തൈസ് തു ദ്വാദശസാഹസ്രൈശ് ചതുര്യുഗമ് ഉദാഹൃതമ് ചതുര്യുഗസഹസ്രം തു കഥ്യതേ ബ്രഹ്മണോ ദിനമ്
അവിടെ പന്ത്രണ്ടായിരം വർഷങ്ങൾ ചേർന്നാൽ അതാണ് ഒരു ചതുര്യുഗം. അങ്ങനെ ആയിരം ചതുര്യുഗങ്ങൾ ചേർന്നാൽ ബ്രഹ്മാവിന്റെ ഒരു ദിവസം.
സ കല്പസ് തത്ര മനവശ് ചതുര്ദശ ദ്വിജോത്തമാഃ തദന്തേ ചൈവ ഭോ വിപ്രാ ബ്രഹ്മനൈമിത്തികോ ലയഃ
അത് കല്പമാണ്. അതിൽ പതിനാലു മനുമാരുണ്ട്, ദ്വിജന്മാരിൽ ശ്രേഷ്ഠരേ. അതിന്റെ അവസാനം ബ്രഹ്മാവിന്റെ കാരണം കൊണ്ട് സംഹാരം സംഭവിക്കുന്നു.
തസ്യ സ്വരൂപമ് അത്യുഗ്രം ദ്വിജേന്ദ്രാ ഗദതോ മമ ശൃണുധ്വം പ്രാകൃതം ഭൂയസ് തതോ വക്ഷ്യാമ്യ് അഹം ലയമ്
ദ്വിജന്മാരിൽ ശ്രേഷ്ഠന്മാരേ, ആ സംഹാരത്തിന്റെ അത്യുഗ്രമായ സ്വഭാവം ഞാൻ പറയുമ്പോൾ ശ്രദ്ധിക്കുക. അതിന് ശേഷം ഞാൻ പ്രകൃതിസംഹാരത്തെക്കുറിച്ച് വിശദമായി പറയും.
ചതുര്യുഗസഹസ്രാന്തേ ക്ഷീണപ്രായേ മഹീതലേ അനാവൃഷ്ടിര് അതീവോഗ്രാ ജായതേ ശതവാര്ഷികീ
ആയിരം ചതുര്യുഗങ്ങൾ കഴിഞ്ഞ് ഭൂമി ക്ഷീണിക്കുമ്പോൾ, നൂറു വർഷം നീളുന്ന അത്യന്തം ഭയങ്കരമായ ഒരു വരൾച്ച ഉണ്ടാകും.
തതോ യാന്യ് അല്പസാരാണി താനി സത്ത്വാന്യ് അനേകശഃ ക്ഷയം യാന്തി മുനിശ്രേഷ്ഠാഃ പാര്ഥിവാന്യ് അതിപീഡനാത്
മുനിശ്രേഷ്ഠന്മാരേ, അതിനുശേഷം, ശക്തിയില്ലാത്ത എല്ലാ ജീവികളും, പ്രത്യേകിച്ച് ഭൂമിയിലെവ, അത്യന്തം കഷ്ടം അനുഭവിച്ച് നശിക്കുന്നു.
തതഃ സ ഭഗവാന് കൃഷ്ണോ രുദ്രരൂപീ തഥാവ്യയഃ ക്ഷയായ യതതേ കര്തുമ് ആത്മസ്ഥാഃ സകലാഃ പ്രജാഃ
അതിനുശേഷം, അക്ഷയനായ കൃഷ്ണൻ, രുദ്രസ്വരൂപത്തിൽ, തന്റെ ഉള്ളിൽ നിലകൊള്ളുന്ന എല്ലാ പ്രജകളെയും നശിപ്പിക്കാൻ ശ്രമിക്കുന്നു.
തതഃ സ ഭഗവാന് വിഷ്ണുര് ഭാനോഃ സപ്തസു രശ്മിഷു സ്ഥിതഃ പിബത്യ് അശേഷാണി ജലാനി മുനിസത്തമാഃ
അപ്പോൾ, ഭഗവാൻ വിഷ്ണു, സൂര്യന്റെ ഏഴു കിരണങ്ങളിൽ നിലകൊണ്ട്, എല്ലാ ജലവും കുടിച്ചുതീർക്കുന്നു, മുനിശ്രേഷ്ഠന്മാരേ.
പീത്വാമ്ഭാംസി സമസ്താനി പ്രാണിഭൂതഗതാനി വൈ ശോഷം നയതി ഭോ വിപ്രാഃ സമസ്തം പൃഥിവീതലമ്
ബ്രാഹ്മണന്മാരേ, ജീവികളിൽ ഉള്ള ജലം മുഴുവൻ കുടിച്ച ശേഷം, ഭൂമിയുടെ മുഴുവൻ ഉപരിതലവും ഉണക്കുന്നു.
സമുദ്രാന് സരിതഃ ശൈലാഞ് ശൈലപ്രസ്രവണാനി ച പാതാലേഷു ച യത് തോയം തത് സര്വം നയതി ക്ഷയമ്
സമുദ്രങ്ങൾ, നദികൾ, പർവ്വതങ്ങൾ, പർവ്വതസ്രോതസ്സുകൾ, പാതാളത്തിലെ ജലം എന്നിവയെല്ലാം അവൻ നശിപ്പിക്കുന്നു.
തതസ് തസ്യാപ്യ് അഭാവേന തോയാഹാരോപബൃംഹിതാഃ സഹസ്രരശ്മയഃ സപ്ത ജായന്തേ തത്ര ഭാസ്കരാഃ
അങ്ങനെ ജലം ഇല്ലാതാകുമ്പോൾ, ആ ദൗർഭാഗ്യത്തിൽ നിന്ന് പോഷിതരായി, ആയിരം കിരണങ്ങളുള്ള ഏഴു സൂര്യന്മാർ അവിടെ ഉദിക്കുന്നു.
അധശ് ചോര്ധ്വം ച തേ ദീപ്താസ് തതഃ സപ്ത ദിവാകരാഃ ദഹന്ത്യ് അശേഷം ത്രൈലോക്യം സപാതാലതലം ദ്വിജാഃ
അപ്പോൾ, മുകളിലും താഴെയും ആ ജ്വലിക്കുന്ന ഏഴു സൂര്യന്മാർ പ്രത്യക്ഷപ്പെടുന്നു, ദ്വിജന്മാരേ, അവർ പാടാളലോകങ്ങൾക്കൊപ്പം മൂന്നു ലോകങ്ങളെയും മുഴുവനായി ചുട്ടുതീർക്കുന്നു.
ദഹ്യമാനം തു തൈര് ദീപ്തൈസ് ത്രൈലോക്യം ദീപ്തഭാസ്കരൈഃ സാദ്രിനഗാര്ണവാഭോഗം നിഃസ്നേഹമ് അഭിജായതേ
അവ ജ്വലിക്കുന്ന സൂര്യന്മാർ മൂലം, പർവതങ്ങളും നഗരങ്ങളും സമുദ്രങ്ങളുമൊക്കെയും ഉൾപ്പെടെ മൂന്നു ലോകങ്ങളും ചുട്ടുപൊള്ളുമ്പോൾ, എല്ലായിടത്തും ഈർപ്പം ഇല്ലാതായി ഉണങ്ങലാണ് അവശേഷിക്കുന്നത്.
തതോ നിര്ദഗ്ധവൃക്ഷാമ്ബു ത്രൈലോക്യമ് അഖിലം ദ്വിജാഃ ഭവത്യ് ഏഷാ ച വസുധാ കൂര്മപൃഷ്ഠോപമാകൃതിഃ
അതിനുശേഷം, ദ്വിജന്മാരേ, മരങ്ങളും വെള്ളവും മുഴുവനായി ചുട്ടുപോയ മൂന്നു ലോകങ്ങളും, കുര്മത്തിന്റെ പുറംപോലെയുള്ള ഭൂപ്രകൃതിയാകുന്നു.
തതഃ കാലാഗ്നിരുദ്രോ ഽസൌ ഭൂതസര്ഗഹരോ ഹരഃ ശേഷാഹിശ്വാസസംതാപാത് പാതാലാനി ദഹത്യ് അധഃ
പിന്നീട്, കാലാഗ്നിയായ രുദ്രൻ, സൃഷ്ടിയെ നശിപ്പിക്കുന്ന ഹരൻ, ശേഷനാഗന്റെ ശ്വാസത്തിന്റെ ചൂടിൽ പാടാളലോകങ്ങളെ താഴെ ചുട്ടുതീർക്കുന്നു.
പാതാലാനി സമസ്താനി സ ദഗ്ധ്വാ ജ്വലനോ മഹാന് ഭൂമിമ് അഭ്യേത്യ സകലം ദഗ്ധ്വാ തു വസുധാതലമ്
അവൻ ആ വലിയ ജ്വലനംകൊണ്ട് പാടാളലോകങ്ങൾ എല്ലാം ചുട്ടശേഷം ഭൂമിയിൽ എത്തി, ഭൂമിയുടെ മുഴുവൻ ഉപരിതലവും ചുട്ടുതീർക്കുന്നു.
ഭുവോ ലോകം തതഃ സര്വം സ്വര്ഗലോകം ച ദാരുണഃ ജ്വാലാമാലാമഹാവര്തസ് തത്രൈവ പരിവര്തതേ
അതിനുശേഷം, ആ ഭയങ്കരമായ ജ്വാലാമാല, ഭൂമിയിലെ ലോകങ്ങളെയും സ്വർഗ്ഗലോകത്തെയും മുഴുവനായി ചുറ്റിപിടിച്ച് ചുട്ടുതീർക്കുന്നു.
അമ്ബരീഷമ് ഇവാഭാതി ത്രൈലോക്യമ് അഖിലം തദാ ജ്വാലാവര്തപരീവാരമ് ഉപക്ഷീണബലാസ് തതഃ
അപ്പോൾ, മൂന്നു ലോകങ്ങളും ചുറ്റും ജ്വാലാവർത്തങ്ങൾ കൊണ്ട് വളഞ്ഞു, ശക്തി തീർന്ന ഒരു ചാരക്കൂമ്പാരമായി കാണപ്പെടുന്നു.
തതസ് താപപരീതാസ് തു ലോകദ്വയനിവാസിനഃ ഹൃതാവകാശാ ഗച്ഛന്തി മഹര്ലോകം ദ്വിജാസ് തദാ
അതിനുശേഷം, ദ്വിജന്മാരേ, അത്യന്തം ചൂടിൽ പെടുകയും, ഇടംകുറഞ്ഞു പോകുകയും ചെയ്ത ലോകങ്ങളിലെ ജീവികൾ മഹർലോകത്തിലേക്ക് പോകുന്നു.
തസ്മാദ് അപി മഹാതാപതപ്താ ലോകാസ് തതഃ പരമ് ഗച്ഛന്തി ജനലോകം തേ ദശാവൃത്യാ പരൈഷിണഃ
അവിടെനിന്നും, കൂടുതൽ ചൂടിൽ പെട്ട ആ ജീവികൾ, പരമാശ്രയം തേടി ജനലോകത്തിലേക്ക് ഉയരുന്നു.
തതോ ദഗ്ധ്വാ ജഗത് സര്വം രുദ്രരൂപീ ജനാര്ദനഃ മുഖനിഃശ്വാസജാന് മേഘാന് കരോതി മുനിസത്തമാഃ
അതിനുശേഷം, സകല സൃഷ്ടിയും ചുട്ടശേഷം, രുദ്രസ്വരൂപിയായ ജനാർദ്ദനൻ തന്റെ വായിൽ നിന്നുള്ള ശ്വാസത്തിൽ നിന്ന് മേഘങ്ങളെ സൃഷ്ടിക്കുന്നു, മഹർഷികളിൽ ശ്രേഷ്ഠനായവനേ.
തതോ ഗജകുലപ്രഖ്യാസ് തഡിദ്വന്തോ നിനാദിനഃ ഉത്തിഷ്ഠന്തി തദാ വ്യോമ്നി ഘോരാഃ സംവര്തകാ ഘനാഃ
അപ്പോൾ, ആകാശത്ത് ആനക്കൂട്ടങ്ങളെപ്പോലെയും, മിന്നലും ഗർജ്ജനവും ഉള്ള ഭയാനകമായ സംവർത്തകമേഘങ്ങൾ ഉയർന്നു വരുന്നു.
കേചിദ് അഞ്ജനസംകാശാഃ കേചിത് കുമുദസംനിഭാഃ ധൂമവര്ണാ ഘനാഃ കേചിത് കേചിത് പീതാഃ പയോധരാഃ
ചില മേഘങ്ങൾ കാജലിന്റെ നിറംപോലെയും, ചിലത് കുമുദപ്പൂവിന്റെ നിറംപോലെയും, ചിലത് പുകനിറംപോലെയും, മറ്റുചിലത് മഞ്ഞ നിറമുള്ളതുമാണ്.
കേചിദ് ധരിദ്രാവര്ണാഭാ ലാക്ഷാരസനിഭാസ് തഥാ കേചിദ് വൈദൂര്യസംകാശാ ഇന്ദ്രനീലനിഭാസ് തഥാ
ചിലത് മഞ്ഞളിന്റെ നിറംപോലെയും, ചിലത് ലക്ഷാരസത്തിന്റെ നിറംപോലെയും, ചിലത് വൈഡൂര്യത്തിന്റെ പ്രകാശംപോലെയും, ചിലത് നീലക്കല്ലിന്റെ നിറംപോലെയും കാണാം.
ശങ്ഖകുന്ദനിഭാശ് ചാന്യേ ജാതീകുന്ദനിഭാസ് തഥാ ഇന്ദ്രഗോപനിഭാഃ കേചിന് മനഃശിലാനിഭാസ് തഥാ
മറ്റുചിലത് ശംഖിന്റെതോ കുന്ദപ്പൂവിന്റെതോ പോലെയും, ചിലത് ജാതിപ്പൂവിന്റെതോ, ചിലത് ഇന്ദ്രഗോപംപുഴുവിന്റെതോ, ചിലത് മനശ്ശിലയുടെ നിറംപോലെയും കാണപ്പെടുന്നു.
പദ്മപത്ത്രനിഭാഃ കേചിദ് ഉത്തിഷ്ഠന്തി ഘനാഘനാഃ കേചിത് പുരവരാകാരാഃ കേചിത് പര്വതസംനിഭാഃ
ചില മേഘങ്ങൾ താമരയിലയുടെ രൂപത്തിൽ ഉയരുന്നു, ചിലത് നഗരങ്ങളുടെ രൂപത്തിൽ, മറ്റുചിലത് പർവതങ്ങൾ പോലെയാണ്.
കൂടാഗാരനിഭാശ് ചാന്യേ കേചിത് സ്ഥലനിഭാ ഘനാഃ മഹാകായാ മഹാരാവാ പൂരയന്തി നഭസ്തലമ്
ചില മേഘങ്ങൾ ഗോപുരങ്ങൾ പോലെയും, ചിലത് സമതലപ്രദേശങ്ങൾ പോലെയും, വലിപ്പവും ഗർജ്ജനവുംകൊണ്ട് ആകാശം നിറയ്ക്കുന്നു.
വര്ഷന്തസ് തേ മഹാസാരാസ് തമ് അഗ്നിമ് അതിഭൈരവമ് ശമയന്ത്യ് അഖിലം വിപ്രാസ് ത്രൈലോക്യാന്തരവിസ്തൃതമ്
അവ മേഘങ്ങൾ വലിയ വെള്ളപ്പൊക്കമായി ചൊരിയുന്നു, അത്യന്തം ഭയങ്കരമായ അഗ്നിയെ അണച്ചു, മൂന്നു ലോകങ്ങളുടെയും മുഴുവൻ വിസ്തീർണ്ണം മൂടുന്നു.
നഷ്ടേ ചാഗ്നൌ ശതം തേ ഽപി വര്ഷാണാമ് അധികം ഘനാഃ പ്ലാവയന്തോ ജഗത് സര്വം വര്ഷന്തി മുനിസത്തമാഃ
അഗ്നി അപ്രത്യക്ഷമായപ്പോൾ, ആ മേഘങ്ങൾ നൂറുവർഷത്തേക്കും അതിലധികവും മഴപെയ്യിച്ച്, മഹർഷികളിൽ ശ്രേഷ്ഠനായവനേ, ലോകം മുഴുവൻ വെള്ളത്തിൽ മുങ്ങിക്കുന്നു.
ധാരാഭിര് അക്ഷമാത്രാഭിഃ പ്ലാവയിത്വാഖിലാം ഭുവമ് ഭുവോ ലോകം തഥൈവോര്ധ്വം പ്ലാവയന്തി ദിവം ദ്വിജാഃ
ദ്വിജന്മാരേ, ചെറുതായ കുരുവിന്റെ വലിപ്പമുള്ള ജലധാരകളാൽ ഭൂമി മുഴുവനും വെള്ളം നിറയുന്നു. അതുപോലെ തന്നെ ഭൂമിയുടെ അടിത്തട്ടിലും, പിന്നെ ആകാശത്തിലും വെള്ളം പടരുന്നു.
അന്ധകാരീകൃതേ ലോകേ നഷ്ടേ സ്ഥാവരജങ്ഗമേ വര്ഷന്തി തേ മഹാമേഘാ വര്ഷാണാമ് അധികം ശതമ്
ലോകം ഇരുണ്ടതായും, ചലിക്കുന്നതും അചലവുമായ എല്ലാം നശിച്ചതായും ആയപ്പോൾ, ആ മഹാമേഘങ്ങൾ നൂറുവർഷത്തിലധികം മഴ പെയ്യുന്നു.