ദേവോ യഃ സംശ്രിതസ് തസ്മിന് ബുദ്ധീന്ദുര് ഇവ പുഷ്കരേ ക്ഷേത്രജ്ഞം തം വിജാനീയാന് നിത്യം യോഗജിതാത്മകമ്
ആ ദേവൻ, ആരിൽ ബുദ്ധി താമരയിൽ ചന്ദ്രനെപ്പോലെ പ്രകാശിക്കുന്നു, ആ ദേവനെ തന്നെ 'ക്ഷേത്രജ്ഞൻ' എന്നും, യോഗത്തിലൂടെ സ്വയം ജയിച്ചവൻ എന്നും അറിയണം.
തമോ രജശ് ച സത്ത്വം ച ജ്ഞേയം ജീവഗുണാത്മകമ് ജീവമ് ആത്മഗുണം വിദ്യാദ് ആത്മാനം പരമാത്മനഃ
അന്ധകാരം, രാഗം, സത്ത്വം — ഇതെല്ലാം ജീവിയുടെ ഗുണങ്ങളാണ്; ജീവിയെ ആത്മാവിന്റെ ഗുണം എന്നും, ആത്മാവിനെ പരമാത്മാവിന്റെ ഭാഗം എന്നും അറിയണം.
സചേതനം ജീവഗുണം വദന്തി സ ചേഷ്ടതേ ജീവഗുണം ച സര്വമ് തതഃ പരം ക്ഷേത്രവിദോ വദന്തി പ്രകല്പയന്തോ ഭുവനാനി സപ്ത
ജീവഗുണം ബോധമുള്ളതാണെന്നും അതു പ്രവർത്തിക്കുന്നതാണെന്നും പറയുന്നു; എല്ലാം ജീവഗുണമാണ്. അതിനപ്പുറം, ലോകങ്ങളെ സൃഷ്ടിക്കുന്ന 'ക്ഷേത്രജ്ഞർ' അതിനെക്കുറിച്ച് പറയുന്നു.
പ്രകൃത്യാസ് തു വികാരാ യേ ക്ഷേത്രജ്ഞാസ് തേ പരിശ്രുതാഃ തേ ചൈനം ന പ്രജാനന്തി ന ജാനാതി സ താന് അപി
പ്രകൃതിയിൽ നിന്നുള്ള ഭേദങ്ങൾ 'ക്ഷേത്രജ്ഞർ' എന്നറിയപ്പെടുന്നു; എന്നാൽ അവർ അവനെ അറിയുന്നില്ല, അവനും അവരെ അറിയുന്നില്ല.
തൈശ് ചൈവ കുരുതേ കാര്യം മനഃഷഷ്ഠൈര് ഇഹേന്ദ്രിയൈഃ സുദാന്തൈര് ഇവ സംയന്താ ദൃഢഃ പരമവാജിഭിഃ
മനസ്സും അഞ്ചു ഇന്ദ്രിയങ്ങളും ചേർന്ന്, അവൻ ഇവിടെ പ്രവർത്തിക്കുന്നു; നല്ല പരിശീലനം ലഭിച്ച ശക്തമായ കുതിരകളുമായി രഥസാരഥി നിയന്ത്രിക്കുന്നതുപോലെയാണ് അതു.
ഇന്ദ്രിയേഭ്യഃ പരാ ഹ്യ് അര്ഥാ അര്ഥേഭ്യഃ പരമം മനഃ മനസസ് തു പരാ ബുദ്ധിര് ബുദ്ധേര് ആത്മാ മഹാന് പരഃ
ഇന്ദ്രിയങ്ങളെക്കാൾ ഉന്നതം വിഷയങ്ങൾ; വിഷയങ്ങളെക്കാൾ മനസ്സ്; മനസ്സിനെക്കാൾ ബുദ്ധി; ബുദ്ധിയെക്കാൾ മഹത്തായ ആത്മാവാണ്.
മഹതഃ പരമ് അവ്യക്തമ് അവ്യക്താത് പരതോ ഽമൃതമ് അമൃതാന് ന പരം കിംചിത് സാ കാഷ്ഠാ പരമാ ഗതിഃ
മഹത്തിനെക്കാൾ ഉന്നതം അവ്യക്തം; അവ്യക്തത്തേക്കാൾ അമൃതം; അമൃതത്തേക്കാൾ മുകളിലൊന്നുമില്ല — അതാണ് പരമാവധി, അതാണ് പരമഗതി.
ഏവം സര്വേഷു ഭൂതേഷു ഗൂഢാത്മാ ന പ്രകാശതേ ദൃശ്യതേ ത്വ് അഗ്ര്യയാ ബുദ്ധ്യാ സൂക്ഷ്മയാ സൂക്ഷ്മദര്ശിഭിഃ
ഇങ്ങനെ, എല്ലാ ജീവികളിലും ആത്മാവ് ഒളിഞ്ഞിരിക്കുന്നു, വെളിപ്പെടുന്നില്ല; എന്നാൽ സൂക്ഷ്മബുദ്ധിയുള്ളവരും സൂക്ഷ്മത കാണുന്നവരും അതിനെ കാണുന്നു.
അന്തരാത്മനി സംലീയ മനഃഷഷ്ഠാനി മേധയാ ഇന്ദ്രിയൈര് ഇന്ദ്രിയാര്ഥാംശ് ച ബഹുചിത്തമ് അചിന്തയന്
മനസ്സും ആറ് ഇന്ദ്രിയങ്ങളും ബുദ്ധിയാൽ ആന്തരാത്മാവിൽ ലയിപ്പിച്ച്, അനേകം ഇന്ദ്രിയവിഷയങ്ങൾ ചിന്തിക്കാതിരിക്കുക, അപ്പോൾ മനസ്സിന് ശാന്തി ലഭിക്കും.
ധ്യാനേ ഽപി പരമം കൃത്വാ വിദ്യാസംപാദിതം മനഃ അനീശ്വരഃ പ്രശാന്താത്മാ തതോ ഗച്ഛേത് പരം പദമ്
ജ്ഞാനത്താൽ പൂർണ്ണമായ മനസ്സിനെ ധ്യാനത്തിൽ ഉന്നതമാക്കി, ആഗ്രഹങ്ങളില്ലാതെ ശാന്തനായാൽ, അപ്പോൾ പരമാവസ്ഥയിലേക്കാണ് എത്തുന്നത്.
ഇന്ദ്രിയാണാം തു സര്വേഷാം വശ്യാത്മാ ചലിതസ്മൃതിഃ ആത്മനഃ സംപ്രദാനേന മര്ത്യോ മൃത്യുമ് ഉപാശ്നുതേ
ഇന്ദ്രിയങ്ങളെ നിയന്ത്രിക്കാൻ കഴിയാതെ, മനസ്സും ഓർമ്മയും അശാന്തമാകുമ്പോൾ, മനുഷ്യൻ ആത്മാവിനെ ഇന്ദ്രിയങ്ങൾക്ക് കീഴടക്കുമ്പോൾ, അവൻ മരണത്തെ അനുഭവിക്കുന്നു.
വിഹത്യ സര്വസംകല്പാന് സത്ത്വേ ചിത്തം നിവേശയേത് സത്ത്വേ ചിത്തം സമാവേശ്യ തതഃ കാലഞ്ജരോ ഭവേത്
എല്ലാ ആഗ്രഹങ്ങളും വിട്ടുവിട്ട്, മനസ്സിനെ ശുദ്ധിയിലേക്കു നന്നായി സ്ഥാപിക്കണം; മനസ്സ് ശുദ്ധിയിലായാൽ, പിന്നെ മനുഷ്യൻ ക്ഷയരഹിതനാകുന്നു.
ചിത്തപ്രസാദേന യതിര് ജഹാതീഹ ശുഭാശുഭമ് പ്രസന്നാത്മാത്മനി സ്ഥിത്വാ സുഖമ് അത്യന്തമ് അശ്നുതേ
മനസ്സിന്റെ ശാന്തിയോടെ, യതി ഈ ലോകത്ത് നല്ലതും ചീത്തയും ഉപേക്ഷിക്കുന്നു; ശാന്തമായ ആത്മാവിൽ ആത്മാവിനെ സ്ഥാപിച്ച്, പരമാനന്ദം അനുഭവിക്കുന്നു.
ലക്ഷണം തു പ്രസാദസ്യ യഥാ സ്വപ്നേ സുഖം ഭവേത് നിര്വാതേ വാ യഥാ ദീപോ ദീപ്യമാനോ ന കമ്പതേ
ശാന്തിയുടെ ലക്ഷണം ഇതാണ്: സ്വപ്നത്തിൽ ഉണ്ടാകുന്ന സന്തോഷംപോലെയും, കാറ്റില്ലാത്ത സ്ഥലത്ത് വിളക്കു കുലുങ്ങാതിരിപ്പുപോലെയും.
ഏവം പൂര്വാപരേ രാത്രേ യുഞ്ജന്ന് ആത്മാനമ് ആത്മനാ ലഘ്വാഹാരോ വിശുദ്ധാത്മാ പശ്യത്യ് ആത്മാനമ് ആത്മനി
ഇങ്ങനെ, രാവും പകലും ആത്മനിയന്ത്രണം പാലിച്ച്, കുറച്ച് മാത്രം ഭക്ഷണം കഴിച്ച്, മനസ്സിനെ ശുദ്ധമാക്കി, മനുഷ്യൻ ആത്മാവിൽ ആത്മാവിനെ കാണുന്നു.
രഹസ്യം സര്വവേദാനാമ് അനൈതിഹ്യമ് അനാഗമമ് ആത്മപ്രത്യായകം ശാസ്ത്രമ് ഇദം പുത്രാനുശാസനമ്
മകനോട് ഉപദേശിച്ച ഈ ശാസ്ത്രം എല്ലാ വേദങ്ങളുടെയും രഹസ്യമാണ്; ഇത് പുരാണങ്ങളിലോ മറ്റേതെങ്കിലും ഗ്രന്ഥങ്ങളിലോ ആധാരമല്ല, നേരിട്ട് അനുഭവിച്ച ആത്മസാക്ഷ്യമാണ്.
ധര്മാഖ്യാനേഷു സര്വേഷു സത്യാഖ്യാനേഷു യദ് വസു ദശവര്ഷസഹസ്രാണി നിര്മഥ്യാമൃതമ് ഉദ്ധൃതമ്
ധർമ്മവും സത്യവും സംബന്ധിച്ച എല്ലാ ഉപദേശങ്ങളിലും, പതിനായിരം വർഷങ്ങൾക്കിടയിൽ ചുരണ്ടിയെടുത്ത അമൃതംപോലെയുള്ള സാരം ഇവിടെയാണ്.
നവനീതം യഥാ ദധ്നഃ കാഷ്ഠാദ് അഗ്നിര് യഥൈവ ച തഥൈവ വിദുഷാം ജ്ഞാനം മുക്തിഹേതോഃ സമുദ്ധൃതമ്
പാലിൽ നിന്ന് വെണ്ണയും, മരത്തിൽ നിന്ന് അഗ്നിയും എങ്ങനെ ലഭ്യമാക്കുന്നുവോ, അങ്ങനെ തന്നെ ജ്ഞാനികൾ മോക്ഷത്തിനായി ജ്ഞാനം കണ്ടെത്തുന്നു.
സ്നാതകാനാമ് ഇദം ശാസ്ത്രം വാച്യം പുത്രാനുശാസനമ് തദ് ഇദം നാപ്രശാന്തായ നാദാന്തായ തപസ്വിനേ
ഈ ശാസ്ത്രം, മകനോട് നൽകിയ ഉപദേശം, പഠനം പൂർത്തിയാക്കിയവർക്കാണ് പറയേണ്ടത്; അശാന്തനും, അനിയന്ത്രിതനും, തപസ്സുകാരനുമല്ലാത്തവർക്കല്ല.
നാവേദവിദുഷേ വാച്യം തഥാ നാനുഗതായ ച നാസൂയകായാനൃജവേ ന ചാനിര്ദിഷ്ടകാരിണേ
വേദങ്ങൾ അറിയാത്തവർക്കോ, ഗുരുവിനെ അനുഗമിക്കാത്തവർക്കോ, അസൂയയുള്ളവർക്കോ, നേരായ മനസ്സില്ലാത്തവർക്കോ, നിർദ്ദേശമില്ലാതെ പ്രവർത്തിക്കുന്നവർക്കോ പറയരുത്.
ന തര്കശാസ്ത്രദഗ്ധായ തഥൈവ പിശുനായ ച ശ്ലാഘിനേ ശ്ലാഘനീയായ പ്രശാന്തായ തപസ്വിനേ
വാദശാസ്ത്രത്തിൽ മാത്രം അകപ്പെട്ടവർക്കോ, ദുഷ്ടന്മാർക്കോ, സ്വയം പ്രശംസിക്കുന്നവർക്കോ പറയരുത്; പകരം, യോഗ്യനും ശാന്തനും തപസ്സുകാരനുമാണ് അർഹൻ.
ഇദം പ്രിയായ പുത്രായ ശിഷ്യായാനുഗതായ തു രഹസ്യധര്മം വക്തവ്യം നാന്യസ്മൈ തു കഥംചന
ഈ രഹസ്യധർമ്മം പ്രിയപ്പെട്ട മകനോടോ, വിശ്വസ്തനായ ശിഷ്യനോടോ മാത്രം പറയണം; മറ്റാരോടും ഒരിക്കലും പറയരുത്.
യദ് അപ്യ് അസ്യ മഹീം ദദ്യാദ് രത്നപൂര്ണാമ് ഇമാം നരഃ ഇദമ് ഏവ തതഃ ശ്രേയ ഇതി മന്യേത തത്ത്വവിത്
ഒരു മനുഷ്യൻ ഈ ഭൂമി രത്നങ്ങൾ നിറച്ചുകൊടുത്താലും, സത്യം അറിയുന്നവൻ ഈ ഉപദേശം അതിനേക്കാൾ ഉത്തമം എന്നു കരുതും.
അതോ ഗുഹ്യതരാര്ഥം തദ് അധ്യാത്മമ് അതിമാനുഷമ് യത് തന് മഹര്ഷിഭിര് ദൃഷ്ടം വേദാന്തേഷു ച ഗീയതേ
അതുകൊണ്ട്, ആത്മാവിനെക്കുറിച്ചുള്ള, മനുഷ്യരെക്കാൾ ഉയർന്ന, മഹർഷിമാർ കണ്ടും വേദാന്തങ്ങളിൽ പാടപ്പെടുന്ന ഈ രഹസ്യമായ അർത്ഥം ഇവിടെയുണ്ട്.
തദ് യുഷ്മഭ്യം പ്രയച്ഛാമി യന് മാം പൃച്ഛത സത്തമാഃ യന് മേ മനസി വര്തേത യസ് തു വോ ഹൃദി സംശയഃ ശ്രുതം ഭവദ്ഭിസ് തത് സര്വം കിമ് അന്യത് കഥയാമി വഃ
നന്മയുള്ളവരേ, നിങ്ങൾ എന്നോടു ചോദിച്ചതും, എന്റെ മനസ്സിൽ ഉള്ളതും, നിങ്ങളുടെ ഹൃദയത്തിൽ ശേഷിക്കുന്ന സംശയവും, എല്ലാം ഞാൻ നിങ്ങൾക്കു സമർപ്പിക്കുന്നു; നിങ്ങൾ എന്നിൽ നിന്ന് കേട്ടതെല്ലാം ഇതാണ് — ഇനി എന്ത് പറയണം?
അധ്യാത്മം വിസ്തരേണേഹ പുനര് ഏവ വദസ്വ നഃ യദ് അധ്യാത്മം യഥാ വിദ്മോ ഭഗവന്ന് ഋഷിസത്തമ
ഭഗവാനേ, മഹർഷികളിൽ ശ്രേഷ്ഠനേ, ആത്മാവിനെക്കുറിച്ച് വീണ്ടും വിശദമായി ഞങ്ങൾക്കു പറയണമേ, ഞങ്ങൾ ആത്മാവിനെ യഥാർത്ഥത്തിൽ അറിയാൻ കഴിയേണ്ടതിന്ന്.
അധ്യാത്മം യദ് ഇദം വിപ്രാഃ പുരുഷസ്യേഹ പഠ്യതേ യുഷ്മഭ്യം കഥയിഷ്യാമി തസ്യ വ്യാഖ്യാവധാര്യതാമ്
ബ്രാഹ്മണരേ, മനുഷ്യന്റെ ആത്മാവിനെക്കുറിച്ച് ഇവിടെ പറയുന്നതെല്ലാം ഞാൻ നിങ്ങൾക്കു വിശദീകരിക്കാം; അതിന്റെ അർത്ഥം ശ്രദ്ധയോടെ കേൾക്കണം.
ഭൂമിര് ആപസ് തഥാ ജ്യോതിര് വായുര് ആകാശമ് ഏവ ച മഹാഭൂതാനി യശ് ചൈവ സര്വഭൂതേഷു ഭൂതകൃത്
ഭൂമി, വെള്ളം, അഗ്നി, വായു, ആകാശം — ഇവയാണ് മഹാഭൂതങ്ങൾ; എല്ലായിടത്തും ജീവികളെ സൃഷ്ടിക്കുന്നവനും അവനാണ്.
ആകാരം തു ഭവേദ് യസ്യ യസ്മിന് ദേഹം ന പശ്യതി ആകാശാദ്യം ശരീരേഷു കഥം തദ് ഉപവര്ണയേത് ഇന്ദ്രിയാണാം ഗുണാഃ കേചിത് കഥം താന് ഉപലക്ഷയേത്
ഏതു രൂപം ആണെങ്കിലും, അതിന്റെ ശരീരം ആരും കാണുന്നില്ല; ആകാശം ശരീരത്തിനുള്ളിൽ കാണാത്തതുപോലെ. ഇന്ദ്രിയങ്ങളുടെ ഗുണങ്ങൾ എങ്ങനെ തിരിച്ചറിയാം? അവയെ എങ്ങനെ വിശദീകരിക്കാം?
ഏതദ് വോ വര്ണയിഷ്യാമി യഥാവദ് അനുദര്ശനമ് ശൃണുധ്വം തദ് ഇഹൈകാഗ്ര്യാ യഥാതത്ത്വം യഥാ ച തത്
ഇതിന്റെ യഥാർത്ഥം ഞാൻ നിങ്ങൾക്ക് വിശദമായി പറയും. നിങ്ങൾ ശ്രദ്ധയോടെ കേൾക്കണം, യഥാർത്ഥത്തിൽ എങ്ങനെയാണോ, അങ്ങനെ തന്നെ മനസ്സിലാക്കണം.