ഇന്ദ്രിയാണി ന സേവേത വൈരാഗ്യേണ ച യോഗവിത് സദാ ചാഭ്യാസയോഗേന മുച്യതേ നാത്ര സംശയഃ
യോഗജ്ഞാനമുള്ളവൻ ഇന്ദ്രിയങ്ങളെ അനുസരിക്കരുത്; വൈരാഗ്യത്തോടെ എന്നും അഭ്യാസയോഗം നടത്തണം. അങ്ങനെ അവൻ മോക്ഷം നേടുന്നു—ഇതിൽ സംശയമില്ല.
ന ച പദ്മാസനാദ് യോഗോ ന നാസാഗ്രനിരീക്ഷണാത് മനസശ് ചേന്ദ്രിയാണാം ച സംയോഗോ യോഗ ഉച്യതേ
പദ്മാസനത്തിൽ ഇരിക്കുകയോ മൂക്കിന്റെ അഗ്രം നോക്കുകയോ മാത്രം യോഗമല്ല; മനസ്സും ഇന്ദ്രിയങ്ങളും ഏകീകരിക്കുന്നത് തന്നെയാണ് യോം.
ഏവം മയാ മുനിശ്രേഷ്ഠാ യോഗഃ പ്രോക്തോ വിമുക്തിദഃ സംസാരമോക്ഷഹേതുശ് ച കിമ് അന്യച് ഛ്രോതുമ് ഇച്ഛഥ
മഹർഷികളിൽ ശ്രേഷ്ഠരേ, മോക്ഷം നൽകുകയും സാംസാരിക ബന്ധങ്ങളിൽ നിന്ന് വിടുതൽ നേടാൻ കാരണമാകുകയും ചെയ്യുന്ന യോഗം ഞാൻ വിശദമായി പറഞ്ഞു. ഇനി നിങ്ങൾക്ക് എന്ത് കേൾക്കാൻ ആഗ്രഹമുണ്ട്?
ശ്രുത്വാ തേ വചനം തസ്യ സാധു സാധ്വ് ഇതി ചാബ്രുവന് വ്യാസം പ്രശസ്യ സംപൂജ്യ പുനഃ പ്രഷ്ടും സമുദ്യതാഃ
അവന്റെ വാക്കുകൾ കേട്ടപ്പോൾ, അവർ 'ഉത്തമം, ഉത്തമം' എന്നു പറഞ്ഞു. വ്യാസനെ പ്രശംസിച്ച് ആദരിക്കുകയും, വീണ്ടും ചോദിക്കാൻ തയ്യാറാവുകയും ചെയ്തു.
തവ വക്ത്രാബ്ധിസംഭൂതമ് അമൃതം വാങ്മയം മുനേ പിബതാം നോ ദ്വിജശ്രേഷ്ഠ ന തൃപ്തിര് ഇഹ ദൃശ്യതേ
മഹർഷേ, നിന്റെ വായിൽ നിന്നു ഉദിച്ച അമൃതംപോലെയുള്ള വാക്കുകൾ ഞങ്ങൾ കുടിച്ചിട്ടും, ദ്വിജശ്രേഷ്ഠാ, ഇവിടെ ഞങ്ങൾക്ക് തൃപ്തി തോന്നുന്നില്ല.
തസ്മാദ് യോഗം മുനേ ബ്രൂഹി വിസ്തരേണ വിമുക്തിദമ് സാംഖ്യം ച ദ്വിപദാം ശ്രേഷ്ഠ ശ്രോതുമ് ഇച്ഛാമഹേ വയമ്
അതിനാൽ, മഹർഷേ, മോക്ഷം നൽകുന്ന യോഗത്തെ വിശദമായി പറഞ്ഞുതരിക. ദ്വിപദങ്ങളിൽ ശ്രേഷ്ഠാ, സാംഖ്യയെയും ഞങ്ങൾ കേൾക്കാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നു.
പ്രജ്ഞാവാഞ് ശ്രോത്രിയോ യജ്വാ ഖ്യാതഃ പ്രാജ്ഞോ ഽനസൂയകഃ സത്യധര്മമതിര് ബ്രഹ്മന് കഥം ബ്രഹ്മാധിഗച്ഛതി
പ്രജ്ഞാനമുള്ള, ശാസ്ത്രജ്ഞനായ, യജ്ഞം ചെയ്യുന്ന, പ്രശസ്തനായ, ബുദ്ധിമാനായ, അസൂയയില്ലാത്ത, സത്യധർമ്മത്തിൽ മനസ്സുള്ള ഒരാൾ എങ്ങനെ ബ്രഹ്മം പ്രാപിക്കും, ബ്രാഹ്മണാ?
തപസാ ബ്രഹ്മചര്യേണ സര്വത്യാഗേന മേധയാ സാംഖ്യേ വാ യദി വാ യോഗ ഏതത് പൃഷ്ടോ വദസ്വ നഃ
തപസ്സിലൂടെ, ബ്രഹ്മചര്യത്തിലൂടെ, എല്ലാം ഉപേക്ഷിച്ചുകൊണ്ടോ, ബുദ്ധിയാലോ, സാംഖ്യയിലൂടോ യോഗത്തിലൂടോ? ഇതാണ് ഞങ്ങൾ ചോദിക്കുന്നത്; ദയവായി വിശദീകരിക്കണം.
മനസശ് ചേന്ദ്രിയാണാം ച യഥൈകാഗ്ര്യമ് അവാപ്യതേ യേനോപായേന പുരുഷസ് തത് ത്വം വ്യാഖ്യാതുമ് അര്ഹസി
മനസ്സിനെയും ഇന്ദ്രിയങ്ങളെയും എങ്ങനെ ഏകാഗ്രമാക്കാം? അതിന് ഏത് മാർഗ്ഗം ഉപയോഗിക്കണം? അതു ഞങ്ങൾക്ക് വിശദമായി പറഞ്ഞുതരിക.
നാന്യത്ര ജ്ഞാനതപസോര് നാന്യത്രേന്ദ്രിയനിഗ്രഹാത് നാന്യത്ര സര്വസംത്യാഗാത് സിദ്ധിം വിന്ദതി കശ്ചന
ജ്ഞാനവും തപസ്സും ഒഴികെ, ഇന്ദ്രിയനിഗ്രഹവും എല്ലാം ഉപേക്ഷിക്കുന്നതും ഒഴികെ, മറ്റെന്തിനാലും ആരും സിദ്ധി നേടുന്നില്ല.
മഹാഭൂതാനി സര്വാണി പൂര്വസൃഷ്ടിഃ സ്വയംഭുവഃ ഭൂയിഷ്ഠം പ്രാണഭൃദ്ഗ്രാമേ നിവിഷ്ടാനി ശരീരിഷു
സ്വയംഭുവന്റെ ആദി സൃഷ്ടിയായ മഹാഭൂതങ്ങൾ എല്ലാം, ജീവികളായ സമൂഹത്തിൽ, ശരീരങ്ങളിൽ കൂടുതലായി നിലകൊള്ളുന്നു.
ഭൂമേര് ദേഹോ ജലാത് സ്നേഹോ ജ്യോതിഷശ് ചക്ഷുഷീ സ്മൃതേ പ്രാണാപാനാശ്രയോ വായുഃ കോഷ്ഠാആകാശം ശരീരിണാമ്
ശരീരം ഭൂമിയിൽ നിന്നാണ്, ഈർപ്പം വെള്ളത്തിൽ നിന്ന്, കണ്ണുകൾ അഗ്നിയിൽ നിന്ന്, ഓർമ്മ പ്രകാശത്തിൽ നിന്ന്, പ്രാണനും അപാനവും വായുവിൽ ആശ്രയിക്കുന്നു, ശരീരത്തിലെ ഒഴുക്ക് ആകാശത്തിൽ നിന്നാണ്.
ക്രാന്തൌ വിഷ്ണുര് ബലേ ശക്രഃ കോഷ്ഠേ ഽഗ്നിര് ഭോക്തുമ് ഇച്ഛതി കര്ണയോഃ പ്രദിശഃ ശ്രോത്രേ ജിഹ്വായാം വാക് സരസ്വതീ
ചലനത്തിൽ വിഷ്ണു, ബലത്തിൽ ഇന്ദ്രൻ, വയറിൽ അഗ്നി ഭക്ഷിക്കാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നു, ചെവികളിൽ ദിശകൾ, ശ്രവണത്തിൽ ശബ്ദം, നാവിൽ വാക്ക് എന്ന സരസ്വതി നിലകൊള്ളുന്നു.
കര്ണൌ ത്വക് ചക്ഷുഷീ ജിഹ്വാ നാസികാ ചൈവ പഞ്ചമീ ദശ താനീന്ദ്രിയോക്താനി ദ്വാരാണ്യ് ആഹാരസിദ്ധയേ
ചെവി, ത്വക്ക്, കണ്ണ്, നാവ്, അഞ്ചാമത്തെ മൂക്ക്—ഇവ പത്ത് ഇന്ദ്രിയങ്ങൾ ആഹാരം ലഭിക്കാൻ വാതിലുകളായി അറിയപ്പെടുന്നു.
ശബ്ദസ്പര്ശൌ തഥാ രൂപം രസം ഗന്ധം ച പഞ്ചമമ് ഇന്ദ്രിയാര്ഥാന് പൃഥഗ് വിദ്യാദ് ഇന്ദ്രിയേഭ്യസ് തു നിത്യദാ
ശബ്ദം, സ്പർശം, രൂപം, രസം, അഞ്ചാമത്തെ ഗന്ധം—ഇവയെ എപ്പോഴും ഇന്ദ്രിയങ്ങളുടെ വിഷയങ്ങൾ ആയി, ഇന്ദ്രിയങ്ങളിൽ നിന്ന് വേറെയായി അറിയണം.
ഇന്ദ്രിയാണി മനോ യുങ്ക്തേ അവശ്യാന് ഇവ രാജിനഃ മനശ് ചാപി സദാ യുങ്ക്തേ ഭൂതാത്മാ ഹൃദയാശ്രിതഃ
മനസ്സ് ഇന്ദ്രിയങ്ങളെ രാജാവു臣മാരെ നിയന്ത്രിക്കുന്നതുപോലെ നിയന്ത്രിക്കുന്നു; ഹൃദയത്തിൽ പാർക്കുന്ന ഭൂതാത്മാവ് മനസ്സിനെ എപ്പോഴും നിയന്ത്രിക്കുന്നു.
ഇന്ദ്രിയാണാം തഥൈവൈഷാം സര്വേഷാമ് ഈശ്വരം മനഃ നിയമേ ച വിസര്ഗേ ച ഭൂതാത്മാ മനസസ് തഥാ
ഇന്ദ്രിയങ്ങളിൽ എല്ലാം മനസ്സ് ആണ് അധിപൻ; നിയന്ത്രണത്തിലും മോചനത്തിലും ഭൂതാത്മാവ് മനസ്സിന്റെ അധിപൻ ആകുന്നു.
ഇന്ദ്രിയാണീന്ദ്രിയാര്ഥാശ് ച സ്വഭാവശ് ചേതനാ മനഃ പ്രാണാപാനൌ ച ജീവശ് ച നിത്യം ദേഹേഷു ദേഹിനാമ്
ഇന്ദ്രിയങ്ങൾ, അവയുടെ വിഷയങ്ങൾ, സ്വഭാവം, ബോധം, മനസ്സ്, പ്രാണനും അപാനവും, ജീവനും—ഇവ എല്ലാം ശരീരങ്ങളിലുള്ള ജീവികളിൽ എപ്പോഴും നിലനിൽക്കുന്നു.
ആശ്രയോ നാസ്തി സത്ത്വസ്യ ഗുണശബ്ദോ ന ചേതനാഃ സത്ത്വം ഹി തേജഃ സൃജതി ന ഗുണാന് വൈ കഥംചന
സത്ത്വത്തിന് വേറിട്ട ആശ്രയം ഇല്ല, 'ഗുണം' എന്ന പേരുമില്ല, അതു ബോധവും അല്ല; സത്ത്വം പ്രകാശം സൃഷ്ടിക്കുന്നു, എങ്കിലും ഗുണങ്ങളെ ഒരിക്കലും സൃഷ്ടിക്കില്ല.
ഏവം സപ്തദശം ദേഹം വൃതം ഷോഡശഭിര് ഗുണൈഃ മനീഷീ മനസാ വിപ്രാഃ പശ്യത്യ് ആത്മാനമ് ആത്മനി
ഇങ്ങനെ പതിനേഴു ഘടകങ്ങളുള്ള ശരീരം, പതിനാറ് ഗുണങ്ങൾ കൊണ്ട് ചുറ്റപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു; ജ്ഞാനികൾ മനസ്സിലൂടെ ആത്മാവിനെ ആത്മാവിൽ കാണുന്നു.
ന ഹ്യ് അയം ചക്ഷുഷാ ദൃശ്യോ ന ച സര്വൈര് അപീന്ദ്രിയൈഃ മനസാ തു പ്രദീപ്തേന മഹാന് ആത്മാ പ്രകാശതേ
ഇത് കണ്ണുകൊണ്ടും മറ്റേതെങ്കിലും ഇന്ദ്രിയങ്ങളാൽ കാണാൻ കഴിയില്ല; പ്രകാശമുള്ള മനസ്സിലൂടെ മഹാത്മാവ് വെളിപ്പെടുന്നു.
അശബ്ദസ്പര്ശരൂപം തച് ചാരസാഗന്ധമ് അവ്യയമ് അശരീരം ശരീരേ സ്വേ നിരീക്ഷേത നിരിന്ദ്രിയമ്
ശബ്ദം, സ്പർശം, രൂപം, രസം, ഗന്ധം ഇല്ലാത്തത്, അക്ഷയം, ശരീരമില്ലാത്തത്, ശരീരത്തിനുള്ളിൽ ഇന്ദ്രിയങ്ങളില്ലാതെ ഉള്ളതിനെ കാണണം.
അവ്യക്തം സര്വദേഹേഷു മര്ത്യേഷു പരമാര്ചിതമ് യോ ഽനുപശ്യതി സ പ്രേത്യ കല്പതേ ബ്രഹ്മഭൂയതഃ
എല്ലാ ശരീരങ്ങളിലും മരണമുള്ളവരിലും അതി വിശിഷ്ടമായി നിലകൊള്ളുന്ന അവ്യക്തതയെ ആരെങ്കിലും കാണുകയാണെങ്കിൽ, അവൻ മരിച്ചശേഷം ബ്രഹ്മാവസ്ഥയിലേക്കുയരുന്നു.
വിദ്യാവിനയസംപന്നബ്രാഹ്മണേ ഗവി ഹസ്തിനി ശുനി ചൈവ ശ്വപാകേ ച പണ്ഡിതാഃ സമദര്ശിനഃ
വിദ്യയും വിനയവും ഉള്ള ബ്രാഹ്മണനെയും, പശുവിനെയും, ആനയെയും, നായയെയും, അശുദ്ധജാതിയിലേയ്ക്കും ജ്ഞാനികൾ ഒരേപോലെ കാണുന്നു.
സ ഹി സര്വേഷു ഭൂതേഷു ജങ്ഗമേഷു ധ്രുവേഷു ച വസത്യ് ഏകോ മഹാന് ആത്മാ യേന സര്വമ് ഇദം തതമ്
സഞ്ചരിക്കുന്നവരിലും അചഞ്ചലരിലും എല്ലായിടത്തും ഒരേ മഹാത്മാവ് മാത്രം വസിക്കുന്നു; അവൻ എല്ലാം വ്യാപിച്ചിരിക്കുന്നു.
സര്വഭൂതേഷു ചാത്മാനം സര്വഭൂതാനി ചാത്മനി യദാ പശ്യതി ഭൂതാത്മാ ബ്രഹ്മ സംപദ്യതേ തദാ
എല്ലാ ജീവികളിലും ആത്മാവിനെ, ആത്മാവിൽ എല്ലാ ജീവികളെയും കാണുമ്പോൾ, ഭൂതാത്മാവ് ബ്രഹ്മാവിനെ പ്രാപിക്കുന്നു.
യാവാന് ആത്മനി വേദാത്മാ താവാന് ആത്മാ പരാത്മനി യ ഏവം സതതം വേദ സോ ഽമൃതത്വായ കല്പതേ
ആത്മാവിനെ അറിയുന്നവൻ തനിക്കുള്ളിൽ എത്രമാത്രം കാണുന്നു, അത്ര തന്നെ ആത്മാവ് പരമാത്മാവിൽ നിലകൊള്ളുന്നു; ഇങ്ങനെ എപ്പോഴും അറിയുന്നവൻ അമൃതതയ്ക്ക് യോഗ്യനാകുന്നു.
സര്വഭൂതാത്മഭൂതസ്യ സര്വഭൂതഹിതസ്യ ച ദേവാപി മാര്ഗേ മുഹ്യന്തി അപദസ്യ പദൈഷിണഃ
എല്ലാ ജീവികളുടെയും ആത്മാവായി, എല്ലാവർക്കും ഉപകാരിയായി മാറിയവന്റെ മാർഗത്തിൽ, ദേവതകളും വഴിതെറ്റുന്നു; പദമില്ലാത്ത അവസ്ഥയെ അന്വേഷിക്കുന്നവൻ.
ശകുന്താനാമ് ഇവാകാശേ മത്സ്യാനാമ് ഇവ ചോദകേ യഥാ ഗതിര് ന ദൃശ്യേത തഥാ ജ്ഞാനവിദാം ഗതിഃ
പക്ഷികൾ ആകാശത്ത് പറക്കുന്ന വഴിയും മീനുകൾ വെള്ളത്തിൽ നീന്തുന്ന വഴിയും നമ്മുക്ക് കാണാൻ കഴിയില്ലല്ലോ, അതുപോലെ ജ്ഞാനമുള്ളവരുടെ വഴി ആര്ക്കും മനസ്സിലാവില്ല.
കാലഃ പചതി ഭൂതാനി സര്വാണ്യ് ഏവാത്മനാത്മനി യസ്മിംസ് തു പച്യതേ കാലസ് തന് ന വേദേഹ കശ്ചന
സമയമെന്നത് എല്ലാ ജീവികളെയും അവരവരുടെ ഉള്ളിൽ തന്നെ പാകുന്നു. എന്നാൽ സമയത്തെയും അതിൽ പാകുന്നതിനെ ഇവിടെ ആരും അറിയുന്നില്ല.