ക്ലേശാദ് ഉത്ക്രാന്തിമ് ആപ്നോതി യാമ്യകിംകരപീഡിതഃ തതശ് ച യാതനാദേഹം ക്ലേശേന പ്രതിപദ്യതേ
വേദന കൊണ്ട് യമന്റെ ദൂതന്മാർ ഉപദ്രവിച്ചവൻ കഷ്ടതയോടെ ജീവൻ വിട്ട്, പിന്നെ വേദനയുടെ ശരീരം ഏറ്റെടുക്കുന്നു.
ഏതാന്യ് അന്യാനി ചോഗ്രാണി ദുഃഖാനി മരണേ നൃണാമ് ശൃണുധ്വം നരകേ യാനി പ്രാപ്യന്തേ പുരുഷൈര് മൃതൈഃ
മരണസമയത്ത് മനുഷ്യർക്കുണ്ടാകുന്ന മറ്റു ഭയങ്കരമായ ദു:ഖങ്ങളും, മരിച്ചവർ നരകത്തിൽ അനുഭവിക്കുന്ന വേദനകളും കേൾക്കൂ.
യാമ്യകിംകരപാശാദിഗ്രഹണം ദണ്ഡതാഡനമ് യമസ്യ ദര്ശനം ചോഗ്രമ് ഉഗ്രമാര്ഗവിലോകനമ്
യമന്റെ ദൂതന്മാരുടെ കയറുകൾകൊണ്ടും മറ്റു ഉപകരണങ്ങളാലും പിടിക്കപ്പെടൽ, ദണ്ഡംകൊണ്ട് അടിയേറ്റൽ, യമനെ കാണേണ്ടി വരിക, ഭയാനകമായ വഴികൾ കാണേണ്ടി വരിക—ഇവയൊക്കെയും അനുഭവിക്കേണ്ടി വരും.
കരമ്ഭവാലുകാവഹ്നിയന്ത്രശസ്ത്രാദിഭീഷണേ പ്രത്യേകം യാതനായാശ് ച യാതനാദി ദ്വിജോത്തമാഃ
കല്ല് ചക്കിലിടൽ, ചൂടുള്ള മണലിലും അഗ്നിയിലും കത്തിക്കൽ, ഉപകരണങ്ങളാലും ആയുധങ്ങളാലും പീഡനം—ഓരോ വേദനയും അത്രയും ഭയങ്കരമാണ്, ദ്വിജശ്രേഷ്ഠന്മാരേ.
ക്രകചൈഃ പീഡ്യമാനാനാം മൃഷായാം ചാപി ധ്മാപ്യതാമ് കുഠാരൈഃ പാട്യമാനാനാം ഭൂമൌ ചാപി നിഖന്യതാമ്
ചിലരെ കശേരുക്കളാൽ മുറിക്കുന്നു, ചിലരെ കള്ളം പറഞ്ഞതിന് ചുട്ടുപൊള്ളിക്കുന്നു, ചിലരെ കൊത്തളുകൊണ്ട് വെട്ടുന്നു, ചിലരെ നിലത്തടിച്ചു മൂടുന്നു.
ശൂലേഷ്വ് ആരോപ്യമാണാനാം വ്യാഘ്രവക്ത്രേ പ്രവേശ്യതാമ് ഗൃധ്രൈഃ സംഭക്ഷ്യമാണാനാം ദ്വീപിഭിശ് ചോപഭുജ്യതാമ്
ചിലരെ കൂറ്റൻ കൂമ്പാരത്തിൽ കയറ്റുന്നു, ചിലരെ കരടികളുടെ വായിൽ തള്ളുന്നു, ചിലരെ കഴുകന്മാർ തിന്നുന്നു, ചിലരെ കാട്ടുമൃഗങ്ങൾ ഭക്ഷിക്കുന്നു.
ക്വഥ്യതാം തൈലമധ്യേ ച ക്ലിദ്യതാം ക്ഷാരകര്ദമേ ഉച്ചാന് നിപാത്യമാനാനാം ക്ഷിപ്യതാം ക്ഷേപയന്ത്രകൈഃ
ചിലരെ എണ്ണയിൽ വേവിക്കുന്നു, ചിലരെ ക്ഷാരമുള്ള ചളിയിൽ കുതിർക്കുന്നു, ചിലരെ ഉയരത്തിൽ നിന്ന് തള്ളുന്നു, യന്ത്രങ്ങളാൽ എറിഞ്ഞ് വീഴ്ത്തുന്നു.
നരകേ യാനി ദുഃഖാനി പാപഹേതൂദ്ഭവാനി വൈ പ്രാപ്യന്തേ നാരകൈര് വിപ്രാസ് തേഷാം സംഖ്യാ ന വിദ്യതേ
പാപഫലമായി നരകത്തിൽ അനുഭവിക്കേണ്ട ദു:ഖങ്ങൾ, നരകവാസികൾക്ക് ഉണ്ടാകുന്നു, ബ്രാഹ്മണന്മാരേ; അവയുടെ എണ്ണം ആരും അറിയില്ല.
ന കേവലം ദ്വിജശ്രേഷ്ഠാ നരകേ ദുഃഖപദ്ധതിഃ സ്വര്ഗേ ഽപി പാതഭീതസ്യ ക്ഷയിഷ്ണോര് നാസ്തി നിര്വൃതിഃ
നരകത്തിൽ മാത്രം അല്ല, ദ്വിജശ്രേഷ്ഠന്മാരേ, സ്വർഗ്ഗത്തിലും ഭയത്തോടെയും നശ്വരതയോടെയും ഉള്ളവർക്ക് സ്ഥിരമായ സന്തോഷമില്ല.
പുനശ് ച ഗര്ഭോ ഭവതി ജായതേ ച പുനര് നരഃ ഗര്ഭേ വിലീയതേ ഭൂയോ ജായമാനോ ഽസ്തമ് ഏതി ച
വീണ്ടും ഒരാൾ ഗർഭത്തിൽ പ്രവേശിച്ച് മനുഷ്യനായി ജനിക്കുന്നു; ഗർഭത്തിൽ ലയിച്ച്, വീണ്ടും ജനിച്ച്, പിന്നെയും മരിക്കുന്നു.
ജാതമാത്രശ് ച മ്രിയതേ ബാലഭാവേ ച യൌവനേ യദ് യത് പ്രീതികരം പുംസാം വസ്തു വിപ്രാഃ പ്രജായതേ
ചിലർ ജനിച്ച ഉടൻ മരിക്കുന്നു, ചിലർ ബാല്യത്തിൽ, ചിലർ യൗവനത്തിൽ; മനുഷ്യർക്കു സന്തോഷം തരുന്ന വസ്തുക്കൾ എല്ലാം ഉണ്ടാകുന്നു, ബ്രാഹ്മണന്മാരേ.
തദ് ഏവ ദുഃഖവൃക്ഷസ്യ ബീജത്വമ് ഉപഗച്ഛതി കലത്രപുത്രമിത്രാദിഗൃഹക്ഷേത്രധനാദികൈഃ
അവയൊക്കെയും ദു:ഖത്തിന്റെ വൃക്ഷത്തിന് വിത്താകുന്നു—ഭാര്യ, മകൻ, സുഹൃത്ത്, വീട്, നിലം, ധനം തുടങ്ങിയവ.
ക്രിയതേ ന തഥാ ഭൂരി സുഖം പുംസാം യഥാസുഖമ് ഇതി സംസാരദുഃഖാര്കതാപതാപിതചേതസാമ്
മനുഷ്യർക്ക് ആഗ്രഹിക്കുന്നത്ര സന്തോഷം ഒരിക്കലും ലഭിക്കാറില്ല; അതുകൊണ്ടു തന്നെ ലോകദു:ഖത്തിന്റെ ചൂടിൽ മനസ്സുകൾ കത്തുന്നു.
വിമുക്തിപാദപച്ഛായാമ് ഋതേ കുത്ര സുഖം നൃണാമ് തദ് അസ്യ ത്രിവിധസ്യാപി ദുഃഖജാതസ്യ പണ്ഡിതൈഃ
വിമുക്തിയുടെ വൃക്ഷത്തിന്റെ തണലൊഴികെ മനുഷ്യർക്കു എവിടെയും സുഖമില്ല; ഈ ത്രിവിധ ദു:ഖത്തിന്റെ കാരണങ്ങൾ പണ്ഡിതന്മാർ പറയുന്നു.
ഗര്ഭജന്മജരാദ്യേഷു സ്ഥാനേഷു പ്രഭവിഷ്യതഃ നിരസ്താതിശയാഹ്ലാദം സുഖഭാവൈകലക്ഷണമ്
ഗർഭം, ജനനം, വയസ്സ് മുതലായ അവസ്ഥകളിൽ, അതിന് വിധേയരായവർക്ക്, സന്തോഷം അധികം ഇല്ല; അതും സ്ഥിരതയില്ലാത്തതാണ്.
ഭേഷജം ഭഗവത്പ്രാപ്തിര് ഏകാ ചാത്യന്തികീ മതാ തസ്മാത് തത്പ്രാപ്തയേ യത്നഃ കര്തവ്യഃ പണ്ഡിതൈര് നരൈഃ
ഭഗവാന്റെ സാന്നിധ്യം മാത്രമാണ് അന്തിമ ഔഷധം എന്നു കരുതുന്നു; അതിനായി പണ്ഡിതരും മനുഷ്യരും പരിശ്രമിക്കണം.
തത്പ്രാപ്തിഹേതുര് ജ്ഞാനം ച കര്മ ചോക്തം ദ്വിജോത്തമാഃ ആഗമോത്ഥം വിവേകാച് ച ദ്വിധാ ജ്ഞാനം തഥോച്യതേ
അത് നേടാനുള്ള മാർഗ്ഗങ്ങൾ ജ്ഞാനവും കര്മ്മവും ആണെന്ന്, മഹാനായ ദ്വിജന്മാരേ, ജ്ഞാനം രണ്ടുതരത്തിലാണ് എന്ന് പറയുന്നു—ഒരു ഭാഗം ആഗമങ്ങളിൽ നിന്നുള്ളത്, മറ്റേത് വിവേകത്തിൽ നിന്നുള്ളത്.
ശബ്ദബ്രഹ്മാഗമമയം പരം ബ്രഹ്മ വിവേകജമ് അന്ധം തമ ഇവാജ്ഞാനം ദീപവച് ചേന്ദ്രിയോദ്ഭവമ്
വിവേകത്തിൽ നിന്നുള്ള പരമബ്രഹ്മം ശബ്ദബ്രഹ്മത്തിൽ നിന്നു വ്യത്യസ്തമാണ്; അജ്ഞാനം കുരുടൻമാരുടെ ഇരുണ്ടതുപോലെയാണ്, ഇന്ദ്രിയങ്ങളിൽ നിന്നുള്ള ജ്ഞാനം ദീപംപോലെയാണ്.
യഥാ സൂര്യസ് തഥാ ജ്ഞാനം യദ് വൈ വിപ്രാ വിവേകജമ് മനുര് അപ്യ് ആഹ വേദാര്ഥം സ്മൃത്വാ യന് മുനിസത്തമാഃ
സൂര്യൻപോലെ തന്നെയാണ് വിവേകത്തിൽ നിന്നുള്ള ജ്ഞാനം, മഹർഷിമാരേ; മാനു അതിനെക്കുറിച്ച് വേദാർത്ഥം ഓർത്ത് പറഞ്ഞിട്ടുണ്ട്.
തദ് ഏതച് ഛ്രൂയതാമ് അത്ര സംബന്ധേ ഗദതോ മമ ദ്വേ ബ്രഹ്മണീ വേദിതവ്യേ ശബ്ദബ്രഹ്മ പരം ച യത്
ഇപ്പോൾ ഞാൻ പറയുന്ന ഈ ബന്ധം കേൾക്കൂ: രണ്ടുതരം ബ്രഹ്മങ്ങൾ അറിയേണ്ടതാണ്—ശബ്ദബ്രഹ്മവും പരബ്രഹ്മവും.
ശബ്ദബ്രഹ്മണി നിഷ്ണാതഃ പരം ബ്രഹ്മാധിഗച്ഛതി ദ്വേ വിദ്യേ വൈ വേദിതവ്യേ ഇതി ചാഥര്വണീ ശ്രുതിഃ
ശബ്ദബ്രഹ്മത്തിൽ പ്രാവീണ്യം ഉള്ളവൻ പരബ്രഹ്മം നേടുന്നു; രണ്ട് വിധത്തിലുള്ള ജ്ഞാനങ്ങൾ അറിയേണ്ടതാണെന്ന് അതർവണശ്രുതി പറയുന്നു.
പരയാ ഹ്യ് അക്ഷരപ്രാപ്തിര് ഋഗ്വേദാദിമയാപരാ യത് തദ് അവ്യക്തമ് അജരമ് അചിന്ത്യമ് അജമ് അവ്യയമ്
പരജ്ഞാനത്തിലൂടെ അക്ഷരത്വം ലഭിക്കുന്നു; അപരജ്ഞാനം ഋഗ്വേദം മുതലായവയാണ്; അതു അവ്യക്തവും വയസ്സില്ലാത്തതും ചിന്തിക്കാൻ കഴിയാത്തതും ജനനമില്ലാത്തതും ക്ഷയമില്ലാത്തതുമാണ്.
അനിര്ദേശ്യമ് അരൂപം ച പാണിപാദാദ്യസംയുതമ് വിത്തം സര്വഗതം നിത്യം ഭൂതയോനിമ് അകാരണമ്
അത് വിവരണം ചെയ്യാൻ കഴിയാത്തതും രൂപമില്ലാത്തതും കൈകാൽ മുതലായ അവയവങ്ങൾ ഇല്ലാത്തതും, എല്ലായിടത്തും വ്യാപിച്ചിരിക്കുന്നതും ശാശ്വതവുമായതും എല്ലാ ജീവികളുടെ ഉറവിടവുമായതും കാരണമില്ലാത്തതുമാണ്.
വ്യാപ്യം വ്യാപ്തം യതഃ സര്വം തദ് വൈ പശ്യന്തി സൂരയഃ തദ് ബ്രഹ്മ പരമം ധാമ തദ് ധേയം മോക്ഷകാങ്ക്ഷിഭിഃ
എല്ലാം വ്യാപിക്കുകയും എല്ലാറ്റിലും വ്യാപിച്ചിരിക്കുകയും ചെയ്യുന്നതിനെ മഹർഷിമാർ കാണുന്നു; അതാണ് പരബ്രഹ്മം, മോക്ഷം ആഗ്രഹിക്കുന്നവർക്ക് അതാണ് ലക്ഷ്യം.
ശ്രുതിവാക്യോദിതം സൂക്ഷ്മം തദ് വിഷ്ണോഃ പരമം പദമ് ഉത്പത്തിം പ്രലയം ചൈവ ഭൂതാനാമ് ആഗതിം ഗതിമ്
ശ്രുതിവാക്യങ്ങളിൽ പറയുന്ന വിഷ്ണുവിന്റെ അതിസൂക്ഷ്മമായ പരമപദം, സകലഭൂതങ്ങളുടെ ഉത്ഭവവും ലയവും, അവയുടെ വരവും പോകലുമാണ്.
വേത്തി വിദ്യാമ് അവിദ്യാം ച സ വാച്യോ ഭഗവാന് ഇതി ജ്ഞാനശക്തിബലൈശ്വര്യവീര്യതേജാംസ്യ് അശേഷതഃ
ജ്ഞാനവും അജ്ഞാനവും അറിയുന്നവനാണ് ഭഗവാൻ എന്നു വിളിക്കപ്പെടുന്നത്; അവൻ പൂർണ്ണമായ ജ്ഞാനശക്തിയും ബലവും ഐശ്വര്യവും വീര്യവും തേജസ്സും ഉള്ളവനാണ്.
ഭഗവച്ഛബ്ദവാച്യാനി വിനാ ഹേയൈര് ഗുണാദിഭിഃ സര്വാണി തത്ര ഭൂതാനി നിവസന്തി പരാത്മനി
ഹീനമായ ഗുണങ്ങളോ മറ്റു ദോഷങ്ങളോ ഇല്ലാതെ 'ഭഗവാൻ' എന്ന പേരിൽ അറിയപ്പെടുന്ന പരമാത്മാവിലാണ് എല്ലാ ജീവികളും വസിക്കുന്നത്.
ഭൂതേഷു ച സ സര്വാത്മാ വാസുദേവസ് തതഃ സ്മൃതഃ ഉവാചേദം മഹര്ഷിഭ്യഃ പുരാ പൃഷ്ടഃ പ്രജാപതിഃ
എല്ലാ ഭൂതങ്ങളുടെയും ആത്മാവാണ് അവൻ; അതുകൊണ്ടാണ് വാസുദേവൻ എന്ന് ഓർക്കപ്പെടുന്നത്. പുരാതനകാലത്ത് മഹർഷിമാർ ചോദിച്ചപ്പോൾ പ്രജാപതി ഇതു പറഞ്ഞു.
നാമവ്യാഖ്യാമ് അനന്തസ്യ വാസുദേവസ്യ തത്ത്വതഃ ഭൂതേഷു വസതേ യോ ഽന്തര് വസന്ത്യ് അത്ര ച താനി യത് ധാതാ വിധാതാ ജഗതാം വാസുദേവസ് തതഃ പ്രഭുഃ
അനന്തനായ വാസുദേവന്റെ നാമത്തിന്റെ യഥാർത്ഥ അർത്ഥം, അവൻ എല്ലാ ഭൂതികളിലും വസിക്കുകയും അവയും അവനിൽ വസിക്കുകയും ചെയ്യുന്നതാണ്; ലോകങ്ങളുടെ സ്രഷ്ടാവും നിയമാവുമാണ്, അതുകൊണ്ടാണ് വാസുദേവൻ എന്ന പ്രഭു.
സ സര്വഭൂതപ്രകൃതിര് ഗുണാംശ് ച ദോഷാംശ് ച സര്വാന് സഗുണോ ഹ്യ് അതീതഃ അതീതസര്വാവരണോ ഽഖിലാത്മാ തേനാവൃതം യദ് ഭുവനാന്തരാലമ്
അവൻ എല്ലാ ഭൂതങ്ങളുടെ സ്വഭാവവും ഗുണങ്ങളും ദോഷങ്ങളും തന്നെയാണ്; ഗുണങ്ങൾ ഉള്ളവനാണെങ്കിലും അവയെ എല്ലാം അതിക്രമിച്ചവനും, എല്ലായിടത്തും ഉള്ള ആത്മാവും, ലോകങ്ങൾക്കിടയിലെ അന്തരം അവൻ മറയ്ക്കുന്നു.