സപ്തര്ഷിസ്ഥാനമ് ആക്രമ്യ സ്ഥിതേ ഽമ്ഭസി ദ്വിജോത്തമാഃ ഏകാര്ണവം ഭവത്യ് ഏതത് ത്രൈലോക്യമ് അഖിലം തതഃ
സപ്തർഷിമാരുടെ സ്ഥലം വെള്ളത്തിൽ മുങ്ങിയപ്പോൾ, ദ്വിജന്മാരിൽ ശ്രേഷ്ഠന്മാരേ, ഈ മുഴുവൻ ത്രിലോകവും ഒറ്റ സമുദ്രമായി മാറുന്നു.
അഥ നിഃശ്വാസജോ വിഷ്ണോര് വായുസ് താഞ് ജലദാംസ് തതഃ നാശം നയതി ഭോ വിപ്രാ വര്ഷാണാമ് അധികം ശതമ്
അപ്പോൾ, ബ്രാഹ്മണന്മാരേ, വിഷ്ണുവിന്റെ ശ്വാസത്തിൽ നിന്നു ഉയർന്ന കാറ്റ് ആ മേഘങ്ങളെ നൂറുവർഷത്തിലധികം നീക്കം ചെയ്യുന്നു.
സര്വഭൂതമയോ ഽചിന്ത്യോ ഭഗവാന് ഭൂതഭാവനഃ അനാദിര് ആദിര് വിശ്വസ്യ പീത്വാ വായുമ് അശേഷതഃ
എല്ലാ ജീവികളുടെയും ആധാരവും, അദ്ഭുതവും, സകലത്തിന്റെയും ആദിയും അനാദിയും ആയ ഭഗവാൻ, ആ കാറ്റ് മുഴുവനും ഉൾക്കൊള്ളുന്നു.
ഏകാര്ണവേ തതസ് തസ്മിഞ് ശേഷശയ്യാസ്ഥിതഃ പ്രഭുഃ ബ്രഹ്മരൂപധരഃ ശേതേ ഭഗവാന് ആദികൃദ് ധരിഃ
അപ്പോൾ, ആ ഒറ്റ സമുദ്രത്തിൽ, ശേഷനിൽ വിശ്രമിക്കുന്ന പ്രഭു, ബ്രഹ്മാരൂപം ധരിച്ച്, ആദികർത്താവായ ഹരി അവിടെ കിടക്കുന്നു.
ജനലോകഗതൈഃ സിദ്ധൈഃ സനകാദ്യൈര് അഭിഷ്ടുതഃ ബ്രഹ്മലോകഗതൈശ് ചൈവ ചിന്ത്യമാനോ മുമുക്ഷുഭിഃ
ജനലോകത്തിൽ താമസിക്കുന്ന സിദ്ധന്മാർ, സനകാദിമാരും, ബ്രഹ്മലോകത്തിൽ വസിക്കുന്ന മോക്ഷം ആഗ്രഹിക്കുന്നവരും അവനെ സ്തുതിക്കുകയും ധ്യാനിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു.
ആത്മമായാമയീം ദിവ്യാം യോഗനിദ്രാം സമാസ്ഥിതഃ ആത്മാനം വാസുദേവാഖ്യം ചിന്തയന് പരമേശ്വരഃ
സ്വന്തം മായയിൽ നിന്നുള്ള ദിവ്യമായ യോഗനിദ്രയിൽ ലീനനായി, പരമേശ്വരൻ വാസുദേവനെന്ന സ്വയം ധ്യാനിക്കുന്നു.
ഏഷ നൈമിത്തികോ നാമ വിപ്രേന്ദ്രാഃ പ്രതിസംചരഃ നിമിത്തം തത്ര യച് ഛേതേ ബ്രഹ്മരൂപധരോ ഹരിഃ
ബ്രാഹ്മണന്മാരിൽ ശ്രേഷ്ഠന്മാരേ, ഇതാണ് നൈമിത്തിക പ്രളയം എന്നു പറയുന്നത്. ഹരി ബ്രഹ്മാരൂപം ധരിച്ചു ഇങ്ങനെ കിടക്കുന്നതാണ് അതിന്റെ കാരണം.
യദാ ജാഗര്തി സര്വാത്മാ സ തദാ ചേഷ്ടതേ ജഗത് നിമീലത്യ് ഏതദ് അഖിലം മായാശയ്യാശയേ ഽച്യുതേ
സർവ്വാത്മാവ് ഉണരുമ്പോൾ ലോകം പ്രവർത്തിക്കുന്നു; അവൻ മായാശയ്യയിൽ വിശ്രമിക്കുമ്പോൾ ഈ എല്ലാം മുഴുവനും ലയിക്കുന്നു.
പദ്മയോനേര് ദിനം യത് തു ചതുര്യുഗസഹസ്രവത് ഏകാര്ണവകൃതേ ലോകേ താവതീ രാത്രിര് ഉച്യതേ
പദ്മത്തിൽ ജനിച്ചവന്റെ ഒരു ദിവസം, ആയിരം ചതുര്യുഗങ്ങളുടെ ദൈർഘ്യമുള്ളത്, ലോകം ഒറ്റ സമുദ്രമായിരിക്കുമ്പോൾ അതേ ദൈർഘ്യമുള്ള രാത്രിയുമാണ്.
തതഃ പ്രബുദ്ധോ രാത്ര്യന്തേ പുനഃ സൃഷ്ടിം കരോത്യ് അജഃ ബ്രഹ്മസ്വരൂപധൃഗ് വിഷ്ണുര് യഥാ വഃ കഥിതം പുരാ
അപ്പോൾ, രാത്രിയുടെ അവസാനം, അജൻ ബ്രഹ്മാരൂപം ധരിച്ച്, വിഷ്ണു, മുമ്പ് പറഞ്ഞതുപോലെ, വീണ്ടും സൃഷ്ടി ആരംഭിക്കുന്നു.
ഇത്യ് ഏഷ കല്പസംഹാരോ അന്തരപ്രലയോ ദ്വിജാഃ നൈമിത്തികോ വഃ കഥിതഃ ശൃണുധ്വം പ്രാകൃതം പരമ്
ഇങ്ങനെയാണ് ഒരു കല്പത്തിന്റെ സംഹാരവും, ഇടക്കാല പ്രളയവും, ദ്വിജന്മാരേ. നൈമിത്തികം ഞാൻ പറഞ്ഞുതന്നു. ഇനി പരമമായ പ്രകൃതിപ്രളയം കേൾക്കൂ.
അവൃഷ്ട്യഗ്ന്യാദിഭിഃ സമ്യക് കൃതേ ശയ്യാലയേ ദ്വിജാഃ സമസ്തേഷ്വ് ഏവ ലോകേഷു പാതാലേഷ്വ് അഖിലേഷു ച
വൃഷ്ടിയില്ലായ്മ, അഗ്നി തുടങ്ങിയവകൊണ്ട് ശരിയായ രീതിയിൽ ശയ്യ ഒരുക്കപ്പെട്ടപ്പോൾ, ബ്രാഹ്മണന്മാരേ, എല്ലായിടത്തും ലോകങ്ങളിലും പാതാളങ്ങളിലും അതു സംഭവിക്കുന്നു.
മഹദാദേര് വികാരസ്യ വിശേഷാത് തത്ര സംക്ഷയേ കൃഷ്ണേച്ഛാകാരിതേ തസ്മിന് പ്രവൃത്തേ പ്രതിസംചരേ
മഹതിന്റെ പ്രത്യേകമായ മാറ്റം മൂലം, കൃഷ്ണന്റെ ഇച്ഛയാൽ, ആ സംഹാരം ആരംഭിച്ചപ്പോൾ, ലയവും ആരംഭിക്കുന്നു.
ആപോ ഗ്രസന്തി വൈ പൂര്വം ഭൂമേര് ഗന്ധാദികം ഗുണമ് ആത്തഗന്ധാ തതോ ഭൂമിഃ പ്രലയായ പ്രകല്പതേ
ആദ്യം, ജലം ഭൂമിയുടെ ഗന്ധം പോലുള്ള ഗുണങ്ങളെ ഉൾക്കൊള്ളുന്നു. ഗന്ധം ഉൾക്കൊണ്ട ശേഷം, ഭൂമി പ്രളയത്തിനായി ഒരുക്കപ്പെടുന്നു.
പ്രനഷ്ടേ ഗന്ധതന്മാത്രേ ഭവത്യ് ഉര്വീ ജലാത്മികാ ആപസ് തദാ പ്രവൃത്താസ് തു വേഗവത്യോ മഹാസ്വനാഃ
ഗന്ധത്തിന്റെ സൂക്ഷ്മത്വം നശിച്ചപ്പോൾ, ഭൂമി ജലസ്വഭാവം കൈവരിക്കുന്നു. അപ്പോൾ ജലങ്ങൾ വേഗത്തോടും വലിയ ശബ്ദത്തോടും കൂടി ഒഴുകുന്നു.
സര്വമ് ആപൂരയന്തീദം തിഷ്ഠന്തി വിചരന്തി ച സലിലേനൈവോര്മിമതാ ലോകാലോകഃ സമന്തതഃ
ജലം എല്ലാം നിറച്ച്, പരവി, അവിടെ നിലകൊള്ളുകയും സഞ്ചരിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു. അതിന്റെ തിരകളാൽ ലോകാലോകം ചുറ്റും മുഴുവനും മൂടപ്പെടുന്നു.
അപാമ് അപി ഗുണോ യസ് തു ജ്യോതിഷാ പീയതേ തു സഃ നശ്യന്ത്യ് ആപഃ സുതപ്താശ് ച രസതന്മാത്രസംക്ഷയാത്
ജലം എന്നതിന്റെ ഗുണം അഗ്നി അതിനെ അകത്താക്കുമ്പോള് നഷ്ടമാകുന്നു; അതിന്റെ സാരഭാഗം തീര്ന്നാല് അതിയായി ചൂടേറ്റ വെള്ളം നശിക്കുന്നു.
തതശ് ചാപോ ഽമൃതരസാ ജ്യോതിഷ്ട്വം പ്രാപ്നുവന്തി വൈ അഗ്ന്യവസ്ഥേ തു സലിലേ തേജസാ സര്വതോ വൃതേ
അതിനുശേഷം, അമൃതംപോലെയുള്ള സാരമുള്ള വെള്ളം തീയുടെ സ്വഭാവം കൈവരിക്കുന്നു; അഗ്നി ചുറ്റും പടര്ന്നിരിക്കുമ്പോള് വെള്ളം മുഴുവന് തീപോലെയാകും.
സ ചാഗ്നിഃ സര്വതോ വ്യാപ്യ ആദത്തേ തജ് ജലം തദാ സര്വമ് ആപൂര്യതോ ചാഭിസ് തദാ ജഗദ് ഇദം ശനൈഃ
അഗ്നി എല്ലായിടത്തും വ്യാപിച്ച് ആ ജലം മുഴുവന് ആഗിരണം ചെയ്യുന്നു; അങ്ങനെ എല്ലാം നിറയുമ്പോള് ഈ ലോകം മുഴുവന് പതിയെ അഗ്നിയില് ലയിക്കുന്നു.
അര്ചിഭിഃ സംതതേ തസ്മിംസ് തിര്യഗ് ഊര്ധ്വമ് അധസ് തഥാ ജ്യോതിഷോ ഽപി പരം രൂപം വായുര് അത്തി പ്രഭാകരമ്
അഗ്നി അതിന്റെ ജ്വാലകള് കയറി, താഴെയും അങ്ങോട്ടും പടര്ന്നപ്പോള്, പ്രകാശമുള്ള അത്യുത്തമമായ ആജ്യത്തെ വായു ആഗിരണം ചെയ്യുന്നു.
പ്രലീനേ ച തതസ് തസ്മിന് വായുഭൂതേ ഽഖിലാത്മകേ പ്രനഷ്ടേ രൂപതന്മാത്രേ കൃതരൂപോ വിഭാവസുഃ
അങ്ങനെ അഗ്നി പൂര്ണമായും വായുവായി ലയിച്ചപ്പോള്, പ്രകാശത്തിന്റെ സൂക്ഷ്മസ്വഭാവം നശിച്ചിരിക്കുന്നു; അപ്പോള് അഗ്നി തന്റെ രൂപം പൂര്ത്തിയാക്കി ശമിക്കുന്നു.
പ്രശാമ്യതി തദാ ജ്യോതിര് വായുര് ദോധൂയതേ മഹാന് നിരാലോകേ തദാ ലോകേ വായുസംസ്ഥേ ച തേജസി
അപ്പോള് പ്രകാശം അണയുന്നു, മഹാവായു ഉണരുന്നു; ആ അന്ധകാരത്തില്, ലോകം വായുവില് നിലകൊള്ളുമ്പോള് തീ പൂര്ണമായും അപ്രത്യക്ഷമാകുന്നു.
തതഃ പ്രലയമ് ആസാദ്യ വായുസംഭവമ് ആത്മനഃ ഊര്ധ്വം ച വായുസ് തിര്യക് ച ദോധവീതി ദിശോ ദശ
അതിനുശേഷം, പ്രളയം എത്തിയപ്പോള് വായുവില് നിന്നുള്ള ആത്മാവിന്റെ തത്വം മേലേയും അങ്ങോട്ടും സഞ്ചരിക്കുന്നു; വായു പത്ത് ദിശകളിലേക്കും പടരുന്നു.
വായോസ് ത്വ് അപി ഗുണം സ്പര്ശമ് ആകാശം ഗ്രസതേ തതഃ പ്രശാമ്യതി തദാ വായുഃ ഖം തു തിഷ്ഠത്യ് അനാവൃതമ്
വായുവിന്റെ ഗുണമായ സ്പര്ശം ആകാശം ആഗിരണം ചെയ്യുന്നു; അപ്പോള് വായു ശമിച്ചു, ആകാശം മറവില്ലാതെ നിലകൊള്ളുന്നു.
അരൂപമ് അരസസ്പര്ശമ് അഗന്ധവദ് അമൂര്തിമത് സര്വമ് ആപൂരയച് ചൈവ സുമഹത് തത് പ്രകാശതേ
രൂപമില്ലാതെ, രുചിയില്ലാതെ, സ്പര്ശമില്ലാതെ, ഗന്ധമില്ലാതെ, ആകൃതിയില്ലാതെ, ആ മഹത്തായ ആകാശം എല്ലാം നിറച്ച് പ്രകാശിക്കുന്നു.
പരിമണ്ഡലതസ് തത് തു ആകാശം ശബ്ദലക്ഷണമ് ശബ്ദമാത്രം തഥാകാശം സര്വമ് ആവൃത്യ തിഷ്ഠതി
ആകാശം പൂര്ണമായ വൃത്താകൃതിയിലും ശബ്ദസ്വഭാവത്തിലും നിലകൊള്ളുന്നു; ശബ്ദം മാത്രമായ ആകാശം എല്ലായിടത്തും വ്യാപിച്ച് നിലനില്ക്കുന്നു.
തതഃ ശബ്ദഗുണം തസ്യ ഭൂതാദിര് ഗ്രസതേ പുനഃ ഭൂതേന്ദ്രിയേഷു യുഗപദ് ഭൂതാദൌ സംസ്ഥിതേഷു വൈ
അതിനുശേഷം, ആകാശത്തിന്റെ ഗുണമായ ശബ്ദം വീണ്ടും മൂലഭൂതത്തില് ലയിക്കുന്നു; മൂലഭൂതങ്ങളിലും ഇന്ദ്രിയങ്ങളിലും എല്ലാം ഒരുമിച്ച് അതില് ലയിക്കുന്നു.
അഭിമാനാത്മകോ ഹ്യ് ഏഷ ഭൂതാദിസ് താമസഃ സ്മൃതഃ ഭൂതാദിം ഗ്രസതേ ചാപി മഹാബുദ്ധിര് വിചക്ഷണാ
അഹങ്കാരവും അജ്ഞാനവും നിറഞ്ഞ ഈ മൂലഭൂതം ഭൂതാദി എന്നറിയപ്പെടുന്നു; വിവേകമുള്ള മഹാബുദ്ധി ഭൂതാദിയെ പോലും ആഗിരണം ചെയ്യുന്നു.
ഉര്വീ മഹാംശ് ച ജഗതഃ പ്രാന്തേ ഽന്തര് ബാഹ്യതസ് തഥാ ഏവം സപ്ത മഹാബുദ്ധിഃ ക്രമാത് പ്രകൃതയസ് തഥാ
ഭൂമിയും മഹത്തത്വവും ലോകത്തിന്റെ അവസാനം അകത്തും പുറത്തും നിലകൊള്ളുന്നു; ഈ ക്രമത്തില് ഏഴു തത്വങ്ങളും മഹാബുദ്ധിയും പ്രകൃതിയാണ്.
പ്രത്യാഹാരൈസ് തു താഃ സര്വാഃ പ്രവിശന്തി പരസ്പരമ് യേനേദമ് ആവൃതം സര്വമ് അണ്ഡമ് അപ്സു പ്രലീയതേ
പ്രത്യാഹാരം വഴി ഇവയെല്ലാം പരസ്പരം ലയിക്കുന്നു; അതിനാല് എല്ലാം പൊതിഞ്ഞിരിക്കുന്ന അണ്ടം വെള്ളത്തില് ലയിക്കുന്നു.