ന തദ് ഊര്ധ്വം ന തിര്യക് ച നാധോ ന ച പുനഃ പുനഃ ന മധ്യേ പ്രതിഗൃഹ്ണീതേ നൈവ കിംചിന് ന കശ്ചന
അത് മുകളിലും ഇല്ല, അങ്ങോട്ടും ഇല്ല, കീഴിലും ഇല്ല, വീണ്ടും വീണ്ടും ഇല്ല. നടുവിൽ ഒന്നും സ്വീകരിക്കുന്നില്ല. ഒന്നും ഇല്ല, ആരും ഇല്ല.
സര്വേ തത്സ്ഥാ ഇമേ ലോകാ ബാഹ്യമ് ഏഷാം ന കിംചന യദ്യ് അപ്യ് അഗ്രേ സമാഗച്ഛേദ് യഥാ ബാണോ ഗുണച്യുതഃ
ഈ ലോകങ്ങൾ എല്ലാം അതിൽ നിലകൊള്ളുന്നു. അവയ്ക്ക് പുറത്തൊന്നുമില്ല. എല്ലാം ഒന്നിച്ച് മുന്നിൽ ചേർന്നാലും, അത് വില്ലിൽ നിന്ന് വിട്ടുവീഴുന്ന അമ്പുപോലെയാണ്.
നൈവാന്തം കാരണസ്യേയാദ് യദ്യ് അപി സ്യാന് മനോജവഃ തസ്മാത് സൂക്ഷ്മതരം നാസ്തി നാസ്തി സ്ഥൂലതരം തഥാ
മനസ്സ് എത്ര വേഗത്തിൽ പോയാലും കാരണത്തിന്റെ അറ്റം കണ്ടെത്താൻ കഴിയില്ല. അതിനേക്കാൾ സൂക്ഷ്മമായതൊന്നുമില്ല, അതിനേക്കാൾ ഭാരം കൂടിയതും ഇല്ല.
സര്വതഃപാണിപാദം തത് സര്വതോക്ഷിശിരോമുഖമ് സര്വതഃശ്രുതിമല് ലോകേ സര്വമ് ആവൃത്യ തിഷ്ഠതി
അത് എല്ലായിടത്തും കൈകളും കാലുകളും ഉണ്ട്, എല്ലായിടത്തും മുഖവും തലയും ഉണ്ട്, എല്ലായിടത്തും കേൾക്കുന്നു, എല്ലാം ആവർണിച്ചു നിലകൊള്ളുന്നു.
തദ് ഏവാണോര് അണുതരം തന് മഹദ്ഭ്യോ മഹത്തരമ് തദ് അന്തഃ സര്വഭൂതാനാം ധ്രുവം തിഷ്ഠന് ന ദൃശ്യതേ
അത് ഏറ്റവും സൂക്ഷ്മതയിൽ സൂക്ഷ്മവും ഏറ്റവും വലുപ്പത്തിൽ വലിയതുമാണ്. എല്ലാ ജീവികളുടെയും ഉള്ളിൽ അതു സ്ഥിരമായി നിലകൊള്ളുന്നു, എന്നാൽ കാണാൻ കഴിയില്ല.
അക്ഷരം ച ക്ഷരം ചൈവ ദ്വേധാ ഭാവോ ഽയമ് ആത്മനഃ ക്ഷരഃ സര്വേഷു ഭൂതേഷു ദിവ്യം ത്വ് അമൃതമ് അക്ഷരമ്
ക്ഷരവും അക്ഷരവും എന്നിങ്ങനെ ആത്മാവിന് രണ്ട് സ്വഭാവങ്ങളുണ്ട്. എല്ലാ ജീവികളിലും ക്ഷരമാണ്, ദൈവികവും അമൃതസ്വഭാവമുള്ളതും അക്ഷരമാണ്.
നവദ്വാരം പുരം കൃത്വാ ഹംസോ ഹി നിയതോ വശീ ഈദൃശഃ സര്വഭൂതസ്യ സ്ഥാവരസ്യ ചരസ്യ ച
ഒമ്പതു വാതിലുകളുള്ള ഒരു നഗരം സൃഷ്ടിച്ച്, നിയന്ത്രിതനും സ്വയം നിയന്ത്രിക്കുന്നവനും ആയ ഹംസൻ എല്ലാ ജീവികളിലും, നിലനിൽക്കുന്നവരിലും ചലിക്കുന്നവരിലും ഉണ്ട്.
ഹാനേനാഭിവികല്പാനാം നരാണാം സംചയേന ച ശരീരാണാമ് അജസ്യാഹുര് ഹംസത്വം പാരദര്ശിനഃ
വിവിധ ഭേദങ്ങളുള്ള മനുഷ്യരുടെ ശരീരങ്ങൾ നഷ്ടപ്പെടുകയും സമ്പാദിക്കുകയും ചെയ്യുമ്പോൾ, സത്യദർശികൾ ജനനമില്ലാത്ത ഹംസത്വം അങ്ങനെ വിളിക്കുന്നു.
ഹംസോക്തം ച ക്ഷരം ചൈവ കൂടസ്ഥം യത് തദ് അക്ഷരമ് തദ് വിദ്വാന് അക്ഷരം പ്രാപ്യ ജഹാതി പ്രാണജന്മനീ
ക്ഷരമായത് ഹംസൻ എന്നാണു പറയുന്നത്, കൂറ്റസ്ഥമായത് അക്ഷരമാണ്. ജ്ഞാനി അക്ഷരത്തെ പ്രാപിച്ചാൽ, ശ്വാസവും ജനനവും ഉപേക്ഷിക്കുന്നു.
ഭവതാം പൃച്ഛതാം വിപ്രാ യഥാവദ് ഇഹ തത്ത്വതഃ സാംഖ്യം ജ്ഞാനേന സംയുക്തം യദ് ഏതത് കീര്തിതം മയാ
നിങ്ങൾ ചോദിച്ചതുപോലെ, സത്യത്തിന് അനുസരിച്ച് ജ്ഞാനത്തോടൊപ്പം സംഖ്യശാസ്ത്രം ഞാൻ ഇവിടെ വിശദീകരിച്ചു.
യോഗകൃത്യം തു ഭോ വിപ്രാഃ കീര്തയിഷ്യാമ്യ് അതഃ പരമ് ഏകത്വം ബുദ്ധിമനസോര് ഇന്ദ്രിയാണാം ച സര്വശഃ
ഇപ്പോൾ ഞാൻ യോഗത്തിന്റെ പ്രവർത്തി വിശദീകരിക്കും: ബുദ്ധിയും മനസ്സും എല്ലാ ഇന്ദ്രിയങ്ങളും ഒന്നാകുന്നത്.
ആത്മനോ വ്യാപിനോ ജ്ഞാനം ജ്ഞാനമ് ഏതദ് അനുത്തമമ് തദ് ഏതദ് ഉപശാന്തേന ദാന്തേനാധ്യാത്മശീലിനാ
ആത്മാവിന്റെ ഈ പരിപൂർണ്ണമായ ജ്ഞാനം, സമാധാനവും നിയന്ത്രണവും ഉള്ളവനും ആത്മവിചാരത്തിൽ നിലകൊള്ളുന്നവനും മനസ്സിലാക്കണം.
ആത്മാരാമേണ ബുദ്ധേന ബോദ്ധവ്യം ശുചികര്മണാ യോഗദോഷാന് സമുച്ഛിദ്യ പഞ്ച യാന് കവയോ വിദുഃ
ആത്മാവിൽ ആനന്ദിക്കുന്ന മനസ്സുള്ളവനും ശുദ്ധമായ പ്രവൃത്തിയുള്ളവനും യോഗത്തിലെ അഞ്ചു ദോഷങ്ങൾ അകറ്റിയ ജ്ഞാനിയും ഇതു മനസ്സിലാക്കണം.
കാമം ക്രോധം ച ലോഭം ച ഭയം സ്വപ്നം ച പഞ്ചമമ് ക്രോധം ശമേന ജയതി കാമം സംകല്പവര്ജനാത്
ആസക്തി, കോപം, ലോഭം, ഭയം, സ്വപ്നം — ഇതാണ് അഞ്ചെണ്ണം. കോപം സമാധാനത്തോടെ ജയിക്കാം, ആസക്തി ഉദ്ദേശം ഉപേക്ഷിച്ചാൽ ജയിക്കാം.
സത്ത്വസംസേവനാദ് ധീരോ നിദ്രാമ് ഉച്ഛേത്തുമ് അര്ഹതി ധൃത്യാ ശിശ്നോദരം രക്ഷേത് പാണിപാദം ച ചക്ഷുഷാ
സത്ത്വഗുണം വളർത്തിയാൽ ധൈര്യശാലികൾക്ക് ഉറക്കം അകറ്റാൻ കഴിയും. ധൈര്യത്തോടെ ഗുഹ്യഭാഗവും വയറും, കൈകാലുകളും കണ്ണുകളും സംരക്ഷിക്കണം.
ചക്ഷുഃ ശ്രോത്രം ച മനസാ മനോ വാചം ച കര്മണാ അപ്രമാദാദ് ഭയം ജഹ്യാദ് ദമ്ഭം പ്രാജ്ഞോപസേവനാത്
കണ്ണും ചെവിയും മനസ്സുകൊണ്ട് നിയന്ത്രിക്കണം; വാക്ക് പ്രവർത്തിയിൽ നിയന്ത്രണം വേണം. ജാഗ്രതയോടെ ഭയം ഉപേക്ഷിക്കണം; ജ്ഞാനികളുടെ സാന്നിധ്യത്തിൽ അഹങ്കാരം അകറ്റണം.
ഏവമ് ഏതാന് യോഗദോഷാഞ് ജയേന് നിത്യമ് അതന്ദ്രിതഃ അഗ്നീംശ് ച ബ്രാഹ്മണാംശ് ചാഥ ദേവതാഃ പ്രണമേത് സദാ
ഇങ്ങനെ, എല്ലായ്പ്പോഴും ജാഗ്രതയോടെ യോഗത്തിലെ ഈ ദോഷങ്ങളെ ജയിച്ചുകൊണ്ടിരിക്കണം. അഗ്നികളെ, ബ്രാഹ്മണന്മാരെയും, ദേവതകളെയും എന്നും ആദരവോടെ നമസ്കരിക്കണം.
വര്ജയേദ് ഉദ്ധതാം വാചം ഹിംസായുക്താം മനോനുഗാമ് ബ്രഹ്മതേജോമയം ശുക്രം യസ്യ സര്വമ് ഇദം ജഗത്
അഹങ്കാരമുള്ള വാക്കുകളും ഹിംസയോടു ചേർന്ന വാക്കുകളും മനസ്സിനെ പിന്തുടരുന്ന വാക്കുകളും ഒഴിവാക്കണം. കാരണം, ഈ ലോകം മുഴുവൻ ബ്രഹ്മത്തിന്റെ പ്രകാശവും ശക്തിയുമുള്ള ശുക്രത്തിൽ നിന്നാണ് ഉദ്ഭവിച്ചത്.
ഏതസ്യ ഭൂതഭൂതസ്യ ദൃഷ്ടം സ്ഥാവരജങ്ഗമമ് ധ്യാനമ് അധ്യയനം ദാനം സത്യം ഹ്രീര് ആര്ജവം ക്ഷമാ
സകലഭൂതങ്ങളുടെ ആധാരമായ ഈ മഹാത്മാവിൽ, കാണുന്ന എല്ലാ ചലനശീലികളും അചലങ്ങളുമാണ് ഉൾക്കൊള്ളുന്നത്. ധ്യാനം, പഠനം, ദാനം, സത്യവാക്ക്, ലജ്ജ, നേരായ മനസ്സ്, ക്ഷമ — ഇവയും അവനാണ്.
ശൌചം ചൈവാത്മനഃ ശുദ്ധിര് ഇന്ദ്രിയാണാം ച നിഗ്രഹഃ ഏതൈര് വിവര്ധതേ തേജഃ പാപ്മാനം ചാപകര്ഷതി
ശുദ്ധിയും ആത്മശുദ്ധിയും ഇന്ദ്രിയങ്ങൾ നിയന്ത്രിക്കുന്നതും കൊണ്ടു പ്രകാശം വർദ്ധിക്കുകയും പാപം അകറ്റപ്പെടുകയും ചെയ്യുന്നു.
സമഃ സര്വേഷു ഭൂതേഷു ലഭ്യാലഭ്യേന വര്തയന് ധൂതപാപ്മാ തു തേജസ്വീ ലഘ്വാഹാരോ ജിതേന്ദ്രിയഃ
എല്ലാ ജീവികളോടും സമദർശനം പുലർത്തി, ലഭ്യമായതിലും ലഭിക്കാത്തതിലും ഒരുപോലെ പെരുമാറി, പാപം കഴുകിയ, പ്രകാശമുള്ള, കുറച്ച് മാത്രം ഭക്ഷിക്കുന്ന, ഇന്ദ്രിയങ്ങൾ നിയന്ത്രിച്ചവൻ — ഇങ്ങനെയുള്ളവൻ സ്ഥിരതയുള്ളവനാണ്.
കാമക്രോധൌ വശേ കൃത്വാ നിഷേവേദ് ബ്രഹ്മണഃ പദമ് മനസശ് ചേന്ദ്രിയാണാം ച കൃത്വൈകാഗ്ര്യം സമാഹിതഃ
കാമവും ക്രോധവും നിയന്ത്രിച്ച്, മനസ്സും ഇന്ദ്രിയങ്ങളും ഏകാഗ്രതയോടെ ആക്കി, ബ്രഹ്മപദം തേടണം.
പൂര്വരാത്രേ പരാര്ധേ ച ധാരയേന് മന ആത്മനഃ ജന്തോഃ പഞ്ചേന്ദ്രിയസ്യാസ്യ യദ്യ് ഏകം ക്ലിന്നമ് ഇന്ദ്രിയമ്
രാത്രിയുടെ അവസാനം, മനസ്സിനെ സ്ഥിരമാക്കണം. ഒരു ജീവിയുടെ അഞ്ചു ഇന്ദ്രിയങ്ങളിൽ ഒന്നെങ്കിലും അശാന്തമായാൽ,
തതോ ഽസ്യ സ്രവതി പ്രജ്ഞാ ഗിരേഃ പാദാദ് ഇവോദകമ് മനസഃ പൂര്വമ് ആദദ്യാത് കൂര്മാണാമ് ഇവ മത്സ്യഹാ
അവനിൽ നിന്ന് ജ്ഞാനം മലയുടെ അടിയിൽ നിന്ന് വെള്ളം ഒഴുകുന്നതുപോലെ ഒഴുകിപ്പോകും. ആദ്യം മനസ്സിനെ പിടിച്ചിടണം, ആമയെ പിടിക്കുന്ന മത്സ്യക്കാരൻ പോലെ.
തതഃ ശ്രോത്രം തതശ് ചക്ഷുര് ജിഹ്വാ ഘ്രാണം ച യോഗവിത് തത ഏതാനി സംയമ്യ മനസി സ്ഥാപയേദ് യദി
അതിനുശേഷം, യോഗം അറിയുന്നവൻ ചെവി, കണ്ണ്, നാവ്, മൂക്ക് എന്നിവയെ ഓരോന്നായി നിയന്ത്രിച്ച്, അവയെ മനസ്സിൽ സ്ഥാപിക്കണം.
തഥൈവാപോഹ്യ സംകല്പാന് മനോ ഹ്യ് ആത്മനി ധാരയേത് പഞ്ചേന്ദ്രിയാണി മനസി ഹൃദി സംസ്ഥാപയേദ് യദി
അത് പോലെ തന്നെ, എല്ലാ ആലോചനകളും വിട്ടുവിട്ട്, മനസ്സിനെ ആത്മാവിൽ ആക്കി, അഞ്ചു ഇന്ദ്രിയങ്ങളെയും ഹൃദയത്തിലെ മനസ്സിൽ സ്ഥാപിക്കണം.
യദൈതാന്യ് അവതിഷ്ഠന്തേ മനഃഷഷ്ഠാനി ചാത്മനി പ്രസീദന്തി ച സംസ്ഥായാം തദാ ബ്രഹ്മ പ്രകാശതേ
ഇന്ദ്രിയങ്ങൾക്കും മനസ്സിനും ചേർന്ന് ആറ് ഘടകങ്ങൾ ആത്മാവിൽ സ്ഥിരതയോടെ നിലകൊള്ളുമ്പോൾ, അവ ശാന്തമായാൽ, അപ്പോൾ ബ്രഹ്മം വെളിപ്പെടുന്നു.
വിധൂമ ഇവ ദീപ്താര്ചിര് ആദിത്യ ഇവ ദീപ്തിമാന് വൈദ്യുതോ ഽഗ്നിര് ഇവാകാശേ പശ്യന്ത്യ് ആത്മാനമ് ആത്മനി
പുകയില്ലാതെ തെളിഞ്ഞ് കത്തുന്ന ദീപശിഖയെപ്പോലെ, പ്രകാശമുള്ള സൂര്യനെപ്പോലെ, ആകാശത്തിലെ മിന്നലിനെപ്പോലെ, ഒരാൾ തന്റെ ആത്മാവിൽ തന്നെ ആത്മാവിനെ കാണുന്നു.
സര്വം തത്ര തു സര്വത്ര വ്യാപകത്വാച് ച ദൃശ്യതേ തം പശ്യന്തി മഹാത്മാനോ ബ്രാഹ്മണാ യേ മനീഷിണഃ
അവിടെയും എല്ലായിടത്തും അതു സർവ്വവ്യാപിയായി കാണപ്പെടുന്നു. മഹാത്മാക്കളായ, ജ്ഞാനമുള്ള ബ്രാഹ്മണന്മാർ അതിനെ ദർശിക്കുന്നു.
ധൃതിമന്തോ മഹാപ്രാജ്ഞാഃ സര്വഭൂതഹിതേ രതാഃ ഏവം പരിമിതം കാലമ് ആചരന് സംശിതവ്രതഃ
ധൈര്യവും മഹാജ്ഞാനവും എല്ലാ ജീവികളുടെ ക്ഷേമത്തിൽ മനസ്സിടലും ഉള്ളവൻ, ഇങ്ങനെ നിർണ്ണയിച്ച സമയത്തോളം ദൃഢവ്രതത്തോടെ ആചരിക്കണം.