സകൃദ് ഉച്ചാരിതേ വാക്യേ സമുദ്ഭൂതമഹാശ്രമഃ ശ്വാസകാസാമയായാസസമുദ്ഭൂതപ്രജാഗരഃ
ഒരു വാക്ക് പോലും പറയുമ്പോൾ വലിയ ക്ഷീണം ഉണ്ടാകുന്നു; ശ്വാസം, ചുമ, രോഗം എന്നിവയാൽ ഉണർവ് വരുന്നു.
അന്യേനോത്ഥാപ്യതേ ഽന്യേന തഥാ സംവേശ്യതേ ജരീ ഭൃത്യാത്മപുത്രദാരാണാമ് അപമാനപരാകൃതഃ
ഒരാൾ എഴുന്നേല്പിക്കുന്നു, മറ്റൊരാൾ കിടത്തുന്നു; വൃദ്ധാവായപ്പോൾ ഭൃത്യന്മാരും മക്കളും ഭാര്യമാരും അവനെ അവഗണിച്ച് അപമാനിക്കുന്നു.
പ്രക്ഷീണാഖിലശൌചശ് ച വിഹാരാഹാരസംസ്പൃഹഃ ഹാസ്യഃ പരിജനസ്യാപി നിര്വിണ്ണാശേഷബാന്ധവഃ
എല്ലാ ശുദ്ധിയും നഷ്ടപ്പെട്ടു, വിനോദത്തിനും ഭക്ഷണത്തിനും ആഗ്രഹം മാത്രം; സ്വന്തം ആളുകൾ പോലും അവനെ പരിഹസിക്കുന്നു, ബന്ധുക്കൾ എല്ലാവരും അവനെ ഉപേക്ഷിക്കുന്നു.
അനുഭൂതമ് ഇവാന്യസ്മിഞ് ജന്മന്യ് ആത്മവിചേഷ്ടിതമ് സംസ്മരന് യൌവനേ ദീര്ഘം നിശ്വസിത്യ് അതിതാപിതഃ
മറ്റൊരു ജന്മത്തിൽ അനുഭവിച്ചതുപോലെ, തന്റെ യൗവനകാലത്തെ പ്രവർത്തികൾ ഓർത്ത്, വൃദ്ധാവായപ്പോൾ ദീർഘനിശ്വാസം വിടുന്നു, വലിയ ദു:ഖത്തിൽ മുങ്ങുന്നു.
ഏവമാദീനി ദുഃഖാനി ജരായാമ് അനുഭൂയ ച മരണേ യാനി ദുഃഖാനി പ്രാപ്നോതി ശൃണു താന്യ് അപി
ഇങ്ങനെ വൃദ്ധാവായപ്പോൾ അനുഭവിക്കുന്ന ദു:ഖങ്ങൾക്കു ശേഷം, മരണസമയത്ത് ലഭിക്കുന്ന ദു:ഖങ്ങൾക്കുറിച്ച് ഇപ്പോൾ കേൾക്കൂ.
ശ്ലഥഗ്രീവാങ്ഘ്രിഹസ്തോ ഽഥ പ്രാപ്തോ വേപഥുനാ നരഃ മുഹുര് ഗ്ലാനിപരശ് ചാസൌ മുഹുര് ജ്ഞാനബലാന്വിതഃ
കഴുത്തും കാലും കൈകളും ദുർബലമായി, ശരീരം വിറയുന്നു; ഒരിക്കൽ ദുർബലതയിൽ, മറ്റൊരിക്കൽ ബോധത്തിലും ശക്തിയിലും.
ഹിരണ്യധാന്യതനയഭാര്യാഭൃത്യഗൃഹാദിഷു ഏതേ കഥം ഭവിഷ്യന്തീത്യ് അതീവ മമതാകുലഃ
എന്റെ പൊന്നും ധാന്യവും മക്കളും ഭാര്യയും ഭൃത്യന്മാരും വീടും ഇവയെല്ലാം എങ്ങനെ ആകും എന്നു വലിയ മമതയോടെ ചിന്തിക്കുന്നു.
മര്മവിദ്ഭിര് മഹാരോഗൈഃ ക്രകചൈര് ഇവ ദാരുണൈഃ ശരൈര് ഇവാന്തകസ്യോഗ്രൈശ് ഛിദ്യമാനാസ്ഥിബന്ധനഃ
മർമ്മം അറിയുന്നവരും വലിയ രോഗങ്ങളും, ക്രൂരമായ കരളുകൾ പോലുള്ള വേദനകളും, യമന്റെ കഠിനമായ അമ്പുകൾ പോലുള്ള വേദനകളും എല്ലുകൾ കീറുന്നതുപോലെ അനുഭവപ്പെടുന്നു.
പരിവര്തമാനതാരാക്ഷി ഹസ്തപാദം മുഹുഃ ക്ഷിപന് സംശുഷ്യമാണതാല്വോഷ്ഠകണ്ഠോ ഘുരഘുരായതേ
കണ്ണുകൾ ചുറ്റിക്കറക്കി, കൈകളും കാലുകളും വീണ്ടും വീണ്ടും എറിഞ്ഞ്, നാവും അധരവും കഴുത്തും ഉണങ്ങി, അവൻ 'ഘുര്-ഘുര്' എന്ന ശബ്ദം പുറത്ത് വിടുന്നു.
നിരുദ്ധകണ്ഠദേശോ ഽപി ഉദാനശ്വാസപീഡിതഃ താപേന മഹതാ വ്യാപ്തസ് തൃഷാ വ്യാപ്തസ് തഥാ ക്ഷുധാ
കഴുത്ത് അടഞ്ഞുപോയിട്ടും, മേലോട്ടുള്ള ശ്വാസം വേദനിപ്പിച്ചും, വലിയ ചൂട് മുഴുവൻ പിടിച്ചും, ദാഹവും വിശപ്പും പിടിച്ചും അവൻ പീഡിക്കപ്പെടുന്നു.
ക്ലേശാദ് ഉത്ക്രാന്തിമ് ആപ്നോതി യാമ്യകിംകരപീഡിതഃ തതശ് ച യാതനാദേഹം ക്ലേശേന പ്രതിപദ്യതേ
വേദന കൊണ്ട് യമന്റെ ദൂതന്മാർ ഉപദ്രവിച്ചവൻ കഷ്ടതയോടെ ജീവൻ വിട്ട്, പിന്നെ വേദനയുടെ ശരീരം ഏറ്റെടുക്കുന്നു.
ഏതാന്യ് അന്യാനി ചോഗ്രാണി ദുഃഖാനി മരണേ നൃണാമ് ശൃണുധ്വം നരകേ യാനി പ്രാപ്യന്തേ പുരുഷൈര് മൃതൈഃ
മരണസമയത്ത് മനുഷ്യർക്കുണ്ടാകുന്ന മറ്റു ഭയങ്കരമായ ദു:ഖങ്ങളും, മരിച്ചവർ നരകത്തിൽ അനുഭവിക്കുന്ന വേദനകളും കേൾക്കൂ.
യാമ്യകിംകരപാശാദിഗ്രഹണം ദണ്ഡതാഡനമ് യമസ്യ ദര്ശനം ചോഗ്രമ് ഉഗ്രമാര്ഗവിലോകനമ്
യമന്റെ ദൂതന്മാരുടെ കയറുകൾകൊണ്ടും മറ്റു ഉപകരണങ്ങളാലും പിടിക്കപ്പെടൽ, ദണ്ഡംകൊണ്ട് അടിയേറ്റൽ, യമനെ കാണേണ്ടി വരിക, ഭയാനകമായ വഴികൾ കാണേണ്ടി വരിക—ഇവയൊക്കെയും അനുഭവിക്കേണ്ടി വരും.
കരമ്ഭവാലുകാവഹ്നിയന്ത്രശസ്ത്രാദിഭീഷണേ പ്രത്യേകം യാതനായാശ് ച യാതനാദി ദ്വിജോത്തമാഃ
കല്ല് ചക്കിലിടൽ, ചൂടുള്ള മണലിലും അഗ്നിയിലും കത്തിക്കൽ, ഉപകരണങ്ങളാലും ആയുധങ്ങളാലും പീഡനം—ഓരോ വേദനയും അത്രയും ഭയങ്കരമാണ്, ദ്വിജശ്രേഷ്ഠന്മാരേ.
ക്രകചൈഃ പീഡ്യമാനാനാം മൃഷായാം ചാപി ധ്മാപ്യതാമ് കുഠാരൈഃ പാട്യമാനാനാം ഭൂമൌ ചാപി നിഖന്യതാമ്
ചിലരെ കശേരുക്കളാൽ മുറിക്കുന്നു, ചിലരെ കള്ളം പറഞ്ഞതിന് ചുട്ടുപൊള്ളിക്കുന്നു, ചിലരെ കൊത്തളുകൊണ്ട് വെട്ടുന്നു, ചിലരെ നിലത്തടിച്ചു മൂടുന്നു.
ശൂലേഷ്വ് ആരോപ്യമാണാനാം വ്യാഘ്രവക്ത്രേ പ്രവേശ്യതാമ് ഗൃധ്രൈഃ സംഭക്ഷ്യമാണാനാം ദ്വീപിഭിശ് ചോപഭുജ്യതാമ്
ചിലരെ കൂറ്റൻ കൂമ്പാരത്തിൽ കയറ്റുന്നു, ചിലരെ കരടികളുടെ വായിൽ തള്ളുന്നു, ചിലരെ കഴുകന്മാർ തിന്നുന്നു, ചിലരെ കാട്ടുമൃഗങ്ങൾ ഭക്ഷിക്കുന്നു.
ക്വഥ്യതാം തൈലമധ്യേ ച ക്ലിദ്യതാം ക്ഷാരകര്ദമേ ഉച്ചാന് നിപാത്യമാനാനാം ക്ഷിപ്യതാം ക്ഷേപയന്ത്രകൈഃ
ചിലരെ എണ്ണയിൽ വേവിക്കുന്നു, ചിലരെ ക്ഷാരമുള്ള ചളിയിൽ കുതിർക്കുന്നു, ചിലരെ ഉയരത്തിൽ നിന്ന് തള്ളുന്നു, യന്ത്രങ്ങളാൽ എറിഞ്ഞ് വീഴ്ത്തുന്നു.
നരകേ യാനി ദുഃഖാനി പാപഹേതൂദ്ഭവാനി വൈ പ്രാപ്യന്തേ നാരകൈര് വിപ്രാസ് തേഷാം സംഖ്യാ ന വിദ്യതേ
പാപഫലമായി നരകത്തിൽ അനുഭവിക്കേണ്ട ദു:ഖങ്ങൾ, നരകവാസികൾക്ക് ഉണ്ടാകുന്നു, ബ്രാഹ്മണന്മാരേ; അവയുടെ എണ്ണം ആരും അറിയില്ല.
ന കേവലം ദ്വിജശ്രേഷ്ഠാ നരകേ ദുഃഖപദ്ധതിഃ സ്വര്ഗേ ഽപി പാതഭീതസ്യ ക്ഷയിഷ്ണോര് നാസ്തി നിര്വൃതിഃ
നരകത്തിൽ മാത്രം അല്ല, ദ്വിജശ്രേഷ്ഠന്മാരേ, സ്വർഗ്ഗത്തിലും ഭയത്തോടെയും നശ്വരതയോടെയും ഉള്ളവർക്ക് സ്ഥിരമായ സന്തോഷമില്ല.
പുനശ് ച ഗര്ഭോ ഭവതി ജായതേ ച പുനര് നരഃ ഗര്ഭേ വിലീയതേ ഭൂയോ ജായമാനോ ഽസ്തമ് ഏതി ച
വീണ്ടും ഒരാൾ ഗർഭത്തിൽ പ്രവേശിച്ച് മനുഷ്യനായി ജനിക്കുന്നു; ഗർഭത്തിൽ ലയിച്ച്, വീണ്ടും ജനിച്ച്, പിന്നെയും മരിക്കുന്നു.
ജാതമാത്രശ് ച മ്രിയതേ ബാലഭാവേ ച യൌവനേ യദ് യത് പ്രീതികരം പുംസാം വസ്തു വിപ്രാഃ പ്രജായതേ
ചിലർ ജനിച്ച ഉടൻ മരിക്കുന്നു, ചിലർ ബാല്യത്തിൽ, ചിലർ യൗവനത്തിൽ; മനുഷ്യർക്കു സന്തോഷം തരുന്ന വസ്തുക്കൾ എല്ലാം ഉണ്ടാകുന്നു, ബ്രാഹ്മണന്മാരേ.
തദ് ഏവ ദുഃഖവൃക്ഷസ്യ ബീജത്വമ് ഉപഗച്ഛതി കലത്രപുത്രമിത്രാദിഗൃഹക്ഷേത്രധനാദികൈഃ
അവയൊക്കെയും ദു:ഖത്തിന്റെ വൃക്ഷത്തിന് വിത്താകുന്നു—ഭാര്യ, മകൻ, സുഹൃത്ത്, വീട്, നിലം, ധനം തുടങ്ങിയവ.
ക്രിയതേ ന തഥാ ഭൂരി സുഖം പുംസാം യഥാസുഖമ് ഇതി സംസാരദുഃഖാര്കതാപതാപിതചേതസാമ്
മനുഷ്യർക്ക് ആഗ്രഹിക്കുന്നത്ര സന്തോഷം ഒരിക്കലും ലഭിക്കാറില്ല; അതുകൊണ്ടു തന്നെ ലോകദു:ഖത്തിന്റെ ചൂടിൽ മനസ്സുകൾ കത്തുന്നു.
വിമുക്തിപാദപച്ഛായാമ് ഋതേ കുത്ര സുഖം നൃണാമ് തദ് അസ്യ ത്രിവിധസ്യാപി ദുഃഖജാതസ്യ പണ്ഡിതൈഃ
വിമുക്തിയുടെ വൃക്ഷത്തിന്റെ തണലൊഴികെ മനുഷ്യർക്കു എവിടെയും സുഖമില്ല; ഈ ത്രിവിധ ദു:ഖത്തിന്റെ കാരണങ്ങൾ പണ്ഡിതന്മാർ പറയുന്നു.
ഗര്ഭജന്മജരാദ്യേഷു സ്ഥാനേഷു പ്രഭവിഷ്യതഃ നിരസ്താതിശയാഹ്ലാദം സുഖഭാവൈകലക്ഷണമ്
ഗർഭം, ജനനം, വയസ്സ് മുതലായ അവസ്ഥകളിൽ, അതിന് വിധേയരായവർക്ക്, സന്തോഷം അധികം ഇല്ല; അതും സ്ഥിരതയില്ലാത്തതാണ്.
ഭേഷജം ഭഗവത്പ്രാപ്തിര് ഏകാ ചാത്യന്തികീ മതാ തസ്മാത് തത്പ്രാപ്തയേ യത്നഃ കര്തവ്യഃ പണ്ഡിതൈര് നരൈഃ
ഭഗവാന്റെ സാന്നിധ്യം മാത്രമാണ് അന്തിമ ഔഷധം എന്നു കരുതുന്നു; അതിനായി പണ്ഡിതരും മനുഷ്യരും പരിശ്രമിക്കണം.
തത്പ്രാപ്തിഹേതുര് ജ്ഞാനം ച കര്മ ചോക്തം ദ്വിജോത്തമാഃ ആഗമോത്ഥം വിവേകാച് ച ദ്വിധാ ജ്ഞാനം തഥോച്യതേ
അത് നേടാനുള്ള മാർഗ്ഗങ്ങൾ ജ്ഞാനവും കര്മ്മവും ആണെന്ന്, മഹാനായ ദ്വിജന്മാരേ, ജ്ഞാനം രണ്ടുതരത്തിലാണ് എന്ന് പറയുന്നു—ഒരു ഭാഗം ആഗമങ്ങളിൽ നിന്നുള്ളത്, മറ്റേത് വിവേകത്തിൽ നിന്നുള്ളത്.
ശബ്ദബ്രഹ്മാഗമമയം പരം ബ്രഹ്മ വിവേകജമ് അന്ധം തമ ഇവാജ്ഞാനം ദീപവച് ചേന്ദ്രിയോദ്ഭവമ്
വിവേകത്തിൽ നിന്നുള്ള പരമബ്രഹ്മം ശബ്ദബ്രഹ്മത്തിൽ നിന്നു വ്യത്യസ്തമാണ്; അജ്ഞാനം കുരുടൻമാരുടെ ഇരുണ്ടതുപോലെയാണ്, ഇന്ദ്രിയങ്ങളിൽ നിന്നുള്ള ജ്ഞാനം ദീപംപോലെയാണ്.
യഥാ സൂര്യസ് തഥാ ജ്ഞാനം യദ് വൈ വിപ്രാ വിവേകജമ് മനുര് അപ്യ് ആഹ വേദാര്ഥം സ്മൃത്വാ യന് മുനിസത്തമാഃ
സൂര്യൻപോലെ തന്നെയാണ് വിവേകത്തിൽ നിന്നുള്ള ജ്ഞാനം, മഹർഷിമാരേ; മാനു അതിനെക്കുറിച്ച് വേദാർത്ഥം ഓർത്ത് പറഞ്ഞിട്ടുണ്ട്.
തദ് ഏതച് ഛ്രൂയതാമ് അത്ര സംബന്ധേ ഗദതോ മമ ദ്വേ ബ്രഹ്മണീ വേദിതവ്യേ ശബ്ദബ്രഹ്മ പരം ച യത്
ഇപ്പോൾ ഞാൻ പറയുന്ന ഈ ബന്ധം കേൾക്കൂ: രണ്ടുതരം ബ്രഹ്മങ്ങൾ അറിയേണ്ടതാണ്—ശബ്ദബ്രഹ്മവും പരബ്രഹ്മവും.