ന മനോവികലേ ധ്മാതേ ന ശ്രാന്തേ ക്ഷുധിതേ തഥാ ന ദ്വംദ്വേ ന ച ശീതേ ച ന ചോഷ്ണേ നാനിലാത്മകേ
മനസ്സ് അശാന്തമായിരിക്കുമ്പോഴും, ശ്വാസം മുട്ടിയിരിക്കുമ്പോഴും, ക്ഷീണിച്ചിരിക്കുമ്പോഴും, വിശന്നിരിക്കുമ്പോഴും, ദ്വന്ദത്തിൽ, തണുപ്പിൽ, ചൂടിൽ, കാറ്റ് അടിച്ചിടുന്ന സ്ഥലത്തോ യോഗം ചെയ്യരുത്.
സശബ്ദേ ന ജലാഭ്യാസേ ജീര്ണഗോഷ്ഠേ ചതുഷ്പഥേ സരീസൃപേ ശ്മശാനേ ച ന നദ്യന്തേ ഽഗ്നിസംനിധൌ
ശബ്ദമുള്ളിടത്തോ, വെള്ളത്തിനടുത്തോ, പഴയ പശുശാലയിലോ, വഴിത്താരയിലോ, പാമ്പുകളോ മറ്റേതെങ്കിലും സർപ്പങ്ങളോ ഉള്ളിടത്തോ, ശ്മശാനത്തോ, നദീതീരത്തോ, അഗ്നിക്കടുത്തോ യോഗം ചെയ്യരുത്.
ന ചൈത്യേ ന ച വല്മീകേ സഭയേ കൂപസംനിധൌ ന ശുഷ്കപര്ണനിചയേ യോഗം യുഞ്ജീത കര്ഹിചിത്
ക്ഷേത്രത്തിൽ, വളർത്തു പുഴുവിന്റെ കുഴിയിലോ, ഭയമുള്ളിടത്തോ, കിണറിനടുത്തോ, ഉണങ്ങിയ ഇലകളുടെ കൂമ്പാരത്തിലോ, ഒരിക്കലും യോഗം ചെയ്യരുത്.
ദേശാന് ഏതാന് അനാദൃത്യ മൂഢത്വാദ് യോ യുനക്തി വൈ പ്രവക്ഷ്യേ തസ്യ യേ ദോഷാ ജായന്തേ വിഘ്നകാരകാഃ
ഈ സ്ഥലങ്ങൾ അവഗണിച്ച്, അജ്ഞതയാൽ ആരെങ്കിലും യോഗം ചെയ്യുകയാണെങ്കിൽ, അവനു ഉണ്ടാകുന്ന ദോഷങ്ങൾ, തടസ്സങ്ങൾ ഞാൻ പറയാം.
ബാധിര്യം ജഡതാ ലോപഃ സ്മൃതേര് മൂകത്വമ് അന്ധതാ ജ്വരശ് ച ജായതേ സദ്യസ് തദ്വദ് അജ്ഞാനസംഭവഃ
കേൾവിനാശം, മന്ദബുദ്ധി, സ്മരണാശം, വാക്സ്ഥംഭം, കാഴ്ചക്കുരു, ജ്വരം എന്നിവയും അജ്ഞാനവും ഉടനടി ഉണ്ടാകും.
തസ്മാത് സര്വാത്മനാ കാര്യാ രക്ഷാ യോഗവിദാ സദാ ധര്മാര്ഥകാമമോക്ഷാണാം ശരീരം സാധനം യതഃ
അതുകൊണ്ട്, യോഗം അറിയുന്നവൻ ശരീരം എല്ലായ്പ്പോഴും സംരക്ഷിക്കണം. കാരണം, ധർമ്മം, അർത്ഥം, കാമം, മോക്ഷം എന്നിവയ്ക്കുള്ള ഉപകരണമാണ് ശരീരം.
ആശ്രമേ വിജനേ ഗുഹ്യേ നിഃശബ്ദേ നിര്ഭയേ നഗേ ശൂന്യാഗാരേ ശുചൌ രമ്യേ ചൈകാന്തേ ദേവതാലയേ
ആശ്രമത്തിൽ, ഒറ്റപ്പെട്ട, മറഞ്ഞ, ശബ്ദരഹിതമായ, ഭയമില്ലാത്ത സ്ഥലത്ത്, പർവ്വതത്തിൽ, ശൂന്യമായ വീട്ടിൽ, ശുദ്ധവും മനോഹരവുമായ ഏകാന്ത സ്ഥലത്തോ, ദേവാലയത്തോ യോഗം ചെയ്യാം.
രജന്യാഃ പശ്ചിമേ യാമേ പൂര്വേ ച സുസമാഹിതഃ പൂര്വാഹ്ണേ മധ്യമേ ചാഹ്നി യുക്താഹാരോ ജിതേന്ദ്രിയഃ
രാത്രിയുടെ അവസാന യാമത്തിൽ, അല്ലെങ്കിൽ പുലർച്ചെ, മനസ്സ് ശാന്തമാക്കി, രാവിലെ അല്ലെങ്കിൽ ഉച്ചയ്ക്ക്, മിതമായ ആഹാരവും ഇന്ദ്രിയനിഗ്രഹവും പാലിച്ച് യോഗം ചെയ്യാം.
ആസീനഃ പ്രാങ്മുഖോ രമ്യ ആസനേ സുഖനിശ്ചലേ നാതിനീചേ ന ചോച്ഛ്രിതേ നിഃസ്പൃഹഃ സത്യവാക് ശുചിഃ
കിഴക്കോട്ട് നോക്കി, മനോഹരവും സുഖപ്രദവും അസ്ഥിരമല്ലാത്ത ഇരിപ്പിടത്തിൽ, അതികുറവോ അതികൂപ്പമോ അല്ലാതെ, ആഗ്രഹരഹിതനായി, സത്യവാദിയും ശുദ്ധനും ഇരിക്കണം.
യുക്തനിദ്രോ ജിതക്രോധഃ സര്വഭൂതഹിതേ രതഃ സര്വദ്വംദ്വസഹോ ധീരഃ സമകായാങ്ഘ്രിമസ്തകഃ
നിദ്ര മിതമായി, ക്രോധം ജയിച്ചവൻ, എല്ലാ ജീവികളുടെ ക്ഷേമത്തിൽ താല്പര്യമുള്ളവൻ, എല്ലാ ദ്വന്ദങ്ങൾ സഹിക്കുന്നവൻ, ദൃഢനായി ശരീരം, കാൽ, തല എന്നിവ നേരെ നിർത്തണം.
നാഭൌ നിധായ ഹസ്തൌ ദ്വൌ ശാന്തഃ പദ്മാസനേ സ്ഥിതഃ സംസ്ഥാപ്യ ദൃഷ്ടിം നാസാഗ്രേ പ്രാണാന് ആയമ്യ വാഗ്യതഃ
രണ്ടു കൈകളും നാഭിയിൽ വെച്ച്, ശാന്തനായ്, പദ്മാസനത്തിൽ ഇരുന്നു, ദൃഷ്ടി മൂക്കിന്റെ അഗ്രത്തിൽ നിർത്തി, ശ്വാസം നിയന്ത്രിച്ച്, വാക്ക് നിയന്ത്രിക്കണം.
സമാഹൃത്യേന്ദ്രിയഗ്രാമം മനസാ ഹൃദയേ മുനിഃ പ്രണവം ദീര്ഘമ് ഉദ്യമ്യ സംവൃതാസ്യഃ സുനിശ്ചലഃ
ഇന്ദ്രിയങ്ങൾ ഒത്തു ചേർത്ത്, മനസ്സ് ഹൃദയത്തിൽ നിർത്തി, മുനി വായടച്ച്, അചഞ്ചലനായി, ദീർഘമായ ഓം ഉച്ചരിക്കണം.
രജസാ തമസോ വൃത്തിം സത്ത്വേന രജസസ് തഥാ സംഛാദ്യ നിര്മലേ ശാന്തേ സ്ഥിതഃ സംവൃതലോചനഃ
രജസ്സിന്റെ സഹായത്തോടെ തമസ്സിന്റെ സ്വഭാവം മറയ്ക്കുന്നു; സത്ത്വം ഉപയോഗിച്ച് രജസ്സും മറയ്ക്കുന്നു. അങ്ങനെ, മനസ്സും ഇന്ദ്രിയങ്ങളും അടക്കിയശേഷം, നിർമലവും ശാന്തവുമായ നിലയിൽ ഒരാൾ നിലകൊള്ളുന്നു.
ഹൃത്പദ്മകോടരേ ലീനം സര്വവ്യാപി നിരഞ്ജനമ് യുഞ്ജീത സതതം യോഗീ മുക്തിദം പുരുഷോത്തമമ്
ഹൃദയത്തിലെ കമലത്തിന്റെ ആന്തരിക ഭാഗത്ത് ലയിച്ചിരിക്കുന്ന, എല്ലായിടത്തും വ്യാപിച്ചിരിക്കുന്ന, മക്കളില്ലാത്ത, മോക്ഷം നൽകുന്ന പരമപുരുഷനുമായി യോഗി എപ്പോഴും മനസ്സിനെ ഏകീകരിക്കണം.
കരണേന്ദ്രിയഭൂതാനി ക്ഷേത്രജ്ഞേ പ്രഥമം ന്യസേത് ക്ഷേത്രജ്ഞശ് ച പരേ യോജ്യസ് തതോ യുഞ്ജതി യോഗവിത്
ആദ്യമായി, ഇന്ദ്രിയങ്ങളും ഭൂതങ്ങളും ക്ഷേത്രജ്ഞനിൽ സമർപ്പിക്കണം; ശേഷം, ക്ഷേത്രജ്ഞനെ പരമത്തിൽ ഏകീകരിക്കണം. അങ്ങനെ, യോഗജ്ഞാനമുള്ളവൻ യുക്തനാകുന്നു.
മനോ യസ്യാന്തമ് അഭ്യേതി പരമാത്മനി ചഞ്ചലമ് സംത്യജ്യ വിഷയാംസ് തസ്യ യോഗസിദ്ധിഃ പ്രകാശിതാ
യാരുടെ ചഞ്ചലമായ മനസ്സ് എല്ലാ വിഷയങ്ങളെയും ഉപേക്ഷിച്ച് പരമാത്മാവിൽ ലയിക്കുന്നു, അവനിൽ യോഗസിദ്ധി തെളിയുന്നു.
യദാ നിര്വിഷയം ചിത്തം പരേ ബ്രഹ്മണി ലീയതേ സമാധൌ യോഗയുക്തസ്യ തദാഭ്യേതി പരം പദമ്
ചിന്തകൾ എല്ലാം ഉപേക്ഷിച്ച് മനസ്സ് പരബ്രഹ്മത്തിൽ ലയിക്കുമ്പോൾ, യോഗത്തിൽ സ്ഥിരനായി ഇരിക്കുന്നവന് സമാധിയിൽ പരമാവസ്ഥ ലഭിക്കുന്നു.
അസംസക്തം യദാ ചിത്തം യോഗിനഃ സര്വകര്മസു ഭവത്യ് ആനന്ദമ് ആസാദ്യ തദാ നിര്വാണമ് ഋച്ഛതി
യോഗിയുടെ മനസ്സ് എല്ലാ പ്രവൃത്തികളിലും അസക്തമായിരിക്കുമ്പോൾ, ആനന്ദം പ്രാപിച്ചശേഷം, അവൻ മോക്ഷം നേടുന്നു.
ശുദ്ധം ധാമത്രയാതീതം തുര്യാഖ്യം പുരുഷോത്തമമ് പ്രാപ്യ യോഗബലാദ് യോഗീ മുച്യതേ നാത്ര സംശയഃ
യോഗശക്തിയാൽ ശുദ്ധവും മൂന്നു അവസ്ഥകൾക്കപ്പുറമുള്ളതുമായ, തുര്യാവസ്ഥയെന്നു വിളിക്കപ്പെടുന്ന പരമപുരുഷനെ പ്രാപിച്ചാൽ, യോഗി മോചിതനാകും—ഇതിൽ സംശയമില്ല.
നിഃസ്പൃഹഃ സര്വകാമേഭ്യഃ സര്വത്ര പ്രിയദര്ശനഃ സര്വത്രാനിത്യബുദ്ധിസ് തു യോഗീ മുച്യേത നാന്യഥാ
എല്ലാ ആഗ്രഹങ്ങളിൽ നിന്നും മോചിതനായി, എല്ലായിടത്തും നല്ലതേ കാണുന്നവനും, എല്ലാറ്റിലും അനിത്യത മനസ്സിലാക്കുന്നവനും ആയാൽ മാത്രം യോഗി മോചിതനാകും; അല്ലെങ്കിൽ അല്ല.
ഇന്ദ്രിയാണി ന സേവേത വൈരാഗ്യേണ ച യോഗവിത് സദാ ചാഭ്യാസയോഗേന മുച്യതേ നാത്ര സംശയഃ
യോഗജ്ഞാനമുള്ളവൻ ഇന്ദ്രിയങ്ങളെ അനുസരിക്കരുത്; വൈരാഗ്യത്തോടെ എന്നും അഭ്യാസയോഗം നടത്തണം. അങ്ങനെ അവൻ മോക്ഷം നേടുന്നു—ഇതിൽ സംശയമില്ല.
ന ച പദ്മാസനാദ് യോഗോ ന നാസാഗ്രനിരീക്ഷണാത് മനസശ് ചേന്ദ്രിയാണാം ച സംയോഗോ യോഗ ഉച്യതേ
പദ്മാസനത്തിൽ ഇരിക്കുകയോ മൂക്കിന്റെ അഗ്രം നോക്കുകയോ മാത്രം യോഗമല്ല; മനസ്സും ഇന്ദ്രിയങ്ങളും ഏകീകരിക്കുന്നത് തന്നെയാണ് യോം.
ഏവം മയാ മുനിശ്രേഷ്ഠാ യോഗഃ പ്രോക്തോ വിമുക്തിദഃ സംസാരമോക്ഷഹേതുശ് ച കിമ് അന്യച് ഛ്രോതുമ് ഇച്ഛഥ
മഹർഷികളിൽ ശ്രേഷ്ഠരേ, മോക്ഷം നൽകുകയും സാംസാരിക ബന്ധങ്ങളിൽ നിന്ന് വിടുതൽ നേടാൻ കാരണമാകുകയും ചെയ്യുന്ന യോഗം ഞാൻ വിശദമായി പറഞ്ഞു. ഇനി നിങ്ങൾക്ക് എന്ത് കേൾക്കാൻ ആഗ്രഹമുണ്ട്?
ശ്രുത്വാ തേ വചനം തസ്യ സാധു സാധ്വ് ഇതി ചാബ്രുവന് വ്യാസം പ്രശസ്യ സംപൂജ്യ പുനഃ പ്രഷ്ടും സമുദ്യതാഃ
അവന്റെ വാക്കുകൾ കേട്ടപ്പോൾ, അവർ 'ഉത്തമം, ഉത്തമം' എന്നു പറഞ്ഞു. വ്യാസനെ പ്രശംസിച്ച് ആദരിക്കുകയും, വീണ്ടും ചോദിക്കാൻ തയ്യാറാവുകയും ചെയ്തു.
തവ വക്ത്രാബ്ധിസംഭൂതമ് അമൃതം വാങ്മയം മുനേ പിബതാം നോ ദ്വിജശ്രേഷ്ഠ ന തൃപ്തിര് ഇഹ ദൃശ്യതേ
മഹർഷേ, നിന്റെ വായിൽ നിന്നു ഉദിച്ച അമൃതംപോലെയുള്ള വാക്കുകൾ ഞങ്ങൾ കുടിച്ചിട്ടും, ദ്വിജശ്രേഷ്ഠാ, ഇവിടെ ഞങ്ങൾക്ക് തൃപ്തി തോന്നുന്നില്ല.
തസ്മാദ് യോഗം മുനേ ബ്രൂഹി വിസ്തരേണ വിമുക്തിദമ് സാംഖ്യം ച ദ്വിപദാം ശ്രേഷ്ഠ ശ്രോതുമ് ഇച്ഛാമഹേ വയമ്
അതിനാൽ, മഹർഷേ, മോക്ഷം നൽകുന്ന യോഗത്തെ വിശദമായി പറഞ്ഞുതരിക. ദ്വിപദങ്ങളിൽ ശ്രേഷ്ഠാ, സാംഖ്യയെയും ഞങ്ങൾ കേൾക്കാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നു.
പ്രജ്ഞാവാഞ് ശ്രോത്രിയോ യജ്വാ ഖ്യാതഃ പ്രാജ്ഞോ ഽനസൂയകഃ സത്യധര്മമതിര് ബ്രഹ്മന് കഥം ബ്രഹ്മാധിഗച്ഛതി
പ്രജ്ഞാനമുള്ള, ശാസ്ത്രജ്ഞനായ, യജ്ഞം ചെയ്യുന്ന, പ്രശസ്തനായ, ബുദ്ധിമാനായ, അസൂയയില്ലാത്ത, സത്യധർമ്മത്തിൽ മനസ്സുള്ള ഒരാൾ എങ്ങനെ ബ്രഹ്മം പ്രാപിക്കും, ബ്രാഹ്മണാ?
തപസാ ബ്രഹ്മചര്യേണ സര്വത്യാഗേന മേധയാ സാംഖ്യേ വാ യദി വാ യോഗ ഏതത് പൃഷ്ടോ വദസ്വ നഃ
തപസ്സിലൂടെ, ബ്രഹ്മചര്യത്തിലൂടെ, എല്ലാം ഉപേക്ഷിച്ചുകൊണ്ടോ, ബുദ്ധിയാലോ, സാംഖ്യയിലൂടോ യോഗത്തിലൂടോ? ഇതാണ് ഞങ്ങൾ ചോദിക്കുന്നത്; ദയവായി വിശദീകരിക്കണം.
മനസശ് ചേന്ദ്രിയാണാം ച യഥൈകാഗ്ര്യമ് അവാപ്യതേ യേനോപായേന പുരുഷസ് തത് ത്വം വ്യാഖ്യാതുമ് അര്ഹസി
മനസ്സിനെയും ഇന്ദ്രിയങ്ങളെയും എങ്ങനെ ഏകാഗ്രമാക്കാം? അതിന് ഏത് മാർഗ്ഗം ഉപയോഗിക്കണം? അതു ഞങ്ങൾക്ക് വിശദമായി പറഞ്ഞുതരിക.
നാന്യത്ര ജ്ഞാനതപസോര് നാന്യത്രേന്ദ്രിയനിഗ്രഹാത് നാന്യത്ര സര്വസംത്യാഗാത് സിദ്ധിം വിന്ദതി കശ്ചന
ജ്ഞാനവും തപസ്സും ഒഴികെ, ഇന്ദ്രിയനിഗ്രഹവും എല്ലാം ഉപേക്ഷിക്കുന്നതും ഒഴികെ, മറ്റെന്തിനാലും ആരും സിദ്ധി നേടുന്നില്ല.