ലോകാന് ഭാസയസേ സര്വാന് യേന ത്വം സതതം പ്രഭോ തദ് ഏതന് മണിരത്നം മേ ഭഗവന് ദാതുമ് അര്ഹസി
"പ്രഭോ, നീ എല്ലായ ലോകങ്ങളെയും എപ്പോഴും പ്രകാശിപ്പിക്കുന്നവൻ. അതിനാൽ, ഭഗവാൻ, ഈ രത്നം എന്നെ തന്നു കൊടുക്കേണ്ടതാണല്ലോ."
തതഃ സ്യമന്തകമണിം ദത്തവാന് ഭാസ്കരസ് തദാ സ തമ് ആബധ്യ നഗരീം പ്രവിവേശ മഹീപതിഃ
അപ്പോൾ ഭാസ്കരൻ സ്യാമന്തക രത്നം അവനു നൽകി. രാജാവ് അതു കഴുത്തിൽ ധരിച്ച് നഗരത്തിലേക്ക് പ്രവേശിച്ചു.
തം ജനാഃ പര്യധാവന്ത സൂര്യോ ഽയം ഗച്ഛതീതി ഹ സ്വാം പുരീം സ വിസിഷ്മായ രാജാ ത്വ് അന്തഃപുരം തഥാ
ജനങ്ങൾ ഓടിച്ചേർന്ന്, "സൂര്യൻ പോകുന്നു!" എന്ന് പറഞ്ഞു. അതിൽ അത്ഭുതപ്പെട്ട രാജാവ് തന്റെ നഗരത്തിലും അന്തഃപുരത്തിലും പ്രവേശിച്ചു.
തം പ്രസേനജിതം ദിവ്യം മണിരത്നം സ്യമന്തകമ് ദദൌ ഭ്രാത്രേ നരപതിഃ പ്രേമ്ണാ സത്രാജിദ് ഉത്തമമ്
പ്രസേനജിതായിരുന്ന ആ ദിവ്യമായ സ്യാമന്തക രത്നം, രാജാവ് സ്നേഹത്തോടെ തന്റെ ഉത്തമനായ സഹോദരൻ സത്രാജിത്തിന് നൽകി.
സ മണിഃ സ്യന്ദതേ രുക്മം വൃഷ്ണ്യന്ധകനിവേശനേ കാലവര്ഷീ ച പര്ജന്യോ ന ച വ്യാധിഭയം ഹ്യ് അഭൂത്
ആ രത്നം വൃഷ്ണികളും അന്ധകരുടെയും വീടുകളിൽ പൊന്നുണ്ടാക്കി, കാലത്തു മഴ പെയ്തു, രോഗഭയവും ഉണ്ടായില്ല.
ലിപ്സാം ചക്രേ പ്രസേനസ്യ മണിരത്നേ സ്യമന്തകേ ഗോവിന്ദോ ന ച തം ലേഭേ ശക്തോ ഽപി ന ജഹാര സഃ
ഗോവിന്ദൻ പ്രസേനനിൽ നിന്നു സ്യാമന്തക രത്നം നേടാൻ ആഗ്രഹിച്ചു. എങ്കിലും കഴിവുണ്ടായിരുന്നിട്ടും അവൻ അതു കൈവശമാക്കിയില്ല.
കദാചിന് മൃഗയാം യാതഃ പ്രസേനസ് തേന ഭൂഷിതഃ സ്യമന്തകകൃതേ സിംഹാദ് വധം പ്രാപ വനേചരാത്
ഒരു ദിവസം, പ്രസേനൻ സ്യാമന്തക രത്നം ധരിച്ച് വേട്ടയാടാൻ പോയപ്പോൾ, ആ രത്നം കാരണം വന്യജീവിയായ സിംഹം അവനെ കൊല്ലുകയായിരുന്നു.
അഥ സിംഹം പ്രധാവന്തമ് ഋക്ഷരാജോ മഹാബലഃ നിഹത്യ മണിരത്നം തദ് ആദായ പ്രാവിശദ് ഗുഹാമ്
അപ്പോൾ സിംഹം ഓടിപ്പോകുന്നത് കണ്ട കരടികളുടെ രാജാവ് അതിനെ വധിച്ച് രത്നം എടുത്തു തന്റെ ഗുഹയിലേക്ക് കടന്നു.
തതോ വൃഷ്ണ്യന്ധകാഃ കൃഷ്ണം പ്രസേനവധകാരണാത് പ്രാര്ഥനാം താം മണേര് ബദ്ധ്വാ സര്വ ഏവ ശശങ്കിരേ
തുടർന്ന്, പ്രസേനന്റെ മരണത്തെ തുടർന്ന് വൃഷ്ണികളും അന്ധകരും കൃഷ്ണനെ സംശയിച്ചു, എല്ലാവരും രത്നം സംബന്ധിച്ച് അവനെ കുറ്റപ്പെടുത്തി.
സ ശങ്ക്യമാനോ ധര്മാത്മാ അകാരീ തസ്യ കര്മണഃ ആഹരിഷ്യേ മണിമ് ഇതി പ്രതിജ്ഞായ വനം യയൌ
അങ്ങനെ സംശയിക്കപ്പെട്ട ധാർമ്മികനായ കൃഷ്ണൻ, "ഞാൻ രത്നം തിരികെ കൊണ്ടുവരും" എന്ന് പ്രതിജ്ഞ ചെയ്ത് കാട്ടിലേക്ക് പോയി.
യത്ര പ്രസേനോ മൃഗയാം വ്യചരത് തത്ര ചാപ്യ് അഥ പ്രസേനസ്യ പദം ഗൃഹ്യ പുരുഷൈര് ആപ്തകാരിഭിഃ
പ്രസേനൻ വേട്ടയ്ക്ക് പോയ സ്ഥലത്ത്, വിശ്വസ്തരും ചിട്ടയുള്ളവരുമായ പുരുഷന്മാർ അവന്റെ പാത പിന്തുടർന്നു.
ഋക്ഷവന്തം ഗിരിവരം വിന്ധ്യം ച ഗിരിമ് ഉത്തമമ് അന്വേഷയന് പരിശ്രാന്തഃ സ ദദര്ശ മഹാമനാഃ
കരടികൾ നിറഞ്ഞ മലയും ഉത്തമമായ വിന്ധ്യപർവ്വതവും അന്വേഷിച്ചുകൊണ്ട്, മഹാത്മാവായ ആൾ ഏറെ ക്ഷീണിച്ചിട്ടും തിരച്ചിൽ തുടർന്നു.
സാശ്വം ഹതം പ്രസേനം തു നാവിന്ദത ച തന്മണിമ് അഥ സിംഹഃ പ്രസേനസ്യ ശരീരസ്യാവിദൂരതഃ
അവൻ കുതിരയോടൊപ്പം കൊല്ലപ്പെട്ട പ്രസേനനെയും ആ മാണിക്യത്തെയും കണ്ടെത്തിയില്ല; എന്നാൽ പ്രസേനന്റെ ശരീരത്തിന് അടുത്ത് ഒരു സിംഹം കണ്ടു.
ഋക്ഷേണ നിഹതോ ദൃഷ്ടഃ പദൈര് ഋക്ഷസ് തു സൂചിതഃ പദൈസ് തൈര് അന്വിയായാഥ ഗുഹാമ് ഋക്ഷസ്യ മാധവഃ
ആ സിംഹം ഒരു കരടിയാൽ കൊല്ലപ്പെട്ടതായി കണ്ടു; കരടിയുടെ പാദചിഹ്നങ്ങൾ വ്യക്തമായി കാണാമായിരുന്നു. ആ പാത പിന്തുടർന്ന് മാധവൻ കരടിയുടെ ഗുഹയിലേക്ക് പോയി.
സ ഹി ഋക്ഷബിലേ വാണീം ശുശ്രാവ പ്രമദേരിതാമ് ധാത്ര്യാ കുമാരമ് ആദായ സുതം ജാമ്ബവതോ ദ്വിജാഃ
അവിടെ, ആ കരടിയുടെ ഗുഹയിൽ, ജാംബവന്റെ മകനെ ദൂതിയാൽ പോഷിപ്പിച്ചുകൊണ്ടിരുന്ന സ്ത്രീയുടെ ശബ്ദം അവൻ കേട്ടു.
ക്രീഡയന്ത്യാ ച മണിനാ മാ രോദീര് ഇത്യ് അഥേരിതാമ്
ആ സ്ത്രീ മാണിക്യത്തോടൊപ്പം കളിച്ചുകൊണ്ടിരിക്കെ, "കരയരുതേ" എന്ന് പറഞ്ഞു.
സിംഹഃ പ്രസേനമ് അവധീത് സിംഹോ ജാമ്ബവതാ ഹതഃ സുകുമാരക മാ രോദീസ് തവ ഹ്യ് ഏഷ സ്യമന്തകഃ
"സിംഹം പ്രസേനനെ കൊല്ലി; ആ സിംഹം ജാംബവൻ കൊന്നു. സ്നേഹമുള്ള കുഞ്ഞേ, നീ കരയേണ്ട; ഈ സ്യാമന്തകമണിക്യം നിന്റെതാണു."
വ്യക്തിതസ് തസ്യ ശബ്ദസ്യ തൂര്ണമ് ഏവ ബിലം യയൌ പ്രവിശ്യ തത്ര ഭഗവാംസ് തദ് ഋക്ഷബിലമ് അഞ്ജസാ
ആ ശബ്ദം വ്യക്തമായി കേട്ടയുടൻ, അവൻ വേഗത്തിൽ ഗുഹയിൽ കയറി; ഭഗവാൻ നേരെ ആ കരടിയുടെ ഗുഹയിൽ പ്രവേശിച്ചു.
സ്ഥാപയിത്വാ ബിലദ്വാരേ യദൂംല് ലാങ്ഗലിനാ സഹ ശാര്ങ്ഗധന്വാ ബിലസ്ഥം തു ജാമ്ബവന്തം ദദര്ശ സഃ
ലാങ്ങളാളനോടൊപ്പം യദുക്കളെ ഗുഹയുടെ വാതിലിൽ നിർത്തി, അകത്ത് ജാംബവനെ കണ്ടു.
യുയുധേ വാസുദേവസ് തു ബിലേ ജാമ്ബവതാ സഹ ബാഹുഭ്യാമ് ഏവ ഗോവിന്ദോ ദിവസാന് ഏകവിംശതിമ്
വാസുദേവൻ ജാംബവനോടൊപ്പം ഗുഹയിൽ ഇരുപത്തൊന്ന് ദിവസം കൈകളാൽ മാത്രം യുദ്ധം ചെയ്തു.
പ്രവിഷ്ടേ ഽഥ ബിലേ കൃഷ്ണേ ബലദേവപുരഃസരാഃ പുരീം ദ്വാരവതീമ് ഏത്യ ഹതം കൃഷ്ണം ന്യവേദയന്
കൃഷ്ണൻ ഗുഹയിൽ കയറിയപ്പോൾ, ബാലരാമനും കൂട്ടുകാരും ദ്വാരകാപുരത്തേക്ക് പോയി, കൃഷ്ണൻ കൊല്ലപ്പെട്ടു എന്ന് അറിയിച്ചു.
വാസുദേവോ ഽപി നിര്ജിത്യ ജാമ്ബവന്തം മഹാബലമ് ലേഭേ ജാമ്ബവതീം കന്യാമ് ഋക്ഷരാജസ്യ സംമതാമ്
വാസുദേവൻ മഹാബലശാലിയായ ജാംബവനെ ജയിച്ച്, കരടിരാജാവിന്റെ പ്രിയപ്പെട്ട മകളായ ജാംബവതിയെ ഭാര്യയായി നേടി.
മണിം സ്യമന്തകം ചൈവ ജഗ്രാഹാത്മവിശുദ്ധയേ അനുനീയര്ക്ഷരാജം തു നിര്യയൌ ച തതോ ബിലാത്
സ്വയം ശുദ്ധീകരിക്കാനായി സ്യാമന്തകമണിക്യം എടുത്തു; കരടിരാജാവിനെ സന്തോഷിപ്പിച്ച്, അവിടെ നിന്ന് പുറത്ത് വന്നു.
ഉപായാദ് ദ്വാരകാം കൃഷ്ണഃ സ വിനീതൈഃ പുരഃസരൈഃ ഏവം സ മണിമ് ആഹൃത്യ വിശോധ്യാത്മാനമ് അച്യുതഃ
കൃഷ്ണൻ വിനയപൂർവ്വം കൂട്ടുകാരോടൊപ്പം ദ്വാരകയിലേക്ക് മടങ്ങി; ഇങ്ങനെ മാണിക്യം കൊണ്ടുവന്ന് സ്വയം ശുദ്ധീകരിച്ചു.
ദദൌ സത്രാജിതേ തം വൈ സര്വസാത്വതസംസദി ഏവം മിഥ്യാഭിശസ്തേന കൃഷ്ണേനാമിത്രഘാതിനാ
അവൻ ആ മാണിക്യം സത്രാജിതിന് എല്ലാ സാത്വതന്മാരുടെയും സന്നിധിയിൽ നൽകി; ഇങ്ങനെ, കള്ളമായി കുറ്റം ചുമത്തപ്പെട്ട കൃഷ്ണൻ അത് തിരികെ നൽകി.
ആത്മാ വിശോധിതഃ പാപാദ് വിനിര്ജിത്യ സ്യമന്തകമ് സത്രാജിതോ ദശ ത്വ് ആസന് ഭാര്യാസ് താസാം ശതം സുതാഃ
പാപത്തിൽ നിന്ന് ആത്മാവ് ശുദ്ധീകരിച്ച്, സ്യാമന്തകം വീണ്ടെടുത്തു. സത്രാജിതിന് പത്ത് ഭാര്യമാരുണ്ടായിരുന്നു; അവരിൽ നിന്ന് നൂറു മക്കളുണ്ടായി.
ഖ്യാതിമന്തസ് ത്രയസ് തേഷാം ഭഗംകാരസ് തു പൂര്വജഃ വീരോ വാതപതിശ് ചൈവ വസുമേധസ് തഥൈവ ച
അവരിൽ മൂന്നു പേർ പ്രശസ്തരായിരുന്നു: ഭഗങ്കാരൻ മൂത്തവൻ, വീരൻ, വാതപതി, വസുമേധസ് ഇവരും.
കുമാര്യശ് ചാപി തിസ്രോ വൈ ദിക്ഷു ഖ്യാതാ ദ്വിജോത്തമാഃ സത്യഭാമോത്തമാ താസാം വ്രതിനീ ച ദൃഢവ്രതാ
മൂന്നു പുത്രിമാരും ദിക്കുകളിൽ പ്രശസ്തരായിരുന്നു, ദ്വിജശ്രേഷ്ഠന്മാരേ; അവരിൽ സത്യഭാമയാണ് ഉത്തമയും, ഒരുത്തി വ്രതനിഷ്ഠയുമായിരുന്നു.
തഥാ പ്രസ്വാപിനീ ചൈവ ഭാര്യാം കൃഷ്ണായ താം ദദൌ സഭാക്ഷോ ഭങ്ഗകാരിസ് തു നാവേയശ് ച നരോത്തമൌ
അങ്ങനെ, ഉറങ്ങിക്കിടന്ന ഭാര്യയെ കൃഷ്ണന് സഭാക്ഷൻ നൽകി; ഭംഗകാരി, നാവേയൻ എന്നിവരും പ്രശസ്തരായ പുരുഷന്മാരായിരുന്നു.
ജജ്ഞാതേ ഗുണസംപന്നൌ വിശ്രുതൌ രൂപസംപദാ മാദ്ര്യാഃ പുത്രോ ഽഥ ജജ്ഞേ ഽഥ വൃഷ്ണിപുത്രോ യുധാജിതഃ
ഗുണസമ്പന്നരും രൂപസൗന്ദര്യത്തിൽ പ്രശസ്തരുമായ രണ്ടു പുത്രന്മാർ ജനിച്ചു; മാദ്രിയുടെ മകനും, പിന്നെ വൃഷ്ണിയുടെ മകനായ യുദ്ധാജിതും.