യഥാ വിഷ്ണൌ ഭവേദ് ഭക്തിസ് തന് നോ ബ്രൂഹി മഹാമതേ തപസാ കര്മണാ യേന ശ്രോതുമ് ഇച്ഛാമ സാംപ്രതമ്
വലിയ ജ്ഞാനിയേ, വിഷ്ണുവിൽ ഭക്തി എങ്ങനെ ഉരുത്തിരിയുന്നു, ഏത് തപസ്സിലൂടെയോ പ്രവർത്തിയിലൂടെയോ എന്ന് ഞങ്ങൾ ഇപ്പോൾ കേൾക്കാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നു.
ശൃണുധ്വം മുനിശാര്ദൂലാഃ പ്രവക്ഷ്യാമ്യ് അനുപൂര്വശഃ യഥാ കൃഷ്ണേ ഭവേദ് ഭക്തിഃ പുരുഷസ്യ മഹാഫലാ
മഹർഷികളേ, ശ്രദ്ധിച്ച് കേൾക്കൂ, ഞാൻ ക്രമമായി വിശദീകരിക്കാം; കൃഷ്ണനിൽ ഭക്തി എങ്ങനെ ഉരുത്തിരിയുന്നു, അതാണ് മനുഷ്യന് വലിയ ഫലം നൽകുന്നത്.
സംസാരേ ഽസ്മിന് മഹാഘോരേ സര്വഭൂതഭയാവഹേ മഹാമോഹകരേ നൄണാം നാനാദുഃഖശതാകുലേ
ഈ ഭയാനകമായ സംസാരത്തിൽ, എല്ലാ ജീവികൾക്കും ഭയം ഉണർത്തുന്ന, വലിയ മായയും അനേകം ദുഃഖങ്ങളും നിറഞ്ഞ ഈ ലോകത്തിൽ—
തിര്യഗ്യോനിസഹസ്രേഷു ജായമാനഃ പുനഃ പുനഃ കഥംചില് ലഭതേ ജന്മ ദേഹീ മാനുഷ്യകം ദ്വിജാഃ
ആയിരക്കണക്കിന് പശു പക്ഷി മുതലായ ജന്മങ്ങളിൽ വീണ്ടും വീണ്ടും ജനിച്ചു, എങ്ങിനെയോ ഒരിക്കൽ മനുഷ്യജന്മം ലഭിക്കുന്നു, ദ്വിജന്മാരേ.
മാനുഷത്വേ ഽപി വിപ്രത്വം വിപ്രത്വേ ഽപി വിവേകിതാ വിവേകാദ് ധര്മബുദ്ധിസ് തു ബുദ്ധ്യാ തു ശ്രേയസാം ഗ്രഹഃ
മനുഷ്യജന്മം ലഭിച്ചാലും, അതിൽ ബ്രാഹ്മണത്വം; ബ്രാഹ്മണത്വത്തിൽ വിവേകം; വിവേകത്തിൽ നിന്ന് ധർമ്മബോധം; ആ ബോധത്തിൽ നിന്ന് ശ്രേയസ്സായതു പിടിച്ചെടുക്കൽ.
യാവത് പാപക്ഷയം പുംസാം ന ഭവേജ് ജന്മ സംചിതമ് താവന് ന ജായതേ ഭക്തിര് വാസുദേവേ ജഗന്മയേ
ഒരു മനുഷ്യന്റെ പാപങ്ങൾ മുഴുവനും നശിക്കാതെ, വാസുദേവനിൽ, ഈ ലോകത്തിന്റെ ആത്മാവിൽ, ഭക്തി ഉരുത്തിരിയില്ല.
തസ്മാദ് വക്ഷ്യാമി ഭോ വിപ്രാ ഭക്തിഃ കൃഷ്ണേ യഥാ ഭവേത് അന്യദേവേഷു യാ ഭക്തിഃ പുരുഷസ്യേഹ ജായതേ
അതിനാൽ, ബ്രാഹ്മണന്മാരേ, കൃഷ്ണനിൽ ഭക്തി എങ്ങനെ ഉരുത്തിരിയുന്നു, മറ്റു ദേവന്മാരിൽ ഭക്തി എങ്ങനെ ജനിക്കുന്നു എന്നതും ഞാൻ വിശദീകരിക്കും.
കര്മണാ മനസാ വാചാ തദ്ഗതേനാന്തരാത്മനാ തേന തസ്യ ഭവേദ് ഭക്തിര് യജനേ മുനിസത്തമാഃ
പ്രവർത്തിയിൽ, മനസ്സിൽ, വാക്കിൽ, ഉള്ളിൽ ആ ദൈവത്തിൽ ലയിച്ച്, അങ്ങനെ ആരാധനയിൽ ഭക്തി ഉരുത്തിരിയുന്നു, മഹർഷികളേ.
സ കരോതി തതോ വിപ്രാ ഭക്തിം ചാഗ്നേഃ സമാഹിതഃ തുഷ്ടേ ഹുതാശനേ തസ്യ ഭക്തിര് ഭവതി ഭാസ്കരേ
അവൻ പിന്നെ, ബ്രാഹ്മണന്മാരേ, അഗ്നിയിൽ ഭക്തിപൂർവ്വം സേവനം നടത്തുന്നു; അഗ്നിദേവൻ തൃപ്തനായാൽ, അവന്റെ ഭക്തി സൂര്യനിലേക്കു മാറുന്നു.
പൂജാം കരോതി സതതമ് ആദിത്യസ്യ തതോ ദ്വിജാഃ പ്രസന്നേ ഭാസ്കരേ തസ്യ ഭക്തിര് ഭവതി ശംകരേ
അവൻ തുടർച്ചയായി സൂര്യനെ ആരാധിക്കുന്നു, ദ്വിജന്മാരേ; സൂര്യൻ തൃപ്തനായാൽ, അവന്റെ ഭക്തി ശങ്കരനിലേക്കു മാറുന്നു.
പൂജാം കരോതി വിധിവത് സ തു ശംഭോഃ പ്രയത്നതഃ തുഷ്ടേ ത്രിലോചനേ തസ്യ ഭക്തിര് ഭവതി കേശവേ
ശംഭുവിന്റെ പൂജ ശരിയായ രീതിയിൽ, ഉത്സാഹത്തോടുകൂടി ചെയ്യുന്നവന്— മൂന്നു കണ്ണുള്ള ദേവന് സന്തോഷം പ്രാപിച്ചാൽ, അവന്റെ ഭക്തി കേശവനിലേക്കാണ് തിരിയുന്നത്.
സംപൂജ്യ തം ജഗന്നാഥം വാസുദേവാഖ്യമ് അവ്യയമ് തതോ ഭുക്തിം ച മുക്തിം ച സ പ്രാപ്നോതി ദ്വിജോത്തമാഃ
ആ ജഗന്നാഥനായ, വാസുദേവ എന്ന അക്ഷയനായ ദൈവത്തെ ഭക്തിപൂർവ്വം പൂജിച്ചാൽ, അവന് ഭോഗവും മോക്ഷവും ലഭിക്കും, ദ്വിജശ്രേഷ്ഠന്മാരേ.
അവൈഷ്ണവാ നരാ യേ തു ദൃശ്യന്തേ ച മഹാമുനേ കിം തേ വിഷ്ണും നാര്ചയന്തി ബ്രൂഹി തത്കാരണം ദ്വിജ
മഹാമുനിയേ, വൈഷ്ണവരല്ലാത്ത മനുഷ്യരെ കാണുമ്പോൾ—അവർ വിഷ്ണുവിനെ പൂജിക്കാത്തതെന്തുകൊണ്ടാണെന്ന് ദ്വിജനേ, ദയവായി പറയൂ.
ദ്വൌ ഭൂതസര്ഗൌ വിഖ്യാതൌ ലോകേ ഽസ്മിന് മുനിസത്തമാഃ ആസുരശ് ച തഥാ ദൈവഃ പുരാ സൃഷ്ടഃ സ്വയംഭുവാ
മുനിശ്രേഷ്ഠന്മാരേ, ഈ ലോകത്ത് രണ്ട് തരത്തിലുള്ള ജീവികൾ അറിയപ്പെടുന്നു: അസുരസ്വഭാവമുള്ളവരും ദൈവസ്വഭാവമുള്ളവരും. ഇവരെ സ്വയംഭുവു പണ്ടേ സൃഷ്ടിച്ചു.
ദൈവീം പ്രകൃതിമ് ആസാദ്യ പൂജയന്തി തതോ ഽച്യുതമ് ആസുരീം യോനിമ് ആപന്നാ ദൂഷയന്തി നരാ ഹരിമ്
ദൈവസ്വഭാവം ലഭിച്ചവർ അച്യുതനെ ആരാധിക്കുന്നു; അസുരയോനിയിൽ ജനിച്ചവർ ഹരിയെ അപമാനിക്കുന്നു.
മായയാ ഹതവിജ്ഞാനാ വിഷ്ണോസ് തേ തു നരാധമാഃ അപ്രാപ്യ തം ഹരിം വിപ്രാസ് തതോ യാന്ത്യ് അധമാം ഗതിമ്
മായയുടെ പ്രഭാവത്തിൽ ജ്ഞാനം നഷ്ടപ്പെട്ട മനുഷ്യരിൽ ഏറ്റവും താഴ്ന്നവർ, ഹരിയെ പ്രാപിക്കാതെ, ദുർഗതിയിലേക്കാണ് പോകുന്നത്, ബ്രാഹ്മണന്മാരേ.
തസ്യ യാ ഗഹ്വരീ മായാ ദുര്വിജ്ഞേയാ സുരാസുരൈഃ മഹാമോഹകരീ നൄണാം ദുസ്തരാ ചാകൃതാത്മഭിഃ
അവന്റെ മായ ഗഹനമായ ഒരു ഗുഹപോലെയാണ്; ദേവന്മാർക്കും അസുരന്മാർക്കും അതു മനസ്സിലാക്കാൻ കഴിയില്ല. മനുഷ്യരെ വലിയ മോഷത്തിലാക്കുന്നതും, അശുദ്ധഹൃദയമുള്ളവർക്ക് അതിജയിക്കാൻ കഴിയാത്തതുമാണ്.
ഇച്ഛാമസ് താം മഹാമായാം ജ്ഞാതും വിഷ്ണോഃ സുദുസ്തരാമ് വക്തുമ് അര്ഹസി ധര്മജ്ഞ പരം കൌതൂഹലം ഹി നഃ
നാം ആ മഹാമായയെ, വിഷ്ണുവിന്റെ അതിജയിക്കാൻ പ്രയാസമുള്ള മായയെ അറിയാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നു. ധർമ്മത്തെ അറിയുന്നവനേ, ഞങ്ങൾക്കു അത്യന്തം കൗതുകമുണ്ട്; ദയവായി പറയൂ.
സ്വപ്നേന്ദ്രജാലസംകാശാ മായാ സാ ലോകകര്ഷണീ കഃ ശക്നോതി ഹരേര് മായാം ജ്ഞാതും താം കേശവാദ് ഋതേ
സ്വപ്നം പോലെയും മായാജാലം പോലെയും ലോകത്തെ ആകർഷിക്കുന്നതാണവന്റെ മായ. ഹരിയുടെ മായയെ, കേശവനെ ഒഴികെ, ആരാണ് അറിയാൻ കഴിയുക?
യാ വൃത്താ ബ്രാഹ്മണസ്യാസീന് മായാര്ഥേ നാരദസ്യ ച വിഡമ്ബനാം തു താം വിപ്രാഃ ശൃണുധ്വം ഗദതോ മമ
ബ്രാഹ്മണന്മാരേ, മായയുടെ ഉദാഹരണത്തിന് വേണ്ടി, ഒരു ബ്രാഹ്മണനും നാരദനും നേരിട്ടിരുന്ന ആ വിഡംബനയുടെ കഥ ഞാൻ പറയുമ്പോൾ ശ്രദ്ധിച്ചു കേൾക്കൂ.
പ്രാഗ് ആസീന് നൃപതിഃ ശ്രീമാന് ആഗ്നീധ്ര ഇതി വിശ്രുതഃ നഗരേ കാമദമനസ് തസ്യാഥ തനയഃ ശുചിഃ
പണ്ടൊരു കാലത്ത്, കാമദമനപുരിയിൽ, ആഗ്നീധ്രൻ എന്ന പ്രശസ്തനും സമ്പന്നനും ആയ രാജാവുണ്ടായിരുന്നു; അവനു ശുദ്ധഹൃദയമുള്ള ഒരു മകനുണ്ടായിരുന്നു.
ധര്മാരാമഃ ക്ഷമാശീലഃ പിതൃശുശ്രൂഷണേ രതഃ പ്രജാനുരഞ്ജകോ ദക്ഷഃ ശ്രുതിശാസ്ത്രകൃതശ്രമഃ
അവൻ ധർമ്മത്തിൽ ആസ്വാദനമുണ്ടായവനും ക്ഷമയുള്ളവനും പിതാവിനെ സേവിക്കാൻ മനസ്സുള്ളവനും, ജനങ്ങളെ സന്തോഷിപ്പിക്കാൻ കഴിവുള്ളവനും, വേദശാസ്ത്രങ്ങളിൽ പരിശ്രമം കാണിക്കുന്നവനും ആയിരുന്നു.
പിതാസ്യ ത്വ് അകരോദ് യത്നം വിവാഹായ ന ചൈച്ഛത തം പിതാ പ്രാഹ കിമ് ഇതി നേച്ഛസേ ദാരസംഗ്രഹമ്
അവന്റെ പിതാവ് വിവാഹം നടത്താൻ ശ്രമിച്ചെങ്കിലും, മകൻ അതിൽ ആഗ്രഹം കാണിച്ചില്ല. അപ്പോൾ പിതാവ് ചോദിച്ചു: 'നീ വിവാഹം ചെയ്യാൻ ആഗ്രഹിക്കാത്തത് എന്തുകൊണ്ടാണ്?'
സര്വമ് ഏതത് സുഖാര്ഥം ഹി വാഞ്ഛന്തി മനുജാഃ കില സുഖമൂലാ ഹി ദാരാശ് ച തസ്മാത് തം ത്വം സമാചര
എല്ലാവരും സന്തോഷത്തിനായാണ് ഇതൊക്കെയും ആഗ്രഹിക്കുന്നത്; ഭാര്യമാർ സന്തോഷത്തിന്റെ അടിസ്ഥാനമാണ്. അതുകൊണ്ട് നീയും അതു ചെയ്യണം.
സ പിതുര് വചനം ശ്രുത്വാ തൂഷ്ണീമ് ആസ്തേ ച ഗൌരവാത് മുഹുര് മുഹുസ് തം ച പിതാ ചോദയാമ് ആസ ഭോ ദ്വിജാഃ
പിതാവിന്റെ വാക്കുകൾ കേട്ട ശേഷം, മകൻ ആദരവോടെ മൗനമായി ഇരുന്നു; പിതാവ് വീണ്ടും വീണ്ടും അവനെ പ്രേരിപ്പിച്ചു, ബ്രാഹ്മണന്മാരേ.
അഥാസൌ പിതരം പ്രാഹ താത നാമാനുരൂപതാ മയാ സമാശ്രിതാ വ്യക്താ വൈഷ്ണവീ പരിപാലിനീ
അപ്പോൾ മകൻ പിതാവിനോട് പറഞ്ഞു: 'പിതാവേ, ഞാൻ വൈഷ്ണവനായി, അതിനനുസരിച്ചുള്ള സ്വഭാവവും ജീവിതവും സ്വീകരിച്ചിട്ടുണ്ട്; അത് എന്നെ സംരക്ഷിക്കുന്നു.'
തം പിതാ പ്രാഹ സംഗമ്യ നൈഷ ധര്മോ ഽസ്തി പുത്രക ന വിധാരയിതവ്യാ സ്യാത് പുരുഷേണ വിപശ്ചിതാ
അപ്പോൾ പിതാവ് അടുത്ത് വന്ന് പറഞ്ഞു: 'മകനേ, ഇതാണ് സത്യമാർഗം അല്ല; വിവേകമുള്ളവൻ ഇതു തുടരേണ്ടതില്ല.'
കുരു മദ്വചനം പുത്ര പ്രഭുര് അസ്മി പിതാ തവ മാ നിമജ്ജ കുലം മഹ്യം നരകേ സംതതിക്ഷയാത്
മകനേ, എന്റെ വാക്ക് അനുസരിക്കണം; ഞാൻ നിന്റെ പിതാവും പ്രഭുവുമാണ്. കുടുംബം നശിച്ചാൽ, ഞാൻ നരകത്തിൽ വീഴേണ്ടി വരും; അതിനാൽ ഇങ്ങനെ ചെയ്യരുത്.
സ ഹി തം പിതുര് ആദേശം ശ്രുത്വാ പ്രാഹ സുതോ വശീ പ്രീതഃ സംസ്മൃത്യ പൌരാണീം സംസാരസ്യ വിചിത്രതാമ്
അവൻ അച്ഛന്റെ കല്പന കേട്ടപ്പോൾ, സന്തോഷത്തോടെയും അനുസരണയോടെയും, പുരാതന കഥകളും ഈ ലോകത്തിലെ വൈവിധ്യങ്ങളും ഓർമ്മിച്ചു പറഞ്ഞു.
ശൃണു താത വചോ മഹ്യം തത്ത്വവാക്യം സഹേതുകമ് നാമാനുരൂപം കര്തവ്യം സത്യം ഭവതി പാര്ഥിവ
അച്ഛാ, എന്റെ വാക്കുകൾ ശ്രദ്ധിക്കണം—സത്യവും കാരണസഹിതവുമാണ്. പേരിനനുസരിച്ച് ജീവിക്കേണ്ടത് സത്യമാണെന്ന് ഞാൻ ഉറപ്പായി പറയുന്നു.