ഇന്ദ്രിയാണാം തു സര്വേഷാം വശ്യാത്മാ ചലിതസ്മൃതിഃ ആത്മനഃ സംപ്രദാനേന മര്ത്യോ മൃത്യുമ് ഉപാശ്നുതേ
ഇന്ദ്രിയങ്ങളെ നിയന്ത്രിക്കാൻ കഴിയാതെ, മനസ്സും ഓർമ്മയും അശാന്തമാകുമ്പോൾ, മനുഷ്യൻ ആത്മാവിനെ ഇന്ദ്രിയങ്ങൾക്ക് കീഴടക്കുമ്പോൾ, അവൻ മരണത്തെ അനുഭവിക്കുന്നു.
വിഹത്യ സര്വസംകല്പാന് സത്ത്വേ ചിത്തം നിവേശയേത് സത്ത്വേ ചിത്തം സമാവേശ്യ തതഃ കാലഞ്ജരോ ഭവേത്
എല്ലാ ആഗ്രഹങ്ങളും വിട്ടുവിട്ട്, മനസ്സിനെ ശുദ്ധിയിലേക്കു നന്നായി സ്ഥാപിക്കണം; മനസ്സ് ശുദ്ധിയിലായാൽ, പിന്നെ മനുഷ്യൻ ക്ഷയരഹിതനാകുന്നു.
ചിത്തപ്രസാദേന യതിര് ജഹാതീഹ ശുഭാശുഭമ് പ്രസന്നാത്മാത്മനി സ്ഥിത്വാ സുഖമ് അത്യന്തമ് അശ്നുതേ
മനസ്സിന്റെ ശാന്തിയോടെ, യതി ഈ ലോകത്ത് നല്ലതും ചീത്തയും ഉപേക്ഷിക്കുന്നു; ശാന്തമായ ആത്മാവിൽ ആത്മാവിനെ സ്ഥാപിച്ച്, പരമാനന്ദം അനുഭവിക്കുന്നു.
ലക്ഷണം തു പ്രസാദസ്യ യഥാ സ്വപ്നേ സുഖം ഭവേത് നിര്വാതേ വാ യഥാ ദീപോ ദീപ്യമാനോ ന കമ്പതേ
ശാന്തിയുടെ ലക്ഷണം ഇതാണ്: സ്വപ്നത്തിൽ ഉണ്ടാകുന്ന സന്തോഷംപോലെയും, കാറ്റില്ലാത്ത സ്ഥലത്ത് വിളക്കു കുലുങ്ങാതിരിപ്പുപോലെയും.
ഏവം പൂര്വാപരേ രാത്രേ യുഞ്ജന്ന് ആത്മാനമ് ആത്മനാ ലഘ്വാഹാരോ വിശുദ്ധാത്മാ പശ്യത്യ് ആത്മാനമ് ആത്മനി
ഇങ്ങനെ, രാവും പകലും ആത്മനിയന്ത്രണം പാലിച്ച്, കുറച്ച് മാത്രം ഭക്ഷണം കഴിച്ച്, മനസ്സിനെ ശുദ്ധമാക്കി, മനുഷ്യൻ ആത്മാവിൽ ആത്മാവിനെ കാണുന്നു.
രഹസ്യം സര്വവേദാനാമ് അനൈതിഹ്യമ് അനാഗമമ് ആത്മപ്രത്യായകം ശാസ്ത്രമ് ഇദം പുത്രാനുശാസനമ്
മകനോട് ഉപദേശിച്ച ഈ ശാസ്ത്രം എല്ലാ വേദങ്ങളുടെയും രഹസ്യമാണ്; ഇത് പുരാണങ്ങളിലോ മറ്റേതെങ്കിലും ഗ്രന്ഥങ്ങളിലോ ആധാരമല്ല, നേരിട്ട് അനുഭവിച്ച ആത്മസാക്ഷ്യമാണ്.
ധര്മാഖ്യാനേഷു സര്വേഷു സത്യാഖ്യാനേഷു യദ് വസു ദശവര്ഷസഹസ്രാണി നിര്മഥ്യാമൃതമ് ഉദ്ധൃതമ്
ധർമ്മവും സത്യവും സംബന്ധിച്ച എല്ലാ ഉപദേശങ്ങളിലും, പതിനായിരം വർഷങ്ങൾക്കിടയിൽ ചുരണ്ടിയെടുത്ത അമൃതംപോലെയുള്ള സാരം ഇവിടെയാണ്.
നവനീതം യഥാ ദധ്നഃ കാഷ്ഠാദ് അഗ്നിര് യഥൈവ ച തഥൈവ വിദുഷാം ജ്ഞാനം മുക്തിഹേതോഃ സമുദ്ധൃതമ്
പാലിൽ നിന്ന് വെണ്ണയും, മരത്തിൽ നിന്ന് അഗ്നിയും എങ്ങനെ ലഭ്യമാക്കുന്നുവോ, അങ്ങനെ തന്നെ ജ്ഞാനികൾ മോക്ഷത്തിനായി ജ്ഞാനം കണ്ടെത്തുന്നു.
സ്നാതകാനാമ് ഇദം ശാസ്ത്രം വാച്യം പുത്രാനുശാസനമ് തദ് ഇദം നാപ്രശാന്തായ നാദാന്തായ തപസ്വിനേ
ഈ ശാസ്ത്രം, മകനോട് നൽകിയ ഉപദേശം, പഠനം പൂർത്തിയാക്കിയവർക്കാണ് പറയേണ്ടത്; അശാന്തനും, അനിയന്ത്രിതനും, തപസ്സുകാരനുമല്ലാത്തവർക്കല്ല.
നാവേദവിദുഷേ വാച്യം തഥാ നാനുഗതായ ച നാസൂയകായാനൃജവേ ന ചാനിര്ദിഷ്ടകാരിണേ
വേദങ്ങൾ അറിയാത്തവർക്കോ, ഗുരുവിനെ അനുഗമിക്കാത്തവർക്കോ, അസൂയയുള്ളവർക്കോ, നേരായ മനസ്സില്ലാത്തവർക്കോ, നിർദ്ദേശമില്ലാതെ പ്രവർത്തിക്കുന്നവർക്കോ പറയരുത്.
ന തര്കശാസ്ത്രദഗ്ധായ തഥൈവ പിശുനായ ച ശ്ലാഘിനേ ശ്ലാഘനീയായ പ്രശാന്തായ തപസ്വിനേ
വാദശാസ്ത്രത്തിൽ മാത്രം അകപ്പെട്ടവർക്കോ, ദുഷ്ടന്മാർക്കോ, സ്വയം പ്രശംസിക്കുന്നവർക്കോ പറയരുത്; പകരം, യോഗ്യനും ശാന്തനും തപസ്സുകാരനുമാണ് അർഹൻ.
ഇദം പ്രിയായ പുത്രായ ശിഷ്യായാനുഗതായ തു രഹസ്യധര്മം വക്തവ്യം നാന്യസ്മൈ തു കഥംചന
ഈ രഹസ്യധർമ്മം പ്രിയപ്പെട്ട മകനോടോ, വിശ്വസ്തനായ ശിഷ്യനോടോ മാത്രം പറയണം; മറ്റാരോടും ഒരിക്കലും പറയരുത്.
യദ് അപ്യ് അസ്യ മഹീം ദദ്യാദ് രത്നപൂര്ണാമ് ഇമാം നരഃ ഇദമ് ഏവ തതഃ ശ്രേയ ഇതി മന്യേത തത്ത്വവിത്
ഒരു മനുഷ്യൻ ഈ ഭൂമി രത്നങ്ങൾ നിറച്ചുകൊടുത്താലും, സത്യം അറിയുന്നവൻ ഈ ഉപദേശം അതിനേക്കാൾ ഉത്തമം എന്നു കരുതും.
അതോ ഗുഹ്യതരാര്ഥം തദ് അധ്യാത്മമ് അതിമാനുഷമ് യത് തന് മഹര്ഷിഭിര് ദൃഷ്ടം വേദാന്തേഷു ച ഗീയതേ
അതുകൊണ്ട്, ആത്മാവിനെക്കുറിച്ചുള്ള, മനുഷ്യരെക്കാൾ ഉയർന്ന, മഹർഷിമാർ കണ്ടും വേദാന്തങ്ങളിൽ പാടപ്പെടുന്ന ഈ രഹസ്യമായ അർത്ഥം ഇവിടെയുണ്ട്.
തദ് യുഷ്മഭ്യം പ്രയച്ഛാമി യന് മാം പൃച്ഛത സത്തമാഃ യന് മേ മനസി വര്തേത യസ് തു വോ ഹൃദി സംശയഃ ശ്രുതം ഭവദ്ഭിസ് തത് സര്വം കിമ് അന്യത് കഥയാമി വഃ
നന്മയുള്ളവരേ, നിങ്ങൾ എന്നോടു ചോദിച്ചതും, എന്റെ മനസ്സിൽ ഉള്ളതും, നിങ്ങളുടെ ഹൃദയത്തിൽ ശേഷിക്കുന്ന സംശയവും, എല്ലാം ഞാൻ നിങ്ങൾക്കു സമർപ്പിക്കുന്നു; നിങ്ങൾ എന്നിൽ നിന്ന് കേട്ടതെല്ലാം ഇതാണ് — ഇനി എന്ത് പറയണം?
അധ്യാത്മം വിസ്തരേണേഹ പുനര് ഏവ വദസ്വ നഃ യദ് അധ്യാത്മം യഥാ വിദ്മോ ഭഗവന്ന് ഋഷിസത്തമ
ഭഗവാനേ, മഹർഷികളിൽ ശ്രേഷ്ഠനേ, ആത്മാവിനെക്കുറിച്ച് വീണ്ടും വിശദമായി ഞങ്ങൾക്കു പറയണമേ, ഞങ്ങൾ ആത്മാവിനെ യഥാർത്ഥത്തിൽ അറിയാൻ കഴിയേണ്ടതിന്ന്.
അധ്യാത്മം യദ് ഇദം വിപ്രാഃ പുരുഷസ്യേഹ പഠ്യതേ യുഷ്മഭ്യം കഥയിഷ്യാമി തസ്യ വ്യാഖ്യാവധാര്യതാമ്
ബ്രാഹ്മണരേ, മനുഷ്യന്റെ ആത്മാവിനെക്കുറിച്ച് ഇവിടെ പറയുന്നതെല്ലാം ഞാൻ നിങ്ങൾക്കു വിശദീകരിക്കാം; അതിന്റെ അർത്ഥം ശ്രദ്ധയോടെ കേൾക്കണം.
ഭൂമിര് ആപസ് തഥാ ജ്യോതിര് വായുര് ആകാശമ് ഏവ ച മഹാഭൂതാനി യശ് ചൈവ സര്വഭൂതേഷു ഭൂതകൃത്
ഭൂമി, വെള്ളം, അഗ്നി, വായു, ആകാശം — ഇവയാണ് മഹാഭൂതങ്ങൾ; എല്ലായിടത്തും ജീവികളെ സൃഷ്ടിക്കുന്നവനും അവനാണ്.
ആകാരം തു ഭവേദ് യസ്യ യസ്മിന് ദേഹം ന പശ്യതി ആകാശാദ്യം ശരീരേഷു കഥം തദ് ഉപവര്ണയേത് ഇന്ദ്രിയാണാം ഗുണാഃ കേചിത് കഥം താന് ഉപലക്ഷയേത്
ഏതു രൂപം ആണെങ്കിലും, അതിന്റെ ശരീരം ആരും കാണുന്നില്ല; ആകാശം ശരീരത്തിനുള്ളിൽ കാണാത്തതുപോലെ. ഇന്ദ്രിയങ്ങളുടെ ഗുണങ്ങൾ എങ്ങനെ തിരിച്ചറിയാം? അവയെ എങ്ങനെ വിശദീകരിക്കാം?
ഏതദ് വോ വര്ണയിഷ്യാമി യഥാവദ് അനുദര്ശനമ് ശൃണുധ്വം തദ് ഇഹൈകാഗ്ര്യാ യഥാതത്ത്വം യഥാ ച തത്
ഇതിന്റെ യഥാർത്ഥം ഞാൻ നിങ്ങൾക്ക് വിശദമായി പറയും. നിങ്ങൾ ശ്രദ്ധയോടെ കേൾക്കണം, യഥാർത്ഥത്തിൽ എങ്ങനെയാണോ, അങ്ങനെ തന്നെ മനസ്സിലാക്കണം.
ശബ്ദഃ ശ്രോത്രം തഥാ ഖാനി ത്രയമ് ആകാശലക്ഷണമ് പ്രാണശ് ചേഷ്ടാ തഥാ സ്പര്ശ ഏതേ വായുഗുണാസ് ത്രയഃ
ശബ്ദം, കേൾവി, മൂന്ന് വഴികൾ — ഇതൊക്കെയാണ് ആകാശത്തിന്റെ ലക്ഷണങ്ങൾ. ശ്വാസം, ചലനം, സ്പർശം — ഇവയാണ് വായുവിന്റെ മൂന്നു ഗുണങ്ങൾ.
രൂപം ചക്ഷുര് വിപാകശ് ച ത്രിധാ ജ്യോതിര് വിധീയതേ രസോ ഽഥ രസനം സ്വേദോ ഗുണാസ് ത്വ് ഏതേ ത്രയോ ഽമ്ഭസാമ്
രൂപം, കാഴ്ച, പരിവർത്തനം — ഇവയാണ് അഗ്നിയുടെ മൂന്നു ഗുണങ്ങൾ. രുചി, നാവ്, വിയർപ്പ് — ഇവയാണ് ജലത്തിന്റെ മൂന്നു ഗുണങ്ങൾ.
ഘ്രേയം ഘ്രാണം ശരീരം ച ഭൂമേര് ഏതേ ഗുണാസ് ത്രയഃ ഏതാവാന് ഇന്ദ്രിയഗ്രാമോ വ്യാഖ്യാതഃ പാഞ്ചഭൌതികഃ
വാസന, മൂക്ക്, ശരീരം — ഇവയാണ് ഭൂമിയുടെ മൂന്നു ഗുണങ്ങൾ. ഇങ്ങനെ, അഞ്ചു ഭൗതികങ്ങളാൽ രൂപപ്പെട്ട ഇന്ദ്രിയങ്ങൾ വിശദീകരിച്ചു.
വായോഃ സ്പര്ശോ രസോ ഽദ്ഭ്യശ് ച ജ്യോതിഷോ രൂപമ് ഉച്യതേ ആകാശപ്രഭവഃ ശബ്ദോ ഗന്ധോ ഭൂമിഗുണഃ സ്മൃതഃ
വായുവിൽ നിന്ന് സ്പർശം, ജലത്തിൽ നിന്ന് രുചി, അഗ്നിയിൽ നിന്ന് രൂപം, ആകാശത്തിൽ നിന്ന് ശബ്ദം, ഭൂമിയിൽ നിന്ന് ഗന്ധം ഉണ്ടാകുന്നു.
മനോ ബുദ്ധിഃ സ്വഭാവശ് ച ഗുണാ ഏതേ സ്വയോനിജാഃ തേ ഗുണാന് അതിവര്തന്തേ ഗുണേഭ്യഃ പരമാ മതാഃ
മനസ്സ്, ബുദ്ധി, സ്വഭാവം — ഇവ സ്വയം ജനിച്ച ഗുണങ്ങളാണ്. അവ ഗുണങ്ങളെ അതിജീവിച്ച് അതിനേക്കാൾ ഉന്നതമാണ്.
യഥാ കൂര്മ ഇവാങ്ഗാനി പ്രസാര്യ സംനിയച്ഛതി ഏവമ് ഏവേന്ദ്രിയഗ്രാമം ബുദ്ധിശ്രേഷ്ഠോ നിയച്ഛതി
ആമ തന്റെ അവയവങ്ങൾ നീട്ടി പിൻവലിക്കുന്നതുപോലെ, ബുദ്ധി എന്നതിൽ ഉന്നതമായത് ഇന്ദ്രിയങ്ങളെ നിയന്ത്രിക്കുന്നു.
യദ് ഊര്ധ്വം പാദതലയോര് അവാര്കോര്ധ്വം ച പശ്യതി ഏതസ്മിന്ന് ഏവ കൃത്യേ സാ വര്തതേ ബുദ്ധിര് ഉത്തമാ
പാദത്തിൻ കീഴിൽ നിന്ന് മുകളിലേക്കും സൂര്യനു മുകളിലേക്കും കാണുന്നതെല്ലാം, ഈ പ്രവർത്തനത്തിൽ തന്നെ ഉന്നതമായ ബുദ്ധി പ്രവർത്തിക്കുന്നു.
ഗുണൈസ് തു നീയതേ ബുദ്ധിര് ബുദ്ധിര് ഏവേന്ദ്രിയാണ്യ് അപി മനഃഷഷ്ഠാനി സര്വാണി ബുദ്ധ്യാ ഭാവാത് കുതോ ഗുണാഃ
ഗുണങ്ങൾ ബുദ്ധിയെ നയിക്കുന്നു; ബുദ്ധി തന്നെ ഇന്ദ്രിയങ്ങളെ നയിക്കുന്നു. ഇന്ദ്രിയങ്ങളും മനസ്സും എല്ലാം ബുദ്ധിയിൽ നിന്നാണ്; അതിനാൽ ഗുണങ്ങൾ വേറെയായി എങ്ങനെ ഉണ്ടാകും?
ഇന്ദ്രിയാണി നരൈഃ പഞ്ച ഷഷ്ഠം തന് മന ഉച്യതേ സപ്തമീം ബുദ്ധിമ് ഏവാഹുഃ ക്ഷേത്രജ്ഞം വിദ്ധി ചാഷ്ടമമ്
മനുഷ്യരിൽ അഞ്ചു ഇന്ദ്രിയങ്ങൾ, ആറാമത്തേത് മനസ്സ്, ഏഴാമത്തേത് ബുദ്ധി, എട്ടാമത്തേത് ക്ഷേത്രജ്ഞൻ എന്നറിയപ്പെടുന്നു.
ചക്ഷുര് ആലോകനായൈവ സംശയം കുരുതേ മനഃ ബുദ്ധിര് അധ്യവസാനായ സാക്ഷീ ക്ഷേത്രജ്ഞ ഉച്യതേ
കണ്ണ് കാണുന്നതിന്, മനസ്സ് സംശയിക്കുന്നതിന്, ബുദ്ധി നിർണ്ണയിക്കുന്നതിന്, സാക്ഷിയായുള്ളത് ക്ഷേത്രജ്ഞൻ ആണ്.