ഇത്യ് ഏഷ കല്പസംഹാരോ അന്തരപ്രലയോ ദ്വിജാഃ നൈമിത്തികോ വഃ കഥിതഃ ശൃണുധ്വം പ്രാകൃതം പരമ്
ഇങ്ങനെയാണ് ഒരു കല്പത്തിന്റെ സംഹാരവും, ഇടക്കാല പ്രളയവും, ദ്വിജന്മാരേ. നൈമിത്തികം ഞാൻ പറഞ്ഞുതന്നു. ഇനി പരമമായ പ്രകൃതിപ്രളയം കേൾക്കൂ.
അവൃഷ്ട്യഗ്ന്യാദിഭിഃ സമ്യക് കൃതേ ശയ്യാലയേ ദ്വിജാഃ സമസ്തേഷ്വ് ഏവ ലോകേഷു പാതാലേഷ്വ് അഖിലേഷു ച
വൃഷ്ടിയില്ലായ്മ, അഗ്നി തുടങ്ങിയവകൊണ്ട് ശരിയായ രീതിയിൽ ശയ്യ ഒരുക്കപ്പെട്ടപ്പോൾ, ബ്രാഹ്മണന്മാരേ, എല്ലായിടത്തും ലോകങ്ങളിലും പാതാളങ്ങളിലും അതു സംഭവിക്കുന്നു.
മഹദാദേര് വികാരസ്യ വിശേഷാത് തത്ര സംക്ഷയേ കൃഷ്ണേച്ഛാകാരിതേ തസ്മിന് പ്രവൃത്തേ പ്രതിസംചരേ
മഹതിന്റെ പ്രത്യേകമായ മാറ്റം മൂലം, കൃഷ്ണന്റെ ഇച്ഛയാൽ, ആ സംഹാരം ആരംഭിച്ചപ്പോൾ, ലയവും ആരംഭിക്കുന്നു.
ആപോ ഗ്രസന്തി വൈ പൂര്വം ഭൂമേര് ഗന്ധാദികം ഗുണമ് ആത്തഗന്ധാ തതോ ഭൂമിഃ പ്രലയായ പ്രകല്പതേ
ആദ്യം, ജലം ഭൂമിയുടെ ഗന്ധം പോലുള്ള ഗുണങ്ങളെ ഉൾക്കൊള്ളുന്നു. ഗന്ധം ഉൾക്കൊണ്ട ശേഷം, ഭൂമി പ്രളയത്തിനായി ഒരുക്കപ്പെടുന്നു.
പ്രനഷ്ടേ ഗന്ധതന്മാത്രേ ഭവത്യ് ഉര്വീ ജലാത്മികാ ആപസ് തദാ പ്രവൃത്താസ് തു വേഗവത്യോ മഹാസ്വനാഃ
ഗന്ധത്തിന്റെ സൂക്ഷ്മത്വം നശിച്ചപ്പോൾ, ഭൂമി ജലസ്വഭാവം കൈവരിക്കുന്നു. അപ്പോൾ ജലങ്ങൾ വേഗത്തോടും വലിയ ശബ്ദത്തോടും കൂടി ഒഴുകുന്നു.
സര്വമ് ആപൂരയന്തീദം തിഷ്ഠന്തി വിചരന്തി ച സലിലേനൈവോര്മിമതാ ലോകാലോകഃ സമന്തതഃ
ജലം എല്ലാം നിറച്ച്, പരവി, അവിടെ നിലകൊള്ളുകയും സഞ്ചരിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു. അതിന്റെ തിരകളാൽ ലോകാലോകം ചുറ്റും മുഴുവനും മൂടപ്പെടുന്നു.
അപാമ് അപി ഗുണോ യസ് തു ജ്യോതിഷാ പീയതേ തു സഃ നശ്യന്ത്യ് ആപഃ സുതപ്താശ് ച രസതന്മാത്രസംക്ഷയാത്
ജലം എന്നതിന്റെ ഗുണം അഗ്നി അതിനെ അകത്താക്കുമ്പോള് നഷ്ടമാകുന്നു; അതിന്റെ സാരഭാഗം തീര്ന്നാല് അതിയായി ചൂടേറ്റ വെള്ളം നശിക്കുന്നു.
തതശ് ചാപോ ഽമൃതരസാ ജ്യോതിഷ്ട്വം പ്രാപ്നുവന്തി വൈ അഗ്ന്യവസ്ഥേ തു സലിലേ തേജസാ സര്വതോ വൃതേ
അതിനുശേഷം, അമൃതംപോലെയുള്ള സാരമുള്ള വെള്ളം തീയുടെ സ്വഭാവം കൈവരിക്കുന്നു; അഗ്നി ചുറ്റും പടര്ന്നിരിക്കുമ്പോള് വെള്ളം മുഴുവന് തീപോലെയാകും.
സ ചാഗ്നിഃ സര്വതോ വ്യാപ്യ ആദത്തേ തജ് ജലം തദാ സര്വമ് ആപൂര്യതോ ചാഭിസ് തദാ ജഗദ് ഇദം ശനൈഃ
അഗ്നി എല്ലായിടത്തും വ്യാപിച്ച് ആ ജലം മുഴുവന് ആഗിരണം ചെയ്യുന്നു; അങ്ങനെ എല്ലാം നിറയുമ്പോള് ഈ ലോകം മുഴുവന് പതിയെ അഗ്നിയില് ലയിക്കുന്നു.
അര്ചിഭിഃ സംതതേ തസ്മിംസ് തിര്യഗ് ഊര്ധ്വമ് അധസ് തഥാ ജ്യോതിഷോ ഽപി പരം രൂപം വായുര് അത്തി പ്രഭാകരമ്
അഗ്നി അതിന്റെ ജ്വാലകള് കയറി, താഴെയും അങ്ങോട്ടും പടര്ന്നപ്പോള്, പ്രകാശമുള്ള അത്യുത്തമമായ ആജ്യത്തെ വായു ആഗിരണം ചെയ്യുന്നു.
പ്രലീനേ ച തതസ് തസ്മിന് വായുഭൂതേ ഽഖിലാത്മകേ പ്രനഷ്ടേ രൂപതന്മാത്രേ കൃതരൂപോ വിഭാവസുഃ
അങ്ങനെ അഗ്നി പൂര്ണമായും വായുവായി ലയിച്ചപ്പോള്, പ്രകാശത്തിന്റെ സൂക്ഷ്മസ്വഭാവം നശിച്ചിരിക്കുന്നു; അപ്പോള് അഗ്നി തന്റെ രൂപം പൂര്ത്തിയാക്കി ശമിക്കുന്നു.
പ്രശാമ്യതി തദാ ജ്യോതിര് വായുര് ദോധൂയതേ മഹാന് നിരാലോകേ തദാ ലോകേ വായുസംസ്ഥേ ച തേജസി
അപ്പോള് പ്രകാശം അണയുന്നു, മഹാവായു ഉണരുന്നു; ആ അന്ധകാരത്തില്, ലോകം വായുവില് നിലകൊള്ളുമ്പോള് തീ പൂര്ണമായും അപ്രത്യക്ഷമാകുന്നു.
തതഃ പ്രലയമ് ആസാദ്യ വായുസംഭവമ് ആത്മനഃ ഊര്ധ്വം ച വായുസ് തിര്യക് ച ദോധവീതി ദിശോ ദശ
അതിനുശേഷം, പ്രളയം എത്തിയപ്പോള് വായുവില് നിന്നുള്ള ആത്മാവിന്റെ തത്വം മേലേയും അങ്ങോട്ടും സഞ്ചരിക്കുന്നു; വായു പത്ത് ദിശകളിലേക്കും പടരുന്നു.
വായോസ് ത്വ് അപി ഗുണം സ്പര്ശമ് ആകാശം ഗ്രസതേ തതഃ പ്രശാമ്യതി തദാ വായുഃ ഖം തു തിഷ്ഠത്യ് അനാവൃതമ്
വായുവിന്റെ ഗുണമായ സ്പര്ശം ആകാശം ആഗിരണം ചെയ്യുന്നു; അപ്പോള് വായു ശമിച്ചു, ആകാശം മറവില്ലാതെ നിലകൊള്ളുന്നു.
അരൂപമ് അരസസ്പര്ശമ് അഗന്ധവദ് അമൂര്തിമത് സര്വമ് ആപൂരയച് ചൈവ സുമഹത് തത് പ്രകാശതേ
രൂപമില്ലാതെ, രുചിയില്ലാതെ, സ്പര്ശമില്ലാതെ, ഗന്ധമില്ലാതെ, ആകൃതിയില്ലാതെ, ആ മഹത്തായ ആകാശം എല്ലാം നിറച്ച് പ്രകാശിക്കുന്നു.
പരിമണ്ഡലതസ് തത് തു ആകാശം ശബ്ദലക്ഷണമ് ശബ്ദമാത്രം തഥാകാശം സര്വമ് ആവൃത്യ തിഷ്ഠതി
ആകാശം പൂര്ണമായ വൃത്താകൃതിയിലും ശബ്ദസ്വഭാവത്തിലും നിലകൊള്ളുന്നു; ശബ്ദം മാത്രമായ ആകാശം എല്ലായിടത്തും വ്യാപിച്ച് നിലനില്ക്കുന്നു.
തതഃ ശബ്ദഗുണം തസ്യ ഭൂതാദിര് ഗ്രസതേ പുനഃ ഭൂതേന്ദ്രിയേഷു യുഗപദ് ഭൂതാദൌ സംസ്ഥിതേഷു വൈ
അതിനുശേഷം, ആകാശത്തിന്റെ ഗുണമായ ശബ്ദം വീണ്ടും മൂലഭൂതത്തില് ലയിക്കുന്നു; മൂലഭൂതങ്ങളിലും ഇന്ദ്രിയങ്ങളിലും എല്ലാം ഒരുമിച്ച് അതില് ലയിക്കുന്നു.
അഭിമാനാത്മകോ ഹ്യ് ഏഷ ഭൂതാദിസ് താമസഃ സ്മൃതഃ ഭൂതാദിം ഗ്രസതേ ചാപി മഹാബുദ്ധിര് വിചക്ഷണാ
അഹങ്കാരവും അജ്ഞാനവും നിറഞ്ഞ ഈ മൂലഭൂതം ഭൂതാദി എന്നറിയപ്പെടുന്നു; വിവേകമുള്ള മഹാബുദ്ധി ഭൂതാദിയെ പോലും ആഗിരണം ചെയ്യുന്നു.
ഉര്വീ മഹാംശ് ച ജഗതഃ പ്രാന്തേ ഽന്തര് ബാഹ്യതസ് തഥാ ഏവം സപ്ത മഹാബുദ്ധിഃ ക്രമാത് പ്രകൃതയസ് തഥാ
ഭൂമിയും മഹത്തത്വവും ലോകത്തിന്റെ അവസാനം അകത്തും പുറത്തും നിലകൊള്ളുന്നു; ഈ ക്രമത്തില് ഏഴു തത്വങ്ങളും മഹാബുദ്ധിയും പ്രകൃതിയാണ്.
പ്രത്യാഹാരൈസ് തു താഃ സര്വാഃ പ്രവിശന്തി പരസ്പരമ് യേനേദമ് ആവൃതം സര്വമ് അണ്ഡമ് അപ്സു പ്രലീയതേ
പ്രത്യാഹാരം വഴി ഇവയെല്ലാം പരസ്പരം ലയിക്കുന്നു; അതിനാല് എല്ലാം പൊതിഞ്ഞിരിക്കുന്ന അണ്ടം വെള്ളത്തില് ലയിക്കുന്നു.
സപ്തദ്വീപസമുദ്രാന്തം സപ്തലോകം സപര്വതമ് ഉദകാവരണം ഹ്യ് അത്ര ജ്യോതിഷാ പീയതേ തു തത്
ഏഴു ദ്വീപുകളും സമുദ്രങ്ങളും, ഏഴു ലോകങ്ങളും പര്വ്വതങ്ങളും ഉള്പ്പെടെ, വെള്ളം കൊണ്ട് ചുറ്റപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു; അതിനെ അഗ്നി ആഗിരണം ചെയ്യുന്നു.
ജ്യോതിര് വായൌ ലയം യാതി യാത്യ് ആകാശേ സമീരണഃ ആകാശം ചൈവ ഭൂതാദിര് ഗ്രസതേ തം തഥാ മഹാന്
തീ വായുവില് ലയിക്കുന്നു, വായു ആകാശത്തില് ലയിക്കുന്നു, ആകാശം ഭൂതാദിയില് ലയിക്കുന്നു, അതുപോലെ മഹത്തത്വവും.
മഹാന്തമ് ഏഭിഃ സഹിതം പ്രകൃതിര് ഗ്രസതേ ദ്വിജാഃ ഗുണസാമ്യമ് അനുദ്രിക്തമ് അന്യൂനം ച ദ്വിജോത്തമാഃ
മഹത്തത്വം ഇവയൊക്കെയും ചേര്ന്ന് പ്രകൃതിയില് ലയിക്കുന്നു, ദ്വിജന്മാരേ; ഗുണങ്ങള് സമമായ അവസ്ഥയില്, അധികമോ കുറവോ ഇല്ലാതെ, ഉത്തമ ദ്വിജന്മാരേ.
പ്രോച്യതേ പ്രകൃതിര് ഹേതുഃ പ്രധാനം കാരണം പരമ് ഇത്യ് ഏഷാ പ്രകൃതിഃ സര്വാ വ്യക്താവ്യക്തസ്വരൂപിണീ
പ്രകൃതിയെ കാരണമെന്നും പ്രധാനമായതും പരമമായതും എന്നു പറയുന്നു; ഈ പ്രകൃതിയാണ് എല്ലാം, വ്യക്തവും അവ്യക്തവുമായ സ്വഭാവമുള്ളത്.
വ്യക്തസ്വരൂപമ് അവ്യക്തേ തസ്യാം വിപ്രാഃ പ്രലീയതേ ഏകഃ ശുദ്ധോ ഽക്ഷരോ നിത്യഃ സര്വവ്യാപീ തഥാ പുനഃ
പ്രിയ ബ്രാഹ്മണന്മാരേ, വ്യക്തമായ രൂപം അവ്യക്തതയിൽ ലയിക്കുന്നു; ശുദ്ധവും നശിക്കാത്തതുമായ, ശാശ്വതവും എല്ലായിടത്തും നിറഞ്ഞിരിക്കുന്ന ഒരേ ഒരുവൻ മാത്രം ശേഷിക്കുന്നു.
സോ ഽപ്യ് അംശഃ സര്വഭൂതസ്യ ദ്വിജേന്ദ്രാഃ പരമാത്മനഃ നശ്യന്തി സര്വാ യത്രാപി നാമജാത്യാദികല്പനാഃ
അത് പോലും പരമാത്മാവിന്റെ ഒരു ഭാഗമാണ്, മഹാന്മാരേ; അവിടെ എല്ലാ പേരുകളും ജാതികളും മറ്റും ഉള്ള വ്യത്യാസങ്ങൾ ഇല്ലാതാകുന്നു.
സത്താമാത്രാത്മകേ ജ്ഞേയേ ജ്ഞാനാത്മന്യ് ആത്മനഃ പരേ സ ബ്രഹ്മ തത് പരം ധാമ പരമാത്മാ പരേശ്വരഃ
ശുദ്ധമായ സത്തയിലാണു അറിയേണ്ടത്, ജ്ഞാനസ്വരൂപമായ ആത്മാവിൽ പരമാത്മാവ് നിലകൊള്ളുന്നു; അതാണ് ബ്രഹ്മം, അതാണ് പരമധാമം, പരമാത്മാവ്, പരമേശ്വരൻ.
സ വിഷ്ണുഃ സര്വമ് ഏവേദം യതോ നാവര്തതേ പുനഃ പ്രകൃതിര് യാ മയാഖ്യാതാ വ്യക്താവ്യക്തസ്വരൂപിണീ
അവനാണ് വിഷ്ണു, ഈ എല്ലാം അവനാണ്; അവനിൽ നിന്ന് തിരികെ വരുവാൻ ആരുമില്ല. ഞാൻ പറഞ്ഞ പ്രകൃതി, വ്യക്തവും അവ്യക്തവുമായ രൂപത്തിൽ ഉള്ളതാണു.
പുരുഷശ് ചാപ്യ് ഉഭാവ് ഏതൌ ലീയേതേ പരമാത്മനി പരമാത്മാ ച സര്വേഷാമ് ആധാരഃ പരമേശ്വരഃ
പ്രകൃതിയും പുരുഷനും രണ്ടും പരമാത്മാവിൽ ലയിക്കുന്നു; പരമാത്മാവാണ് എല്ലായിടത്തെയും ആധാരം, പരമേശ്വരൻ.
വിഷ്ണുനാമ്നാ സ വേദേഷു വേദാന്തേഷു ച ഗീയതേ പ്രവൃത്തം ച നിവൃത്തം ച ദ്വിവിധം കര്മ വൈദികമ്
വേദങ്ങളിലും ഉപനിഷത്തുകളിലും വിഷ്ണു എന്ന പേരിൽ അവനെ പാടുന്നു; പ്രവൃത്തി, നിര്വൃത്തി എന്നിങ്ങനെ വൈദികകർമങ്ങൾ രണ്ടുതരമുണ്ട്.