വേദനാര്താന് പരാന് ദൃഷ്ട്വാ സമലോഷ്ടാശ്മകാഞ്ചനഃ ഏവം തു നിരതോ മാര്ഗം വിരമേന് ന വിമോഹിതഃ
മറ്റുള്ളവർ വേദന അനുഭവിക്കുന്നതും കണ്ടാൽ, മണ്ണ്, കല്ല്, പൊന്നു എന്നിവയോട് ഒരുപോലെ കാണണം. ഇങ്ങനെ മാർഗത്തിൽ അർപ്പിതനായി, വഴിതെറ്റാതിരിക്കുകയും ഭ്രമിക്കാതിരിക്കുകയും വേണം.
അപി വര്ണാവകൃഷ്ടസ് തു നാരീ വാ ധര്മകാങ്ക്ഷിണീ താവ് അപ്യ് ഏതേന മാര്ഗേണ ഗച്ഛേതാം പരമാം ഗതിമ്
താഴ്ന്ന വർണ്ണത്തിൽ പെട്ടവരായാലും, ധർമ്മം ആഗ്രഹിക്കുന്ന സ്ത്രീയായാലും, ഈ മാർഗം പിന്തുടർന്ന് പരമഗതി നേടാം.
അജം പുരാണമ് അജരം സനാതനം യമ് ഇന്ദ്രിയാതിഗമ് അഗോചരം ദ്വിജാഃ അവേക്ഷ്യ ചേമാം പരമേഷ്ഠിസാമ്യതാം പ്രയാന്ത്യ് അനാവൃത്തിഗതിം മനീഷിണഃ
ജനനം ഇല്ലാത്തതും, പുരാതനവും, വൃദ്ധിയില്ലാത്തതും, ശാശ്വതവുമായതും, ഇന്ദ്രിയങ്ങൾക്ക് അതീതമായതും, കാണാൻ കഴിയാത്തതുമായതിനെ ഗ്രഹിച്ചാൽ, ദ്വിജന്മാരേ, ജ്ഞാനികൾ പരമശിവനോടുള്ള സമത്വം നേടുകയും, മടങ്ങിവരാത്ത വഴിയിലേക്ക് കടക്കുകയും ചെയ്യും.
യദ്യ് ഏവം വേദവചനം കുരു കര്മ ത്യജേതി ച കാം ദിശം വിദ്യയാ യാന്തി കാം ച ഗച്ഛന്തി കര്മണാ
വേദം 'കർമ്മം ചെയ്യണം' എന്നും 'കർമ്മം ഉപേക്ഷിക്കണം' എന്നും പറയുമ്പോൾ, ജ്ഞാനത്തിലൂടെ ഏത് വഴി ആളുകൾ പോകുന്നു, കർമ്മത്തിലൂടെ ഏത് വഴി പോകുന്നു എന്ന് അറിയാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നു.
ഏതദ് വൈ ശ്രോതുമ് ഇച്ഛാമസ് തദ് ഭവാന് പ്രബ്രവീതു നഃ ഏതദ് അന്യോന്യവൈരൂപ്യം വര്തതേ പ്രതികൂലതഃ
ഇത് ഞങ്ങൾ കേൾക്കാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നു; ദയവായി നിങ്ങൾ ഞങ്ങൾക്ക് വിശദീകരിക്കണം. ഈ വിഷയത്തിൽ പരസ്പരവിരുദ്ധതയും എതിർപ്പും ഉണ്ട്.
ശൃണുധ്വം മുനിശാര്ദൂലാ യത് പൃച്ഛധ്വം സമാസതഃ കര്മവിദ്യാമയൌ ചോഭൌ വ്യാഖ്യാസ്യാമി ക്ഷരാക്ഷരൌ
മഹർഷിമാരേ, നിങ്ങൾ ചോദിച്ച കാര്യത്തിന് ഞാൻ സംക്ഷിപ്തമായി ഉത്തരം പറയുന്നു; കർമ്മവും ജ്ഞാനവും, നശ്വരവും ശാശ്വതവുമായ രണ്ടു മാർഗങ്ങളും ഞാൻ വിശദീകരിക്കാം.
യാം ദിശം വിദ്യയാ യാന്തി യാം ഗച്ഛന്തി ച കര്മണാ ശൃണുധ്വം സാംപ്രതം വിപ്രാ ഗഹനം ഹ്യ് ഏതദ് ഉത്തരമ്
ജ്ഞാനത്തിലൂടെ ആളുകൾ ഏത് വഴിയിലാണ് പോകുന്നത്, കർമ്മത്തിലൂടെ ഏത് വഴിയിലാണ് പോകുന്നത്—ഇത് ഇപ്പോൾ കേൾക്കൂ, ബ്രാഹ്മണന്മാരേ, കാരണം ഇത് വളരെ ഗഹനമായ ഒരു ചോദ്യം ആണ്.
അസ്തി ധര്മ ഇതി യുക്തം നാസ്തി തത്രൈവ യോ വദേത് യക്ഷസ്യ സാദൃശ്യമ് ഇദം യക്ഷസ്യേദം ഭവേദ് അഥ
'ധർമ്മം ഉണ്ട്' എന്ന് പറയുന്നത് ശരിയാണ്; 'ഇല്ല' എന്ന് പറയുന്നതും ഈ വിഷയത്തിനുള്ളതാണ്. ഇത് യക്ഷന്റെ സ്വഭാവം പോലെ തന്നെയാണ്.
ദ്വാവ് ഇമാവ് അഥ പന്ഥാനൌ യത്ര വേദാഃ പ്രതിഷ്ഠിതാഃ പ്രവൃത്തിലക്ഷണോ ധര്മോ നിവൃത്തോ വാ വിഭാഷിതഃ
രണ്ടു മാർഗങ്ങൾ വേദങ്ങളിൽ സ്ഥാപിതമാണ്: ഒന്നിൽ പ്രവൃത്തി, മറ്റൊന്നിൽ നിര്വൃത്തി—രണ്ടും വിശദീകരിക്കപ്പെട്ടിട്ടുണ്ട്.
കര്മണാ ബധ്യതേ ജന്തുര് വിദ്യയാ ച വിമുച്യതേ തസ്മാത് കര്മ ന കുര്വന്തി യതയഃ പാരദര്ശിനഃ
കർമ്മം കൊണ്ട് ജീവി ബന്ധിക്കപ്പെടുന്നു; ജ്ഞാനത്തിലൂടെ മോചനം ലഭിക്കുന്നു. അതുകൊണ്ട് സത്യദർശികൾ കർമ്മം ചെയ്യാറില്ല.
കര്മണാ ജായതേ പ്രേത്യ മൂര്തിമാന് ഷോഡശാത്മകഃ വിദ്യയാ ജായതേ നിത്യമ് അവ്യക്തം ഹ്യ് അക്ഷരാത്മകമ്
കർമ്മം ചെയ്താൽ, മരിച്ചശേഷം, പദിനാറു ഭാഗങ്ങളുള്ള രൂപത്തിൽ ജനനം ലഭിക്കും; ജ്ഞാനത്തിലൂടെ എപ്പോഴും അവ്യക്തമായ, അക്ഷരസ്വഭാവമുള്ളതായ ജനനം ലഭിക്കും.
കര്മ ത്വ് ഏകേ പ്രശംസന്തി സ്വല്പബുദ്ധിരതാ നരാഃ തേന തേ ദേഹജാലേന രമയന്ത ഉപാസതേ
ചിലർ കർമ്മത്തെ വാഴ്ത്തുന്നു; കുറച്ച് ബുദ്ധിയുള്ള ആളുകൾ അങ്ങനെ ചെയ്യുന്നു. അതിനാൽ അവർ ശരീരം എന്ന ജാലത്തിൽ ആസ്വദിച്ച് ഉപാസന ചെയ്യുന്നു.
യേ തു ബുദ്ധിം പരാം പ്രാപ്താ ധര്മനൈപുണ്യദര്ശിനഃ ന തേ കര്മ പ്രശംസന്തി കൂപം നദ്യാം പിബന്ന് ഇവ
എന്നാൽ, ഉന്നതമായ ബുദ്ധിയും ധർമ്മത്തിന്റെ സൂക്ഷ്മതയും കാണുന്നവർ, കർമങ്ങളെ പ്രശംസിക്കാറില്ല; ഒരു വലിയ നദിക്കരയിൽ കിണറ്റിൽ നിന്നു വെള്ളം കുടിക്കാത്തതുപോലെയാണ് അതു.
കര്മണാം ഫലമ് ആപ്നോതി സുഖദുഃഖേ ഭവാഭവൌ വിദ്യയാ തദ് അവാപ്നോതി യത്ര ഗത്വാ ന ശോചതി
കർമങ്ങളാൽ മനുഷ്യൻ സുഖവും ദുഃഖവും ജനനവും മരണമുമാണ് അനുഭവിക്കുന്നത്; എന്നാൽ ജ്ഞാനത്തിലൂടെ ആനന്ദം മാത്രം ഉള്ള അവസ്ഥയിലേക്കാണ് എത്തുന്നത്, അവിടെ എത്തിയാൽ ആരും anymore ദുഃഖിക്കേണ്ടതില്ല.
ന മ്രിയതേ യത്ര ഗത്വാ യത്ര ഗത്വാ ന ജായതേ ന ജീര്യതേ യത്ര ഗത്വാ യത്ര ഗത്വാ ന വര്ധതേ
അവിടെ എത്തിയാൽ മരണമില്ല; അവിടെ എത്തിയാൽ ജനനമില്ല; അവിടെ എത്തിയാൽ വൃദ്ധിയില്ല; അവിടെ എത്തിയാൽ വളർച്ചയുമില്ല.
യത്ര തദ് ബ്രഹ്മ പരമമ് അവ്യക്തമ് അചലം ധ്രുവമ് അവ്യാകൃതമ് അനായാമമ് അമൃതം ചാധിയോഗവിത്
അവിടെയാണ് പരമമായ ബ്രഹ്മം: അതു ദൃശ്യമല്ല, അചലവും ശാശ്വതവും മാറ്റമില്ലാത്തതും പ്രയത്നമില്ലാത്തതും അമൃതവും, ജ്ഞാനത്തിൽ ലയിച്ചവർക്ക് മാത്രമേ അറിയാൻ കഴിയൂ.
ദ്വംദ്വൈര് ന യത്ര ബാധ്യന്തേ മാനസേന ച കര്മണാ സമാഃ സര്വത്ര മൈത്രാശ് ച സര്വഭൂതഹിതേ രതാഃ
അവിടെ ഇരട്ടത്വങ്ങൾ കൊണ്ട് ബുദ്ധിമുട്ടില്ല, മനസ്സോ കർമങ്ങളോ ബാധിക്കാറില്ല; എല്ലായിടത്തും സമത്വവും സൗഹൃദവും, എല്ലാ ജീവികളുടെ ക്ഷേമത്തിൽ ആനന്ദം കണ്ടെത്തുന്നവരാണ് അവർ.
വിദ്യാമയോ ഽന്യഃ പുരുഷോ ദ്വിജാഃ കര്മമയോ ഽപരഃ വിപ്രാശ് ചന്ദ്രസമസ്പര്ശഃ സൂക്ഷ്മയാ കലയാ സ്ഥിതഃ
ജ്ഞാനത്തിൽ നിന്നൊരു പുരുഷനും, കർമ്മത്തിൽ നിന്നൊരു പുരുഷനും ഉണ്ട്, മഹാന്മാരെ; ചന്ദ്രന്റെ സ്നേഹസ്പർശംപോലെ സൂക്ഷ്മതയിൽ നിലകൊള്ളുന്നവരാണ് ജ്ഞാനികൾ.
തദ് ഏതദ് ഋഷിണാ പ്രോക്തം വിസ്തരേണാനുഗീയതേ ന വക്തും ശക്യതേ ദ്രഷ്ടും ചക്രതന്തുമ് ഇവാമ്ബരേ
ഇത് ഋഷികൾ വിശദമായി പറഞ്ഞതും പാടിയതുമാണ്; ആകാശത്തിൽ ചക്രത്തിന്റെ നൂൽ കാണാൻ കഴിയാത്തതുപോലെ, ഇതിന്റെ മുഴുവൻ സ്വഭാവം വിവരിക്കാൻ കഴിയില്ല.
ഏകാദശവികാരാത്മാ കലാസംഭാരസംഭൃതഃ മൂര്തിമാന് ഇതി തം വിദ്യാദ് വിപ്രാഃ കര്മഗുണാത്മകമ്
പണ്ഡിതന്മാരേ, പതിനൊന്ന് ഭേദങ്ങളാൽ രൂപംകൊണ്ടവനും, വിവിധ ശക്തികൾ ചേർന്നവനും, കർമ്മഗുണങ്ങൾ ഉള്ളവനുമാണ് അവൻ.
ദേവോ യഃ സംശ്രിതസ് തസ്മിന് ബുദ്ധീന്ദുര് ഇവ പുഷ്കരേ ക്ഷേത്രജ്ഞം തം വിജാനീയാന് നിത്യം യോഗജിതാത്മകമ്
ആ ദേവൻ, ആരിൽ ബുദ്ധി താമരയിൽ ചന്ദ്രനെപ്പോലെ പ്രകാശിക്കുന്നു, ആ ദേവനെ തന്നെ 'ക്ഷേത്രജ്ഞൻ' എന്നും, യോഗത്തിലൂടെ സ്വയം ജയിച്ചവൻ എന്നും അറിയണം.
തമോ രജശ് ച സത്ത്വം ച ജ്ഞേയം ജീവഗുണാത്മകമ് ജീവമ് ആത്മഗുണം വിദ്യാദ് ആത്മാനം പരമാത്മനഃ
അന്ധകാരം, രാഗം, സത്ത്വം — ഇതെല്ലാം ജീവിയുടെ ഗുണങ്ങളാണ്; ജീവിയെ ആത്മാവിന്റെ ഗുണം എന്നും, ആത്മാവിനെ പരമാത്മാവിന്റെ ഭാഗം എന്നും അറിയണം.
സചേതനം ജീവഗുണം വദന്തി സ ചേഷ്ടതേ ജീവഗുണം ച സര്വമ് തതഃ പരം ക്ഷേത്രവിദോ വദന്തി പ്രകല്പയന്തോ ഭുവനാനി സപ്ത
ജീവഗുണം ബോധമുള്ളതാണെന്നും അതു പ്രവർത്തിക്കുന്നതാണെന്നും പറയുന്നു; എല്ലാം ജീവഗുണമാണ്. അതിനപ്പുറം, ലോകങ്ങളെ സൃഷ്ടിക്കുന്ന 'ക്ഷേത്രജ്ഞർ' അതിനെക്കുറിച്ച് പറയുന്നു.
പ്രകൃത്യാസ് തു വികാരാ യേ ക്ഷേത്രജ്ഞാസ് തേ പരിശ്രുതാഃ തേ ചൈനം ന പ്രജാനന്തി ന ജാനാതി സ താന് അപി
പ്രകൃതിയിൽ നിന്നുള്ള ഭേദങ്ങൾ 'ക്ഷേത്രജ്ഞർ' എന്നറിയപ്പെടുന്നു; എന്നാൽ അവർ അവനെ അറിയുന്നില്ല, അവനും അവരെ അറിയുന്നില്ല.
തൈശ് ചൈവ കുരുതേ കാര്യം മനഃഷഷ്ഠൈര് ഇഹേന്ദ്രിയൈഃ സുദാന്തൈര് ഇവ സംയന്താ ദൃഢഃ പരമവാജിഭിഃ
മനസ്സും അഞ്ചു ഇന്ദ്രിയങ്ങളും ചേർന്ന്, അവൻ ഇവിടെ പ്രവർത്തിക്കുന്നു; നല്ല പരിശീലനം ലഭിച്ച ശക്തമായ കുതിരകളുമായി രഥസാരഥി നിയന്ത്രിക്കുന്നതുപോലെയാണ് അതു.
ഇന്ദ്രിയേഭ്യഃ പരാ ഹ്യ് അര്ഥാ അര്ഥേഭ്യഃ പരമം മനഃ മനസസ് തു പരാ ബുദ്ധിര് ബുദ്ധേര് ആത്മാ മഹാന് പരഃ
ഇന്ദ്രിയങ്ങളെക്കാൾ ഉന്നതം വിഷയങ്ങൾ; വിഷയങ്ങളെക്കാൾ മനസ്സ്; മനസ്സിനെക്കാൾ ബുദ്ധി; ബുദ്ധിയെക്കാൾ മഹത്തായ ആത്മാവാണ്.
മഹതഃ പരമ് അവ്യക്തമ് അവ്യക്താത് പരതോ ഽമൃതമ് അമൃതാന് ന പരം കിംചിത് സാ കാഷ്ഠാ പരമാ ഗതിഃ
മഹത്തിനെക്കാൾ ഉന്നതം അവ്യക്തം; അവ്യക്തത്തേക്കാൾ അമൃതം; അമൃതത്തേക്കാൾ മുകളിലൊന്നുമില്ല — അതാണ് പരമാവധി, അതാണ് പരമഗതി.
ഏവം സര്വേഷു ഭൂതേഷു ഗൂഢാത്മാ ന പ്രകാശതേ ദൃശ്യതേ ത്വ് അഗ്ര്യയാ ബുദ്ധ്യാ സൂക്ഷ്മയാ സൂക്ഷ്മദര്ശിഭിഃ
ഇങ്ങനെ, എല്ലാ ജീവികളിലും ആത്മാവ് ഒളിഞ്ഞിരിക്കുന്നു, വെളിപ്പെടുന്നില്ല; എന്നാൽ സൂക്ഷ്മബുദ്ധിയുള്ളവരും സൂക്ഷ്മത കാണുന്നവരും അതിനെ കാണുന്നു.
അന്തരാത്മനി സംലീയ മനഃഷഷ്ഠാനി മേധയാ ഇന്ദ്രിയൈര് ഇന്ദ്രിയാര്ഥാംശ് ച ബഹുചിത്തമ് അചിന്തയന്
മനസ്സും ആറ് ഇന്ദ്രിയങ്ങളും ബുദ്ധിയാൽ ആന്തരാത്മാവിൽ ലയിപ്പിച്ച്, അനേകം ഇന്ദ്രിയവിഷയങ്ങൾ ചിന്തിക്കാതിരിക്കുക, അപ്പോൾ മനസ്സിന് ശാന്തി ലഭിക്കും.
ധ്യാനേ ഽപി പരമം കൃത്വാ വിദ്യാസംപാദിതം മനഃ അനീശ്വരഃ പ്രശാന്താത്മാ തതോ ഗച്ഛേത് പരം പദമ്
ജ്ഞാനത്താൽ പൂർണ്ണമായ മനസ്സിനെ ധ്യാനത്തിൽ ഉന്നതമാക്കി, ആഗ്രഹങ്ങളില്ലാതെ ശാന്തനായാൽ, അപ്പോൾ പരമാവസ്ഥയിലേക്കാണ് എത്തുന്നത്.