ന ഹ്യ് അയം ചക്ഷുഷാ ദൃശ്യോ ന ച സര്വൈര് അപീന്ദ്രിയൈഃ മനസാ തു പ്രദീപ്തേന മഹാന് ആത്മാ പ്രകാശതേ
ഇത് കണ്ണുകൊണ്ടും മറ്റേതെങ്കിലും ഇന്ദ്രിയങ്ങളാൽ കാണാൻ കഴിയില്ല; പ്രകാശമുള്ള മനസ്സിലൂടെ മഹാത്മാവ് വെളിപ്പെടുന്നു.
അശബ്ദസ്പര്ശരൂപം തച് ചാരസാഗന്ധമ് അവ്യയമ് അശരീരം ശരീരേ സ്വേ നിരീക്ഷേത നിരിന്ദ്രിയമ്
ശബ്ദം, സ്പർശം, രൂപം, രസം, ഗന്ധം ഇല്ലാത്തത്, അക്ഷയം, ശരീരമില്ലാത്തത്, ശരീരത്തിനുള്ളിൽ ഇന്ദ്രിയങ്ങളില്ലാതെ ഉള്ളതിനെ കാണണം.
അവ്യക്തം സര്വദേഹേഷു മര്ത്യേഷു പരമാര്ചിതമ് യോ ഽനുപശ്യതി സ പ്രേത്യ കല്പതേ ബ്രഹ്മഭൂയതഃ
എല്ലാ ശരീരങ്ങളിലും മരണമുള്ളവരിലും അതി വിശിഷ്ടമായി നിലകൊള്ളുന്ന അവ്യക്തതയെ ആരെങ്കിലും കാണുകയാണെങ്കിൽ, അവൻ മരിച്ചശേഷം ബ്രഹ്മാവസ്ഥയിലേക്കുയരുന്നു.
വിദ്യാവിനയസംപന്നബ്രാഹ്മണേ ഗവി ഹസ്തിനി ശുനി ചൈവ ശ്വപാകേ ച പണ്ഡിതാഃ സമദര്ശിനഃ
വിദ്യയും വിനയവും ഉള്ള ബ്രാഹ്മണനെയും, പശുവിനെയും, ആനയെയും, നായയെയും, അശുദ്ധജാതിയിലേയ്ക്കും ജ്ഞാനികൾ ഒരേപോലെ കാണുന്നു.
സ ഹി സര്വേഷു ഭൂതേഷു ജങ്ഗമേഷു ധ്രുവേഷു ച വസത്യ് ഏകോ മഹാന് ആത്മാ യേന സര്വമ് ഇദം തതമ്
സഞ്ചരിക്കുന്നവരിലും അചഞ്ചലരിലും എല്ലായിടത്തും ഒരേ മഹാത്മാവ് മാത്രം വസിക്കുന്നു; അവൻ എല്ലാം വ്യാപിച്ചിരിക്കുന്നു.
സര്വഭൂതേഷു ചാത്മാനം സര്വഭൂതാനി ചാത്മനി യദാ പശ്യതി ഭൂതാത്മാ ബ്രഹ്മ സംപദ്യതേ തദാ
എല്ലാ ജീവികളിലും ആത്മാവിനെ, ആത്മാവിൽ എല്ലാ ജീവികളെയും കാണുമ്പോൾ, ഭൂതാത്മാവ് ബ്രഹ്മാവിനെ പ്രാപിക്കുന്നു.
യാവാന് ആത്മനി വേദാത്മാ താവാന് ആത്മാ പരാത്മനി യ ഏവം സതതം വേദ സോ ഽമൃതത്വായ കല്പതേ
ആത്മാവിനെ അറിയുന്നവൻ തനിക്കുള്ളിൽ എത്രമാത്രം കാണുന്നു, അത്ര തന്നെ ആത്മാവ് പരമാത്മാവിൽ നിലകൊള്ളുന്നു; ഇങ്ങനെ എപ്പോഴും അറിയുന്നവൻ അമൃതതയ്ക്ക് യോഗ്യനാകുന്നു.
സര്വഭൂതാത്മഭൂതസ്യ സര്വഭൂതഹിതസ്യ ച ദേവാപി മാര്ഗേ മുഹ്യന്തി അപദസ്യ പദൈഷിണഃ
എല്ലാ ജീവികളുടെയും ആത്മാവായി, എല്ലാവർക്കും ഉപകാരിയായി മാറിയവന്റെ മാർഗത്തിൽ, ദേവതകളും വഴിതെറ്റുന്നു; പദമില്ലാത്ത അവസ്ഥയെ അന്വേഷിക്കുന്നവൻ.
ശകുന്താനാമ് ഇവാകാശേ മത്സ്യാനാമ് ഇവ ചോദകേ യഥാ ഗതിര് ന ദൃശ്യേത തഥാ ജ്ഞാനവിദാം ഗതിഃ
പക്ഷികൾ ആകാശത്ത് പറക്കുന്ന വഴിയും മീനുകൾ വെള്ളത്തിൽ നീന്തുന്ന വഴിയും നമ്മുക്ക് കാണാൻ കഴിയില്ലല്ലോ, അതുപോലെ ജ്ഞാനമുള്ളവരുടെ വഴി ആര്ക്കും മനസ്സിലാവില്ല.
കാലഃ പചതി ഭൂതാനി സര്വാണ്യ് ഏവാത്മനാത്മനി യസ്മിംസ് തു പച്യതേ കാലസ് തന് ന വേദേഹ കശ്ചന
സമയമെന്നത് എല്ലാ ജീവികളെയും അവരവരുടെ ഉള്ളിൽ തന്നെ പാകുന്നു. എന്നാൽ സമയത്തെയും അതിൽ പാകുന്നതിനെ ഇവിടെ ആരും അറിയുന്നില്ല.
ന തദ് ഊര്ധ്വം ന തിര്യക് ച നാധോ ന ച പുനഃ പുനഃ ന മധ്യേ പ്രതിഗൃഹ്ണീതേ നൈവ കിംചിന് ന കശ്ചന
അത് മുകളിലും ഇല്ല, അങ്ങോട്ടും ഇല്ല, കീഴിലും ഇല്ല, വീണ്ടും വീണ്ടും ഇല്ല. നടുവിൽ ഒന്നും സ്വീകരിക്കുന്നില്ല. ഒന്നും ഇല്ല, ആരും ഇല്ല.
സര്വേ തത്സ്ഥാ ഇമേ ലോകാ ബാഹ്യമ് ഏഷാം ന കിംചന യദ്യ് അപ്യ് അഗ്രേ സമാഗച്ഛേദ് യഥാ ബാണോ ഗുണച്യുതഃ
ഈ ലോകങ്ങൾ എല്ലാം അതിൽ നിലകൊള്ളുന്നു. അവയ്ക്ക് പുറത്തൊന്നുമില്ല. എല്ലാം ഒന്നിച്ച് മുന്നിൽ ചേർന്നാലും, അത് വില്ലിൽ നിന്ന് വിട്ടുവീഴുന്ന അമ്പുപോലെയാണ്.
നൈവാന്തം കാരണസ്യേയാദ് യദ്യ് അപി സ്യാന് മനോജവഃ തസ്മാത് സൂക്ഷ്മതരം നാസ്തി നാസ്തി സ്ഥൂലതരം തഥാ
മനസ്സ് എത്ര വേഗത്തിൽ പോയാലും കാരണത്തിന്റെ അറ്റം കണ്ടെത്താൻ കഴിയില്ല. അതിനേക്കാൾ സൂക്ഷ്മമായതൊന്നുമില്ല, അതിനേക്കാൾ ഭാരം കൂടിയതും ഇല്ല.
സര്വതഃപാണിപാദം തത് സര്വതോക്ഷിശിരോമുഖമ് സര്വതഃശ്രുതിമല് ലോകേ സര്വമ് ആവൃത്യ തിഷ്ഠതി
അത് എല്ലായിടത്തും കൈകളും കാലുകളും ഉണ്ട്, എല്ലായിടത്തും മുഖവും തലയും ഉണ്ട്, എല്ലായിടത്തും കേൾക്കുന്നു, എല്ലാം ആവർണിച്ചു നിലകൊള്ളുന്നു.
തദ് ഏവാണോര് അണുതരം തന് മഹദ്ഭ്യോ മഹത്തരമ് തദ് അന്തഃ സര്വഭൂതാനാം ധ്രുവം തിഷ്ഠന് ന ദൃശ്യതേ
അത് ഏറ്റവും സൂക്ഷ്മതയിൽ സൂക്ഷ്മവും ഏറ്റവും വലുപ്പത്തിൽ വലിയതുമാണ്. എല്ലാ ജീവികളുടെയും ഉള്ളിൽ അതു സ്ഥിരമായി നിലകൊള്ളുന്നു, എന്നാൽ കാണാൻ കഴിയില്ല.
അക്ഷരം ച ക്ഷരം ചൈവ ദ്വേധാ ഭാവോ ഽയമ് ആത്മനഃ ക്ഷരഃ സര്വേഷു ഭൂതേഷു ദിവ്യം ത്വ് അമൃതമ് അക്ഷരമ്
ക്ഷരവും അക്ഷരവും എന്നിങ്ങനെ ആത്മാവിന് രണ്ട് സ്വഭാവങ്ങളുണ്ട്. എല്ലാ ജീവികളിലും ക്ഷരമാണ്, ദൈവികവും അമൃതസ്വഭാവമുള്ളതും അക്ഷരമാണ്.
നവദ്വാരം പുരം കൃത്വാ ഹംസോ ഹി നിയതോ വശീ ഈദൃശഃ സര്വഭൂതസ്യ സ്ഥാവരസ്യ ചരസ്യ ച
ഒമ്പതു വാതിലുകളുള്ള ഒരു നഗരം സൃഷ്ടിച്ച്, നിയന്ത്രിതനും സ്വയം നിയന്ത്രിക്കുന്നവനും ആയ ഹംസൻ എല്ലാ ജീവികളിലും, നിലനിൽക്കുന്നവരിലും ചലിക്കുന്നവരിലും ഉണ്ട്.
ഹാനേനാഭിവികല്പാനാം നരാണാം സംചയേന ച ശരീരാണാമ് അജസ്യാഹുര് ഹംസത്വം പാരദര്ശിനഃ
വിവിധ ഭേദങ്ങളുള്ള മനുഷ്യരുടെ ശരീരങ്ങൾ നഷ്ടപ്പെടുകയും സമ്പാദിക്കുകയും ചെയ്യുമ്പോൾ, സത്യദർശികൾ ജനനമില്ലാത്ത ഹംസത്വം അങ്ങനെ വിളിക്കുന്നു.
ഹംസോക്തം ച ക്ഷരം ചൈവ കൂടസ്ഥം യത് തദ് അക്ഷരമ് തദ് വിദ്വാന് അക്ഷരം പ്രാപ്യ ജഹാതി പ്രാണജന്മനീ
ക്ഷരമായത് ഹംസൻ എന്നാണു പറയുന്നത്, കൂറ്റസ്ഥമായത് അക്ഷരമാണ്. ജ്ഞാനി അക്ഷരത്തെ പ്രാപിച്ചാൽ, ശ്വാസവും ജനനവും ഉപേക്ഷിക്കുന്നു.
ഭവതാം പൃച്ഛതാം വിപ്രാ യഥാവദ് ഇഹ തത്ത്വതഃ സാംഖ്യം ജ്ഞാനേന സംയുക്തം യദ് ഏതത് കീര്തിതം മയാ
നിങ്ങൾ ചോദിച്ചതുപോലെ, സത്യത്തിന് അനുസരിച്ച് ജ്ഞാനത്തോടൊപ്പം സംഖ്യശാസ്ത്രം ഞാൻ ഇവിടെ വിശദീകരിച്ചു.
യോഗകൃത്യം തു ഭോ വിപ്രാഃ കീര്തയിഷ്യാമ്യ് അതഃ പരമ് ഏകത്വം ബുദ്ധിമനസോര് ഇന്ദ്രിയാണാം ച സര്വശഃ
ഇപ്പോൾ ഞാൻ യോഗത്തിന്റെ പ്രവർത്തി വിശദീകരിക്കും: ബുദ്ധിയും മനസ്സും എല്ലാ ഇന്ദ്രിയങ്ങളും ഒന്നാകുന്നത്.
ആത്മനോ വ്യാപിനോ ജ്ഞാനം ജ്ഞാനമ് ഏതദ് അനുത്തമമ് തദ് ഏതദ് ഉപശാന്തേന ദാന്തേനാധ്യാത്മശീലിനാ
ആത്മാവിന്റെ ഈ പരിപൂർണ്ണമായ ജ്ഞാനം, സമാധാനവും നിയന്ത്രണവും ഉള്ളവനും ആത്മവിചാരത്തിൽ നിലകൊള്ളുന്നവനും മനസ്സിലാക്കണം.
ആത്മാരാമേണ ബുദ്ധേന ബോദ്ധവ്യം ശുചികര്മണാ യോഗദോഷാന് സമുച്ഛിദ്യ പഞ്ച യാന് കവയോ വിദുഃ
ആത്മാവിൽ ആനന്ദിക്കുന്ന മനസ്സുള്ളവനും ശുദ്ധമായ പ്രവൃത്തിയുള്ളവനും യോഗത്തിലെ അഞ്ചു ദോഷങ്ങൾ അകറ്റിയ ജ്ഞാനിയും ഇതു മനസ്സിലാക്കണം.
കാമം ക്രോധം ച ലോഭം ച ഭയം സ്വപ്നം ച പഞ്ചമമ് ക്രോധം ശമേന ജയതി കാമം സംകല്പവര്ജനാത്
ആസക്തി, കോപം, ലോഭം, ഭയം, സ്വപ്നം — ഇതാണ് അഞ്ചെണ്ണം. കോപം സമാധാനത്തോടെ ജയിക്കാം, ആസക്തി ഉദ്ദേശം ഉപേക്ഷിച്ചാൽ ജയിക്കാം.
സത്ത്വസംസേവനാദ് ധീരോ നിദ്രാമ് ഉച്ഛേത്തുമ് അര്ഹതി ധൃത്യാ ശിശ്നോദരം രക്ഷേത് പാണിപാദം ച ചക്ഷുഷാ
സത്ത്വഗുണം വളർത്തിയാൽ ധൈര്യശാലികൾക്ക് ഉറക്കം അകറ്റാൻ കഴിയും. ധൈര്യത്തോടെ ഗുഹ്യഭാഗവും വയറും, കൈകാലുകളും കണ്ണുകളും സംരക്ഷിക്കണം.
ചക്ഷുഃ ശ്രോത്രം ച മനസാ മനോ വാചം ച കര്മണാ അപ്രമാദാദ് ഭയം ജഹ്യാദ് ദമ്ഭം പ്രാജ്ഞോപസേവനാത്
കണ്ണും ചെവിയും മനസ്സുകൊണ്ട് നിയന്ത്രിക്കണം; വാക്ക് പ്രവർത്തിയിൽ നിയന്ത്രണം വേണം. ജാഗ്രതയോടെ ഭയം ഉപേക്ഷിക്കണം; ജ്ഞാനികളുടെ സാന്നിധ്യത്തിൽ അഹങ്കാരം അകറ്റണം.
ഏവമ് ഏതാന് യോഗദോഷാഞ് ജയേന് നിത്യമ് അതന്ദ്രിതഃ അഗ്നീംശ് ച ബ്രാഹ്മണാംശ് ചാഥ ദേവതാഃ പ്രണമേത് സദാ
ഇങ്ങനെ, എല്ലായ്പ്പോഴും ജാഗ്രതയോടെ യോഗത്തിലെ ഈ ദോഷങ്ങളെ ജയിച്ചുകൊണ്ടിരിക്കണം. അഗ്നികളെ, ബ്രാഹ്മണന്മാരെയും, ദേവതകളെയും എന്നും ആദരവോടെ നമസ്കരിക്കണം.
വര്ജയേദ് ഉദ്ധതാം വാചം ഹിംസായുക്താം മനോനുഗാമ് ബ്രഹ്മതേജോമയം ശുക്രം യസ്യ സര്വമ് ഇദം ജഗത്
അഹങ്കാരമുള്ള വാക്കുകളും ഹിംസയോടു ചേർന്ന വാക്കുകളും മനസ്സിനെ പിന്തുടരുന്ന വാക്കുകളും ഒഴിവാക്കണം. കാരണം, ഈ ലോകം മുഴുവൻ ബ്രഹ്മത്തിന്റെ പ്രകാശവും ശക്തിയുമുള്ള ശുക്രത്തിൽ നിന്നാണ് ഉദ്ഭവിച്ചത്.
ഏതസ്യ ഭൂതഭൂതസ്യ ദൃഷ്ടം സ്ഥാവരജങ്ഗമമ് ധ്യാനമ് അധ്യയനം ദാനം സത്യം ഹ്രീര് ആര്ജവം ക്ഷമാ
സകലഭൂതങ്ങളുടെ ആധാരമായ ഈ മഹാത്മാവിൽ, കാണുന്ന എല്ലാ ചലനശീലികളും അചലങ്ങളുമാണ് ഉൾക്കൊള്ളുന്നത്. ധ്യാനം, പഠനം, ദാനം, സത്യവാക്ക്, ലജ്ജ, നേരായ മനസ്സ്, ക്ഷമ — ഇവയും അവനാണ്.
ശൌചം ചൈവാത്മനഃ ശുദ്ധിര് ഇന്ദ്രിയാണാം ച നിഗ്രഹഃ ഏതൈര് വിവര്ധതേ തേജഃ പാപ്മാനം ചാപകര്ഷതി
ശുദ്ധിയും ആത്മശുദ്ധിയും ഇന്ദ്രിയങ്ങൾ നിയന്ത്രിക്കുന്നതും കൊണ്ടു പ്രകാശം വർദ്ധിക്കുകയും പാപം അകറ്റപ്പെടുകയും ചെയ്യുന്നു.