില്ല. സ്വഭാവത്തിൽ വ്യത്യസ്തരായ ഇവർ എല്ലായ്പ്പോഴും ഒന്നിച്ച് ചേർന്ന് നിലകൊള്ളുന്നു.
യഥാശ്മനാ ഹിരണ്യസ്യ സംപ്രയുക്തൌ തഥൈവ തൌ മശകോദുമ്ബരൌ വാപി സംപ്രയുക്തൌ യഥാ സഹ
കല്ലിനോടൊപ്പം പൊന്നിനെ ചേർത്തിരിക്കുന്നതുപോലെയും, മശകവും ഉതുമ്പരവൃക്ഷവും ചേർന്ന് നിലകൊള്ളുന്നതുപോലെയും ഇവരിരുവരും ചേർന്നിരിക്കുന്നു.
ഇഷികാ വാ യഥാ മുഞ്ജേ പൃഥക് ച സഹ ചൈവ ഹ തഥൈവ സഹിതാവ് ഏതൌ അന്യോന്യസ്മിന് പ്രതിഷ്ഠിതൌ
മുഞ്ച പുല്ലിനോടൊപ്പം ഇഷികയും വേറെയും ഒന്നായും നിലകൊള്ളുന്നതുപോലെ, ഇവരിരുവരും തമ്മിൽ ചേർന്ന് പരസ്പരം ആശ്രയിച്ചിരിക്കുന്നു.
സൃജതേ തു ഗുണാന് സത്ത്വം ക്ഷേത്രജ്ഞസ് ത്വ് അധിതിഷ്ഠതി ഗുണാന് വിക്രിയതഃ സര്വാന് ഉദാസീനവദ് ഈശ്വരഃ
സത്ത്വം ഗുണങ്ങളെ സൃഷ്ടിക്കുന്നു; ക്ഷേത്രജ്ഞൻ അവയെ നിയന്ത്രിക്കുന്നു. ഗുണങ്ങൾ എല്ലാം മാറുമ്പോഴും, ഈശ്വരൻ അതിൽ നിന്ന് അകന്ന് നിരീക്ഷിക്കുന്നു.
സ്വഭാവയുക്തം തത് സര്വം യദ് ഇമാന് സൃജതേ ഗുണാന് ഊര്ണനാഭിര് യഥാ സൂത്രം സൃജതേ തദ് ഗുണാംസ് തഥാ
സ്വഭാവംകൊണ്ടു എല്ലാം ഈ ഗുണങ്ങളെ സൃഷ്ടിക്കുന്നു; ഉർണനാഭി തനിക്കു താനായി തന്തു സൃഷ്ടിക്കുന്നതുപോലെ, ഗുണങ്ങളും അങ്ങനെ സൃഷ്ടിക്കപ്പെടുന്നു.
പ്രവൃത്താ ന നിവര്തന്തേ പ്രവൃത്തിര് നോപലഭ്യതേ ഏവമ് ഏകേ വ്യവസ്യന്തി നിവൃത്തിമ് ഇതി ചാപരേ
ഉദിച്ചവ ഗുണങ്ങൾ പിന്നെ മടങ്ങാറില്ല; മടങ്ങൽ കാണാറില്ല. ചിലർ പ്രവൃത്തിയാണ് എന്ന് കരുതുന്നു; മറ്റുള്ളവർ നിര്വൃത്തി എന്നാണ് കരുതുന്നത്.
ഉഭയം സംപ്രധാര്യൈതദ് അധ്യവസ്യേദ് യഥാമതി അനേനൈവ വിധാനേന ഭവേദ് വൈ സംശയോ മഹാന്
ഇരുവരെയും പരിഗണിച്ച്, ഓരോരുത്തരും തങ്ങളുടെ ബുദ്ധിയനുസരിച്ച് തീരുമാനിക്കണം. ഇങ്ങനെ ചെയ്താൽ വലിയ സംശയം ഉണ്ടാകാം.
അനാദിനിധനോ ഹ്യ് ആത്മാ തം ബുദ്ധ്വാ വിഹരേന് നരഃ അക്രുധ്യന്ന് അപ്രഹൃഷ്യംശ് ച നിത്യം വിഗതമത്സരഃ
ആത്മാവ് ആദിയും അന്തവും ഇല്ലാത്തതാണെന്ന് അറിഞ്ഞ്, ഒരാൾ ക്രോധമില്ലാതെ, അത്യന്തം സന്തോഷം കാണിക്കാതെ, എപ്പോഴും അസൂയ ഇല്ലാതെ ജീവിക്കണം.
ഇത്യ് ഏവം ഹൃദയേ സര്വോ ബുദ്ധിചിന്താമയം ദൃഢമ് അനിത്യം സുഖമ് ആസീനമ് അശോച്യം ഛിന്നസംശയഃ
ഇങ്ങനെ ഹൃദയത്തിൽ ഉറപ്പോടെ ബുദ്ധിയും ചിന്തയും നിറഞ്ഞതാണെല്ലാം. അസ്ഥിരമായ സന്തോഷം അവിടെ ഇരിക്കുന്നു; ദുഃഖിക്കേണ്ടതില്ല, സംശയങ്ങൾ ഇല്ലാതാക്കണം.
തരയേത് പ്രച്യുതാം പൃഥ്വീം യഥാ പൂര്ണാം നദീം നരാഃ അവഗാഹ്യ ച വിദ്വാംസോ വിപ്രാ ലോലമ് ഇമം തഥാ
പതിച്ചുപോയ ഭൂമിയെ മനുഷ്യർ കടക്കുന്നതുപോലെയും, നിറഞ്ഞ നദിയിൽ അവർ കുളിക്കുന്നതുപോലെയും, ജ്ഞാനമുള്ള ബ്രാഹ്മണന്മാർ ഈ അസ്ഥിരമായ ലോകം അതിജീവിക്കുന്നു.
ന തു തപ്യതി വൈ വിദ്വാന് സ്ഥലേ ചരതി തത്ത്വവിത് ഏവം വിചിന്ത്യ ചാത്മാനം കേവലം ജ്ഞാനമ് ആത്മനഃ
ജ്ഞാനികൾ സത്യത്തെ അറിയുമ്പോൾ, കരയിൽ സഞ്ചരിക്കുമ്പോഴും അവർ ദുഃഖിക്കുന്നില്ല. ഇങ്ങനെ ആത്മാവിനെ മാത്രം ആലോചിച്ച്, അവർ ആത്മാവിന്റെ ശുദ്ധമായ ജ്ഞാനം നേടുന്നു.