അധശ് ചോര്ധ്വം ച തേ ദീപ്താസ് തതഃ സപ്ത ദിവാകരാഃ ദഹന്ത്യ് അശേഷം ത്രൈലോക്യം സപാതാലതലം ദ്വിജാഃ
അപ്പോൾ, മുകളിലും താഴെയും ആ ജ്വലിക്കുന്ന ഏഴു സൂര്യന്മാർ പ്രത്യക്ഷപ്പെടുന്നു, ദ്വിജന്മാരേ, അവർ പാടാളലോകങ്ങൾക്കൊപ്പം മൂന്നു ലോകങ്ങളെയും മുഴുവനായി ചുട്ടുതീർക്കുന്നു.
ദഹ്യമാനം തു തൈര് ദീപ്തൈസ് ത്രൈലോക്യം ദീപ്തഭാസ്കരൈഃ സാദ്രിനഗാര്ണവാഭോഗം നിഃസ്നേഹമ് അഭിജായതേ
അവ ജ്വലിക്കുന്ന സൂര്യന്മാർ മൂലം, പർവതങ്ങളും നഗരങ്ങളും സമുദ്രങ്ങളുമൊക്കെയും ഉൾപ്പെടെ മൂന്നു ലോകങ്ങളും ചുട്ടുപൊള്ളുമ്പോൾ, എല്ലായിടത്തും ഈർപ്പം ഇല്ലാതായി ഉണങ്ങലാണ് അവശേഷിക്കുന്നത്.
തതോ നിര്ദഗ്ധവൃക്ഷാമ്ബു ത്രൈലോക്യമ് അഖിലം ദ്വിജാഃ ഭവത്യ് ഏഷാ ച വസുധാ കൂര്മപൃഷ്ഠോപമാകൃതിഃ
അതിനുശേഷം, ദ്വിജന്മാരേ, മരങ്ങളും വെള്ളവും മുഴുവനായി ചുട്ടുപോയ മൂന്നു ലോകങ്ങളും, കുര്മത്തിന്റെ പുറംപോലെയുള്ള ഭൂപ്രകൃതിയാകുന്നു.
തതഃ കാലാഗ്നിരുദ്രോ ഽസൌ ഭൂതസര്ഗഹരോ ഹരഃ ശേഷാഹിശ്വാസസംതാപാത് പാതാലാനി ദഹത്യ് അധഃ
പിന്നീട്, കാലാഗ്നിയായ രുദ്രൻ, സൃഷ്ടിയെ നശിപ്പിക്കുന്ന ഹരൻ, ശേഷനാഗന്റെ ശ്വാസത്തിന്റെ ചൂടിൽ പാടാളലോകങ്ങളെ താഴെ ചുട്ടുതീർക്കുന്നു.
പാതാലാനി സമസ്താനി സ ദഗ്ധ്വാ ജ്വലനോ മഹാന് ഭൂമിമ് അഭ്യേത്യ സകലം ദഗ്ധ്വാ തു വസുധാതലമ്
അവൻ ആ വലിയ ജ്വലനംകൊണ്ട് പാടാളലോകങ്ങൾ എല്ലാം ചുട്ടശേഷം ഭൂമിയിൽ എത്തി, ഭൂമിയുടെ മുഴുവൻ ഉപരിതലവും ചുട്ടുതീർക്കുന്നു.
ഭുവോ ലോകം തതഃ സര്വം സ്വര്ഗലോകം ച ദാരുണഃ ജ്വാലാമാലാമഹാവര്തസ് തത്രൈവ പരിവര്തതേ
അതിനുശേഷം, ആ ഭയങ്കരമായ ജ്വാലാമാല, ഭൂമിയിലെ ലോകങ്ങളെയും സ്വർഗ്ഗലോകത്തെയും മുഴുവനായി ചുറ്റിപിടിച്ച് ചുട്ടുതീർക്കുന്നു.
അമ്ബരീഷമ് ഇവാഭാതി ത്രൈലോക്യമ് അഖിലം തദാ ജ്വാലാവര്തപരീവാരമ് ഉപക്ഷീണബലാസ് തതഃ
അപ്പോൾ, മൂന്നു ലോകങ്ങളും ചുറ്റും ജ്വാലാവർത്തങ്ങൾ കൊണ്ട് വളഞ്ഞു, ശക്തി തീർന്ന ഒരു ചാരക്കൂമ്പാരമായി കാണപ്പെടുന്നു.
തതസ് താപപരീതാസ് തു ലോകദ്വയനിവാസിനഃ ഹൃതാവകാശാ ഗച്ഛന്തി മഹര്ലോകം ദ്വിജാസ് തദാ
അതിനുശേഷം, ദ്വിജന്മാരേ, അത്യന്തം ചൂടിൽ പെടുകയും, ഇടംകുറഞ്ഞു പോകുകയും ചെയ്ത ലോകങ്ങളിലെ ജീവികൾ മഹർലോകത്തിലേക്ക് പോകുന്നു.
തസ്മാദ് അപി മഹാതാപതപ്താ ലോകാസ് തതഃ പരമ് ഗച്ഛന്തി ജനലോകം തേ ദശാവൃത്യാ പരൈഷിണഃ
അവിടെനിന്നും, കൂടുതൽ ചൂടിൽ പെട്ട ആ ജീവികൾ, പരമാശ്രയം തേടി ജനലോകത്തിലേക്ക് ഉയരുന്നു.
തതോ ദഗ്ധ്വാ ജഗത് സര്വം രുദ്രരൂപീ ജനാര്ദനഃ മുഖനിഃശ്വാസജാന് മേഘാന് കരോതി മുനിസത്തമാഃ
അതിനുശേഷം, സകല സൃഷ്ടിയും ചുട്ടശേഷം, രുദ്രസ്വരൂപിയായ ജനാർദ്ദനൻ തന്റെ വായിൽ നിന്നുള്ള ശ്വാസത്തിൽ നിന്ന് മേഘങ്ങളെ സൃഷ്ടിക്കുന്നു, മഹർഷികളിൽ ശ്രേഷ്ഠനായവനേ.
തതോ ഗജകുലപ്രഖ്യാസ് തഡിദ്വന്തോ നിനാദിനഃ ഉത്തിഷ്ഠന്തി തദാ വ്യോമ്നി ഘോരാഃ സംവര്തകാ ഘനാഃ
അപ്പോൾ, ആകാശത്ത് ആനക്കൂട്ടങ്ങളെപ്പോലെയും, മിന്നലും ഗർജ്ജനവും ഉള്ള ഭയാനകമായ സംവർത്തകമേഘങ്ങൾ ഉയർന്നു വരുന്നു.
കേചിദ് അഞ്ജനസംകാശാഃ കേചിത് കുമുദസംനിഭാഃ ധൂമവര്ണാ ഘനാഃ കേചിത് കേചിത് പീതാഃ പയോധരാഃ
ചില മേഘങ്ങൾ കാജലിന്റെ നിറംപോലെയും, ചിലത് കുമുദപ്പൂവിന്റെ നിറംപോലെയും, ചിലത് പുകനിറംപോലെയും, മറ്റുചിലത് മഞ്ഞ നിറമുള്ളതുമാണ്.
കേചിദ് ധരിദ്രാവര്ണാഭാ ലാക്ഷാരസനിഭാസ് തഥാ കേചിദ് വൈദൂര്യസംകാശാ ഇന്ദ്രനീലനിഭാസ് തഥാ
ചിലത് മഞ്ഞളിന്റെ നിറംപോലെയും, ചിലത് ലക്ഷാരസത്തിന്റെ നിറംപോലെയും, ചിലത് വൈഡൂര്യത്തിന്റെ പ്രകാശംപോലെയും, ചിലത് നീലക്കല്ലിന്റെ നിറംപോലെയും കാണാം.
ശങ്ഖകുന്ദനിഭാശ് ചാന്യേ ജാതീകുന്ദനിഭാസ് തഥാ ഇന്ദ്രഗോപനിഭാഃ കേചിന് മനഃശിലാനിഭാസ് തഥാ
മറ്റുചിലത് ശംഖിന്റെതോ കുന്ദപ്പൂവിന്റെതോ പോലെയും, ചിലത് ജാതിപ്പൂവിന്റെതോ, ചിലത് ഇന്ദ്രഗോപംപുഴുവിന്റെതോ, ചിലത് മനശ്ശിലയുടെ നിറംപോലെയും കാണപ്പെടുന്നു.
പദ്മപത്ത്രനിഭാഃ കേചിദ് ഉത്തിഷ്ഠന്തി ഘനാഘനാഃ കേചിത് പുരവരാകാരാഃ കേചിത് പര്വതസംനിഭാഃ
ചില മേഘങ്ങൾ താമരയിലയുടെ രൂപത്തിൽ ഉയരുന്നു, ചിലത് നഗരങ്ങളുടെ രൂപത്തിൽ, മറ്റുചിലത് പർവതങ്ങൾ പോലെയാണ്.
കൂടാഗാരനിഭാശ് ചാന്യേ കേചിത് സ്ഥലനിഭാ ഘനാഃ മഹാകായാ മഹാരാവാ പൂരയന്തി നഭസ്തലമ്
ചില മേഘങ്ങൾ ഗോപുരങ്ങൾ പോലെയും, ചിലത് സമതലപ്രദേശങ്ങൾ പോലെയും, വലിപ്പവും ഗർജ്ജനവുംകൊണ്ട് ആകാശം നിറയ്ക്കുന്നു.
വര്ഷന്തസ് തേ മഹാസാരാസ് തമ് അഗ്നിമ് അതിഭൈരവമ് ശമയന്ത്യ് അഖിലം വിപ്രാസ് ത്രൈലോക്യാന്തരവിസ്തൃതമ്
അവ മേഘങ്ങൾ വലിയ വെള്ളപ്പൊക്കമായി ചൊരിയുന്നു, അത്യന്തം ഭയങ്കരമായ അഗ്നിയെ അണച്ചു, മൂന്നു ലോകങ്ങളുടെയും മുഴുവൻ വിസ്തീർണ്ണം മൂടുന്നു.
നഷ്ടേ ചാഗ്നൌ ശതം തേ ഽപി വര്ഷാണാമ് അധികം ഘനാഃ പ്ലാവയന്തോ ജഗത് സര്വം വര്ഷന്തി മുനിസത്തമാഃ
അഗ്നി അപ്രത്യക്ഷമായപ്പോൾ, ആ മേഘങ്ങൾ നൂറുവർഷത്തേക്കും അതിലധികവും മഴപെയ്യിച്ച്, മഹർഷികളിൽ ശ്രേഷ്ഠനായവനേ, ലോകം മുഴുവൻ വെള്ളത്തിൽ മുങ്ങിക്കുന്നു.
ധാരാഭിര് അക്ഷമാത്രാഭിഃ പ്ലാവയിത്വാഖിലാം ഭുവമ് ഭുവോ ലോകം തഥൈവോര്ധ്വം പ്ലാവയന്തി ദിവം ദ്വിജാഃ
ദ്വിജന്മാരേ, ചെറുതായ കുരുവിന്റെ വലിപ്പമുള്ള ജലധാരകളാൽ ഭൂമി മുഴുവനും വെള്ളം നിറയുന്നു. അതുപോലെ തന്നെ ഭൂമിയുടെ അടിത്തട്ടിലും, പിന്നെ ആകാശത്തിലും വെള്ളം പടരുന്നു.
അന്ധകാരീകൃതേ ലോകേ നഷ്ടേ സ്ഥാവരജങ്ഗമേ വര്ഷന്തി തേ മഹാമേഘാ വര്ഷാണാമ് അധികം ശതമ്
ലോകം ഇരുണ്ടതായും, ചലിക്കുന്നതും അചലവുമായ എല്ലാം നശിച്ചതായും ആയപ്പോൾ, ആ മഹാമേഘങ്ങൾ നൂറുവർഷത്തിലധികം മഴ പെയ്യുന്നു.
സപ്തര്ഷിസ്ഥാനമ് ആക്രമ്യ സ്ഥിതേ ഽമ്ഭസി ദ്വിജോത്തമാഃ ഏകാര്ണവം ഭവത്യ് ഏതത് ത്രൈലോക്യമ് അഖിലം തതഃ
സപ്തർഷിമാരുടെ സ്ഥലം വെള്ളത്തിൽ മുങ്ങിയപ്പോൾ, ദ്വിജന്മാരിൽ ശ്രേഷ്ഠന്മാരേ, ഈ മുഴുവൻ ത്രിലോകവും ഒറ്റ സമുദ്രമായി മാറുന്നു.
അഥ നിഃശ്വാസജോ വിഷ്ണോര് വായുസ് താഞ് ജലദാംസ് തതഃ നാശം നയതി ഭോ വിപ്രാ വര്ഷാണാമ് അധികം ശതമ്
അപ്പോൾ, ബ്രാഹ്മണന്മാരേ, വിഷ്ണുവിന്റെ ശ്വാസത്തിൽ നിന്നു ഉയർന്ന കാറ്റ് ആ മേഘങ്ങളെ നൂറുവർഷത്തിലധികം നീക്കം ചെയ്യുന്നു.
സര്വഭൂതമയോ ഽചിന്ത്യോ ഭഗവാന് ഭൂതഭാവനഃ അനാദിര് ആദിര് വിശ്വസ്യ പീത്വാ വായുമ് അശേഷതഃ
എല്ലാ ജീവികളുടെയും ആധാരവും, അദ്ഭുതവും, സകലത്തിന്റെയും ആദിയും അനാദിയും ആയ ഭഗവാൻ, ആ കാറ്റ് മുഴുവനും ഉൾക്കൊള്ളുന്നു.
ഏകാര്ണവേ തതസ് തസ്മിഞ് ശേഷശയ്യാസ്ഥിതഃ പ്രഭുഃ ബ്രഹ്മരൂപധരഃ ശേതേ ഭഗവാന് ആദികൃദ് ധരിഃ
അപ്പോൾ, ആ ഒറ്റ സമുദ്രത്തിൽ, ശേഷനിൽ വിശ്രമിക്കുന്ന പ്രഭു, ബ്രഹ്മാരൂപം ധരിച്ച്, ആദികർത്താവായ ഹരി അവിടെ കിടക്കുന്നു.
ജനലോകഗതൈഃ സിദ്ധൈഃ സനകാദ്യൈര് അഭിഷ്ടുതഃ ബ്രഹ്മലോകഗതൈശ് ചൈവ ചിന്ത്യമാനോ മുമുക്ഷുഭിഃ
ജനലോകത്തിൽ താമസിക്കുന്ന സിദ്ധന്മാർ, സനകാദിമാരും, ബ്രഹ്മലോകത്തിൽ വസിക്കുന്ന മോക്ഷം ആഗ്രഹിക്കുന്നവരും അവനെ സ്തുതിക്കുകയും ധ്യാനിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു.
ആത്മമായാമയീം ദിവ്യാം യോഗനിദ്രാം സമാസ്ഥിതഃ ആത്മാനം വാസുദേവാഖ്യം ചിന്തയന് പരമേശ്വരഃ
സ്വന്തം മായയിൽ നിന്നുള്ള ദിവ്യമായ യോഗനിദ്രയിൽ ലീനനായി, പരമേശ്വരൻ വാസുദേവനെന്ന സ്വയം ധ്യാനിക്കുന്നു.
ഏഷ നൈമിത്തികോ നാമ വിപ്രേന്ദ്രാഃ പ്രതിസംചരഃ നിമിത്തം തത്ര യച് ഛേതേ ബ്രഹ്മരൂപധരോ ഹരിഃ
ബ്രാഹ്മണന്മാരിൽ ശ്രേഷ്ഠന്മാരേ, ഇതാണ് നൈമിത്തിക പ്രളയം എന്നു പറയുന്നത്. ഹരി ബ്രഹ്മാരൂപം ധരിച്ചു ഇങ്ങനെ കിടക്കുന്നതാണ് അതിന്റെ കാരണം.
യദാ ജാഗര്തി സര്വാത്മാ സ തദാ ചേഷ്ടതേ ജഗത് നിമീലത്യ് ഏതദ് അഖിലം മായാശയ്യാശയേ ഽച്യുതേ
സർവ്വാത്മാവ് ഉണരുമ്പോൾ ലോകം പ്രവർത്തിക്കുന്നു; അവൻ മായാശയ്യയിൽ വിശ്രമിക്കുമ്പോൾ ഈ എല്ലാം മുഴുവനും ലയിക്കുന്നു.
പദ്മയോനേര് ദിനം യത് തു ചതുര്യുഗസഹസ്രവത് ഏകാര്ണവകൃതേ ലോകേ താവതീ രാത്രിര് ഉച്യതേ
പദ്മത്തിൽ ജനിച്ചവന്റെ ഒരു ദിവസം, ആയിരം ചതുര്യുഗങ്ങളുടെ ദൈർഘ്യമുള്ളത്, ലോകം ഒറ്റ സമുദ്രമായിരിക്കുമ്പോൾ അതേ ദൈർഘ്യമുള്ള രാത്രിയുമാണ്.
തതഃ പ്രബുദ്ധോ രാത്ര്യന്തേ പുനഃ സൃഷ്ടിം കരോത്യ് അജഃ ബ്രഹ്മസ്വരൂപധൃഗ് വിഷ്ണുര് യഥാ വഃ കഥിതം പുരാ
അപ്പോൾ, രാത്രിയുടെ അവസാനം, അജൻ ബ്രഹ്മാരൂപം ധരിച്ച്, വിഷ്ണു, മുമ്പ് പറഞ്ഞതുപോലെ, വീണ്ടും സൃഷ്ടി ആരംഭിക്കുന്നു.